(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, & breui narratione historicâ"

c 



DUKE 

UNIVERSITY 

LIBRARY 



Treasure %oom 



A 



ICONES, 

VIT M ET ELOGI A 

IMPERATORVM 



ROMANORVM. 



gpl I 



//^, 



ze*& 



m IVL. CAESAR. 



TiTirmTimr"< n "mmn'ninitin 



(ICO^ES 



""mmrtmmn.Jj, 



y 



IMA^TORVJVi 

jislftimif^tLbus ad vii_ 
itae, & breui T^arraticMiei 
iftarica ilkflratse per 
1RTVM GOLTZIV] 
■ra^ Impp. RoMA^rSi 
'Riacorvm Series, 
|to II. ^U0.ad^m 
I^rANDVM III. -^il 
w CC. continues deduc^ 

^jFYLO XT OPERA ;j; 

*RII GEVARTII If 

jrarnmatai ^ntuerpi^i 
y&i/ioriograpbi Cafare*" 



, ""' - "^MMi 



ii 



■~V-.-. 



W 



ANTVE,RPL£, EX QFFICINA PLANTINIAKA BALTHASARJS MOR&TI. M. DC. XLV. 



Digitized by the Internet Archive 

in 2013 



http://archive.org/details/iconesimperatorv01golt 






V 



IMP. C M S. 



FERDIN ANDO III. 

AVG. PIO,IVSTO,FEL. 

GERMANIC, HVNGARIiE, 

BOHEMIA, ILLYRICI, 
DALMATU, CROATIA, ETC. 

R E G I: 

ARCHIDVCI AVSTRIyE.ETC. 

mperatorvm Roma- 
norum Icones, ab Hub. 
Golczio , Antiquario cele- 
berrimo, e prifcis Numifma-. 
tibus delineatas, & breui nar- 
ratione Hiftorica illuftratas , ad S a c r a 

C AS A RE A MAIESTATIS TvA 

pedes adfero. Accefsere 6c eorum qui ex 
Augufta A v s t r i a Tuas Domo , con- 




3 



cinua 



V) 

tinua fericfelicicer Orbi imperarunt, Ico- 
nes6cElogia, faccin&o ftyli noftri 
compendio defignata. Quamquam equi- 
dem fatear , earn efle Ingenij mei tenui- . 
tatem , vt incomparabiles maximorum 
Heroum Vircutes mini me aiTecutus fim. 

Quis Martem tunica tectum iuUmttntin!t 
Ditme feripfevit ? Aut pulueveTroico 
Nigrum Mwionem ? Ant ope Palladis 

Tydidrn Superes fmrem ? AitLyricus. 

Imo vero , quis laudatif Timos Imperato- 
res , D i v o s , inquam , Progenitores 
Tuos, Rodolphos, Albertos, 

Fredericos; quis Max&milia- 
nos,Carolos, Ferdinandos, 
Pios , Iuftos , Pacificos ( vno verbo) A v- 
striacos, Vi6tores ac Triumphaco- 
res Auguftiflimos, digne recenfeat? Quis 
praxlara eorumdem aduerfus Ottoman- 
nicam rabiem & Orthodox^ Religionis 
hoftes facinora, atque inRempub. Chri- 

ftianam 



vij 
ftianam menta enumeret ? Quis prope 
Dmina , quas in lllis effloruere , &c in Te 
modo ,Casar, certatim elucent ; Re- 
giarum Virtutum decora & ornamenta, 
enarret ? Ifta certe ¥$*&** m mm* g* 

J» X£ mixta flmnt. Et qua dimjk beatos 

Efficient > collegia tenes : 

Heroicam,dico,in vtraque Fortuna Mo- 
derationem, Fortitudinem, Clementiam, 
Prouidentiam ,Ivstitiam. 



Tpntak fe mdibm P I E t a s oltendit in mnis, 



Idem 
de in. 
Confa- 



Sic jfctm Animo cefiitj quer event m <vt omnes \*-Ha 

norij 

I m p e r i v m Tibifero datum. Victoria cutlox **** 

Aulficik efefia Tuk. 

Nam& Vrbes munitiflimae primis armo- 
rum tirociniis a Te expugnatae ac receptee 
flint, Ratisbona, Donauerda, Norlin- 
g a, alia^que: deque SuecisacRomani Im- 
perij perduellibus Victoria longe clarify 
ftma , Tuo & Sereniflimi Principis F e r- 
dinandi, Hifpaniarum Infantis, du&u 

eft 



viij 

eft relata. Et turn quidem Antverpia, 
pro perpetuo fuo in Auguftam A v stria 
Domum culm, Arcv Ferdinandino 
eredto ; Epinicia fua &c applaufiis publicos 
teftata eft . At cantus fuit eius Vidori^ 
fplendor , vt longe infra eius dignitatem 
conatus noftros cecidifte fateamur. 

Animose olim Iphicrates , clarus bel- 
lo Dux , cum poft infignem de Lace- 
daemoniis , ad Corinthum , partam Vi- 
(Storiam, Athenienfes eius Honori Co- 
lvmnam, rei geftae monumentis infcri- 
ptam, dedicafTent, ita eofdem eft affatus : 

sArifti- 1'fjutg L^U, CpwiV , M&6 , U) OLvfoiq A'fal/CUOl %W Bfi3£J *&%' UOl Tp A M M A T A. 
desOiz- 

^ ^ l(g!| 7iW 2THAHN «PCt} 7Z fff/4f0J> I S^tOf dS 2 T H A H O TP A N O MH KH2 SgiM 

^7®-. c* 7m Tlite7rovmow 3 (ia^w^S<roL tIw K'^tIuj. Vos quidem, inquit, arbi- 
tramim, b Athmimfes,C olvmnam 0am, 6^Inscriptiones, 
magnificum quiddam mihi a <vobis contigiffe: atmihi Colvmna CjE- 
lvm attingensw Petyonntfo MwMa, Virtwtis mu teltis. 

Potion profe&o iure Maieftas Tua de 
fe merito pradicare queat ; Trophasum ad 

Caelum 



• ■ V 

IX 

Cadum vfque percingens, de Romani Irri^ 
peri), auitaecj-, Religionis hofhbus,adNoR- 
l i n g a m fibi effe ere&um , perpetuum 
Virtutis PietatisqueTua? monumentum: 
nempeiis Armis partum, quibus veri cul- 
tus Diuini propugnatio &c propagation 
Populique Salus , non Dominandi libido, 
Icopus ac finis eft propofitus. 

lam vero , Casar, quis Cadeftem 
Animum Tuum , tot Difciplinarum ftu- 
diis excultum , omniaque Humana ae 
Diuina Ingenio complexum , ex merito 
venerari poffit? Illum,inquam, Animum* 

a usrap^a Aiciioia [i.eyc&^nfsitYit, w ©rae** mtret $> X^ss, name 3 wrtafi 
mi adetf Mens excelfit, <8* C<mj]>e£lus omnkAem, omnkfo Nature: 

vtcum Platone loquar. Itaque, cum nbnj*™ 
tantum Maieftatis Tuae , fed &c Ingenij 
fafcibus, qualemcumq; Eloquij felicis pra^- 
ftantiam procul a Te iybmoueas ; liceat 
mini iis verbis quibus Tit vm Aug.Orbis 

** Deli- 



pub. 



i 

Delicias, olim compellauic Plinius , Maie- 

{tatem XliaiTl aflkri I Te qmdem in excelfiftimoHumam 
Generis fafBgio pofitttm, ftimmi Eloqttetitia ,fnmmk Emditione pr<tdi- 
tttm, religiose adirietmm a fahMntibas fcit. Et idea immenfa , prater 
ertera&(itbitCttra,<vti[MTiki dkimtttr,Te digna [int. 

Et hoc quidern tanto magis , quod non 
ita pridem a Maieftate Tua C & s a r e i 
H i s t o r i o g r a p h i Munus decretum 
mihi &: collatum fit . Neque enim me la- 
tec, vc Alexander olim non nifi ab eximiis 
artificibus , Apelle &c Lyfippo , exprimi 
effigiem fuam pafliB eft ; ita etiam pri£- 
clariflimas eius expeditiones &: Vi&orias, 
non nifi a fummis viris , confiliorumque 
eius confbrtibus , memoriae proditas cC- 
fe: ab Ariftobulo nempe &c Ptolemax), 
•Lagi Fil. qui deinde iEgyptum Regno 
obtinuit. 

Quin imo, Munus iftud maximis &c 
grauiflimis Imper^toribus tanti vifum eft, 
vt &: lpfi lllud a Dignitate fiia haud alie- 

num 



num iudicatent. C. Ivlii Casaris 
Commentarij etiamnum in manibus om- 
nium verfantur. Octavianvm Avg. 
Tiberivm, Clavdivm, Hadrianvm, 
Septimivm Severvm, aliosqueCasfares, 
de Vita fuaLibros confcripfiffe , Hiftorici 
teftantur. Marcvs Imp. Philofbphus, 
Lib.I.ToN Eis eatton, T. Antonini Pii 
Aug.Vicam morefque lace enarrat. Quae 
exempla deinde & Byzantini Imperato- 
res fecuti Tunc. Nam &Constanti- 
nvs VII. Porphyrogenicus,LEONis VI. 
Aug. Philofbphi Filius, de Vita Rebusque 
Basilii MacedonisAug.Auifui, Hiflo 
riam, quas hodieque exftat , edidit : vt de 
Pande&is Hiftoricis , cuf a iufluque eiu£ 
demconcinnatismihildicam.Sic&IoAN. 
Cantacvzenvs Aug. de Rebus a fe & 
Andronico Palaologo Aug. gems, 
Libros IV. ad Pofteros tranfmifit. 

** z Sed 



Rows 

ts4nnat. 

cs4uflr. 

Lib.vm 

Hieron. 

Rufcell. 

Epiftold /^ 

penult. 

Princip 

viror 



xij 

Sed ne tantum Fortune Tuas , C&- 
sar, fed & Auguftas Familiar Exempla 
adferanv, Divi, Maxamilianvs I. 
&CarolvsV. Maiores Tui , de Vi- 
ta Rebusque fiiis Commentarios relique- 
re . Quod & Maieftati Tree pronum foret, 
nifi (qua^Tua eft de fubditis populis cura) 
maior Tibi de rebus porro for titer geren- 
dis , quam de geftis memoriae mandandis 
folicitudo incumberet. 

Dum enim tot Gentes coniuratae , ac 
velut e Gallo Phrygian flumine potaflfent, 
lymphatse , A uguftam Domum Tuam, 
id eft , fiiam aduerfus Ottomannicos Fu- 
rores Propugnatricem , bello vndique a£ 
fultant, 

cuud. L a t i v m qv e akemk iStihtu mceps 

I m p e R i v M dum fulfat Hiems ; mlfejfa remittit 
Officij, Virtus: contra^ minrmtia Fata 
Permgil, mmtmLjibi latum femndos, 
Mjtior in Adiurfis Inert. 

Cum 



Nafo 
Faftor. 
Lib. iv. 



xiij 
Cum autem Pofteritatis interfit,perpe- 
tuosTuos, Auguftasque Domus , pro Re- 
pub. Chriftiana exantlatos labores, &c in- 
comparabilis Virtutis illuftria Documen- 
ts Licterarum monumentis confignari; 
ilia profe&o omnes praxlaras Animas 
iEternitati Cux ve&igales habebunt : nee 
Famam a cuiufquam calamo accipienc , 
feddabunt. 

Interim ipfe Diuino Maieftatis Tuae 
ludicio animatus, afTumpta Fiducia,cum 

. f* g— ^ j . Eume- 

pnlco Uratore dicam: Ctdm ptmwm&ttdwumi^ 

Con- 

ignobiks my& . Fwfetm mihi erit Materia diemdi , fm me proha-fl antini 
uerit I MP ERATO R. 

Scribcbam Antverpia Ambiua- 
ritorum ■ Anno , poft Virginis partum , 
Millefimo, Scxcentefimo & Qaadragefi- 
moquinto,ineunte: qui Annus modo agi-«M«- 
tur B i s-M il l Esmvsa Natali A l e-«* 
xandri M a g n i , Macedonum Re- 

* * 3 gis. 



ante 



flianam 
z/£ram 
Anno 

CCCLV. 



xiv 

gis . Quern Principem, vt Auguftae Do- 
musTuasMaieftasaRoDOLPHi Ma- 
g n i Pietace orta , ac feliciflima propa- 
gine per Orbem difTufa , Regiis Virtuti- 
bus, Imperiique Amplitudine acDiutur- 
nitate longe fupergrefta eft ; ica porro 
Pietate &Ivstitia Tua ad Ge- 
neris Humani commoda procuranda af- 
fidue excubantibus , eadem vt perennet 
voueo, 



SaCRjE CfiSARE^E MaIESTATI Tv.* 



jEtemum Demtits 



? Casp. Gevartivs. 



SVMMA PRIVILEGII 



P 



REGIS CATHOLIC! 

hilippvs IV* HilfaniarHm & Indiavum Rex Catholicus , &* 
Fotentifimm Belgamm Princeps, Diplomat efuofanxit, neauis Ico 
nes Impp*Romanorv M,ex prifcis Nurnifimtibus ad viuum 
delineatas,& breui Narratione Hiftoricailluftratas, ptrHuber- 
turn Goltzium i quibus acceffit modo Impp. Romano- 
Avstriacorvm Series* ab A lberto I L Aug. ad vfque^ 
F e rd i n a n D v m III. Aug. per annos CC. continues deducTa 
Stylo & Opera fcafperijGeuartijL C. Archigrammataei An- 
tuerpiani & Hiftoriographi Caefarei; prater Balthafaris Monti 
cvolftntatem cvllo modo intra nomnn'mm imprimat, ant alibi terramm 
imprejfas, inGermanU Infevioris dttiones importet, puenalifve habeat* 
Qm, fecks faxit, eonfifcatione libromm &* alia gram poena mulct obit tm 
^uti latins patetinlitteru datjs Brttxell& xiv<Nouembr% m,dc. xlv. 



Signat. 



Steenhuyftj* 



A PPROB ATIO 

CENSORIS. 

tT ITiE & ElOGIA iMPERAtdftVM RoMANORVM, 

* abHubertoGoltziopriderri defcriptajac Stylo & Opera 
CI. Viri Cafperij Geuartij I. C* Hiftoriographi Gsefirei, ad 
hax vfque Tempora continuata & produdhu, nihil coniimnt 
Orthodox&Doftrim ntltotrfnms at que ad <vftim AnticjmtatU Stndiofo* 
mm wtiliter in hum pofmntnr* Aftnm Antwrfi& x. Noutmbvis 
Anno u. DC. xtv. 

V. Coens S. T. Licent. GCnonicus 
Cathedral". EcclefiseD.Virginis, 
Sc Lib. Genf. Antwerp. 



Tempo- 




EMPORE QVO'PRIMIS AVSPICIIS IN MVN- 
DANVM FVLGOREM SVRGERET VICTVRA 
DVM ERVNT HOMINES ROMA, VT AVGE- 
RETVK SVBLIMIBVS INC&EMENTIS FOEDERE PACIS 
iETERNi, VIRTVS CONVENIT ATQ^VE FORTVNA, 
PLERVMQVE DISSIDENTES: QJARVM SI ALTERA 
DEFVlSSET, AD PERFECTAM NON VENERAT SVM- 
MITATEM. EIVS POPVLVS AB INCVNABVLIS PRIMIS 
ADVSQVE PVERITIiE TEMPVS EXTREMVM, QV O D 
ANNJS CIRCVMCLVDITVR FERE TRECE NTIS, CIR- 
CVMMVRANA PERTVLIT BELLA: DEINDE ifitA- 

tem ingressvs advltam, post mvltlplices 
bellorvm 1rvmnas, alpes t ransscendit 
et fretvm: in Ivvenem eregtvs et virvm, 
ex omni plaga, qjam or bis ambit immen- 
svs, rep0rtavit lavreie trivmphos: iam- 
qje vfirgens in senivm3 et nomine solo 
aliqjoties v1ncens, ad tranqjilliora 
vitifi discessit. ideo vrbs venerabilis, post 
svperbas efferatarvm gentivm cervices 
oppressas, latasqje leges, fvndamenta 
libertatis et retinacvla sempiterna^ vel- 

VT FRVGI PARENS, ETPRVDENSj ET DIVESj CM- 
SARIBVS TAMQVAM LIBERIS SVIS REGENDA PA^- 
TRIMONII IVRA PERMISIT. ET OLIM, LICET 
OTIOSifc SlNT TRIBVS, PACAT^qVE CENTVRIij 
ET NVLLA SVFFRAGIORVM CERTAMINA* SED 
POMPILIANI REDIERIT SECVRITAS TEMPORISj 
PER OMNES TAMEN QJOTQVOT SVNT PARTES 
TERRARVM VT DOMINA SVSPICITVR ET REGINA* 
ET VBIQJfE PATRVM REVERENDA CVM AVCTORI- 
TATE CANICIES, POPVLIQJE ROMANI NOMEN 
CIRCVMSPECTVM ET VERENDVM. AmmiariUS 

cellinus lib. xiv< 



CIV- 




Ivlivs Caesar 11611 immerito inter fortiflimos numeratus eft 
Heroas, qui pras aliis hominibus maximis ornati virtutibus Impe- 
ria adminiftrauerunt : nam huius .prudencia atque coivfiho Deus 
^^^ __ - vltimam Monarchiam exordium 4umere, totumq', Terrarum Or* 
bem in optimum rerum ftatum redigi voluit.Hic igitur Iwiius cum totam Gal- 
liam ( quam nunc partim Franciam^ parcim etiam Germaniam Inferiorem ap- 
pellamus ) grauiflimis pradiis viciflec-cum Germanos bello vexafTst, eorumt^ue 
ciuitates plurimas Romano'Imperio adiechTet, ingenti gloria Romam rediit- 
fibi Triumphum ac Confulatum in annum fequentem poftulauit. Et quamuis 
eapetirio Populo Romano placeret, multique Caefarem ceu virum ftrenuum 
fufpicerent , ade'6 vt ei Confulatus dignitas a Tribunis plebis pro.mitteretur; 
non pbtuit tainen vni Cn. Pompeio perfuaderi, quin is Iulio oppreflionem in- 
tentarei apertoque praslio refiftere cceperit. Hos tumultus yt fedaret M. T. Ci- 
teroj vtrique parti ajquiflimas ac cblefcabiles conditiones adducebat,adeo vt et- 
iam Iulium in fiiam iententiam traheret: teterum Pompeius omnes rationes 
improbe recufansi, fe 11011 prius pacis leges reeepturum refpondit, quam ampu- 
tatum Iulij caput fibi adterri videret. Hint mox ciuile bellum adeo cruentum 
iexortuiti eftj vt Iulius, ex necefiitate confilium fumens , ex Pompeij militibus 
(iipra quater centena millia dccidiffe feratur. Pompeius tandem in ^gyptum 
fugit; vbi a Ptolemaeb j£gypti Rege iuniore per iiifidias occifus, eiuique caput 
ad Iulium delatum fuit : quod fimul atque vidiflfet Caefar, fleuifle admodum 
dicitur. Iuxta Lariffam qui e pradio fuperfuerant, in gratiam recepit ; aceis^ 
quidquid in eum admiferant, libentiilime remifit. Nee vmquam habuit Orbis 
perindepotentem Principem, qui poft victoriam maiori fit dementia erga fuos 
hoftes vfiis, qui fe vitro dediderunt. Saspenumero eum dixifleferunt-, fe ex bel- 
lo ciuili non alium frudtum percepifife, quam quod multos feruarat, quOs pra?- 
lio fuperatos trucidare potuerat. Quinquagefies fignis collatis pugnaiiit- neque 
Vmquam quifquam feliciori Marte, bis vno die, cum ccntics milie hoftibusdi- 
micauit. Europam grauiflimis praeliis, Africam confilio, Afiam vero non mino- 
ri ingenij dexteritate vicit, quam prudentia feruauit. Quamobrem frequentet 
dicere folebat , fe non (ux vita: timeje, led cafum fuum Reipub. Imperioque 
Romano exitialeiii fore. Nee eum omen fefellit: nam ftabilitaiam in omnibus 
regionibus pace, poftquam ei Senatores in gratitudinis argumentumTemplum 
Clementiae exftruxifTent, eumqueDictatorem perpetuum patriae]; Patremap- 
Romani. pellaflent^eodem die quarta, &, vt quidam volant, vltima Monarchia, fub hoc 
iMonar- p r i nc ipeinitiumfumpfit: tandem aBruto.Caflio &Metello,inCapitoIioqua- 
tium. tuor & vigmti vulnenbus conrolius elt: eamque hiipeciem prstexebant, quod 
inhoneftum effet Senatui Romano fuperiorem fe in Imperio dominum ferre. 
Patrata fuit lisEc cacdes ab Vrbe condita anno feptingentefimo decimoj quam 
Bds arm- Ii3Ec prodigia fecuta funt : Stella crinita per feptem dies continuos fulfit : Bos 
ti locuttu. aranti dixit, Citius deficient homines quam iumeiitai Tres Soles vifi, ftatimq; 
lu" °~ m vnum corpus redadi funt. At facinus tarn immane non diu inultum reliquic 
Deusrnant qiiotquofconfpifauerant in mortem Iulij (fuerant autem illiex Pom- 
peij militibus, quos Caelar non modo in gratiam receperat, verum & ad ltiaxi- 
rrios honores prouexerat) non diu poft & ipfi trucidati funt. Diu admoduni 
multumque deliberatum eft, num percuflbres^ fimul cum Capitolio igne con- 
fumere expediret : at illi rriox ftridtis giadiis in publicum fe proruerunt ; ac fie 
tandem, Vrbe relicl:a,fuga vita: confuluerunt.Hos continuo maximo cum exer- 
citu fecutus eft M. Antonius Cos.qui & regnum affectabat: ac mox alterum eft 
bellum'ciuile fubfecutum* L 1 b e- 



SATIVS EST SEMEL MORI, 

QVAM ASSIDVA SPE ET EXSPECT ATIONE 

VITAM PERDERE. 




Anno Imperij v. setatis verb l v i. inopinata ca*de 

opprefTus perijt. 

A z 




4 

C^esab. OcTA N ViANVsex teftamento Iulij in dus familiam adfci- 
tus , atque ex adoptione heres fadus, ex Academia, cui iam annos aliquot, ad 
meliorem parandam animi culturam, in Grazcia operam nauarat s adolefcens 
? * annorum circiter nouemdecim Romam reuerfus eft. Quo fane cum rediiflet, 
ciuili bello etiamnum graflante, minimeque extindo,atque adeo in ipsa flam ma.ope Cicero- 
nis fefe aduerfus feditiofos coniuratosque nihil tale quidpiam opinantes confeftim prebuit, 
fedemque patns Iulij auream in forum apportari fecit , in eaque fedens Tribunacum petiit. 
Poftea vero ab Senatu pro Pratore comparato exercitui praeffe iuflus , vt cum A. Hircio ac 
C. Vibio Pansa C o s s. bellum ccftitra Antonium conficeret , vimque eius'armis compri- 
meret, ne qua noua de integro in Rempub. feditio exfurgeret,expeditionem quam mox pa- 
rauit. Sapienter quippe Senatores rati, ampliffimum Imperium multo fanguine partum, 
aduerfus Romanos foam iniuriam pofle haud~difficulter vindicare. Neque enim fatis erat, 
percmlbres Iulij fuifle occifos,ciim ex eorumdem ftirpe nonnulli etiamnum fuperftites- 
velut pullularent , quos item multo fanguine multoque labore praecifos prius oportebat . 
Cum ergo hi ad.iltum modum vrbe exiiflent , Panfa ex infidiis ab Antonio fuit intercc 
ptus,multique ex militibus eius occifi. Mox etiam Hircio itidem contigit. Vidus tamen fu- 
gatusque fuit Antonius . At Cadar vt Antonium poft fugam ab ^Emilio Lepido receptum 
cognouit , focietatem cum Antonio &: Lepido iniit : ac nouum Magiftratum inftituentes , 
RegnumqSie in tria parti ti , fefe Triumuiros Reipub. conftituenda? appellarunt . Deinde 
perfnutatione deteftabili inimicos fuos alter alteri necandos tradidit. Ex qua quidem re ita 
ad eorum , quos odio profequebantur , vindidam fuccenfi erant , itaque eorumdem plenis 
( quod aiunt ) buccis mortem fitiebant , vt ne amiciflimis quidem parcere potuerint. Ad- 
eo in iis amor , fides , iufque fanguinis plane extindurn fuit . Praeterea profcriptionum li- 
brum inter Me compofuere , in quo Ciceronem Caefar , Paulum Lepidum fratrem fuum 
germanum Lepidus , ac L. Ccefarem auunculum fuum vna cum matre Antonius , profcri- 
pferunt . Fuere etiam ineodem illo libro profcripti Senatores centum & triginta duo , ex 
Equeftri ordine triginta , ciues ex Optimatihus centum & triginta odo • Huiufmodi libro 
compofito , in Vrbem cum omni exercitu redierunt : quodque ante animo conceperant, 
re perfecerunt 4 atque ipfos profcriptos partim laqueo, partim nece , partim incendio &: fpo- 
liis, aliifque modis vita priuarunt. Cicero, pofteaquam de profcriptionum libello audierat, 
nihil fliga tutius fore ratus , in ipsa fuga abreptus , dextraque prascisa , capite obtruncatur . 
Eius vero caput pro roftris, impofitum haftae, eredum fuit . His tandem ita perpetratis , in 
Graeciam aduerfus Iulij percuflores profedi (lint : qui vbi fe vidos , infirmiorefque quam vt 
hoftibus refifterent , cognouiflent , femet interemerunt . Poftea quifque in Regnum , quod 
ex fuperiori diuiflone fibi obuenerat, profedus eft : Lepidus in Africam,Antonius in Aiiara ; 
atque in Europam , Romam nempe , Odauius! Hie Perufiaz, eo die , quo Iulius interfedus 
eft, trecentos Optimates interemir, atque in ara Iulij combuflit. P6ft deinde Lepidum, leui 
atque exigua occafione moms, perpetuum Romani Imperij exfulem iudicauit. Tandem et- 
iam fe Antonio inimicum aperte profeflus eft, quod, repudiata forore fua Odauia,Cleopa- 
tram iEgyptiae Reginam in vxorem duxiflet. Quare Antonium acerrimo bello deuicit, &: ad 
mortem etiam adegit. Atque vbi iam quinque ilia ciuilia bella geffifTet, Mutinenfe nimirum, 
Philippenfe , Perufinum , Siculum atque Adiacum ; vtque Dalmatiam, Pannoniam, Canta- 
briam, Aquitaniam,Germanosque vltra Albim fluuium fubmouiflet, Sueuos, Sicambros, ac 
Danos coercuiflet, domuifletquej cumque item & alias nationes male quietas ad obfequium 
redegi{Tet,pax terra mariq; illico fubfecuta eft. In cuius profedo perpetuam memoriam mi- 
litum fex millia in crucem egit. Atque ita tandem triumphans Romam rediit,templumquc 
Iani pro more claufit : perpetuusque Tribunus, Pater patriae, & Auguftus, a populo falutatus 
ac nominatus ; templumque Pacisilli decretum eft, anno ab Vrbe condita dccxxvi. 
ante natiuitatem vero Christi anno x x v. qui quidem natus eft, poftquam hie Impe- 
rium annis prope x l i i. adminiftraflet. 



1 1. 



. 



ROM AM LATERICIAM AC CEP I, 



25s 



MARMOREA M RE L I N QJ/ O. 




Cum annos lxxvi. vixiflet , Regni fui L V I. anno 
veneno extin&us eft. 



A 3 




I B e R I v s Augufti priuignus fuic , filius Ti. Claudij Neronis & 
Liuia; Drufilla; , qui vna cum fratre N. Claudio Drafo ab Augu- 
fto ( cui tamen nepos ex filiaerat) adoptatus fail; idque impulfu at-. 

que hortatu Drufillas , quam grauidam marico rapuerat. De Ti- 

beno inrante Mathematicus Scribonius praclara fpopondit , etiam regnatu- 
rum quandoque , fed fine regio infigni . Huic Auguftus filiam Iuliam , Drafo 
vero fratri Antoniam M. Antonij filiam vxorem dedit. Strenuus vcerque fuit, 
ac in re militari optime inftructus : verum Drufus in Germania bello perijt - y 
cuius filium Germanicum Tiberius poftea adoptauit , quamuis & ipfe filium 
haberet , qui Drufus appellatus fuit . Tiberius pro Augufto in Oriente prascla- 
re mulra geflit : Armeniis Tigranem Regem conftituit , fignaque militaria 
M. Licinio Craffo a Parthis adempta recuperauic . Deinde grauiflimis pradiis 
Germanos adorcus , quadraginta millia captiuorum fecum in triumphum du- 
xit. Poftharc rurfum Illyriam , Thraciam , Macedonian! & Myfkm, Romano 
iunxit Imperio , qua; antea per ingentem M. Quintilij Vari ftragem (hie in Ger- 
mania cumtribusRomanorum legionibus perierat ) Regno defciuerant. Poftea 
iteriim in Germanos bellum mouit , tametli dubio fere animo , quod animofos 
admodum illos videret : ac poll biennium maximp cum triumpho, gloria & Vi- 
ctoria, Romam rediit. Hie eum Auguftus , ceu virum ftrenuum & in re militari 
peritifmnurn , coram laudare ccepit, vnicumque Pop. Rom. refugium ac prasfi- 
dium appellauit . Turn demum Liuia filium ( cuius fceleftiflimum fucatumque 
ingenium perfpe&um habebat) adRegnumpromouere omnibus modis tentauit. 
Inerat enim ei ingenium peflimum , trueuleiitum, auarum, infidiofum, fimulans 
ea fe velle qua; nollet: his quad infenfus, quibus confultum cupiebatjhis vero quos 
oderat, quail beneuolus'apparens. Poftquam igitur Liuia Auguftum veneno ne- 
caffet, Tiberius vero M. Agrippam, ne propter hero'icam faciem Regno praffiee- 
retur , occidi iumifet delatum a Patribus Principatum prolixa fidaque oratione 
recufauit ; Imperialis moleftia; magnitudinem declinauit : adeo vt eum omnes 
ex animo dixhTe credentes , fufFragia in Germanicum conuerterent , qui &poft 
multas victorias figna militaria Varo a Germanis erepta reftituerat, maximoque 
anil triumpho Romam redierat . Hie protinus Tiberius fucum detegens , quad 
coadfcus recepit Imperium : nee tamen aliter , quam vt depoiiturum fe quando- 
qud fpem faceret. Ha;c anno ab Vrbe condita feptingentefimo fexagefimo nono, 
poft riatum Christvm anno decimo fexto gefta funt: eius veto Imperij anno 
odtauo decimo Christ vs Ierofolymis cruci amxus, mortuus,fepultus, tertiaque 
deinde die e mortuis furrexit . Quod cum Tiberius Pilati fui Pradfe&i Iitteris in- 
tellexiflfet , etiam pra;ter Senatus voluntatem Christvm inter Deos adnumc- 
rari voluit. Poftquam r3er aliquot annos Roma; vixiffeo , nulli non voluptatis ge- 
neri addidtus, tandem in infulamCapreas feceflit , vbi & luxuria; , immaniflmiif- 
que ca;dibus vacauit : nulli affinium vfqueadeo non pepercit , vt vel proprias 
proles veneno extinxerit. Indies multos e Senatoribus , Nobilibiis , ciuibusque, 
crudeliflimis necauit tormentis ; quorum filios ac vxores in Gemonias pertradtos 
ex alto prascipitari iuflit : virgines , immaturasque puellas , quas more tradito 
ftrangulare nefas erat, primum a carnifice vitiari , ac deinde ftrangulari iuftit. 
Exterarum quoque nationum Legatos , ne eius fruitia aliis innotefceret regioni- 
bus , atrociflimis fuppliciis interfici iuflit . Turn ab Imperio Romano defciue- 
runt Parthi, Armenij, Mcefij, Bulgari, Daci,Polonij & Germani quoque, poft 
defedtionem, totam depopulati funt Galliam : ac vt femel dicam , nulla vix to- 
to orbe regio erat, qua; non multis fcateret feditionibus. 



Ill 

ME MORTVO TERRA IGN 
M I S C £ A T V R* 




iEtatis anno l x x v n i. Regni verb x x 1 1 r. 
veneno necatus eft. 




8 

Germanicvs Germanici St Agrippinse filius rait, cuius patrem vriacum 
duobus frafribus Nerone &: Drufo occiderat Tiberius, eiufque matrem for- 
mofiflimam poft chaijifllmi mariti mortem nefando ftupro commaculare 
' ftuduerat : veriim ilia affidue flendo mori potiiis inedia deftinauic , quarrt 
Tiberij fceleftiflimac libidini fatisfacere. Hunc C.Geimanicus lento veneno, quemadmo^ 
dum ille patrem Germanicum , extinxit : ac deinde ficut antea fratres, ita & ilium inedia 
fameque conform voluit. Pofthax Regnum adeptus eft anno aChrifto nato trigefimoter- 
tio. De eo tamen ante arfirmauerat infignis Machematicus Thrafillus, non magis Caium 
imperaturum, quam per Baianum linum equis difcurfurum. Quaie Ca:far, non fine ma- 
gna omnium admiratione, Baiarum medium interuallum & Pureolanazmolis, trium mil- 
lium & fexcentorum fere pafTuum ponce iunxitj per quem nunc equo, nunc curru vitro 
cicro commeauit . Huius pontis & in hunc vfque diem nonnulla adhuc viluntur monu- 
menta. Hie Tiberium atroci crudelitate longe fupes auit. Ex homine principe verfus eft in 
monftrum; feuitiae atque adeo luxuriac tarn addi&us fuit, vt cum omnibus fororibus fuis, 
Agrippina, Drufilla aC Iulia, ftupri confuetudinem fecerit. ^Tandem nee propria: filia^ 
quam ex lafciua vxore Csefonia fufcepe'rat, pepercic, quin iam astati nonduiri integral vim 
intulerit. Multorum ciuium formoOflimas vxores a maritis perdu&as <ibiconiuhxic 5 breui- 
que eafdem repudiauit. Primus omnium apud Romanos purpura indutus, gemmifque or- 
natus eft. Pium,caftrorum Filium,Patrem exercitjuum optimum maximum^ riaxime ftre- 
nuum Principcm,Principum patrem,Deum denique Deorurn fe appellari iufiit. Deorum 
fimulacris caput demi, luumque imponi caput iulfit," feipfum Latialem Iouem appellans. 
- In templo ipfius fimulacrufti ftabat aureunl iconicuro, quod amiciebatur qtlotidie vcfte 
quali ip(e vteretur, eidemque fummos honbres & facrificia exhiberi imperabat. Sui prar- 
terea fimulacrum per omnes regiories adorandum circumferri voluit. Quqdciim IudWi 
Ceu legis diuinae obferuantiores facerenon vellent,ineos maximeiratus Csd%omnes eo- 
rum Icholas ac fynagogas euerti iufiit : ac in Templo Ierofolymitano fui fmagrneta^erfgij 
eidem honores ac facrificia exhiberi, totumque templum diis ftatuifquc Rorhanis inipleri 
mandauitiTyrannidem quoque maximam Romce exercuit: nam horreis praeelufis populo 
famem indixit, quo diutiiis cruciarentur. Rornanof Imperio cafum, faraeiri,peftirentiam, 
incendium , vaftationem excidiumque imprecabajtur ■, vt eius Itnperij diuturna apud po- 
fteros eflet memorla. Queri etiam palam de conefetione temporum fuoruni fofebatiqubd 
nullrs calamitatibus publicis inftghirentur . Gum ad faginam fe$arun/murieri prsr'parata- 
rum cariuspecudescomparareritur, ex rioxiis laniandjjs adnotauit . ' Multos horiefti ordU 
nis aut ad beftias condemnauit , autmedios ferra diflecuk^qubd male de munere fuo 
opinarentiar. Parentes fupplicio filiorum interefle cogebac ^ quorum vhi Valemdinem ex- 
cufanti le&icam mifitj alium e fpe&aculo pcenae epulis ftatim adhibuit, atque omni co- 
mitate ad hilaritatem &L iocos prouocauit. Huncin modum gtaflkntem atque iiuientem 
C. Germanicum non defuit plefifque animus adoriri : fed vna&altera confpiratione de- 
tecta, nemoamplitis rie mutir« arifusfuit. PoftrembCor. Sabinus, fubmota per con- 
fcios Centuriones tnrba , Cxfari maxillam difcidit j ceteri vulneribus triginta confece- 
runt . Quod fimulatque intellexiflent Germani corporis cuftodes , nonnullos ex percuf- 
foribus j quofdam etiam innoxios Senatores interemerunt . Veriim ciuibus ilico armata 
manu accurrentibus , eius quoque vxor Caefonia gladio a Centurione confoffa eft, & filia 
parieti illifa. Turn Senatusin aflerenda libertate adeo confenfit, vt quidam fencentiac lo- 
co abolendam C«efarum memoriam, ac diruenda templa cenfuerint. 



Ti. Clay- 



1 1 1 1." 



9 



NIHIL MAGIS IN MEA NATVRA PROBO 
QJ/AM INVERECVNDIAM. 




Starts anno xxvin. Imperij in. menfe x. 
clanculum extin&us. 



B 




• 



i. Clavdivs Drufi films , &C dic"ti C. Germ anici ( qui ob animi fimplicita- 
tem ac ftoliditatem tempore Tiberij vita donatus eft) patruus,Imperator a mi- 
litibus contra Senatus Populique Romani voluntatem eligitur poft natiuitatem 
Ghristi anno quadrageiimo quarto. Ex quo quidem fa&um eft,vt multum 
diuque in Capitolio ( quod iam fuis militibus inuaferat ) confilio habito Senatus tandem 
decreuerit, violenta manu ClaUdio refiftendum fore, atque ex Optimatibus aliquem eligen- 
dum potiusad Imperium, iuxta earn confuetudinem, qua: a maioribus Temper obferuata ef- 
fet. Hoc eodem tempore Romae erat Iudaeorum Rex Agrippa , qui inter Senatum &c Clau- 
dium multum laborabat . Senatus volebat vt Claudius modis omnibus a militibus difcede- 
ret : hie vero per Agrippam contra refpondebat, minime fibi mirum videri, Senatum inuito 
in nouam Cazfaris ele&ionem confentire , ob immanem fuperiorum Cxfarum crudelitatem : 
veriim fi fua vfi fuiflent dementia, non vt tyrannum fe experirentur, fed vt bonum ac be- 
nignum Principem . Prxterea cum initio ab exercitu vel inuitus eleclus fuiflet , indignum 
efle aiebat, minimeque decere, vt quos fibi fidos ac gnauos Temper habuilTet, modo defere- 
ret. Refpondebat autein Senatus, haudquaquam fe Tubiici velle, pofteaquam eflent liberi . 
Quibus rurTum per Agrippam reTpondebat Claudius , cum iis ergo Te etiam inuitum dimi- 
• caturum , aduerfus quos arma-Tumere numquam decreuiflet : & vt fibi extra vrbem locum 
defignarent vbi conflictus pararetur . Indignum enim fore, addebat , fi propter illorum.va- 
nitatem patria ciuium Tanguine & latrociniis inficeretur. Mox cum Claudius iftiufinodi re- 
fponTum remififTet, a Senatu difcedunt milites,omnesque Cek Claudio adiungunt. Senatus 
igitur vbi ad iftum modum fe omni vi ac prxfidio deftitutum- videbat , tandem Claudio in- 
augurationem prxftitit, quifeTe ad omnem ciuilitatem,vitxq5 humanitatem, Tormauit. Sed 
in ferendis ac pronuntiandis fententiis fe vari) rariq; ingenij finite fatis declarauit. Nonnum- 
■ quam perfpicax, prudens, atque acutus erat: nonnumquarri vero ita propere itaque inTulfieV 
fententias tulit , vt quae ad rem nihil interdum pertinerent. Cum namque tempore quo- 
dam adulter quifpiam ad eum produces fuiflet , vt quid huic faciendum foret pronuntia- 
ret , tantiim hocadulterum admonuit , vt deinceps grandxuo fiio corpori parceret, nee ita 
fefatigaret, difceretque ; olim cautius & occukiiis fuum celare dedecus . Quid enim mea, 
refeit,- dicebat , tuam fare infamiam ? Vno eodemque die interdum plufquam viginti pro- 
mulgauit edicta , ex quibus illud prxcipuum ac prxftantiflimum fuit, vt, cum vux ma- 
ture in vite penderent, turn vnufquifque dolia fua diligenter compicari curarec • Quod au- 
tem ad militare ipfius ftudium attinet , voluit aliquando virtutis fux velut fpecimen quod- 
dam, edere, feq; Principem ftrenuum patriae fux exhibere. Quam ob caufTam quarto Imperij 
iui anno cum magna militum multitudine in Angliam profe&us eft, quam cum quibufdam 
infiilis aliis fuo facile fubiecit Imperio, vic"torq, Romam inde triumphali curru reuerfus eft. 
Deinde vero ad magnifica altaq, xdificia animum appulit. Per montes & valles aquam lon- 
gitudine ter mille, pafluum duxit vfque in Vrbem,~quam de fe Aquam Claudiam appellauit.' 
Quod quidem opus, mille &c triginta hominibus continue laborantibus,vndecimo inccrpti 
InAs.0- °P ei "i s anno abfoluit. Portum Hoftienfem vtrimqjalto atqj honorifico xdificio muniit. Anno 
rum de- Imperij fui feptimo accidit principium vaftationis Iudxorum ex Teditione quadam Ierofblymis 
uaj a o- circ i ter d ies Azymorum coorta, in qua pluTquam tricies mille Iudxi occifi ac Tub porta velut 
Tuliocati funt. Caufla Romanus fuit miles impius,qui pudenda ante introitum templi omni- 
bus vifenda obfecene denudabat . Vnde & poftea Claudius Roma omnes exegit Iudxos . 
Hunc item natura fuifle tyrannum, ex eo facile conftare potuit , quod plerofque parua de 
oufsa beftiisdilaniandos fubiecerit. Eo ipfo die quo Agrippinxnuptiascelebrabat (poftquam 
Meflallinam concubinam fuam ftrangulari curauerat) trigintaquinque Senatores, &; Nobiles 
vltra tiecentos^vario fuppliciorum genere interemit ; idque tantum , vt ex ea cxde animum 
fuum oblectaret- Filise fux maritum interfici quoque inftinc"hi Agrippinx curauit, vt hxc ita 
fuum filium Neronem ad Imperium perduceret. Nam vbi eum Claudius adoptaffet, ac fi- 
liam fuam O&.uiiam in vxorem dediflet , Agrippina Claudium veneno fuftulit, ac mortem 
eius tantifper celauit , donee filium ad Imperium perduxiflet ; Britannicum, verum Claudij 
filium,ipfii occukum feruauit , vri nemo eius amplius recordaretur. 



His on <ra 



TI 



V. 



NON EODEM MO DO APVLICE ET FERA 
' BELVA CAVERI OPORTET. 




Anno setatis L X. Imperij x 1 1 1 1. toxico fliblatus eft . 



B 2 



ero Clavdivs ope atque aftutia matris fuse Imperium adeptus eft a 
Christi nariuitate anno quinquagefimo fexco, aetatis fuae anno decimo fe- 
ptimo . Fuit autem hie coniux prsediiSti Claudij filial , ac verus fili us Cn. Do- 
mitij yEnobarbi atque Agrippinae,quae Germanici Claudij fratris erat filia. Ini- 
: tio quidem fe Principem fatis benignuui praebuit , veriim poftea temporis fuc- 
ceflu ita in homine omnis crudelitas , omnis faeuitia cum aetate accreuit fnnul, vt C. Germani- 
cum auunculum fiium non folum in quacumque crudelitate imitacus fit atque expreflerit, 
fed etiam improbitate longe fuperauerit. Ab ineunte fua aetate ita penitus omni tyrannidi 
atque improbitati lefe implicuit, vt ne a matte quidem fua abftinere potuerit, quin fiepenu- 
mero cum ea rem habuifle , ii quando ledica pariter vehetentur, putaretur. Nee facris vir- 
ginibus Diisque perpetuo confecratis, quas Veitales dicimus, pepercit. Immania ilia ac indi- 
gna flagitia quae cum Sporo eunucho perpetrauit , hoc tempore recenfere non liber. Poft- 
quam veroomnem medullam libidine penitus exhaufiflet,corpusqne plane eneruaflet , vt 
iam Veneri amplids operamtiare non poflet, omni crudelitati ac tyrannidi fe totum tradidit. 
Quam plurimos ex cognatis fuis , atque optimos Romance vrbis patritios viros infiniros , ve- 
neno, latrocinio , ac rriiris cruciatibos interemit. Senecam praeceptorem fuum , quern non- 
nihil verebatur,coegit,vt quo mprtis genere mori vellet., ehgeret, quamquam faepenu- 
merd ab ipfo difcedere reliclis bonis optaflet. Sed aim animaduerteret fe mortem eftugere 
haudquaquam pofle , elegit vti fibi in tepkli aqua conftituto omnes aperirentur venae , vt 
itajcurn fanguine paullatim animam emitter£t. Eode'm hoc fere tempore arnica ipfius Pop- 
paea, quam plurimum amabat, Neroni ceu conuitium crebro obiecit, quod fui iuris noaef 
iety ac matris ftaret imperio , ad cuius praelcriptum ipfe viueret. Quod illi frequenter nunc 
soco, nunc etiam ferio, exprobrauit. Nam quamdiu Agrippina fuperftes erat, non aufa fuit 
Oclauiatn Neronis coniugem ita aperte laedere aut fupprimere ," vt cum eius marito matri- 
tnonium poflet contrahere- Ab eo tempore coepit Nero matri fuae inuidere ac moleftus 
cflfe : quam cum omni praefidio denudaflet; palatio fuo expulit , vndecumque fedulo quaeri- 
tans, qua via quave racione cam riecare poflet . Quod vbi iam ter quate'rve veneno , aliisque 
modis nequidquam tentaflet , poftremo per vim ftrangulari curauit . Poft deinde ad de- 
. momsum matris cadauer acceflit , intima eius fcrutaturus : quorum , omnia nimis quam 
accurate Iciis contrectans manibus , quaedam laudaufr, quaedam vero vituperauit. Turn 
itidem & vxoris fuse O&auiae iugulum frangi curauit , duxitque in vxorem Poppaeam . 
Sed non multd poft verberibus etiam hanc occidit, atque eius puerum in mari fubmergi 
fecit. Deinde & Romamincendi iuffit: cuius incendij flammamadeo miferabilem, adeoque 
deplorandam , vt qua; fex diebus continuis ardere confpiciebatur , ex altiflima quadam tur- 
ri,Maecenatiana nominata, ouans exfultansque, ac fubinde etiam Troianae vrbis eueriionem 
atque incendium cantillans, profpecfabat . Pofthaec Chriftianos multis variisque fupplicio- 
rumgeneribusperfecutuscft: quorum aliquos ferarum pellibus infui iufllt, vtficquatuor 
curfltantes pedibus , venatici canes aliaque animalia infequerentiir ac dilaniarent. Aliquos 
praeterea igne abfumi , aHquos iariceis tranffigi, ahquos denique in crucerh agi praxepit : 
inter quos etiam Apoftolus Petrus numeratur • Paulum item gladio obtruncari fecit: edi- 
xitque eadem vbique terrarum obferuari ,, Marcum praeterea EuangeUftam , vtrumque 
Iacobum, Bartholomaeum j &: Philippum interfici curauit . Non ita multo poft vrbi Roma; 
(quse iam paene tota perierat ) magna accidit calamitas. Pefte enim infenfiflima enecata 
funt ciuium circker triginta millia . Anglia atque omnes aliae Prouinciae Orientales ab Impe- 
rio Romano difceflerunt , & vbique magna Romanorum multitudo cxdebatur , vt iam nuf- 
quam tuti efle poflent. Ex qua quidem re Senatus Popuiusqj Romanus Neronem Romani 
Imperij hoftem declarauit . Proinde hie cum ab omnibus fuis centurionibus ac militibus fe 
deiertum videret % noStc intempefta Roma eftugit. In qua. fuga clam ipfi nuntiatum fuit, 
fe ab Senatu militibusque diligenter inueftigari , vt fub cruce virgis ac loris ad mortem flagel- 
laretur. Quamobrem iibi manum inferre conatus eft ; feeifletque , fi non horrore manus 
nimiiim trepidaflent. Orabat igitur Sporum, vt femet prius laqueo itrangulare vellet, habe- 
retque ad cuius exemplum feiplum deinde audacius interficere poflet - Epaphroditum prae- 
terea fcribamfuum, qui cum alio folus fugae comes relichis erat, obfecrabat, vt fuoeum 
gladio transfodere vellet . Qui cum reculaflet ; Age , inquit Nero ad fe , pofteaquam 
neque amicum neque hoftem in hac re tibi inuenias , tu te iplhm admone ; quod alius 
non vult , ipfe perfice. Epaphroditus ems mifertus, trepidantem manum iuuit ; ac fibi ipfi 
iugulum praefcidit . Atque ita fane cum ipfo tota Caefarum profapia funditus deleta fuit 
atque extincta. 



V I. 



13 



PRIAMVS MIRVM IN MODVM BEATVS FVIT, 

QVOD PATRIAM SIMVL CVM REGNO 

PERDITAM VIDIT. 




Poftquam annos x X x 1 1. vixiflet , x 1 1 1 1. verb Impcrium 
adminiftraflet, fibi ipfi manum intulic. 

B 3 




er. Svlpitivs Galea ex vetuftiflimo & nobiliffimo adeoque Romano 
u ,genere oriundus, miles fuit fane fortunatiflimus, ac Romani exercitus in Hifpania 
Imperator peritiflimus. Hie ciim in noua Carthagine ius dicerec , atque ip(i nun- 
ciaretui-j Galliam, Britanniam, aliafque regiones a Romanis defciuifTe, & iam cer- 
tum Romanae vrbi interitum imminere timeret, miferabilemprafentium temporum fortu- 
nam verbis conqueftus eft. Eadem ilia tempeftate per litteras admonitus fuityvt fe totum,tam- 
quam humani generis aflertorem,pra:fenti huic negotio daret. Quainrenondiuadmodum 
cundatus eft : extemplo enim, conuocatis legiombus,de Rebufpub.Prouincjahbus huiufmodi 
promulgauit edidum,Vti quifque omni diligentia communi faluti venirec auxilio , vt Refpub. 
femel ab omni tvrannide vindicari queac . Ex quo quidem fado a mihtibus falutabacur Impe- 
rator : veriim hie refpondebat, fe non Imperatorem , fed dumtaxat Populi Romani Legatum 
efle. Inrerea dum hax agebantur, nunciatum fuit Seruio Neronem obiiffe, Populumqj Rom. 
ipfi iuralTe,atque inaugurationem vitro promififle : turn demum hie Imperatorium nomen li- 
bens etiam aflumpfit, & cum magna militum copia Romam profedus eft. Hate ita gefta funt 
anno poft Christi natalem feptuagefimo primo. In ipfo itinere paflim vndecumqj'Seruio 
ofFerebantur munera. Cumque iam Roma: in palatium ingreflus eflet , ingens accidit terramo- 
tus , & (onus maxime terribilis auditus eft . Pra:terea vifum eft, cum ipfis Kalendis Ianuariis 
Diis faCrificaret, Imperatorium diadema de capite eius in terram decidifle; quod ipfe pro certo 
imminentis infortunij praefagio habuit . Inprimis debuit Sabinum armis compefcere , qui ad 
Imperium peruenire plurimiim nitebatur . Atque vbi iam omnia tranquilla & bene conftituta 
videret, animaduertens Vrbemetiamnummilitibus praeter confuetudinem grauari, mifllo- 
nem Germanis dedit mihtibus, eosque indotatos ad proprios lares remifit. Qui,ciim vt fortes 
ftipatores fuas virtutes probe fatis hucufque fpedatas ipil fuifle putarent, Caefarem ad Senatum 
detulere, grauiterque de illo conquefti funt; illud in medium adferentes, quod in multts 8£ 
magnis tempeftatibus , in bellis maxime periculoiis aduerfus Gallos & Vindicem fefe fortes 
fidosque cognouiflet- Poftremo, ciim iam nihil fpei fibi relidum animaduerterent , omne 
Imperatoriferuitiumrenuntiarunt, nee nifi Senatui iurare voluerunt. Miferunt prxterea ad 
= Practorianos milites nuntios, fibi Galbam minime placere, fe alium facile Imperatorem fare, 
qui omnibus probe placeret. Mox vt Galba haec intellexiflet , mfpicabatur fe non ob fenedu- 
tem foliim contemni 3 verum etiam quod nullas haberet proles. Adoptauit igitur libi in filium 
Pifonem Frugi Licinianum , adolefcentem nobilem admodum ac prudentem. Cum vero 
M. Siluius Otho fpe adoptionis k(c fruftratum vidiflet,aliumque impetrafle quod ipfe peteret, 
cum feditioiis militibus fcedus iniit- Quod vbi audiuiflet Galba,atque Othoftem iam inuafiflc 
Praetorium exercitum , aliqui confuluerunt , vt eo ftatim fe conferrec ; fua prasientia facile ef- 
fedurum , ne quid mali oriretur, aut fi quid ortum eflet , operam daturum ne quo latiiis ferpe- 
ret. Ceteriim iftudconfilium Galba: adeo non placuit, vt (e domi continendum confultius 
arbitraretur,afleruandumque fclegionibus Illyrici exercitus, qui in diuerfis locis caftra pofuif- 
fet, linteo inuolutum daret ; certd tamen cognoicens , fruftraneum efle aduerfus tot militum 
gladios iftud conari. Poftca Otho iftiufmodi finxitcommentum , rem inconiulto fuifle tenta- 
tam,& feditiofos milites ad vnum omnes efle occifos, Cui & illud pauld poft acceflit, aduenifTe 
militem qui iaditaret fe (ua manu Othonem interemifle. Quibus verbis fadum eft, vt vel hoc 
modo Galba in forum prodiret: quo cum perueniflet,vnacum Pifbne filio fuo adoptiuo, mili- 
tes quibus iftud negotium Otho mandauerat , vtrumque inuadunt: quibus Galba iugulum 
libens ponexit,inquiens,vt ipfum haud cundanter peterent,pofteaquam ita illis placeret. Ad 
hunc modum ambo fuerunt interempti , qui ob patria: falutem ac libertatem potifllmiim ve- 
nerant . Et quod magis mireris , ciues Imperatorem adeo fortem, adeo nobilem , adeo ftrc- 
nuum non foliim in ifto periculo deferuerunt,fed &: cadauer eius itainglorium in publico foro 
reliquerunt , vt extra vnum militem veteranum, qui iftud node intempefta in fuo horto fepe- 
liuit, ne femel quidem attigerint. Sed caput eius prsccifum, haftaeque impofitum, Othoni fuit 
pisefentatum. 



VII. 

DISCE MILES MIL IT A RE, ADEST 
GALBA NONGETVLICVS. 



§ 

IS 




Cum vixifTet L x x 1 1 1. annis, regnafTet V 1 1, menfibus, 
ex infidiis occifiis eft. 




16 

Silvivs Otho, poftquam vi Imperium adeptus effet 5 Roma- 
ni omnes perterriti , animoque perculfi ob turpem ac miferabilcm 
) di6ti G albas caedem fuere. Nee vero ideo tantum, fed etiam propter 
_j improbos mores prasfentis huiufce Othonis , qui (vt iam fatis noue- 
rant) Neroni in omnibus fuis exfecrandis flagitiis tamquam comes ac ficlus focius 
perpetuo adfuerat. Verum hie cum iam dies ad veiperem vergere ccepiflet, Sena- 
turn adiit., oratione eleganti luculentaque perfuaut , vt quidquid factum eflet, 
id ornne ad Reipub. vtilitatem & commodum factum efle crederent . Atque ita 
tandem cum confenfu vniuerfi populi in Palatium venit,vbi omnem Imperij ad- 
miniftrationem in fe fufcepit . Mox deinde omnes Neronis ftatuas atque imagi- 
nes deiedtas reftaurauit, quasque a Galba fuerant ordinata atque inftituta, vniuer- 
fa penitus abrogauit . Non multo tempore poft nouus rumor ex illo exercitu, 
qui in inferiori Germania caftra fixerat,exortus eft: nempe apud Coloniam prope 
Rhenum Senatus Populique Rom. nomine Vitellio iuratum fuifle, ipfumque iam 
cum magna legionum copia in itinere efle , ac Romam venire. Hie rumor loncre 
profecto alios prascedentes fuperauit : ita permota ciuitas hoc rumore fuit, itaque 
repent omnes timor inuafit, vt non modo Senatores , fed vniuerfus etiam popu- 
. lus fbllicitus, anxius, ac moeftus efle cosperit . Verebantur enim ne duo hi fcele- 
ftijiimi , impudiciflimi , atque omnium improbiflimi vniuerfum Imperium Ro- 
nianum fubuerterent . R.e itaque omni in eo ftatu iam conftituta , Otho prarter 
omnium opinionem omnem dementiam ac libidinem poftpofuit , fedue & cun- 
&a ad Reipublicas commodum conuertit . Ob quam fane cauflfam ill i prxCidh 
fuppeditanda fore decretum fuit ; quamquam iftud Senatores contra voluntatem 
plebis , quae etiamnum erat difcors ac feditiofa , ob fuperiores tumultus & muta- 
tiones, fecerant . Ad iftum ergo modum fufcepto bello, Otho quatuordecim le- 
gionibus probe inftmdtus , fuos milites Roma vno itinere in Liguriam vfque 
eduxit ; vbi ita Vitellianos adortus cinxit , vt nee procedere 3 nee recedere omni- 
no potuerint : fed Othonianis Vitelliani nimifquam fortiter reftiterunt. Maxima 
vi vtrimque certatum eft , fuitque pugna multo acerrima . In ea enim cecidere 
multa Vitellianorum millia, tametil necOthoniana acies manferit incruenta. 
Mox denuo fefe mutuo aggrefli, atque vtrimque acriter pugnando Othoniani 
milites iam tertio circumfepti fuere . Cumque alio tempore vtrafque copias ad 
Padum fluuium iterum deduxiflent , vtrimque dubitarunt 3 num omiflb bello , 
omnique difcordia , pacem componerent , remque inter fefe decernerent, aut ad 
Senatum potius deferrent. Interea , dum colloquium hoc inter vtrumque exerci- 
tum continuaretur , Vitelliani centuriones fraude vfi, paullatim fuas cohortes or- 
dine inftmctas in Othonianos impreflerunt,aciemque diuiferunt ac perturbarunt. 
Attamen illi fortiter reftiterunt , ita vt hinc pradium longe cruentiflimum fubfe- 
cutum fit. Ad poftremum Othoniani cum fugam coacti cepiflent, multo fangui- 
ne fufi funt. Quod audiens Otho fibi manum inferre voluit 5 non quidem metu 
aliquo, fed quod Imperium pofTidere cum tanto Reipublica; incommodo & peri- 
culo nollet. Familiares fuos adhortatus eft,vt quam ocyflime poflintjfibi quifquc 
profpiceret , atque in tutum reciperet . Et cum qua? neceifaria erant , perfeciflet , 
omni fe anguftia & dolore exemit, ac feipfum confodit. Turn propere eius cada- 
uer ( vti iuflerat ) combuflerunt, ne qua etiam poft obitum ignominia afficeretur. 
Cumque iam rogus accenderetur , multi fuere milites , qui fefe pras nimio dolore 
confoderunt . Alij tandem fuis gladiis atque armis concurrentes , alter alterum., 
occiderunt. 



17 



VIII. 



MVLTO MELIVS IVSTIVSQ^VE EST, 

VNVM PRO MVLTIS, 
QJVAM PRO VNO MVLTOS INTERIRE. 




Pro Republidi feipfum vita priuauit 1 1 1 1, menfe Impcrij , 

setatis xxxviii. anno. 




18 

Vitellivs ob felicem return fuarum fucceffum CcCc poll: mortem Otho- 
nis magnifice extulit , animoque feroxcum ingenti, militum manu ipfe palu- 
datus, ferroque accin&us., Romam profe&us eft. Et quidem cum iam in itine- 
* re per illos campos, in quibus pugnatum erat, ae fufa Othonianorum corpora 
paflim iacebant , profe&ionem pararet , fuere quibus teter ille cadauerum 
odor moleftus erat , quique olidam cxforum tabem abhorrebant. Sed hos ille voce nimis 
quam exfecranda corripuit, optime, inquiens, olere hoftem occifum , at melius ciuem . 
Qua quidem voce , quidnam Roma: a&urus eiTet , fatis aperte innuit . Fuere item , qui ob 
fubitam fortune commutationem , confiderantes etiam cseforum copiam , collacrymarint . 
At Vitellius non modo ad tot cadauerum millia immotus permanfit , fed &c magnam inde 
cepit deleclationem , Diisque eo in loco facrificauit, ac feftum tota node peregit. Inde vero 
profe£tus , nuntios accepit, qui Vefpafianum a militibus in Iudcea in Imperatorem ele&um 
aiebant. Quaeres illi metum atque horrorem quemdam incuflit. Perrexit tamen, vrbem- 
que cum fignis ac tubis paludatus ( vti dictum eft ) gladipque fuccin&us introiit , comitatus 
fexageiies mille fagulatis militibus , ac ftipatoribus , ad corporis cuftodiam olim inftitutis, 
pame infinitis 3 dete&is omnium armis. Poft pedites eleganti ordine fequebantur equites , de- 
mde centuria? triginta qua'tuor extraneorum militum, ipfi poftea miftae. Tali honore atque 
apparatu per pontem Miluium in Capitolium triumphans venit : vbi primo Vitellius Ger- 
manicus Auguftus appellatus, maximum Pontificatum,Confulatum, Tribunatumque perpe- 
tuum cepit . Non multo tempore poft Vitellio nuntiatum eft , Vefpaiianum in Italiam in- 
gentem miiifle exercitum cum ipfo dimicaturum , cui fratrem cum clafle ac tironibus &: 
magna gladiatorum copia oppofuit , vt hofti refifteret . Interea, quos interficere decreuiflet, 
clam variis modis paflim interemit. Nam publice iftiufmodi quidquam , prafertim tempo- 
re aded importuno, tentare minime audebat. O&auo igitur Imperij menfe, poftquam om- 
nem, quam potuit, crudelitatem & fasuitiam 3 omnem tyrannidem , omnem amentiam &; 
vecordiam , omnem denique fuperbiam Populo Romano exhibuiflet, Mcefimim atque 
Pannonise exercitus ab eo deiciuerunt , & in abfentis Vefpafiani verba iurarunt. Vtque iam 
fingula ad certum exitium tendere , ac Flauiani milites velut in limine adefle videbantur , 
Vitellius Imperio cedere Cefe vitro profeiTus eft , reclamantibus ac plane difluadentibus mi- 
litibus , qui vitam animamque profundere atque amittere potiiis fe paratos efle clamabant , 
quam i'pfum in aliquo defererent , faltem ne ipfe deficeret , aut animum defponderet. Re- 
fumpfit itaque animum , Sabinumque Vefpafiani fratrem & reliquos Flauianos nihil iam 
metuentes, vi fubita in Capitolium compulit, fuccenfoque templo Iouis optimi maximi op- 
preflit. Incendium hoc e Tiberiano palatio inter epulas profpexit, ac turn demum facli pce- 
nitensj culpamque in alios conferens, Senatoribus orans perfuafit, vt legatos cum virginibus 
Veftalibus mitterent, pacem, aut certe tempus ad confultandum , a Flauianis petituros. 
Interim fe(e in Auentino monte coqui vefte indutura abdidit. Verum moXjvbi pacem quail 
impetratam efle, leui incertoque rumore audiuifTet , fe in palatium referri paflus eft. Vbi 
cum deferta omnia repperiiTet , fequc ab omnibus plane defertum animaduertiflet,rurfum in 
ianitoris cellulam confugit. Poftquam vero Flauiani extra muros Vitellianos multo fangui- 
ne fudiiTent , in vrbem eruperunt , cun&aque abdita fedulo rimantes , tandem Vitellium 
inuentum e latebra traxerunt ; & inieclo ceruici laqueo, religatis poft tergum manibus, 
defcifsa vefte feminudum in forum , maximis verborum ludibriis , mentoque mucrone gla- 
dij fubiecto, ne faciem fubmitteret, minusque fe vifendum praberet , quibufdam infuper 
ftercore& cceno inceflentibus protraxerunt. Nee defuerunt, qui corporis vitia exprobrarent. 
Erat enim in eo enormis proceritas, venter obefus, ac facies rubicunda ex vinolentia. At- 
que ita tandem, cum per vicos hue illucque raptus fuiflet, apud Gemonias minutiflimis icli- 
bus excarniiicatus atque confe&us eft , & inde vnco tragus in Tiberim. 



I X. 



I? 



OPTIME OLET OCCISVS HOSTIS, 
SED MELIVS CIVIS. 




Poftquam VIII. menfo Imperio praefuiflct, aetaris l v 1 1. 

horribili morte occifus. 

C 2 




20 

espasiano abfenti tantus Roma; ab Senatu Populoque honos exhibitus 
fait , quantus Carfaribus exhiberi folet aliis , idque anno poft natum Chm- 
stvm f cpttrageiimo fecundo , & a cuncHs mortalibus Princeps habitus fuit 
cum bonus turn fortis, vt qui damna publica , bellaque , qua; turn pallim vbi- 
_ que fere terrarum oriebantur , facile arceret, ac componeret. Nam prarter ci- 

uiiia oeila , extern qupque nationes aliquot ( vt erant Bataui , Britanni, Daci, VValachi , 
&iplures alia;) fefe Imperio Rom. rebellesoppofuerunt, bellumque deintegro renouarunt. 
Prater hos vero motus,etiam Gallia atque Hifpania intellinum bellum nimis quam infehci- 
ter agitate ob caedem Galba; cceperunt. Similiter fecere Germani Vitellij nomine. Poft ha;c 
item Myiia, Pannonia, ac tota denique Vindelicia, nomine Vefpaiiani arma fumpierunt. Vt 
igitur Senatus animaduertit,Vefpafianuin hunc prudenter &c concorditer vna cum fllio Im- 
perium adminiftrare, ambo Confules creati funt , iuflique vt Iudaicum bellum perficerent. 
Alter films Domitianus Tribunus inGermaniam minus eft. Sub ha;c tempora Vefpaiia- 
nus Alexandria; in ^Egypto agebat : vbi cum per nuntios Senatus decretum accepiilet, 
ad intermifla bella (e{e probe expeditum denuo contulit. Cumque hie triginta &: vnum 
prope milha Iuda;orum fudiflet, ac multas praterea eorumdem vrbes pagosque funditus 
euertiflet 5 quam plurimi ex pagis & oppidulis Ierofolymam Pafcha celebraturi limul con- 
fluxere , vbi circa maxim as rerum difcordias ac diflenliones occupatos multo tempore 
obfedit Titus Vefpaiiani filius • Interea temporis tanta in vrbe calamitas fuit pra fame 
feditionibus & inteftinis cacdibus , quanta ab Orbe condito in ciuitate vlla numquam fuif- 
fe legitur. Erant autem ea teiiipeftate in vrbe lerofolymitana quidam extera nationis,Zelo- 
tes appellati , qui leges ac pracepta Dei maximo honore cenfentes , deteftabilem Romano- 
rum idololatriam ferro ab vrbe propellere. conabantur. Hi in pralidium vrbis populum alie- 
nigenam,Iduma;um nuncupatum, intra portas admiferunt: qui quidem tot & tantas in vrbe 
ca;des pradasque perpetrauit, vt octo millia ac quingenti Iudaei laqueo fuerint ftrangulati. 
Deinde ex eadem gente percuiTa funt Nobilium duodecim millia. Sub hax eadem tempora 
raulier qua;dam erat genere &: iacultatibus nobilis, qua; Ierofblymis reperta, communem 
cum omnibus pbiidionis cafum ferebat. Ha;c impatiens inediar , ac multa fame ad quoduis 
facinus etiam contra natura leges armata, filium fuum vnicum , qui etiamnum paruulusab 
vberibus.jhatris pendebat, in home modum aggreffa eft : Cui,inquit,te", mi fili, infelici 
matre longe infeliciW,' irfbello, fame & direptione pradonum, referuabo ? Nam fi.qua ra- 
tione vita f perari poffit, Rotfj^ija; feruitutis iugo miferrimevrgemur : atqui hanc ipfam ferui- 
tutem prauenit fames 5 atqile liis duobus malis pradones, in quorum manus alioqui inci- 
dendum eft, maito funt graiiiores : age itaque nate mi, efto matri cibus, pradonibus furor, 
ac pofteris tabula. His diesis fuiu^ j^ujat, flammisque toftum in frufta dhcerpit ; ac di- 
midium eius comedit, parte alfejaaclam fepoiita. Paullo poft pradones odorecarnis exciti 
ad matrem irruperunt, certam. mortem minitantes, : ni abfque mora cibos, quos codtos penes 
fe habebat, prorerret. Turn ilia ; Partem equidem, inquit, optimam vobis referuaui. ac con- 
feftim qua; fuperfuerant membra retexit iniantis, inquiens: Meus hie filius eft, meus par- 
tus, ac facinus meum : edite ; nam &egp. pfior, quern genui, comedi. Nolim profe&d vos 
fieri aut matre religioliores , aut femina molliores. Quod li pietate quadam ducli cibos ac 
dona afpernamini aut exfecramini, mihi ha;c refidua relicla fint, vt iis vel denuo pafcar. 
Hoc facinus tantumcrudelibus iftis pra^donibus horrorem incuflit , vtterriti trementesque 
abire, & mifera-matri refiduam cibi partem relinquere debuerint. Repleta autem mox vni- 
uerfa ciuitas tam nefarij fceleris nuntio^fuit: atque ingens hominum multitudo fame interiit. 
Quod quidem vt ad aures Titi peruenit,:jllorum mifertus, flnem miferia; ac tanra calamitati 
fecit . Vrbem namque continuo , quamquam non line magna, fuorum clade, inuafit; vbi in 
ipsa templi direptione, quod a Sacerdotibus & Primatibus tenebatur, ingentem fuorum 
multitudinem amilit . Poft multas taiitien 1 cardes tota ciuitas vna cum templo incenditur, 
ac mcenia funditus deuaftantur. In liae vrbis deuaftatione vndecies centena millia Iuda;orum 
fame &c ferro perierunt , nonaginta millia capti, ac per vniuerfum Orbem difFuli fuerunt . 
Duo item millia Vefpafianus fecum in triumphum auexit, quos poftea etiam beftiis fubiecit. 
Ob hanc vicloriam Vefpaiianus ac Titus eius filius Roma; triumphamnt. Neque vmquam 
fane talis triumphus vifus fuit . .Nam inter trecentos & viginti triumphos , qui olim celebrati 
fuerant, numquam vifum fuit patrem &c 'filium in vno curru ob partam victoriam triumphaf- 
fe. Vefpaiianus hie amicos iibiex omnibus regionibus parauit, ac iam fexto templum Iani 
claufit. Vrbem Romam, ex maxima parte incendio abfumptam , vna cum Capitolio integri- 
tatifua;reftituit;acReipub^coMapfa; plurima emendauit. Tandem, aluo repente ad defe- 
clionem vfque foluta, occubuit. 



I 



21 



X 



BONVS ODOR LVCRI EX RE QVALIBET. 




JEtatis lxx villi. Regni X. anno, primus Auguftorum, 
omnium admiratione, ficca morte occubuit. 



C 3 




a t v s cognominc paterno Vefpafianus, qui fuperftite patre pratfagio quodam, 
; tamquam fucurus Princeps, Casfar appellabatur , & poll fumptum Imperium 
Auguftus; prafefTe coepit Imperio poft mortem patris,anno aCHRiSTi natiui- 
k tate o&uagefimo fecundo . Bella ac feditiones , qua: iam aliquantifper vbiquc 
fere conquieuerant,rurfum hoc tempore renouari,ob Regni acPrincipum mutationes,caepe- 
runt- Titi enim huius frater Domitianus quam potuit citiflime ad milites Cefe recepit, Impe- 
riumque plurimiim affecfauit, militum animos miris fbllicitans modis. Vtriufque autem pa- 
ter Vefpafianus militum tyrannidem , quam fub quinque Csefaribus nimiiim exercuerant, 
legibus plane iam aliquanto coercuerat, humanitateque &: modeftia multa lenierat- Nam 
Ordines ampliffimos varia caede exhauftos , ac veteri negligentia contaminatos,purgauit ; 
numerumque eorumdem,recenfo Senatu & Equite , fuppleuit; fummotis nimirum indignif- 
fimis,&hone{tiflimoquoqueinOrdinemallecT:o,omnemfa:uitiam exftirpans; vti notum ef- 
fet, vtrumque Ordinem non tarn libertate inter fe quam dignitate differre. Ob quam rem 
praeterea pronuntiauit, ius fasque efTe , vt Senatores Equitibus prasefTent, & elecho quidem 
Imperatoris penes Senatum foret, cenferentur tamen nihilominiis pares libertate. Hos arti- 
culos equites peditesqueDomitiano propofuerunt, aflerentes nulla fe ratione cos tranfgredi 
velle. Ab illo igitur tempore ex Vrbe Domitianus egredi , quamprimiim poflet , decreuit : 
atque iftic noui quidpiam conari. Sed confeftim equites,ipfum profecuti, ex itinere retraxc- 
runt, captumque ad fratrem fuum Titum adduxerunt : qui vt ipfum interfici curaret tantum 
abfuit, vt ne exfilio quidem multarit, quin & praeter omnium opinionem ipfum velut Impc- 
rij collegam fibi aflumpferit ; vt quorum animos fubita feditio perculerat, ac totos paene oc- 
cuparat, omni metu liberaret. Eodem die maximum Pontificatum ideo fe accipere profeflus 
eft , vt a Rbmanorum fanguine puras feruaret manus. Quibus verbis res ipfa fidem praeftitit. 
Nullius enim poftea caedis vel au&or vel confcius fuit , quamquam plerique Nobilium ad 
Imperium peruenire aduerfus hunc plurimiim conati fuifTent, ita vt interdum vlcifcendi 
cauflaminimedeeflet: adiurauit tamen, periturumfe potiiis quam puniturum. Proindeduos 
certo in Imperij affe&atione conui&os, nihil amplius,quam vt defifterent, amice monuit: 
Principatum enim non induftria, fed fato dari-, &: illi contingere, cui Deus largiatur. Si quod 
tamen prxterea defiderarent, fe tributurum fponte promittebat. Et confeftim quidem ad al- 
terius matrem, qua: procul aberat, curfbres fuos mifit , qui anxise filium faluum nuntiarent. 
Anno autem Imperij fui primo miferabile incendium Romas per triduum totidemque nodes 
accidit, quo multa ac praxlara xdificia abfiimpta fuere- Non multo tempore poft in Campa- 
nia,haud longe ab Neapoli,mons Vefuuius conflagrauit: cuius incendij flamma ita a fummita- 
te montis auolabat,vt ex ea multa cum oppida turn homines prorfus interierint. In his aduer- 
fisnon Principis modo follicitudinem, fedvnicum etiam parentis affectum |>ra:ftitit,nunc per 
edicta confolando , nunc opitulando quatenus fuppeteret facultas . Neminem fine fpe aut 
confolatione a fe difcedere paffus eft , nee petentiquidquamvmquam recufauit. Quare cum 
ex domefticis quidam, quafi plura polliceretur quam prasftare pofTetjadmonuifTet ; Non opor- 
tere quemquam ait a confpe&u Principis triftem difcedere . Atque etiam vt quondam in 
coena recordatus effet , fe nihil cuiquam toto die praeftitiffe ; i^sfmici , inquit , diem perdidi . 
Vox fane memorabilis , meritoque laudanda , vt qui nihil fe beneficiorum in quemquam 
contuliffe doleret. Ea dementia & manfuetudine femper in plebeios vfus eft , vt ab omnibus 
meritonominari meruerit, Amor &: deliciae humani generis. Reftituendae Campania: e nu- 
mero Confularium curatores forte duxit, qui bona opprefTorum in Vefuuio, quorum here- 
des non exftabant, reftitutioni afRi&arum ciuitatum attribuerent. Ceteriim in Vrbis incendio 
nihil nifi fibi periifle publice teftatus eft . Cuncta etenim Prastpriorum fuorum ornamenta 
operibus ac templis deftinauit.officioqj Cenforis optimi perfun&us eft. Toto denique Imperij 
fui tempore nihil prius aut antiquius habuit, quam vt collapfam Remp. in aliquo vel reftaura- 
ret.vel etiam exornaret. Inter hate morte praeuentus cum maximo vniufcuiufque detrimento 
fuit. Quod vt palam fa&um eft, non fecus atque in domeftico lu&u, aut paterno funere, cun- 
£ti publice moefti fuerunt . 



X I. 



23 



NEMO ME INIVRIA AFFICERE AVT CON- 

TVMELIA POTEST: QVIA NIHIL AGO 

QVOD ALIOS L^DERE POSSET. 




Non fine fufpicione veneni extin&us, cum vixiflet x l 1 1. annos, 
& imperalTet I i.annis, 1 1, menfibus 6v XX. diebus. 



KrjlN§| omitianvs Imperium vfurpare coepic anno poft natum Christvm 
^^q jp o&uagefimo quarto : quod adeo ftudiose afle&auit , vt fratrem graui valetudine 
E&BmMkconeiptum, priufquam plane efflarec animam, pro mortuo deferi iuflerit, nulloq-, 
'^§^^^ defunclum pracerquam confecrationis honore dignatus fir . Inccr inicia Princi- 
patus quocidie fecretum iibi horarium fumere fblebat, nee quidquam amplius quam mufcas 
capcare , ac ftilo prazacuto configere ; afluefcens interim casdes ac tyrannidem exercere ; ita vt 
hinc vulgare prouerbium natum fit : nam cuiquam interroganti, efietne quis intus cum Carfa- 
re, vulgo refpondebatur : Ne mufca quidem. Quod fane factum omnibus ideo magna: fuit ad- 
mirationi , quod olim tantaz fuiflet virtutis, vt Germanos bello domuerit; &: modo kCe ad tarn 
otiofa exercitia demitteret,ac pene nihil ageret. Sxpenumero autem omnem vim dominationis 
tarn licenter exercuit , vt iam turn qualis Princeps futurus eflet , facile oftenderet. Quidquid 
libuit, ius fasque fibi efle ratus eft : ac breui tempore iftud ex praua adminiftratione omnino 
efFedum fuit , vt iam patris fratrisque nomen odio efle &: aboleri cceperit. Quod cum afturia. 
quadam confideraflet, voluit fefe paullulum corrigere ; plurimaque & ampliffima opera incen- 
dio ab/umpta , a patre quidem ac fratre denud inchoata, fed minus abfoluta, prorfus reftituit. 
In quibus & Capitolium erat , vna cum nouis aedificiis duobus aliis ; templo videlicet Pads, 
quod tempore pads pater inceperat, atque Amphitb.eatro 5 quod in medio Vrbis Auguftus pro- 
pofuerat, tandemque Vefpafianus azdificare cceperat- Similiter jedem Claudij in monte Cselio, 
ab Agrippa inchoatamj abfoluit. Ita quoque quam plurima alia templa, palatiaque, operaque 
praeclariffima fuae integritati reftituit ; fed omnia fub titulo tantiim fuo, ac fine vlla priftini au- 
cloris memoria. In Capitolio autem Cuftodi Ioui nouam excitauit aedem , templumque gen- 
tis Flauiae ■ Fecit item ftadium , in quo CtCc curfores exercebant , odeum , & naumachiam . 
In his omnibus xdificiis vi&orias Iudaicas 3 ac Germanicas,artificiose depingi curauit. Ceterum 
, modis omnibus fpe&acula iucunda, vtiliaqj , 5c ludos qui populo placerent/edulo excogitauit. 
Quare inter alia & quinquennale certamen Capitolino Ioui inftituit •, atque vnumquodque 
triplex , Muficum videlicet , Equeftre , & Gymnicum : quo flebat, vt aliquanto efTet plurium 
quam olim coronatorum. Certabatur etiam & prosa oratione Graece, Latineque. Inter hax &. 
Comoedix agebantur. Tandem in Albano quoque monte quotannis Quinquatria Mineruac 
celebrabat. Breuiter, non in Theatro modo huiufmodi fumptuofa ac magnifica fpe&acula po-' 
pulo exhibuit, veriim etiam in Circo. Congiarium practerea populo nummorum trecentorum 
ter dedit, aliaq; non indigna Principe munera fubinde publice largitus eft. Expeditiones dein- 
de quafdam fponte ac non neceflarias contra Dacos & Cattos, quos hodie Heflbs appellamus, 
fufcepit : poftque adeptam vi&oriam duplicem triumphum egit, ac Germanici nomen fibi 
afliimpfit . Contra Sarmatas vero neceflariam fufcepit expeditionem : in qua legione cum 
Legato fimul caesa, maxime laudauit occifbs, plurimumque triumphauit, perinde atque ho- 
ftes caefi fufique fuifTent. Poftea edi&a promulgauit, vti Chriftiani variis atque atrocibus paf- 
fim fuppliciis afficerentur , bonaque eorum confifcarentur : Ioannem Apoftolum in dolium 
feruentis olei plenum coniecit j vidensque inde illaefum exiifle , in Patmos Infulam eum ab- 
legauit . Pofteritatem quoque Dauidis inquiri ac trucidari iuflit , metuens ne fortaffe quif- 
piam exeaftirpe fupereffet, qui regnum Iudaicum in fe reftitueret. E6 tandem arrogantiaz 
& dementia: peruenit, vt fe Deum appellari atque honorari voluerit. Inter aliafacinora mi- 
rum quam in libidinem pronus fuerit, ita vt matronas virginesque fane multas conftuprarit. 
Tam interim callidx inopinataeque facuitiae fuit , vt Senatores , Confulares , ac Do£tos quof- 
que inueftigato nouo quazftionis genere clam interemerit • Nonnullis manus pedesque am- 
putauit; arqueimmiflb per obfccena igne aliquos mifere diftorfit : alios cruci fuffixit, alios 
canibus beftiisque laniandos obiecit. Philofophos & Poe'tas quo maiori ftudio olim dilexerat, 
eo grauius perfecutus eft , atque ex vrbe Roma omnes expulit. Per haze terribilis cun&is &c in- 
uifiis, tandem oppreflus eft , amicorum libertorumque intimorum, fimul &vxoris confpira- 
tione , acceptis vulneribus feptem, ignominiofeque fepultus. 



X I I. 



25 



PAVCIS NOTVM EST, QVAM MISERA SIT PRINCIPVM 
CONDITIO: QVI A TYRANNIDJS FALSA SVSPICIONE 
TVM DEMVM LIBERANTVR CVM AG VNT ANIMAM. 




Ab anno fui Imperij xv. vita? xxx v. clam occifus. 



D 



/ 




er v a, vir grauis ac virtute clams, ab Domitiani occiforibus Imperator 
eligitur anno Christi nonagefimo nono.Cum vero iam Domitianus 
paullo ante quam periret facile fufpicaretur,e(Te qui vitas fuas infidias fa- 
cerent^cumcj jfufpicio hex eius quo diuturnior eo grauior & anxia magis 
ellet, grauiilimis eos fuppliciis enecabat, quos Imperio forfitan potituros fufpicaba- 
tur.Qua de caufsaNobilium qudmmcumq; natiuitates confcribi,& in horofcopum 
referri ftudiofiflime curauit : inter quos Nerua, tamquam qui certiftime ad Impe- 
rium adfpiraret , Domitiano delatus fuit . Proinde Nerua ab Aftrologo quodam 
amico fuo prasmonitus, qui periculum ipfi imminere, multosq- clam occifos enun- 
tiarat, confeftim fugit, vixque efTugit. Attamen hac ratione Imperium adeptus eft. 
Circa Principatus fui initium feditio plane deteftabilis inter Pratorianos milites ex- 
orta eft, qui iub Domitiano omni faeuitia ac tyrannide corrupti, fefe ad rapinas fur- 
taque rurfum applicarant, ftatuerantq- ipfum Domitianum iam Diuum appellate, 
& mortem eius vlcifci,nifi duces defuiiTent.Nihilominus tamen & paullo poft idem 
perfecerunt, grauiterq- eos vindicarunt, qui Domitiano occafionem nccis prasftitif- 
fent.In iftiufmodi tumultu Nerua Imperium aiTumpiit,& cum audoritate Senatus 
publice ad populum orationem habuit prolixam,qua mortuum Domitianum con- 
tumeliofiflime atque acerbiftime lacerauit. In Vrbe Roma omnes eius imagines & 
clypeos publice detrahi, nomina & titulos eradi curauit, vetuitque,ne quis eumdem 
deinceps Caefarem appellaret, iperans hoc pado omnem eius memoriam abolitum 
iri. Deinde etiam abrogauit, quidquid Domitianus per edidum promulgauerat. 
Chrifti anos , Iudaeos , & quotquot ab Domitiano in exfilium pulfi fuerant, in Vr- 
bem reuocauit j iisque bona,quibus ante adempta conftabat, reftituit ; atque Chri- 
ftianos pridem condemnatos omnino abfoluit. Annuos Iudarorum cenfus dimi- 
nuit, ac capitali poena interdixit, ne quis Chriftianos aut Iudasos in pofterum accu- 
faret,lae:deretve. Atque bine quidem factum eft,quod Apoftolus Ioannes Ephefum 
ex Infula Patmos redierit, numerusque Chriftianomm fub id tempus plurimum in 
toto Orbe fuerit audus. Vt vero Domitiani interfedores a militibus anxie inuefti- 
garentur , operam dedit, quo amicitia atque humanitate omnem e medio tolleret 
difcordiam,gnauiterq; fanguinarios militum animos reprimeret,mori fatius efte in- 
quiens , quam Impeaum fanguine confpurcari. Milites tamen horum quidquam 
nihil penfi habentes,multos ex his interfecerunt , qui in Domitiani necem confpi- 
rarant, Neruamque infuper coegerunt, vt de fceleratis casforibus interfedis coram 
Populo Romano militibus gratias ageret. Deinde Calpurnius Craflus milites maxi- 
mis muneribus ad fe pellexit,ac cum his fcedere contrado Imperium plurimum af- 
fedauit. Quod vbi Nerua percepifTet, hominem cum vxore & liberis dumtaxat 
Tarentum mifit : ob quam clementiam ab Senatu grauiter fuit obiurgatus. Poft 
hasc animaduertens fibi magis magisque infidias fieri , feque ad extremam fere fe- 
nedutem mod6 perueniflfe , Traianum ad Reipublicas commodum adoptauit; vt 
quern non inidoncum Imperio fore fperabat ob immenfas eiufdem virtutes ; nihil 
interefle inquiens, quamlibet extraneus atque adeo Hifpanus foret : in iftiufmodi 
rebus non oportere genus autnationem cuiufquam infpici,verumpotius virtutes ac 
prudentiam. Tanta eo tempore per vniuerfam Italiam annonae caries fuit, vtfua 
hie ornamenta tarn aurea quam argentea diuendi curauerit, iufTeritque egentes pe- 
cunia pafci publica. Mifit praeterea paflim in oppida Italia; commeatum fatis vbe- 
rem. Nullis exadionibus,nullis vedigalibus aut aggrauationibus populum onera- 
uit, nihilque plane voluit tentare abfque confilio prudentum. Ita denique omni 
virtute ornatus fuit , itaque ad omnem probitatem formatus , vt cum de Regulo, 
omnium quos terra fuftinet nequillimo, narrare audiifTet, exanimis ceciderit atque 
illico obierit. 



XIII. 



27 



NIHIL ME FECISSE SCIO, QJVO MINVS 

POSSEM, DEPOSI TO IMPERIO, 

PRIVATVS TVTO VIVE RE. 




Exa&o Imperij anno IL swaBs lxx vi I. extin&us eft. 



D 2 




^'raia *rv s Italica vrbe Hifpaniae ortus,mortuo Nerua. poll Christi nata- 
lem anno centefimo in caftris prope Agrippinam ad Rhenum Imperium fufce- 
pit,iufluac voluntate Senatus Populique Romani: per quos olim,Nerua etiam- 

.num fuperftite,cum magna milicum copia in Germaniam miflus fuerat.Ea. enim 
tempeftate Romanis aduerfus Germanos perinde pugnandum fuit, acque olim aduerfus la— 
dxos: nee id quidem iniuria. Vc enim Iudaei nulla ratione ab fuis legibus & cxrimoniis rece- 
dere voluerunt , fie profecto Germanis quoque libertatem priftinam retinere & defendere vi- 
fum fuit,extremaq; potiiis fubire,quam vt fe iugo fubiici paterentur.Adeo hi temper liberta- 
tis cupidi fuere. Proinde vbi Traianus neque edi£tis,neqj minis,neque etiam bellis quidquam 
efficere poterat,vicit tandem hos manfuetudine, dementia atque humanitate,totamque Ger- 
maniam Romano Imperio ceu Prouinciam adiecif. fie tamen vt earn deinceps neque exacho- 
nibus neque aliquibusaggrauationibusonerauerit.Quamobrem prxter ceteros Romanorum 
Principes , vel hie prxcipue apud Germanos etiam dile&us fummopere fidusque habitus fuit. 
Probitate tantum Imperium Romampliauit, quantum vmqnam alius. Germaniam cis Rhe- 
num,Daciam,gentefq, vltra Danubium alias ditioni Romanse fubiecit. Parthosrurfum coe'r- 
cuit. Albaniam fuperauit,in eaque Regem inftituit.QuiEuphrati &Tigriaccolunt,prouincia- 
les Imperij Rom. fecit. Profe&us etiam tandem fuit ad Indian fines ae Mare rubrum. Sed in 
omnibus hifce expeditionibus tanta. inhoftes cum graui^ate vfus eftamicitia , vt fsepenumero 
ex amore potnis quamvi {c{c fubactos dederint. Numquam Cc(c a qyoquam ad iram prouo- 
cari facile paflus eft: veriim ea in omnes animi fuit modeftiaac temperantia, vti omnium qui 
ante imperarant,vbique terrarum habitus fit Princeps optimus. Cum in omnibus Prouinciis 
Prasfides defignaret, gladium eis in manus porrexit,huiufmodi verba ad vnumquemque fubii- 
ciens : Vtere bocgladio aduerfus hojles meos in canfcis iufils : fin ego minus iufie egero , turn in 
meipfumftringito gladium. Similiter, ciirn a fuis confiliariis argueretur, quad prater decorum 
omnibus nimium eflet familiaris : talem fe velle Imperatorem populo exhibere refpondit, 
qualem ipfe optaret fi ex plebe efTet. Pofteaquam vero regnum Romanum latiffime ampliaf- 
fet, multaqj paflim boni Principis veftigia reliquiflet, Romam infigniter triumphans reuerfus 
eft : ac plurimis perfuafiftn fuit } ipfiim diuina prouidentia collapfx Reip. Principem datum 
fuifle, vt qui Senatui collabenti ac iam propemodum extin&o fubfidio foret. Roma: ita cum 
populo egit , vti omnes facile Principes , qui ad eius vfque r^mpora fuerant, longe fuperarit. 
Magnopere vtrumque Ius,Diuinum atque humanum,colure: neque ex fe foliim leges nouas 
tulit, fed & veteres diligentiflinTC obferuauit. Vnicuique ita charus, itaque familiaris fuit, vt a 
quibufdam idipfum illi vitio datum fit. Bonis moribus ita fuit exornatus , ita in omni vitas 
modeftia alios fuperauit,vt ad Reip. vtilitatem natum fuifle dixeris, nihilque aliud in vita egif- 
fe quam quod publicum fpeclaret commodum. Senatum appellauitpatrem fuum,feque huius 
viciflimfiiium: per quem tantopere feduchis fuit,vt perfecutionem etiam inChriftianos me- 
ditaretur,timens(vt illi aiebant)ne Chriftianorum multitudo Imperio vim faceret. Ob quam 
rem equidem paflus eft Chriftianos vi aperta afRigi. Et tanta quidem Chriftianorum multitu- 
do paflim occidebatur, vt Plinius Secundus, qui turn etiam Prouinciam aliquam adminiftra- 
bat,multitudine interemptorum haud dubie commotus,Traiano refcripferit, innumera ho- 
minum millia quotidie obtruncari , a quibus nihil omnino fceleris deprehenderetur admif- 
fum,neu quidquam Romanis legibus contrarium,nifi quod antelucanos hymnos Christo 
cuidam canerentDeo, Diisquealiis minime facrificarent. Hac ratione motus Traianus edi- 
ctum promulgauit > vt Chriftiani ob fidem nihil quidquam paterentur : fi qui tamen iniufte 
agerent, punirentur. Deinde in Babyloniam exercitum eduxit : vtque reditum poft partam 
vidtoriam domum pararet , Seleuciat Ifauriae ventris profluuio periit. Eius autem buftaaureo 
inclufa vafculo,expreflaeiufdem imagine, perinde atque in triumphis fieri folet, Romam de- 
lata funt. Memoria demum eius tanti pretij apudpofteros multis annis fuit, vtpoftea femper, 
quoties Roma; in Senatu Imperator defignaretur , publicis votis optari confuetum fit, vti feli- 
citate Auguftum, &: probitate Traianurn adazquaret. 



X 1 1 1 L 



29 



FISCVS LIEN: QJIA E O C RES C E NT E 
RELIQVI ARTVS OMNES TABESCVNT. 




Romano Imperio prafuit x ix. annis, VI. menfibus, 
v. diebus, vixit L x 1 1 1. annos. 

D 3 




adrianvs, Traiani confiobrinus, ab eodemq; adoptatus, Imperator eligitur 
ab Senatu Populoqj Rom.anno poft Chri stvm natum centefimo decimonono. 
Vir fuit hie magna: eruditionis, atque adeo Romanus; qui id Temper operam de- 
dit,vt modis omnibus Athenienfes imitaretur.Ornamentum fek prabuit vtriuf- 
que lin<ma;,Grac3e ac Latinae; & Poetam eiufmodi, qui fcripta fua ac Comoedias venuftis gra- 
uibusq;fententiis,verbisqueelegantibus plurimumornarit; atque id quidem Grace pracipue, 
adeo vt Gracuius vulgo appellatus fit. In refpondendo atq; interrogando adeo fuit promptus, 
adeo acjutus, vt ad grauiter interrogata, grauiter etiam refponderit $ ad iocose , item iocose : ac 
breuiter, fie fua refponfa temperarit,vt vel ex tempore ad quaeuis interrogata promptiffime re-* 
fponderit, non aliter atque fi fingula diligenter praemeditatus fuiflet . In omni difciplinarum 
genere plurimiim fuit exercitatus, Mathematicus infignis , Aftrologus &: Geometra acutifll- 
mus, Muficus, ac Medicine minime ignarus. Tantum denique a piclxira &: fculptura valuit, vt 
ipfe plurimas imagines fua manu depinxerit , & quafdam etiam in aere ac lapide artificiose ca:- 
lauerit. Rarum quiddam profecto fuit, & quod nemo non alienum ab huiufmodi homine £u- 
taret. Supra quam credibile cuiquam eft, laboris patiens fuit , vt qui regiones ac ciuitates ipfe 
frequentiflime peragrarit. Memoriae adeo fuit tenacis, vt quo quid loco & tempore geftum 
fuiffet>nominaque fingulorum abfentium militu/acile meminifTet. Circa initium Principatus, 
audoritate Senatus Populique, columnam altitudine pedum centum & quadraginta exftruxit, 
qua; etiamnum hodie fupereft . Hanc extrinfecus praclare Traiani geftis exornauit, cuius etiam 
bufta fub eadem recondidit , referens ipfum inter Diuos : locumque in quo columnam iftam 
ftatuerat , forum appellauit Diui Traiani. Sub id temporis incommodiflima in Africa feditio 
paflim inter Iudazos pullulabat, qui tantam multitudinem in Libya , vEgypto & Alexandria 
interemerunt , vt nifi Hadrianus aliunde fecum qui agros colerent eo aduexifTet , terra inculta 
ac plane deferta permanfifTec Poftquam vero miferabilem iftam feditionem compofuiffet, ac 
penitus extinxiffet , Athenas in Graciam profeclus eft , ibique leges fuas & ftatuta renouauiti 
Athenienfibus leges Solonis ac Draco nis, vt petierant, confirmauit. Cumque ifthic hiemaret, 
obtulerunt ipfi Quadratus atque Ariftides (qui Apoftolorum fuerantdifcipuli)libros A.pologe- 
ticos in Chriftianae fidei ac religionis defenfionem a fek conferiptos. His autem commotus, ac 
iam aliquantulum in fide Chriftiana eruditus , probeq; in iifdem per Serenum Granium lega- 
tum fuum inftru&us, refcripfit, indignum efle Chriftianos religionis caufsa paffirn occidi; effe- 
• cvtusq; eft ea inftru&ione minis fautor Chriftianorum.Scripfit ad Afias Proconfulem Minutium 
Fundanum litteras, quibus ne deinceps Chriftiani comprebenderentur , nifi aliorum fcelerum 
rei teftibus conui£ti 3 mandauit. Ciim vero Cothebas.Iudaicasfa&ionis princeps,patriam fuam 
cxdibus contaminaret , *ac Chriftianos variis multisque cruciatibus infequeretur , eo quod 
arma aduerfus Romanos mouere nolebant, Hadrianus omnes paffirn Iuda;os interfici curauit, 
iuffitq; ne Iudasorum cuiquam aditus ad Ierofolymam pateret : donauitq; ciuitatem mcenibus 
probe munitam Chriftianis,eam de fuo pranomineiEliam appellans. Deinde neceflitate com- 
pulfuSj in Sarmatas,quiiam ablmperiodefciuerant, expeditionem parauit: quibus poftmuka 
bella deui£tis,profeclus eft inGermaniam & Galliarrijvbi illud fummopere conatus eft, vt paci 
potius quam bello confuleretur ; ftuduitque milites in ea expeditione magis in officio continere, 
quam vt armis quidquam tentarent. Pofteaquam iam regiones &: prouincias omnes pacatas 
tranquillasque feciffet, maximo fane triumpho Romam reuerfus , a Senatu Populoqj Pater pa- 
triae falutatus eft , vxerq; eius Sabina Augufta nominata. Atque ita quidem pace terra mariq ; 
parta, Romam magnificis multisq; xdificiis deinceps ornare aggrefTus eft: quorum etiamnum 
hodie quaedam fuperfunt, Caftrum videlicet Angelicu,quod Moles Hadriani dicitur; & pons 
quidam, quern etiam nunc Ponte milium appellamus.Hac tempeftate res Romanar in fummo 
loco fuerunt conftitutae. Reges e»im magno pacem ab Hadriano redimebant; ita vt hihe ille 
faepenumero dicere folitus fit^plura fe in otio fuifTe confecutum 5 quam armis &c csdibus potue- 
rant alij. Hie ergo vbi Orbem vniuerfum,vrbemque Romam legibus ac conftitutionibus late 
exornafTetjin diutinum morbum inciditjtandemque hydropicus vita deceffit. Etquia Imperio 
Rom. ab omnibus Princeps facile vtihffimus eorum qui ab Augufti temporibus vfque fueranr, 
habitus erat, inter optimos Csefares relatus eft. 



X V. 



31 



SIC GESTVRVS SVM PRINCIPATVM, 

VTSCIAM REM POPVLI ESSE, 

NON MEAM PRIVATAM. 




Cum regnafTet annis xxi. & vixiffet lxii. interijt. 




ntoninv s,gener &filius adoptiuus Hadrianijmperium fufcepit a Christo 
nato anno centefimo & quadragefimo. Princeps fuic adeo probus,adeo clemens 
acpius,vt audoritate Senatus cognomento Pius fit appellatus. Nullius plane in- 
uidix aut fraudis confcius erat , quem fubditi magis amabanc quam timebant- 
Nulkbellapenitus aggvedi voluit : verum id operam dedit, quo regiones fuas ac prouincias 
tueretur ma^is quam propagaret. Omni racione paci confulendum ratus.exemplum cepic ab 
Hadriano, qui plus otiofus quam in armis profecerat. Vnde & faepe dixifle fertur : Honeftius 
eife a Carfare vnum ciuem feruari, quam mille hoftes occidi. Oportet etiam, dicebat, pafto- 
rem fidum probumque apud fuas continue adeffe ouiculas, easque Tolas pafcere, nee ad alias 
deuiare. Cum ergo ad iftum modum Orbi prope vniuerfo non armis , fed fola virtute, au- 
doritate, &: fama qua; de eo ferebatur honeftaimperaret; Reges cundi, prouincize, populiq; 
arma depofuere , eoque erga ipfum animo fuere, vt ex amore nonCxfarem ipfum, fed velut 
Pacrem vniuerfi cognouerint, vno ore fauorem & gratiam eius exoptantes . Inter hos etiam 
populi fuerunt Orientales, vt erant Badri, Hircani atque Indi , quos nemo Csefarum ditioni 
Roman£e,quamlibet copiis inftructiflimus,fubiicere vmquam potuit. Hi ad Antoninum Lega- 
tos fuos miferunt, foliim gntiam eius (quafi Deus quifpiam e cado fuiflet) implorantes , fefe 
vedigales Populo Rom. vitro conftituentes. Vir item hie fuit tantsc iuftitix, vt exteri Reges 
& populi, (1 quid controuerfiae inter fe habebant,id omne ad nunc tamquam iudicem incor- 
ruptiffimum detulerint, iudiciumque de eo implorarint, ac neutra pars ab eius fententia vm- 
quam fore recedendum fuerit arbitrata. Ita fepenumerd maximas lites diremit,vt quivtriqj 
parti seque erat addidus,non afper aut durus, fed omnibus ex xquo benignus, mitis, ac libe- 
ralis. Non fuum quserebat commodum, non vanam ambibat gloriam : adulatoribus nullas 
prsebebat aures ; tametfi quidem Cerdo & Valentinus plurimum quotidianis fuggeftionibus 
& cauillationibus ipfum anno Imperij fui tertio aduerfus Chriftianos, quod apertam eorum- 
dem hxrefim deriderent, inftigabant. Hi aflerebant duos efleDeos, alterum bonum, alterum 
malum,& vtrumqj potentem iuxta ac aeternum. Probabilis dodrina hxc Gentibus rationiqj 
humanas vifa eft. Sub haec autem tempora librum de fide Ch'riftiana conferipfit Iuftinus Phi- 
lofophus , quem biennio port Antonino nuncupauit. Qua re ita Imperatorem in Chriftianos 
beneuolum reddidit, vt quietos ipfos in fua religione perfeuerare admiferit vfq; in Principatus 
fiii annum decimumquintum.Tum enimCrefcentis hserefis longe deteftabilis pullulare coepit. 
Erat autem hie Philofophus, docebatque Christvm nihil penitus ex carne Marine aflum- 
pfifle, ac per earn quafi per colum quoddam in terram exiuifle. Quam ille haerefim a praedi- 
do Valentino fumpferat. Et quia Iuftinus hunc veluti gulae, luxui ac Veneri deditum, prazua- 
ricatoremq; philofophiaz infimulaflet, modis omnibus Crefcens eiufce rei vindidam in Chri- 
ftianos excogitauit. Plurima igitur falfa ac indigna flagitia commentus,Chriftianos nodurnas 
inter kfc coitiones asitare ad ccenam dicebat, vbi inter cetera occultas caedes in fua faenficia 
perpetrarent , filios proprios necarent , eofqj Diis facrificarent, atque ipfi poftea comederent } 
denique St poft ccenam nefanda ftupra ceu canes admitterent , rem cum matribus ac fbro- 
ribus in tenebris haberent. Dicebat prazterea, eos indies confultare, vires augere, praefidia con- 
firmare, vt ita tandem ex fua congregatione confefipto exercitu .caedes, latrocinia, ac prasdas 
in vulgus Imperiumque Rom. palam exercerent . Hifce mendaciis in tanrum odium apud 
omnes deuenere,vt Antoninus cundis Afiae Praefidibus edido praxeperit, vti Chriftianos om- 
nes euerterent, occiderent,ac penitus exftirparent. In hac perfecutione etiam Iuftinus Philofo- 
phus vitam pro Chrifti nomine martyrio libens promptusq; finiit . Ea tempeftate Antoninus 
propriis expenfis plurimum adiumenti tulit in locis quibufdam muniendis, ad quas Tiberinus 
fludus alluens Romse infinita damna indies dedit : a qua tamen reftauratione femper Senatus 
Populusq; Rom. abhorrebat. In hac re fane opus memoratu digniflimum abfoluit,Vrbemc£ 
& commoda publica plurimum auxit. Ad poftremum febri naturae legibus fatisfecit, cum 
maximo ludu & dolore vniuerfi fere Orbis ; ac miro quodam fepeliendi genere , muko 
aliter atque fuerunt alij, fepultus eft. 



33 

XVI. 

Vellem me sine senatorio sangvine 
imperivm transigere. 




Vixit l x x v 1 1. annis , regnauit xlii, 
naturali morce occubuit. 

X-4 




AvRfcLivs Vervs, & M. Avrelivs Antoninvs, Imperium 
adminiftrare fimul asquoiure cceperuntaCHRisTO nato centefi- 
mo fexagefimo fecundo anno , fueruntque ambo in filios ab Anto- 

* nino Pio adoptati: quorum alteri,M. Aurelio, filiam Fauftinam in 

matrimonii! dedit, ipfum fuo cognomine Antoninum nominans: verus hie erat 
Annij Veri iilius. Ceteriim L. Aurelio vxorerri dedit Lucillam, M. Aurelij filiam, 
indito cognomento Veri,quod antea proprium fuerat di6ti M. Aurelij. Atq; illud 
quidem ideo/ecit, vti amice & concorditer ceu fratres Imperium fimul admini- 
ftrarent. L.hic Aurelius naturalis erat filius L.Ceionij Commodi, quern adopta- 
uerat Hadrianus,quemq; fuo pramomine donauerat,appellas eumdem L.yElium 
Ca^farem. Quoniam vero hie ante Hadrianum moriebatur, in eius locum ad- 
optatus eft: Antoninus Pius ; idq- ea lege,vt defundti filiurri (qui etiamnum infans 
erat ) adoptaret, atquc ad Imperium furrogaret. Veriun Antoninus ita publici 
commodi rationem femperhabuit,vtlmperij gubernacula foli L.Vero comittere 
nolueriiP( eo quod aliquanto durior, aftutior, ac voluptuofior fibi videbatur) fed 
huic tradiderit veluti collegam M.Antoninum,qui contra mitis, placidus,ac cle- 
mens in omni probitate fane quam honeftiflime verfabatur , quiq-, ob egregiam 
fuam virtutem,in omni honefta actione enutritus,paene a puero aduerfa luxta ac 
profpera perferre folebat ? eiufdem femper vultus atque animi. Prater hare naturae 
bona etiain non vulgari praditus erat fcientia , quam ab Oratore Cornelio Fron- 
tone acceperat, ita vt merito fane abs quolibet Philofophus.habitus fithaud in- 
do&us. Habebat item frequenter in ore fententiam hanc Platonis : Turn de- 
mum cum ciuitatibus bene beateque agi, fi aut eas Philofophi adminiftrent, aut 
earn Principes philofophentur. Ob hancigiturcaufam fie Antonino Pioplacuit, 
vt vterque eiufdem poteftatis Imperio praseflet : duocjj hi primum fimul Impe- 
ratores fuerunt.Hi Antoninum Pium,eiuscj; coniugem Fauftinam,inter diuos Se- 
natus PopuliqjRom.confenfu annumerarut. Mox vt Vologefiis ParthorumRex 
mortem Antonini accepiflet, conferipto exercitu Armenian), Cappadociam, ac 
Syriam inuadit : quse res Romanis fummas trifticiae ac dolori fuit . Verebantur 
enim,ne ex illo tumultu grauior infuper oriretur, quemadmodum iam fazpe con- 
tigerat. Omnis tamen fpes in duobus hifce Principibus pofita erat, quos pariter 
prasfenti obie&abant infortunio.L.Verus dux exercitus ftatuitur,vt qui erat durus 
rbrtisque,quemadmodu. diximus.At quoniam M.Antoninus philofophia: magis 
deditus videbatur,publice ratum fuit,hunc magis aptum,magisque neceffarium 
fore,qui ciues Romanos in officio contineret, omnem feditionem facile prarcaue- 
retjiusque ipfum adminiftraret. Ac poftquam cum ingenti exercitu L. Verus A- 
thenas Diis facrificaturus perueniuet,ingens acterribilis flamma in aere apparuit, 
quas ab ortu Solis ad occafum vfq; ardere lonfpiciebatur. Quod quidem fignum 
hominibus horribile vifu fuit,& plerifque praefagium mutationis futuras. Deinde 
Parthiam ingre(fus,bellum non minus fortiter quam fortunate mouit,res graues 
ac difficiles expediuit: nee nifi domitis Parthis,repetita Armenia, ineaqueRege 
conftituto, qui populum in Imperio Romano contineret, & a cundtis malis de- 
fenderetjceflauit. Hinc deinde in Syriam profe&us eft, vrbemque munitiflimam 
Seleuciam ad Hydafpem fluuium fitam , militum quater centenis millibus deui- 
cit. Atque ita hoftibus fuperatis, fingulifque in pace & tranquillitate in intimam 
vfque Iudasam conftitutis, in Italiam rediit,Romasque honorifice triumphans in 
curru aureo ad Antonini latus aflidens exceptus eft: vbi cum ad Capitolium hoc 
pacto fimul perueniflentjVtrique cognomen inditum eft Parthici,Maximi,atque 
Armeniaci. Verum Antoninus, nee Armeniaci, nee Maximi titulum agnofcere 
voluit , vti eo honore vel folus victor potiretur . Non multo p6ft L. Verus nu- 
mine i&us obiit . 



3$ 



XVII. 

VXOR DIGNITATIS NO MEN EST, 
NO* VOLVPTATI5, 




iEquali imperio cum Aurelio illi in fratrcm dato, 
XI. annis regnauit, apoplexia i£tus interijc 

E 2 




Avrelivs Antoninvs, poft obitum L. Veri , folus Imperij guber- 
naculis potitus eft , defunctumque ( vt optimis Caefaribus fieri conlueuit ) 
Dysconnumerauit: deinde multis paflim Prouinciis grauamina ac ve&iga- 
\lia vitro ademit, vti cuncta tranquilla perfeuerarenc , regeretque abfque 
caedibus : quare & feueriores leges nouis confticutionibus relaxauit, atque omnjno mitiga- 
uit. Poftea item monumenta fifcalium titulorum in foro pufticocombuflit. Quibus fane 
geftis populo adeo gratus fuit,vt a plurimis totius Orbis defenfor,& ob iingularem iuftitiara 
Veriflimus , fpeculumque Virtutis appeilatus lit . Plurimum deinceps honore 3 regnis, bo- 
nifque comparandis profecit, animumque ad (cribendum appulit ; adeo vt eius libri et- 
iamnum exftent , &: in magno apud eruditos habeantur pretio. Perfecutio autem Chri- 
ftianorum , qua: a temporibus Antonini Pij necdum cefTauerat , fub hoc plurimum au£ta 
fuit . Quo quidem fa&um eft , yt hac motus occafione Melito , infignis Chriftianorum 
patronus ac defenfbr, ad Imperatorem litteras fcripferit huiufmodi: Quod antehacjnquit, 
faBum eH numquam, modi, yfuvenire videmtts, nempe pios perfecutionem pati,profiigari 
<vndify nouis decretU per t ot am' A fi am promulgates . Impudentes namfy homines & calum- 
mojiy qui rapere aliena defiderant, occafione accept a Imperialium pr£ceptorum, more pr&- 
donum die noBufy grajfantur ejr diripiunt innocentes. K^ftque hue quidem fi iubente tc_j 
faciunt, en prompii UbentesL qttofuis cruciatus , imh & mortem ipfam perferimus, quam 
ex infii Prihcipis ediElo irrogari cert a cognofcimus. CMaxime tamen te oraium volumus* 
iff remiufto examine perpendas t diligenterfo difcutias, num adifium modu'm homines ne- 
cari minijirls tuis mandatumfit. Si enim infcio te immane ifiud ac plane tyrannicum edi- 
clum exierit,oramns,ne nosdejpeffui.habeas,nec patiaris nos.pios religio fos fcciites tuos tarn 
publico latrecinio iugulari. Quoniam verd fub earn tempeftatem fatale acprorfus detefta- 
bile malum paflim pullulabat , ita vt hincquatri plurimasciuitates terrxmotibus atque in- 
undationibus mifere vaftarentur , pefte multa hominum millia abfumerentur, qua: vfque- 
■aded in vniuersa graflata Italia eft, vt terras atque homines funditus fubuerterit \ cumque 
ad haec mala etiam ingens copia locuftarum accederet ciim maximo asgrorum detrimento, 
omnis infortunij culpa in Chriftianos coniicitur, idque ob fplendida Crefcentis mendacia, 
quemadmodum in Antonino Pio diximus. Quare hie inter cetera Refcripti verba ita ad 
Alia: Praefides fcripflt : 2V^w equidem dubito, quin Dijs ipfis curafit, ne qttis noxim lateat, 
conuenitfo his multo acerbius eos puntre qui immolare nolunt, quam nobis . Quemadmo- 
dum igitur vos intelligo Communes ho fee caftts in chrifiiano^x mera inuidia trans ferre, 
eos/ff velad necem vfque perfequentts: ita paternam fecutus fenteniiam,deinceps <volo, vt 
fi quis chriftianum quempiam^eo nomine fait em quod fit Cbrittianus, accufauerit-,reus qui- 
dem abfoluAtur^alimLeam panam fubeat, quam ChriHiano intentabat-Edicium hoc Ephc- 
fi in Comitiis publice propofitum fuit. Cum vero diu multumqj paflim omnia quieta tran- 
quillaq; fuiflent, nouus de improuifo in vniuersa Europa tumultus exortus eft. Germaniam 
enim, Sarmatiam, Illyriam, ac Galliam, vti Romanorum feruitute (bluerentur, iam bclla 
parare certus rumor fercbatur.Qua re Romani magis fueve perculii,quam li regio defciuif- 
fet alia. Porro hie Antonino philofophia fua adeo non nocuit, vt potuerit etiam fefe prom- 
ptiflime ad bellum accommodare , quamquam philofophia; maxime cupidus fuerit, vt qui ' 
Apollonium philofophum,ac Sextum Plutarchi fucceflbrem audiuiflet.Vt igitur ad reiiften- 
dum expeditionem parare debebat,ciuitatesq;ob decennale bellum plurimum depauperatae 
erant, ita vt exadionibus Imperium amplius grauare noluerit ; omnia fua Imperialia adeoq-, 
vxoris ornamenta in foroTraiani diuendidit, exercltumq ; confcrip(it,atq ; ita in Germaniam 
cum fllio fuo M.Commodo probe expeditus contraVenedos,Quados,& Sclauos profedus 
eft: tandemqj poft multas cxdes cum fuo exercitu in Quadorum regionem,nunc Auftriam 
appellata,peruenit;Vbi ab hoftibus circumfeptus, ma^na laborauit aqua* penuria. Ciim ver6 
iam in Germanico & Sarmatico exercitu horribile tonitru auditum fuiflet, fulmenque in- 
gens apparuiflet,ac grandis imber cecidiflet, ea re attonitos profugosque Romani aggrediun- 
tur,ca*duntque. Deinde exercitum in Pannoniam atq; Illyriam duxit,ac poft magnam vi&o- 
riam morte naturali obijt. Nemo fuit qui non mortem huius cum lacrymis exceperit. 



XVIIL 



17 



jEQVIVS est me tot talivm amicqrvm 
consilivm, qvam tot tales meam 

VNIVS YOLVNTATEM SEQVI. 




Cum gcnero (uo L. Vcro Imperio prafuit xi. annis, 
folus I X. obijt cEtatis L x. anno. 

E j 




iELivs Avrelivs C o til u o d v s, cognomento paterno Antowx- 
n v s , anno poft natum ChristvM centeiimo o&uagefimo fecundo, fta- 
tim atque pater obij(Tet,in publicum prodijt ; fedemq ; inter milites collocatam 
* confcendenSjOrationem habuit huiufcemodi: 2{unc me vobis,fortiflimi mi- 
Utes,defunBo patre,fortuna Principem,non quidem eleftum njti antehac fuere ceteri,fedin 
palatio Imperiali natum dtq-, edu.ca.tum dedit, quifo nee in plebeiis aut obfettris vagijt cuna- 
buUs.Simulattfc enim me mater in lucem edidit,vej}ibus ornament is ^ fane Imperialibus ami- 
Bus fui.Eod.em momenta me Sol hie Principem hominemtfe ajpexit. Igitur his it a probe cen- 
fideratis, Principem vejlrum honor ate vti Cxfarem. ideo enim pater hinc ad Super os com- 
migrauit, vti nobis , ad quos totius Orbis adminijrratio veluti iure Jpeffaret , humanarttm 
Yeram enradeinceps incumber et. Ac ft gnauiter pr&lium captum perfeceritis ,jinescLRorna~ 
ni Jmperij ad magnum <vffe Qceanum propagaueritis ,ingentem eerie gloriam vobis } nomencL 
xtati me a ampiifimum parabitis ; ejr omnino illud quoque efficietis , vt barbaris Germanis 
initio Principal mflri deprefis^nullus fefe aduerfus Jit at em no fir am erigere me^ contem- 
ner aujit > fed precedent is iaffura metu domiti omnes facile permaneant. Hax ciim di- 
xifTet,in milfces magnam pecuniae vim fparfit,vt ita equites peditesqj fibi beneuolos redde- 
ret ; decreuerat enim voluptuose vitam tranfigere. Ad iftum igitur modum Germanicum 
bellum fibi a jjatre relictum , cum iam res ad vi&oriam inclinaret ,turpiter deferens , con- 
temptoamiconiin equitumqj Confilio, Rornam properauit . Cum vero non longe Roma 
afyeflet, Senatus Populufque vhiuerfus venienti obuiam procefferuntjfaufta ac la»ta precan- 
tes: fparfis infiiper flofculis fertifq; odoriferis,vt Casfarem, fpe tamen illa,tamquam qui pa- 
terna veftigia in omnibus fecuturus foret, exceperunt. At contra omnium opinionem ve- 
tuftiffimos quofque patris firi amicos Senatu mouit, etiam illos qui autnobilitate, aut pro- 
bitate,aut etiam prudentia prajftabant ceteris. Quam plurimos do&os, quibufcum magna 
patri intercefTerat familiaritas, quos nonnihil verebatur,ac qui libidini eius velut obftaculo 
erant,in exilium mifit& relegauit.Deindead tantam crudelitatem,fuperbiam 3 ac libidinem 
lapfus eft,vti Veftales omnes conftuprarit, ac ne a forore quidem propria Fadilla fefe cohi- 
bere potuerit. Ob quas quidem res ipfi varias ftruxerunt infidias , atque inprimis eius foror 
- Lucilla, quae opera cuiufdam Quadrati adolefcentis nobilis ac venufti conata eft eum in 
angulo quodam Theatri obfeuro confodere. Is autem occultum gladium prope!re edu-" 
cens,alta voce exclamat : Hoc te Senatus donat. atque in pungendo errantem Commodi 
ftipatores inuadunt. Qua: res non modo adolefcenti & Lucilla: , fed & vniuerfb Senatui 
pernicies fuit fane maxima. Nam certd iam cognofcens fefe multisodio eiTe, magis magisq; 
faeuiit. Ac poftquam Seqatores omnes,& optimos quofq; vrbis Roma: e medio tuliffet,pluri- 
mum Perennius eius ccconomus Imperium afFe&auit . Deinde& Maternus miles oppidd 
quam fortis, ac Cleander ftipatbr, vita: eius infidias fecerunt. Verum quemadmodum rem 
propofitam perficefe non potuerunt,ita ipfi contra fuere enecati. Commodus vita: fiiae peri- 
culum aperte confiderans, forti fe & magna cuftodia muniit, pluraqj indies crudelia perpe- 
trauit: atque e6 tandem dementiae venit, vti paternum nomen contemnens, abiedtis orna- 
mentis ImperialibuSjfe Herculem Romanum Iouis filium appellant. Exuuias leonis induit, 
manumqj claua armauitjatq; fie Romac quotidie incedebat: cum beftiis pugnauitjftatuasq; 
fieri iuflit velut Hcrculis,intenfo arcu,vultu feuero innuens fortitudinem fiiam,ac iaculandi 
peritiam. VrbemRomam,Senatum,Populumque,defe Commodianos appellauit. Paulo 
podnoluit Hercules, fed pugil nobiliflimus falutari. Nudus frequentabat ludos omnes ac 
gymnafiajmifcuitque fefe omni hominum generi in duierfis concertationibus. Quam qui- 
dem rem vti Romani a:gre tulere , fie &: indignam tanto Principe fuifie manifeftum eft. 
Hinc ab omnibus humani generis hoftis iudicatus eft, etiam qui ad omnem malitiam , im- 
pudicitiam , impuritatem , libidinem , -ac crudelitatem natus effet . Deinde paulo poft, 
opera Marcisc concubina: fua: (necata vxore fiii Crifpina) node in fomno laqueo ftrangu- 
latus eft. 



X IX 



39 



AB INCOLVMI,QJAMVIS PAVLATIM 
NEGOTIAPERFICIPOSSVNTj . - 
AMORTVO NIHIL. 




Imperauit x 1 1 1, annis • laqueO vitam finiuit, 
cum vixiflet xxxil annis. 




HelviVS Pertinax Imperator,ea ipsa, nodte qua Commodum inter- 

fecerant,eligitur, anno Christi centefimo nonagefimo quinto; idque hac 

via: La*tus Tribunus militum atque Electus Com modi cubicularius, perem- 

SaSfe • pto domino fuo , rati funt neminem profe&d Pertinace magis probum aut 






idoneum efle, qui populo in Cxfarem offeratur, quo item cuncti in pace perfeuerare, ac lam 
multadiuturnaque opprefli tyrannide,ani mum tandem refumere queant. Nam hie Pertinax 
domi militia»que iuxta. promptus erat. In omnibus iftis praeliis , qua* aduerfus Germanos , 
aliasque nationes, Romani abfoluerantjtnirum quam fortem, quam ftrenuum fefe gefieratj 
ita vt haud dubie ex fortiffimis atque amiciffimis, quos Commodus interfecerat, folus hie 
fuperftes rehctus fuerit . Nulli item Commodus tantam vim &: potentiam reliquerat at- 
que huic , flue ob fortitudinem &: ftrenuitatem eius , flue etiam ob eiufdem inopiam 
ac tenuitatem . Cum ergo Lxtup Electusque cum fuis adha*rentibus node intern pefta. ad 
Pertinacis a*des properafTent , oftiarium.mox excitarunt : qui vt eos vidiffet, propere ad he- 
rum iiium accurrit, atque iftiufmodi adeffe viros nuntiat. Pertinax oftium aperiri abfque 
mora iubet, hoc modo inquiens : Nunc mihi malum iftud pra; oculis eft, quod antehac fa*- 
piiis adfuturum metui. Nihilomimis ea fuit fortitudine animique conftantia, vt le£to non 
exierit,nec aliqua mutatio vultus in eo deprehendi potuerit. Mox vt Lauus atque Eleclus in- 
grefli fuiflent, ita iis locutuseft : Hunc vita: mejeexitum iam multis noctibus Temper exfpe- 
daui , eo quofi folus ex amicis parentis fuperftes rehctus fim ,adeoque miror , quamobrem 
hucufque rem diftulerit. Quid hie ftatis? quin perficititis quod vobis mandatum eft? Quin, 
inquam, hoc agitis,vti me omni cura ac follicijudine exemptum videam? Refpondit La*tus: 
Mifla ifthaec fac : neque enim venimus vt te occidamus , fed potiiis vt tibi Imperium tra- 
damus, cum tyrannus ille perierit, dignasque pcenas fuae tyrannidi dederit. Turn Pertinax: 
Vobis*, inquit , ita lubitum eft me dendere, antequam moriar, & mihi vitam adimatis ? Ac 
iftiufmodi figna ei oftenderunt vt iis crediderit, totumque fe in illorum manus tradiderit. 
Hac re ita inceptaad militcs fefe contulerunt, quibus rem omnem aperuerunt. Cum iam 
prope lucefewet , populufque rumorem hunc intellexifiet , tota vrbs gaudio perftrepebat, 
cunclique Pertinacem patrem appellabant. Deinde pro more illi iuratum eft. Et cum et- 
iamnumdubitaretnum Imperium fufciperet , coegerunt ne recufaret , rogaruntque vti ob 
fenectutem filium fuum fibi collegam adiungeret. Verum hoc ille recufauit, inquiens: Suf- 
ficit me vel inuitum imperare . Poft palatium ingrefius,omnia honefte atque vtiliter reftau- 
rauit. Atque vt eius probitas late fe diffundebat , cun£be nationes prompta*. fuerunt ad om- 
nem eidem deferendum honorem & obfequium. Eodem modo & barbara*. nationes, qua: 
ob vectigalia a Commodo impofita Imperio defciuerant,iam vitro fefe in nouitij Imperatoris 
poteftatem dederunt, idque ob fortitudinem quam in bellis iampridem exercuelfet. Sedhis 
ille omnia veetigalia fuftulit, legesque duras aut afperas aliquantulum relaxauit , exhibens le- 
gatis vultum mitem, placabilem atque amicum. Hoc autem inquietis militibus pati durum 
fuit: verebantur enim ne liberate hoc ac ciuile Imperium fibi pudori & damno foret,quod 
hinc facile confiderabant fibi liberum arbitrium in omnibus fublatum fore. Quare con- 
cluferunt, ne vlla ratione talem ferrent Imperatorem , feque inprimis rebelles exhibuerunt . 
Deinde vero inter fefe egerunt, vti interficeretur, aliusque facile inueniretur, qui tanta* pro- 
bitatis, concordia* , aut vrbanitatis non efTet- Hinc ergo deiectis haftis gladiifque eductis ad 
palatium contenderunt. Pertinax autem ea feditione intellecta , quamquam ei fuga confu- 
lebatur,populique fubfidium inclamare,refpondit,vtile quidem fore,minime vero honeftum, 
nee Imperatore dignum. His ille prodiit/perans feroces militum animos fe verbis leniturum. 
• Nihilomimis fuerunt aliqui qui ob venerabilem eius fenettutem Imperialemq; dignitatem 
retroibant : fed alij verba eius adulatoria efTe rati, ipfum inuaferunt ac multis vulneribus oc- 
ciderunt. Huius nefanda* ca*dis Populum Rom. plurimum poenituit, e6 quod inuitus Impe- 
rium fufcepifTet. Tandem vt Pater Patria*. inter Diuos relatus eft. Et ciim iam nullus efTet 
qui mortem eius vlcifci auderet, praefertim quod fortiflimi quique Roma aufugerant; mi- 
lites ex pra*torij muris proclamarunt, Imperium effe venale , eius fore , qui maiori id pre- 
tio emerit . 



XX. 



41 



SANCTIVS EST INOPEM HEMPVB. OBTINERE, 
QVAM AD DIVITIARVM CVMVLVM 
PER DISCRIMINVM ATQVE DEDECORVM 
VESTIGIA PERVENIRE, 




Septuagenarius per v i. menfes regnauit, 
miferabili modo occifiis. 



j 




42 

Didivs Severvs Ivlianvs clariflimus Iureconfultus, 
litterarumque peritiflimus, cum iam nemo ex Senatoribus aut No-, 
bilibus ad muros Praetorios accedere auderet, nee tarn turpiter atq } 
'• ignominiose Imperium emere affectaret, folus acceflit, ccepitq; alta 
voce exciamare , paratum fefe efle tantum numerare quantum peterent , fe auri 
argentique vim habere maximam. Illi fcalis demiflis Iulianum ad fe-' receperunt: 
verebantur enim portas aperire , antequam de pecunia conuentum eflet. Confe- 
ftim autem vt in medio eflet exercitu, pollicitus eft Commodi ftatuas per Sena- 
* turn Populumqj deftructas fefe reftauratu rum ; illisque omnia, quae libuiflet fa- 
cere, permiflumm,ficuti Commodi temporibus confueuerant: prarterea vnicui- 
que equitiac militi tantum fe pecuniae numeraturum , quantum nequefperare 
neque optare poflent, atque id quidem propediem. His moti milites, Iulianum 
inCasfarem fufcipiunt,illiquepro more iuramentum praftant,attributo cogno- 
men to Commodi. Deinde figna atque arma cuncta prorfus auferunt, ac Iniiani 
imaginem infigniaque in eorum locum fubftituunt : atque ita ipfum circum 
Praetorium vehere cceperunt. Poftquam vero iuxta veterem confuetudinem 
Diis in exercitu facrificaffet , folitomaiori equitum militum que multitudine 
euehebatur in Vrbem.Et quidem,quoniam per vim, Senatu Populoq-, Romano 
inuito, electus eflet; praterea quod non minus ignominiose quam turpiter Im- 
perium pretio emiflet,populum nonnihil metuit. Ob quam itemcauflam equi- 
tes iuxta ac milites fefe qua*m potuerunt maxime obarmarunt , fuumque Impe- 
ratorem in medio cqnftituerunt, vt ita fortiter circumcindtus facile ab omni vi, 
fiqua forfan exoriretur, foret tutus * Ad hunc fane modum ipfum in palatium 
vfque deduxeruntj& Populus,qui confuerat Imperatoribus faufta omnia la^taqj 

{>recari,infaufta atque infelicia huic ominatus eft. Circa ha^ctempora Equitum 
audatiflimi mores in vitia mere, atque auri cupiditas apud quofque cum Cx- 
fareas Maieftatis contemptupaflim ccepit exoriri. Cum enim nemo eflet qui 
Pertinacis mortem vindicaret, cumque milites Imperium tarn turpiter emptum 
viderent, nee efle qui contradiceret , adomne fefe flagitium atque inobedien- 
tiam dederunt-, vfqueadeo,vti auaritia contemptusque Maieftatis Imperatorias 
magis magisque indies aiigmentarentur . Vbi iam Iulianus Imperium velut 
pleno iure fefe poflidere arbitraretur , ad omnem libidinem ac luxum fe totum 
tranftulit , adeo vt in publici commodi adminiftratibne inutilis plane fuerit . 
Pralterea militibus fpem ademit omnem , eo quod opes eius tantae & tarn am- 
plaz non eflent atque ia&itaflet, ita vt promiflam pecuniam militibus numera- 
re minime potuerit. Erat autem & publicum asrarium magnis atque inutilibus 
fumptibus,quos fecerat Commodus,plane exhauftum.Hinc Iulianus militibus 
ccepit efle odio,atque cun£ta eius opera ipfis difplicebant: adeo vt in praetereun- 
do faspe verbis iniuriam ipfi intulerint, atque indignam eius libidinem acerbif- 
fime exprobrarint ; idque non priuatim modo, fed & publice in foro, in maxi- 
mo populi conuentu-, dixerintque hominem ipfum efle omnium quos terra alat 
nequiflimum , atque impudiciflimum, & id genus alia plura, quae obiiciebant. 
Vt vero Senatus Populusque Romanus confiderabat, Iulianum minoris indies 
apud milites equitescjj fieri, & plerifqueodio efle ac contemni-, neque item efle 
qui mortem Pertinacis aut Imperij ignominiam vindicaret ; elegerunt C. Pe- 
fcenniumNigeriumtamquam Romani Imperij totiusq^ mali vindicem : ipfum 
obfecrarunt, vt quam ocyflime cum omni exercitu Romam veniret, ac Roma- 
nos a tantis contumeliis aflereret. Hasc vbi Iuliano nuntiata eflent , audieratq; 
etiam L. Seuerum in Pannonia aduerfus fe moliri, non quidem vt Casfarem, fed 
vti necis Pertinacis vindicem , a quo in Pannoniam cum exercitu miflus erat, 
facile fufpicatur fecum penitus a&um fore.. 



1 



XXL 



43 



/ 



ETSI ALTERVM PEDEM IN SEPVLCHRO 

— • 

HABJEREM, ADHVC ADDISCERE VELLEM. 




Imperto mortem licitatus eft, cui vix v 1 1, mcnfibus praefuit. 

F 2 




44 

Pescennivs Nigerivs Senator fuerat Romanus , ac de- 
inde vniuerfas Syrise Prazfes. Hun.c Romani honeftiflimum fortif- 
iimumqj asftimarunt, vt qui vniuerfae Phoenicia: & totius regionis 

/ad Euphratem vfque domhiator effet. Erat prasterea eius astatis , vt 

facile pro honefto ac pacis ftudiofifumo coli potuiflet . Ferebatur & in rebus 
masjnis atque arduis clemens , mitifque : ac tamquam iuftitisc cultor celeberri- 
• mus paflim laudabatur; adeo,.vt nihil dubitarent quin Pertinacis veftigia fe- 
quereturcquibus ille Romani Populi fauorem fibi facile prom emit. Quae cum 
in fe itaelTe intelligeret , fpem fane habuit amplam ad Imperium perueniendi: 
paflim in vulgus fpargi curauit , non fraude fe Imperium velle adipifci , fed iis 
venire fubfidio qui id a fe tantopere flagitaflent.Hinc ad ipfum vniuerfi,qui in 
Aha Populi Romani amiciffimi erant,venerunt,obfecraruntque, vti quam pri* 
mumRempublicam capeiferet.Cum iam videret cundta ex animi fui fententia 
fuccedere , cohuocatis equitibus ac militibus orationem habuit huiufcemodi : 
Quam mite ingenmm nojlrum fit , quant a que nobis in rebus gefendis ardttis prudentta t 
eqmdem vos fat is fare arbitfor : neque emm hue advos procejji de ifliufmodt <verbafa- 
&urtts,fed TJti yobis indicarem, quemadmodum Romani me ajjidue fatigent,eb quod, vt 
fibi manum falutarem porrigam,flagitare non definant* Vrxterea aequo ammo f err e nequeo t 
tarn excellenstamqueglorwfum a maionbus reliclum Imperium t tta turpiteriacereabie- 
clum. Et quemadmodum qmdem f acinus audax temerariumq-fforety r$m tantam abfque 
occafione ahqud aggredi : it a profeSib nee timiditatis aut proditionis notam ejfugias , fi 
opem implorantibm deneges. Ob banc ego caujfam nunc ad vos prodij, t>t qmd'-ueHrum 
in b<tc re confilium fit,fctfem . Ad hunc igitur modum, vbi quid Romas cum Se- 
natu Populoque ac Iuliano ageretur, ordine recitaffet, vniufcuiufq; fententiam 
hac inrefcire laborans, continuo a militibus vulgoq ; Imperator atq-, Auguftus 
falutatus eft. Deinde ami£tum purpura, reliquifqiieornamentis Imperialibus, 
prascedente etiam igni,in Antiochias templum deduxerut. Qui quidem rumor 
■ ,vbi paflim increbuit,vniueffas Europe nationes pro fe'quaeque feftinare, vt Ni- 
gerio obfequium prasftarent. Reges item & Satrapx ad Euphratem Tigrimque 
habitantes, legatos fuos Antiochiam gratulatum mifere,operamc^ omnem illi 

folliciti fu£re. Interea dum haec a Nigerio in Alia agebantur , Seuerus etiam in 
annonia extemplo fefe Romam parauit ; qui in rebus gerendis homo erat ad- ' 
modum vehemens, ferox 3 .yitae duras atque afperas nimium, promptus in rebus 
excogitandis , acerqtie ad miraculum vfque in perficiendis . Hie vt Imperij 
Prlricipatum velut fufpenfum, ac quafi direptui expofitum vidit,Iulianum qui- 
dem vtdefidem, Nigerium vero vt parum efficacem ad Imperium admini- 
ftrandilm, contemptui habuit. Quare non modo tamquam vjndex Pertinacis, 
verum etiam tamquam ImperatorRomam proficifci decreuit: Atque vbi equi- 
tum fuorum militumque animbs fibi probe eonciliatos animaduertit, oratione 
blanda eo cundto^ pellexit , vti fe fauftis acclamationibus cuncli Auguftum 
Pertinacemque appellarint, iurauerintq-, omnem opem vel in extremum euen- 
tum k(e prasftituros. Atque ita tandem propere Romam profedus eft. Quod 
vbi Iuliano nuntiatum effet , pecunias e templis Romas vndique direptas in 
* milites diuifit,vt vel eo pa6to rurfum eorum beneuolentiam redimeret. Quare 
multis etiam precibus tantum apud ipfos egit, vt ad refiftendum (c(c armarint. 
Prasterea & elpphantes omni apparatu bellico onerauit. Verum cum iam fama 
erat Seuerum non longe ab Vrbe abeffe , conuenerunt Senatores ac ciues vni- 
u'erfi, quemadmodum fieri confuetum erat, fiquando de Imperio aiiqua oric- 
batur controuerfia ; atque Iulianum quidem morti adiudicarunt , Seuerum 
vero Imperatorem elegerunt. 



45 



XXII. 



VI V VS'.PL AC ERE VOLO, MORTVVS 
ETIAM LAVDARI. 




Simul cum Seuero, eo tamen inuito , rerum habenas 
tenuit in. annis: tandem occifus eft. 

F 3 




Septimivs Severvs Pertin ax inexercitu non longe agebac 
ab Vrbe Roma , anno aCHRiSTO nato nonagefimo fexto ; vbi audito 
Senatufconfulto , magis ac magis de vlcifcendis Pertinacis interfedoribus 
." propofitum confirmauit auxitque. Quaretantum egit apudTribunos Ple- 
bis , vti interfedores illos modis omnibus ad praeftandum fibi obfequium & obedientiam 
inducerent, acque infuper edidum promulgauit,vt vniuerfa arma deponerenc, in habitu 
pads exirent, ac fibi tamquam Casfari inaugurationem iuramentumque praeftarent. Qui 
quidem per Tribunos, Plebis perfuafi Iulianum deferuerc : qui fuum deplorans infortu- 
nium >permifit vti Imperium fibi abiurarent, omniaque ornamenta Imperialia omni vi in 
nouitium Imperatorem Seuerum transferrent. Ad hunc illi modum, laureis redimiti fer- 
tis, ad Seuerum fupplices venerunt ; vbi armis ac viris circumuenti illico fuere. Mox Seue- 
rus irato animo huiufmodi ad ipfos orationem habuit : Posteaquam modo nofira virtute 
ac prudentia vifti Jitif, eerie baud indigni hie ad fiat is 7 qui Imperio iure op time litemini, 
viroL illi magnifcentifimo, quern cum defender e merit o debebatis , turf iter interemiHis. 
Pneterea illufire hoc Imperium , quod a maioribus nofiris perpetua gloria ac wrtutc_j 
fummA , maxim&fa nobilitatis nomine partum fuit , illud ( inquam ) Imperium longe 
clarifimum vos fceleratifimi fosneratores tarn turpiter tam% ignominiose vendidifiis: 
quafi vera res nihili ac null}its plane momenti aut pretij fuifet. Ob qua fane iridignifii- 
ma flagitia , etiam at que etiam confederate & perpendite , quidnam ftis meriti. T^thilo- 
minus nullius fanguinem fundam: nee tamen decet , vt deinceps veHru ■ manibm Impe- 
riali fanguine infetfis cuiquam C&farum inferuiatis . CHanda igitur meis Equitibus, 
<vt omnem habitum equeitrem -vobis auferant , nudosfo abire permittant . 'Iubeo item, 
vti vos procul hinc cedatis , nee veflrum quifquam ad eentefmum miliar e prope Romam 
deprehendatur , alioqui eapite puniendus. Hi vcrd vbi fefe ad iftum modum nudos con- 
fpiciebant , mccfti ac lacrymabundi abierunt ; Interea , dum haec in caftris ante Vrbem 
aguntur, Iulianus bona fpe fretus in palatio Imperiali manfit . ProindeTribunus Plebis 
quifpiam , cui iftud negotium ab Senatu Populoque Romano commiffum crat, Iulia- 
num obtruncat , roftrisque miferi Imperatoris caput prcfixit. Deindc Seuerus eleganti 
militum ordine Vrbem ingrefTus eft , multisque magnum timorem atque horrorem lua 
praefentia incuffit : facile enim apud kle eius fortitudinem ac feueritatem perpendebant. 
Senatus atque vniuerfi ciues ipfi obuiam fertis ornati laureis proceflerunt , & a cundis 
Pertitiax falutatus eft, eo quod primus necem Pertinacis , grauiffimamque Imperij igno- 
hiiniam abfque vlla fanguinis effufione yindicarat. Et poftquam Ioui Capitolino facrifi- 
caflet, in palatium Imperiale profedus eft. Poftero autem die orationem habuit coram 
Senatu fane luculentam amicamque , &; qua: fpei prudentiasque multum polliceri vi- 
debatur. Ex optimis tamen quibufque plerique erant ,• qui fefe mentem eius optime fci- 
re aiebant, quique inter femutud clanculum diditabant, ipfum inconftantem efTe,calli- 
dum.aliud ore loqui , atque aliud fub pedore reconditum feruare : pratterea fufque de- 
que ferrefidem, iuramentumque frangere, dummodo ex ea re quid lucriexfpedaret: 
quod etiam poftea fatis manifeftum fuit . Nam vbi iam dies aliquot Romse imperauet, 
populumque, Equites ac milites magnifice donaffet, eueftigio fuo exercitu ciuile bel- 
lum aduerfus Nigerium in Oriente parauit, vti ipfum plane perderet : facile enim con- 
fiderabat multas efTe nationes , qua: Nigerio concorditer adhxrebant. Britannicos prac- 
terea nonnihil metuit, qui omnes viri erant fane robufti fortesque , ac Tribunum habe- 
bant D. Clodium Albinum, claro nobilique Romano genere ortum , opibus potentem, 
fortem } vidoriofum , atque omni virtute ac probitate ornatum . Quibus rebus motus 
callide Seuerus , hunc tamquam Imperij collegam fibi adiungere cogitabat ; ne interim 
dum in Oriente bellaret, hie fibi Imperium affedaret . Atque hac quidem-ratione viro 
optimo atque amiciflimo fpem magnam prxbuit ad Imperium olim perueniendi , e6 
quod in fua epiftola ipfum Casfarem nuncupaffet . 



47 



XXIII. 



TYRBATAM REM P. VB1QVE ACCEPI, 
PACATAMETIAM BRIT ANN IS 

R E L I N QJ CK 




Romanos Tub iugo habuit per annos XV I II. vixit LXV. 
nori line fufpicione dati veneni occubuit. 



Sirf^jl Clodivs Albinvs fub id teraporis cum toto exercitu Pop.Romani 
lOf^ || nomine agebat in Anglia •, acque vti Seuerus inter fe Albinumque xqualem 
WMs m Imperij adminiftrationem redderet certiorem, idipfum Senatui Populoque 
g^rj<^ * Rom. indicauit,fine quorum confenfu Imperium diuidcre noluit. Iuffit in- 
fuper Albini nomine atque efKgie nummos percuti, Albinumque Septimij cognomento 
appellauit,vti ceu fratres Imperium aequo iure defenderent,adminiftrarentque.Statuit item 
Albino imagines, fecumque vna Confulem creari eurauit ; breuiter, in omni honore Impe- 
riali Albinum fibi adaequauit. His ita pera£tis,ad Albinum litteras fcriplit oppido quam hu- 
manasj in quibus, vt Imperij curam boni confuleret, obfecrauit : eo enim virum nobilem, 
fortem ac ftrenuum,vt is efTet,requiri. Praeterea,quoniam ob feneclutem articulari morbo, , 
chiragra podagraque fupra modum laborabac , ac filio ea aetas nondum efTet vt Imperio 
commode prareiTe poflit, orabat, vtipfe quam accuratifllme fideliffimeque regnum admi- 
niftrare vellet. Albinus, iftiufrnodi nuntio accepto , libens iftam in fe prouinciam fufcepit, 
gauifus fummopere quod abfque conflictu aliquo aut detrimento ad optata perueniflet. 
Cum iam omnia a Seuero ita (apienter eflent pera&a , nee quidquam mali ex Anglia am- 
plius timeret,mox ingenti ac paene incredibili militum copia Orientem verius terra mariq; 
profe&us eft . Proinde vbi Nigerius Seuerum Roma potitum , atque a Senatu Populoque 
Romano in Caefarem ele&um,& iam in itinere efTe, ac ingentem expeditionem aduerfus fe 
inftruxi{fe,accepiflet; confeftim CeCe ad refiftendum parauit, iuflitq; Prouinciarum Praefides 
aditus prqpcludere, portus viasque arenas diligenter obferuare: deinde colle&is fuis copiis Se- 
uero obmam profeclus. Pugnam vtrimque acerrime adorti fun* ; at vi&oria poft magnam 
cruentamque dimicationem penes Seuerum fuit. Ac poftquam Nigerij milites fugati caeriq; 
fiiuTent,Nicaeni in Bithynia equites militesque profugos exceperunt. Deinde iterum Nige- 
rianis cum ingenti rufticorum manu ( qui orrines Nigerio adhacrebant ) educlis , poftquam 
acerbe vtrimque»pugnatum eflet , etiam fecundd Seuerus vi&oria pptitus eft. NigeriaHi in 
extremas fummitates montis Tauri fuga elapfi funt , ac Nigerius ipfe profugit in oppidum 
• Antiochiam. Interea Seuerus exercitum fuum e Bithynia ac Galatla in Cappadociam duxit, 
vbi propugnacula ac robuftiffima quaeque munimenta coepit oppugnare. Sed ita Nigerius 
moeniis modisque aiiis fingula accurate prsmunierat , vt iftinc Seuerus facile repulws fit. 
Interim rurfus magnam vim militum colligebat Nigerius. Cum vero intellexiflet Taurum 
montem a Seuero fuifle expugnatum , dici vix poffet, quantus repente timor dolorque ho- 
minem occuparit. Attamen tertid luos propere eduxit; itaque fors tulit,vt vtraque acies fub 
vefperem feik mutuo contigerint, ac poftero die orto fole pugna vtrimque vifu plane horri- 
bilis fueric. Caeforum autem tantafuit mukitudo,vt campus cruore inundaret. Superantur 
Orientales,atque ipfe Nigerius in fugaocciditur: cuius fane propinqui ac familiares a Seue- 
ro miris poftea cruciatibus etiam trucidantur. Vt igitur cun£ta inOriente pro animi fui fen* 
tentia Seuerus perfeciflet, reftabat etiamniim Albinus, quicum pari ratione fe adurum fpe- 
rabat. Verum indignum fore arbitrabatur, rem tam aperto Marte aggredi , eo quod nul- 
lam habebat cauflam,, Quamobrem aliquos potius fubornabat, qui hominem aut veneno, 
1 aut re qualibet alia e medio trollerent. Ceteriim Albinus , cum ex iis ipfis , quibus iftud a 
Seuero demandatum erat, rem certo cognouiffet , decreuit hofti manifefto armis refiftere. 
Quod vbi Seuerus , ira velut oeftro percitus, excandefcens intellexiflet , ftatuit nihil am- 
pliiis celare , quin odium in apertum potius efTe proferendum : atque ita tandem cum in- 
genti exercitu contra Albinum profecl:us eft, qui item cum fuis confeftim ratibus traiecit ex 
Anglia, caftraque in Gallia fixit ad littora maris, atque inde mox Lugdunum petiit. Deniq; 
Seuerus cum fuo item vidoriofo exercitu Galham ingrefllis, varias circa principia excur- 
fiones fecit , tulitque . Poftremd autem infeniiflime prope Lugdunum pugnacum eft , in 
quo certamine victoria diu multumque anceps , tandem penes Seuerum fuit , atque eo in 
loco Albinus cum ingenti hominum multitudine fufus occubuit. 



49 

XXIV* 

EGO CJESAREVM NOMEN NOLO: 

DII FAXINT VT NE ALII QVIDEM VELINT: 

SENATVS IMPERET. 




Imperio vt Cxfar adrniflus a Seuero per 1 1 1. annos , 

tandem ab illo occifus. 

G 




50 

Avrelivs Antonikvs, qui etiam Caracalla dicebatur, Imperator 
anno poftnatum Christvm centefimo nonagefimo odauo a patre 
fuo Seuero in Albini Cxfaris interfe&i locum fubrogatur , vt acquali iurc 
• Imperium Tecum adminiftraret. Hi fimul poft fuperiorem confli&um ci- 
uitacem Lugdunenfem extemplo fpoliarunt, deuaftarunt, atque incendio funditus euerte- 
runt. Mortuum item Albinum mifere detruncaruntjcaputq; Romam miflum,in commune 
fufpendi patibulum.ac reliquam corporis partem in minutula frufta concifam in Rhoda- 
num fluuium proiici curarunt. Deinde traiefti in Angliam, omnia pro arbitrio inftituerunt; 
regnique adminiftrationem in duo partiti , fumpco etiam de Albini propinquis ac fami- 
liaribus fupplicio , recB petierunt Romam , fecumque vniuerfum exercitum adduxerunt, 
vt vel eo pafto magis eflent formidabiles : plurimiim enim adhuc Iuliani , Nigerij atque 
Albini familianbus , qui etiamnum fupererant, fuccenfebant. Ad iftum modum Romam 
ingreffi, a Senatu Populoque Rom. ( animo quamlibet mcefto) vt Carfares inuiaiflimi fa- 
lutati mere. Attamen iftud facile Romani fufpicabantur , idem ius fibi cum ceteris apud 
hos fore , vt qui natura truces , crudeles, ac humani fanguinis auidiflimi eflent : quodque 
iamprimdm occafio quxrebatur , quibufdam per fas & nefas iniuriam inferendi , eo quod 
iam euidentem propemodum odij cauflam facile habere poterant. Pofteaquam ergo pa- 
latium ingrefli fuiflent , ambo in Imperiali folio federunt , omnesque Iuliani , Nigerij & 
Albini familiares deteftabili ira laqueo ftrangulare cceperunt . Primiim omnium vxores 
ac liberi trium pra-didorum in exilium detrudebantur. Deinde incredibilis hominum 
multitude, quod ex eorumdem profapia eflent , mifere occidebatur: inter quos fanecom- 
plures erant ex optimis quibufque potentimmifqj dominis, ciuibus ac feminis Vrbis Romae. 
Ita ad omnem tyrannidem incendebantur,vt ne vniquidem, cui farailiaritatem cum tribus 
prajdidis fuifle yel admodum leuicula prodebat fufpicio, pepercerint. Praeterea tanta illi* 
infedit auaritia,vti eos nihil plane puduerit, multos Senatores vna cum vxoribus ac liberis 
fuis enecare,& bona ipforum velutconfifcanda pronuntiare, quamquam nulla iis cum tri- 
bus fupra di&s intcrceflerat familiaritas, ac ne notitia quidem aliqua. Cumcj3 iam ad iftum 
modum vnumquemque necando & ftrangulando fuae libidini fatisfecifTentjnon ignari ex ci- 
uili hac viftoria nullam gloriam nullum^ triumphum Cc(c pofle exfpe£tare,eo quod in ea 
re nealicuius quidem gloria: caufla lateret , decreuerunt aliunde fibi gloriam de barbaris 
exterifq ; nationibus potita vidoria comparare. Ob hanc cauflam Seuerus & alteram fuum 
filium SeptimiumGetam ad Imperium adfciuit ; cui,vt Romam in obfequiofldelitercon- 
tineret, prxcepit. Deinde magno cumexercitu, vnaque cum Antonino filioOrientem 
verfus profeftus eft : vbi aduerfus Barfemium Atrenienfium Regem , qui etiam a Nigefio 
antea fteterat, primum bellum inftituit . Inprimis fefe Armenia? Ofrhoenorumque Reges, 
Romanis fponte dediderunt. Pdft ver6 per Armeniam Albaniamque profedi, in Felicem 
peruenereArabiam. Hie vbi oppida locaque vniuerfa expugnaffent , acregnum prorfus 
fpoliaflent,deinceps in Atrenienfe regnum profefti funt: vbi tarn fortiter his refiftebatur,vt 
grauiflima clade accept* milites abieao animo tergavertere coadi fuerint; idque adeo, vt 
vel ipfe Seuerus, qui antea vincere folitus erat, iam paene animum defponderet. Deinde ex 
improuifo obruere Parthos, atque omnes, qui refiftere conabantur, illicd fodere. Poft plu- 
riraa oppidorum incendia ac detrimenta , tandem Ctefiphonta eius regni caput , in quo & 
potentiflimi Regis Artabani aula erat , armis inuaferunt, feminasque omnes & pueros vna 
cum thefaurisacvniuersafupelleailefecumiftinceduxerunt. Vt vero iam cunda paffim 
fuis armis fubegerant,rurfum Occidentem verfus profeai,Romam infigniter triumphantes 
reuerfi funt; vbi populi acclamationibus multa fibi ab nationibus, quas vicerant , agnomina 
compararunt. Permifit prxterea Senatus, vti vtriufque effigie numifmata cum iftiufmodi 
circumfenptione ,Impp.iNVIctiss. cuderentur . Poftquam autem Roma: multum 
diuque egiflent.Vrbemquemultisac magnificis azdificiis exornaflent ; Anglos a Romanis 
djfeeflionem parare, certus interim rumor perlatus eft. 






XXV. 



5r 



QVIA OB RES A ME GESTA.S VOS M I H I 

INVIDERE SCIO, IN ARilS SVM, 

STIPATVS MILITVM AGMINE. 




*» 



Cum patre Romanos moleftauit x 1 1 1 1, annis, (blus v I. 
aetatis fliae xl n 1 1, anno trucidatus. 

G 2 





Septimivs Geta cum patre Seuero , ac fratre Antonino , anno poft 
Christ'vm natum ducentefimo o&auo , cum omni copia militari Ocea- 
nian traiecitj Britanniamque magnis grauiflimifque bellis aggreflus, Victoria 
.• haud incruentainuafit. Interea in Seuero morbus ille articularis, quo mifere 
laborabat, magis magifcjj|e inualuit. Quare Antoninus Alius fub praetextu falutaris remedij 
patri faepeveilenum porrigere conatus eft: fed pater rem longe aliter ratus, nempevitam 
fuam diuturniorem anxium habere adolefcentem , fiimere quidquam recufauit. Nam & 
paternis Medicis ac miniftris fubinde perfuadere conabatur,vti fenem e medio vel quoquo 
modo tollerent , vitamque breuiorem redderent j atque id toties cum iis egit, vt mcerore 
magis pater quam morbo aliquo confumptus interierit. Poft obitum autem patris, Medi- 
cos multbfque ex miniftris comprehendit , poftque infinitos paene cruciatus vltimo fuppli— 
cio vniuerfos affecit, eo quod fibi minus obtemperauerant. Praeterea. etiam illos omni 
crudelitate torquere haud ceffabat, qui patrem ipfius fideliffime obferuarant. Atque hsec 
quidem omnia ided fecit,quod interitum patris perniciemqj fratris affe&abat,vt vel eo padto 
folus Imperij adminiftrationem , ac vi&oriam Britannicam obtineret . Vt iam cum fratre 
concordiam iniiflet, quicum odium plufquam deteftabile exercuifTet,omne bellum penjtus 
abfbluerunt ; atque ex Britannia foluentes cum patris reliquiis Romam contenderunt , vi- 
£toremque exercitum Tecum adduxerunt, In hunc modum ceu vi&ores Vrbem ingreffi , a 
Senatu Populoque Romano Britannici primum falutati fuere. Ciim vero diuifls pro fuo 
vterque arbitratu Regiis feorfim habitarent , magifque commendaretur Geta , quod pro- 
>itatis quamdam oftenderetopinionem,atqu%humanumfe manfuetumque in congrefli- 
)us praeberet, magna hinc rurfum exortaeft in Antonino armulatio, ac fufpicio inlqua in 
Geta. Quamobrem vtrique vifum fuit Imperium diuidere , hac quidem lege & condi- 
tione,vti Europam atqyAfricam Antoninus,reliquam vero mundi partem nimirum Afiam 
Geta poflideret, turn enim fibi latiflimo maximoque diuifis Oceano iniquam omnem fa- 
cile fufpicionem fore perituram. Concludebatur etiam, vti Antoninus caftra propeCon- 
ftantinopolim haberet, Geta autem ad Chalcedonem Bithyni«e oppidum , vt vterque ita 
commode fuum tuerentur Imperium, alterque alterius traie&ionem inhiberet. His fuper 
rebus confultum fuit coram optimis quibufque Vrbis Roma: , qui quidem tacentes moe r 
fto vultu terram intuebantur . Turn Iulia Vtriufque mater exfurgens , his ita locuta eft : 
Terrain quidem ejr mare, o filij, quemadmodum diuidatis fane iam probe inuenifiis , ma- 
tt em veto quonam qu<efo modo diuidetis ? Qua obfecto tatione ego matet intet vtrum- 
queveBrum mifera dijjecabor ? Itaque me primum occidite , ac dimidiam vtetque_j 
apud fe partem fepeliat , vt ejr ego <vna cum mari tettaque ipfa intet vos diuidat\ 
Hjec multis cum -lacrymis locuta, vtrumque complexa eft. Turn illico tumultu vniuerlb in 
populo exortojvtriufque consilium plane difplicere ccepit. Quare vterque in fua fe palatia 
recepere. Deindevero Antoninus vfqueaded totius Imperij cupiditate accendebatur , vt 
apud fe iam certo deliberatum haberet,infigne quiddam aut facere aut pati. Ob quam rem 
magno fane tumultu fratris palatium irrumpitjipfumqjin matrisgremio multo vndantem 
(anguine obtruncat. Quo quidem fa£to,cumJpisftipatoribus eueftigio ad milites in Prae- 
torium effugit: qua de caufsa ingens populi tumukus exortus eft, quod ita propere mediam 
per vrbem in caftra aufugiflet. Turn ita ipfum fideliter milites armis defenderunt, vti iam 
nemo in ilium quidquam moliri auderet. Cuius rei occafione eo crudelitatis atque infanije 
lapfus eft , vt ne ab vllo quidem fcelere manus abftinuerit. Ad omnem plane faeuitiam ac 
tyrannidem incendebatur. Coniugemfuam Plautillam,fratris,Pertinaci(quefllium,Fadil- 
lam Commodi fbrorem,multosq; alios variis cruciatibus interfecitj idque tantiim exea re, 
quod fratris Geta: necem apud matrem deplorabant. Prasterea Senatorij ordinis quicumqj 
vel leuem aliquam cum Geta notitiam habuiflent , vniuerfi interimebantur . Poftremd 
quidquid ex cognatione Imperatoria, aut in Senatu ex Patricia nobilitate fupererat, plane 
quad ab ftirpe abfcindebat, mifereque trucidabat. Ac tandem vt Parthis bellum inferebat, 
vtque apud Ediflam ciuitatem ad naturae requifita folus fecedebat, ab aliquo e corporis 
fui cuftodibus pugione traiectus interijt. 



XXVI. 

TV QJH NVLLI PARCES, POTES 
v ETIAM FRATREM OCCIDERE. 



53 




^ 



Romanis cum patre & fratre prafuit X 1 1 1 1. annis, 
infidiose a fratre occifus. 

G 3 




Opelivs Severvs M acrinvs, annoaCHRi sti natiuitate du- 
centefimo decimo nono Imperium hac ratione adeptus eft : Poft interitum 
Antonini , vbi Artabanus Parchorum Rex magnis copiis aduencare , exerci- 
* cumqj Romanum apertavi peterenuntiabatur,Imperatoremfibi Macrinum, 
oui fecundus ab Antonino iam ante in caftris fuerat,elegerunt,iuramentumque atque inau- 
gurationem ipfi Senatus Populufque Rom. praftiterunt. Hie Antonini corpufculum con- 
feftim igni tradidit,reliquiasque in vrnam conieftas matri ad fepulturam tranfmifit. ea turn 
agebat Antiochise. Verum vt triftera miferabilemque liberorum fuorum calamitatem mi- 
fera accepiffet,fibiip{a mortem confciuit.Interea dum hax aguntur,Artabanus in Mefbpo- 
tamiam eo vfque venit, vt iam non longe multis copiis ac viribus ab exercitu Romano ab- 
effet. Turn Macrinus prationem ad milites habuit huiufcemodi : Iam tempm monet, com- 
militonesfortifimi^imminentipericulo quam ocyfime occur r ere, Videtis enim Parthorum 
Regem cum maxima t otitis Orientis multitudine iam iam nobis inflarejujtastfe belli caujjas 
pratendereiadeofo in vindiffam nos vocare: fiquidem priores nos ilium rupto paces fcedere 
ad bellum prouocauimus. Iam,inquamsvniuerfum Imperium Romanum in veflram recum- 
bit virtutemfidemfo: esl enim nobis bellum cum Rege pot entifimo fane diffcillimum ; non 
quidem de fnibtts Imperij propagandis>fed de omnibus Jimul vniuerji Rem. Imperif fortu- 
nes, vt qui liberos fuos confanguineosfo contra nos vltum veniat . I gitur arma capiamus, 
atque (vti Romanis confuetum esl) ordinem in bello feruemtts,quo Barbaros facile fupera- 
bimus. Hare poftquam locutus eft , poftero die Sole oriente Romani Artabanum plurimas 
fecum copias adducentem eminus confpicront. Vtqj Solem de more Parthi adorarunc, in- 
genti clamore edito in Romanos extemplo concurrunt. Cererum Romani poftquam equi- 
tatu multitudineq) camelorum premebantur, fimujata fugamurices proiiciebant , qui fub 
arena adeo delitefceban^vt facile confpici nequirent. Et tametfi quidem murices ifti equi- 
tibus Maurisq; camelorum infefloribus perniciem adferebant, pugnatum tamen vtrimque 
eft vno alteroqj die a mane in vefperem vfque acerbiflime,ita vt nox ipfa praelium dirimere 
debuerit. Tertio rurfum die vtrimque»copias in campum educunt : in quo confli&u tanta 
virorum iumentorumque cecidit multitudo,vtomnis prope campus iis compleretur. Poft- 
quam vtrique in fua fefe caftra receperunt, itinera aditusqjobie&iscadauerumcumulis vel- 
ut aggere propugnaculoque alter alteri praecluferunt. Ac cum iam Parthi quarto die fe(e 
rurfum ad certamen pararenr,cognouit Macrinus Artabanum non alia de caufsa tam acri- 
ter ac pertinaciter pugnare , nifi quod aduerfus Antoninum confligere fe arbitraretur . 
Qttare Artabano mittit legatos cum litteris , indicauitq; Antoninum iampridem occifum, 
debitasque kulfe pcenas : fibi a Romanis Imperium effe conceffum,ac fummam rerum tra- 
ditam, & ob id fe cupere ilium ex inimico amicum facere, pacemqj fcedere, iureiurando 
ac libaminibus fancire. Quibus leftis Artabanus,edo£tusque iam a legatis Macrinum An- 
tonini necem curafle , fcedus cum ipfo feriit ; ac Macrinus cum fuo exercitu Antiochiam 
reuertitur, vbi ipfe quidem in oppido agebatj exercitus vero foris. Hinc item litteras tam 
arnicas tamque humana's adSenatum Populumque Rom. dedit, vt iis lech's ipfum vniuerfi 
illico non Imperatorem modo falutarinr, verum Sc iam iam praefentem optarint,vti Impe- 
rialem ipfi ho ■lorem & obfequium praeftare queant. Facile enim nouerant,huius opera fefe 
ab Antonino clam liberatos. Neque ctiam Senatus tantopere laetabatur ob'pacem Parthi- 
cam,quam quod Antoninus eflet interfe&us. Nam vt au&oritate quifque aut dignitate ac 
potentia prxcelkbat , ita maxime imminentem fuis ceruicibus gladium Macrinum depu- 
liflfe arbitrabatur. Verum milites vbi intellexifTent Antonini percuflbrem a Macrino fuifle 
fubrogatum, alieni iam Imperatorem contemnebant ceu aequo mitiorem , occafionemque 
faltem leuem dari optabant , vti necem Antonini in ipfo vindicarent . Hate vbi percepit 
Macrinus, filium Diadumenum in caftra ex oppido adduxit ; ac militibus conuocatis, fel- 
lam, quae in medio etat exercitus, confeenderuntj filiumque Macrinus, vti fecum pari iure 
imperaret, inftituit, ac mutato nomine ipfum Antoninum Diadumenianum appellauit, vti 
militum anurias aliquantulum fedaret. 



XXVIL 



5S 



DII FAXINT VTFILIVS ANTONINI MERITVM 
EFFING AT: ET EGO QVI SVM PATER AN- 
TONINI, DIGNVS OMNIBVS VIDEAR. 




Anno rcgni primo, menfe if. dccrepitns immcrito 
mifereque vita priuatus. 




Opelivs Antoninvs Diadvmenianvs, aim iam breui 
tempore cum patre Macrino Imperium aequali iure adminiftrafTet, exitium 
vtrique prafentaneum fubito imminuit. Nam milites, qui vel leuiffimam 
* vndecumque captabant occafionem , facilem miramque inuenere ad ea, 
quae ammo conceperant, perpecranda ; idque in hunc modum : Antiochize habitabat anus 
qusedam Iulia Matfa nomine , cui foror erat Iulia Domna L. Septimij Seueri coniunx , ac 
mater Imperatorum Antonini Sc Getse : ea , viuente eciamnum forore, multos annos inter 
Carfares in aula vixerat Imperatoria ; fed Geta a fratre Antonino interfedo, fimul cum 
forore Antiochiam in patriam profeda eft. Erant item huic filiae dux, quarum altera Iu- 
lia Soxmias,altera Iulia Mammsea appellabatur. Prior filium habebat nomine Baffianum, 
pofterior Alexianum j amboque fub matribus auiaque educabantur. AcBaflianus qui- 
dem ea tempeftate annos natus erat circiter quatuordecim , Alexianus vero iam annum 
attigerat decimum. Sacerdotes ambo Solis erant, qui turn a Phoenicia; incolis Helioga- 
balus dicebatur, colebaturque maxime . Huic templum exftruxerant fane operofum , au- 
ro argentoque plurimo, ac lapidum eleganti magnificentia exornatum. Proinde Baflianus 
facerdotio maxime fungebatur,veftes ferico purpuraque indutus varias,auro intextas : item 
capite coronam geftabat pretiofis gemmis vndique onuftam , omnium interim quos terra 
ferat forma pulclierrimus . Hunc itaque aim facra celebrantem , chorumque circa al- 
taria ad tibias, fiftulasque , &C omnis generis organa inftaurantem , mortales cum alij, tftn 
Romani etiam milites admirabundi infpedarent j cumque religionis nomine Romani 
equites templum hoc crebrius frequentarent , eo quod formam aetatifque florem in eo 
-adolefcente nimis quam libenter intuebantur ; his clam auia ipfius tandem fuggeffit, 
iftum profedo efTe Antonini filium, quamquarn alterius putaretur : nam Antoninus ( aie- 
bat ) rem cum filiabus meis eo tempore habuit , quo Romx ego vna. cum forore in palatio 
agitabam, hosque duos liberos ex iis interim fufcepit. His ab equitibus intelledis , rem in 
omnem fparfete exercitum . Ad quod etiam porro Mxh. aceruos nurhmorum habere 
maximos ferebatur , quos militibus facile elTet elargitura , fi modo liberi eius Imperium 
adipifci queant- Tumvniuerfi, Iam, inquiebant, occafio data eft optima Macrinum 
femel vindicandi , quod Antoninum horum liberorum patrem interemerit : atque eadem 
ilia node anum cum filiabus ac nepotibus e ciuitate milites in caftraclam admiferunt, 
vbi Baffianum & iuramento Imperatorem & nomine paterno Antoninum declaratunt, 
Macrinumque ac filium Diadumenianum holies proclamanmt . Qua: vbi Macrino funt 
nuntiata, credere haud potuit, remque omnem ceu puerilem contempfit . Verum ciim 
nuntiatum efTet, milites inclufo exercitu paullatim difceflum parare, mifit Iulianum du- 
cem cum ftipatoribus ac Pra:torianis aliquot equitibus, qui rem cautiiis explorarent. 
Qui quidem vt ad caftra iam peruenere, ftatim inclufi milites Imperatorem fuum, faccu- 
losque nummorum plenos de turribus ac pinnis oftentarunt : quibus equites ftipatoresqj 
mod, Iulianum obtruncarunt, caputque ad Macrinum ac filium eius remiferunt. Quo 
animaduerfo, Macrinus omnem Imperatorium cultum detrahit , veftes alias aflumit, bar- 
bam demit, atque vna cum filio ac paucis comitibus ocyffime dies nodesque Romam pro- 
feduseft, vt Romani Populi fauore ac beneuolentia tutaretur. Ceteriim ciim Propontidis 
fretum traiicerent , vento aduerfo in Chalcedonem repulfifunt. Hie vbi in fuburbano 
quodam latitarent, grauiffime ccepit Macrinus laborare, perpetuo itinere fatigatus attri- 
tusque. Quod fimulatque Antoninus accepiflet, occifores eo mifit illic6 ; qui fenem mifere 
laborantem vna cum filio interemerunt , atque vtriufquc capita ad Antoninum retulerunt. 
Hie miferabilis Macrini Diadumenianique exitus fuit : hoc crudelitatis Antonini initium. 
Deinde fefe parabat exercitus,vti Imperatorem Romam deducerent,atque ita ipfum omni 
vi in Imperium xre mercatum reftituerent : quod vt Romani intellexifient, animo vniuerfi 
fuere perculfi. 



57 



XXVIII. 



fATER QJVIDEM CVRABIT NE DES1T 
IMPERIO: EGO AVTEM ELABORABO NE 
. DESIM NOMINI ANTONINORVM. 




• 



Vt Caefar cum patre imperauic annum vnum, 
adolefcens mifere interfe£tus. 

H 




58 

AvrslivsAntoninv s,qui Heliogabalus appellabatur,a Christo 
nato anno ducentefimo vigefimo primo,cum fratre Alexiano, cumq ; fuis ac 
vniuerfo exercitu,exOriente Romam profe&useft.Hi Vrbem ingrefli plerifq; 
* admirationi fuere ; quod duos Antonini filios etiamnum fuperefle haudqua- " 
quamputarant.Vc autem cum raatre auiaq;Ma:sa in palatium venere, Antoninus in Imperialc 
folium fefe depofuit.Vtq; indomitum hoc animal die poftero inCapitolium veniflet,matrem 
fuam Soatmiam in Senatu ante omnes Senatores Temper praeGdere & voluit & iuffit:atque il- 
licd feminis infignem conftruxit Senatum, in quo mater ,ac Mammaca huius fbror,fratris pa- 
rens,Confules eflent,haberentq> facultate cum ceteris matronis Confularibus condendarum 
legum, ediclorumqj promulgandorum, qua ratione fefe viri circa naturae exercitia haberent: 
item quae muiieres quo veftitu incederent,qua2 cui cederet , quaeq] alteri furgeret. Exftruxit 
etiam templum Heliogabalo,quem velut Iouem ac {iimmum Deum vti colerent vniuerfi e- 
diccbat. Omnes fane Deosfui Dei miniftros efle aiebat, alios nempe eiuscubicularios, alios 
ceconomos,alios qui ei eflent a poculis,ab epulis,rebufque ahis. Litabat etiam huic in hoftias 
pueros per vniuerfam Italiam nobiles ac decoros , patrimos & matrimos : nee vero volebat 
vfquam gentium alicui Deo facrificari aut cqli,nili in memoriam veri Dei Heliogabali.Cum 
iam mater eius tantse Roma: effet au£toritatis,riihil penitus egit abfqjillius confilio & volun- 
tate,tametfi quidem mulier adeo erat probrofa, adeo in omni viuens turpitudine, vt dici ne- 
queat.Et quemadmodum ipfe ex patre crudeli ac meretrice probrofifTima prognatus eratjita 
in omni turpitudine, in omni nefaria illicitaqj libidine fecundum habebat neminem. Quare 
fatiu,sene exiftimo (nififeries Imperatorumcogeret) eius memoria penitus exftirpare, quam 
vitam impuriffimam litcerisprodere.Conuocabat Romsc omnes meretrices ac lenones>atq; in 
condone publica coram iis oratione pulchram & prolixam habebat de laude artis meretricie. 
Nominabat eas cum magna reuerehtia populum fane honeftiflimum ac piiffimum,iadabatqj 
fe omnes matronas artem do&urum meretriciam,eas ad iftiufmodi honeftum ac pium excrci- 
tiu inftigans admonensqj . Nihil enim aiebat feminis nobilibusac formofis iaclius efTe,quam 
i fi fe publice proftituant,atque in meretricum publicarum catalogo infcribantur,vti viris qui- 
bufqj prompts paratxq; fint.M irabatur etiam plurimum, quamobrem tam bonum ac pium 
exercitium perficere recufarent, ciim omnes ex xquo meretrices effent: qiiamqua eius nbmi- 
nis illas puderet,ciim pudor nullus eflet,fed ingens potius honos.Honeftius enim meretricari 
publice, quam priuatim. Decreuerat autem edi£tum promulgare , vti feminx quibufcumqj 
viris publica; ac paratx forent. Ifta oratione abfoluta, his qui fuam libidinem, profitebantur, 
ternos aureos donatiuum pronuntiabat : dicebatqj eos optimos fibi efle amicos, proximos, & 
quos in fummo haberet pretio. In omnibus honeftis ac publicis Vrbis & Prouinciaru officiis 
lenones exoletosq; inftituebat,qui etiam in aula primi erant. Turn ex homine beftia tam im- 
pudica efficiebatur, vt omni turpitudine cotaminatus,nullam probitatis rationem penitus ha- 
beret. Virgines Veftales viuas terra obruebat. Saipius ipfe nudus aut in curru aut le&ica infi- 
gniter exculta infidebat, vehebaturq; per totam ciuitatem a formofiffimis mulieribus,quae & 
ipfij nudx ac fine pudore erant.Cumq; iam plane eneruatus rem cum feminis ampliiis habere 
nequiret, fcCe fubagitandu ineundumq; dedit exfe&is virilibus, veftitu. mulieri virum fibiad- 
iungens. Seueriflime item edicebat,vti deinceps Baffianatamquam femina appellaretur^da- 
batqj vniuerfum Imperium Alexiano fratri, Alexandri nomine indito,quod pater olim An- 
toninus ipfum Alexandro magho comparaflet. Addidit&eidem Seueri cognomen auitum. 
Veriim vt id gratum efle Populo Ro.cognouit,atque ideo fummopere l£tari,neqj efle qui non 
omnem Alexandro deferret honorejfadh" pcenituit,quod ita fe omni poteflate ac vinudaffet: 
fed confilio aftutiaq; matris Imperium recuperauit; atq; id quidem hoc modo,vt ipfe pater, 
Alexander vero filius haberetur. Turn k(c a turgiflima libidine ad tyrannidem Ionge imma- 
niflimam tranftulit,ita vt optimas horas trucidando,feriendo,iugulando ac ftrangulando tra- 
duxerit. Ex cruentisfpe&aculis magnam capiebat voluptatem. Ingratum erat , quidquid ex 
fe nullum prabebat fanguinem. Denique iuuabat maxime,fi quid crudele, feuum, horren- 
dum ac tyrannicum plane, in eos prarcipue excogitaflcc, quibus ipfe difplicebat. Proinde vbi 
etiam fimili rarione milites aggredi conabatur,fubito ipfi omniu malorum vindi£ta imminuit. 



XXIX. 



59 



QVID MELIVS, QVAM VT IPSE MIHI 
HERES SIM, ET VXORI MEiE. 




Pro arbitrio Romanos infblenter vexauit 1 1 1 1, annis, 
vixit xviii. dedecorose perijt. 

H 2 




6o 

Avrelivs Severvs Alexander, poftquam anno Christi 
ducentefimo vigefimo quinto Imperium vna cum fratre Antonino admini- 
ftraftet,fratern3eq; ipfum crudelkatis,fupra quam credi pomt,ta:duiflet, ita vc 
„_,, ^^ • in nullo fcelere voluerit germano fuo participari ; ferre profead debuit fe 
^diTaratinuis infidiis ac veneno peti, nee fe folum, fed & optimos illos equites, qui in 
fufcipiendo Imperio fauftis acclamationibus ipfum confalutarant. Verum enimuero eius 
tandem odiofa tyrannis finem cepit huiufcemodi: Vc enim equites plerofque ampere cona- 
bacur,magna extemplo nata eft militum fedkio,quibus item vulgus fefe permifcuk. Hi igi- 
tur hoc ipfum vlcifcendi tempus fore commodimmum rati,Antoninum,matremq; , vt fce- 
leftiflimos inter fecerunt, cadaueraq; per totam vrbem ceu canes traxerunt dilaniaruntque, 
voce aid iftiufmodi inclamantes: Hi funt canes irti,quos nulla libido potuit fatiare.Etcum 
ad iftum modum fatis diuqj per vicos raptata fuiffent, in communes abieda mere cloacas, 
nomenqj Antonini Alexander ex publicis monumentis permiflu Senatus omnino erafit,atq } 
inter infelices deinceps numerauit. Turn populus vniuerfus incredibili perfufus tetitia, feli- 
ciora fperabat tempora. Quanto enim ille erat faeuior,atque humano generi magis infeftus, 
tamo hie probior mkiorque habebatur ; adeo vt vel vnicum omnis virtutis ac probitatis 
exemplar dici potuiflet : qui fefe ad inftaurationem Reip. iam fuperioris Imperatoris admi- 
niftratione propemodum collapfae,quam mox totum dedit. Hue item laborarunc Confilia- 
rij eius,Iulius Frontinus, Vlpianus, & Paulusluris ciuilis perkiffimi. Mater eius Mammaca 
Antiochiam profeaa eft,vbi abOrigene prefbytero in facrofanda Chriftianac fidei religione 
probe inftruaa,Chriftiana item erFefta eft. Deinde etiam Alexander per matrem erudkus, 
Christvm atque Abrahamum Diis ipfis annumerauit: nee folum Chriftianos haud eft 
per fecutus, verum &tem plum iis xdificauit. Interea dum in omni fe officio humano exer- 
cebat,tant& fapientia ac prudentia ceteros antecelluit, vt iam nulla ratione aquoquamfalli 
poftet. Ad omnes Ce(e artes liberates totum dabat. Pidor erat fane egregius : mukarum lin- 
guarum perkiffimus, Poeta Oratorque adeo infignis, vt dici haud queat. Neminem a fuo 
latere moeftum fubmouebat,fed omnibus aeque blandum fe affabilemque praebebat. Atque 
vt mater auiaquenimiam ei ciuilkatem obiicientes fzpe dicerent,nimium familiarem mol- 
lioremqj ipfum fibi Imperij poteftatem ferine; quam decebat: refpondit, Sed & fecuriorem 
atque diuturniorem.Quin &illa e facris Licteris petka auditaque a Chriftianis fententia ei 
frequens erat in ore: Quod tibi nolis,id in aiterum facere caueas.Quam fententiam vfque- 
aded dilexk,vt & in palatio & in publicis operibus perfcribi iufferk:ac tandem etiam re ipsa 
perfecit,cum Q.Camillus Imperium clam feduloque affeaaret, eique nuntiatumefTet;tum 
enim Camillo gratias egk, quod curam Reip. qua? recufantibus bonis imponeretur, fponte 
ac libens reciperet: deinde ipfum ad Senatum fecum eduxit, timentemque etiamnum mali 
quidpiam in palatium recepit,conuiuio adhibuk, omamentis Imperialibus affecit, & parti- 
cipem Imperij appellauk. Simile & in rebus aliis egregie perfecit,ka vt tredecim annis im- 
perauerit abfque cxde aliqua, adeoq; quod nemini in quoquam culpandus exifteret. Poftea 
vera ipfi haud opinato lkterae e Syria MefopotamiaqjreddkaeaPraefidibus fuere ; in quibus, 
Artaxarem Perfarum regem, Parchis iamdeuiais,atque Artabano eorum Rege interfeao, 
in Romani fines Imperij excurrere,vicinosq; Barbaras fubigere,fcriptum fuit. Alexanders 
intelleais , fummopere perturbatus fuit. Et poftquam verbis blandis minisque ad pacem 
Perfas reducere conabatur,etiam illafum viaoriarum eos admonuit, quas Auguftus,Traia- 
nus,L.Verus,ac auus Seu ems contra eos adepti fuiflent. Proinde vbi confiderabat minime 
eos armis defiftere velle , ingentem aduerfus illos exerckum eduxit. Ac inprimis quidem 
magnum paflus eft detrimentum : deinde vero infigni viaoria Perfas deuicit . Dkipuit iis 
feptingentos elephantos, currus falcatos mille , equkum centum millia ,& cataphraao- 
rum millia decern. Interea temporis Germani ab Imperio defciuere : quae res Alexandra 
magno ftiit timori. Sed contra hos tandem etiam cum fuis milkibus profeaus eft , iterque 
quam ocyflime abfoluk. In eius exercitu dux erat Maurorum ac tyronum Maximums 
quidam nomine, cuius deinceps hiftoriam in fequentibus ordine defcribemus. 



6i 



XXX. 

EGO NON PATIAR MERCATORES 
POTESTATVM. 




Imperium adminiftrauit egregie magnate laude 
xin. annis , X X v I. setatis interemptus. 

H 3 




\ 

\ 

'AXiMiNVsex ignobili quodam Thracise vico oriundus,parentibus Germa- 
nis, altero nimirum ex Alanis ,alteroqi e Gotthia, prognatus eft : homo plane 
. barbarus,qui iam inde a pueritia paftor fuerat ouium, eaque demum corporis 
, magnitudine,vt plurimi e longinquis fedibus confpiciendi gratia ad ipfum ad- 
uolarint. Tantx praeterea ferebatur edacitatis,vr vel vno prandio carnis libras abfumpferit 
quadraginta aut quinquaginta,biberitq; nouem aut decern vini fextarios. Hunc Alexander 
Imperator,quocumq}iretj ceu fpectaculum quoddam fecum duxit.Et quamquam vafticas 
ilia longitudoque corporis mores homini adderet incompofitos , poft camen aliquanto ela- 
tiori animo eftedusj miles adeo fuit ftrenuus, adeo fortis, vti in certamine quodam vno fu- 
dore milites fortiilimos fedecim facile deuicerit. Hinc plurimum Alexandra acceptus,qua- 
tuor legionum Tribunus conftituitur: iuffus item,vti tyrones ad vniuerla equitum mune- 
ra exerceret,atque ad bellandum idoneos redderet.Qui fanedum horum nihil prxtermit- 
tit, fedulo apud quofque fuo perfungens officio , magnam ab omni exercitu iniit gratiam. 
Appellabant ipfum alij Antaeum , alij Milonem, all) deniqueHerculem. Tandem etiam 
Alexanderfuomaximoincommodq Maximinum vniuerfo exercitui prajfecit. Hiccom- 
plureis M>uros, ac ingentem vim fagittariorum aduerfus Germanos inftruebat , quod hi 
Germanos maxime infeftarent , cum & longius iacula intorqueant, & faciles fint ad curfus 
recurfusque inferendos.Nonnumquam tamen aduerfus Germanos pugnam commiferunt, 
ex qua Germani haud impares fa:pe Romanis abierunt^ Quod quidem animaduertens- 
Alexander,decreuit ad illos, vt olim ad Perfas, mittere,qui de pace cum iis agerent: praici- 
pue vero nuntiarent, Imperatorem illis omnia, quorum foretopus, praebiturum polliceri, 
daturumque pecuniae vim maximam. Nouerat enim eos in primis pecunias efle auidos, & 
quod pacem Romanis auro faepe vendidifTent. Quamobrem iftiufmodi Alexander illis 
proponebatjVt cui charius elTer pacem fcederaque pretio eraercari, quam bello vindiciam. 
fumere. Interea exercitum quam fideliffirae recenfuit: Imperator enim tarn erat infignis, 
tarn ad Principis munia obeunda diligens,vt interdum vel integras cohortes exau&orauerit, 
ac nobilitate ipsa priuauerit. In his atque in rebus aliis Vlpiani confilio vfuseft, qui eius, 
vt fupra dichim eft , praxipuus erat conllliarius. Hunc milites adeo indigne tulere , vt in 
eum iimul irruentes gladiis hominem perfod*ffent,ni Alexander confeftim profiliiffet,cor- 
pusque fuum Vlpiani penculis interpofuiffet, ipfum fuo tegens pallio: vt intelligerent^Cse- 
farem corpore vitaque Iuftitiam tutari debere, atque huic iniuriam fieri, fi quam confilia- 
riis inflixerinr. Ciirn iam vero milites , fuapte natura ad res nouandas. oppido quam pro- 
cliues,longum eius Imperium diutius ferre pigeret,afpernari Csefarem caeperunt,quod fub 
matris atque Vlpiani auaoritate etiamnum viuere putabatur , fine quorum confiliis quid- 
quam in Repub. agere noluit. Praeterea & verbis nonnumquam facile indicarunt, fefe fpe- 
rare alium Imperatorem ele&uros, qui inopinato, ac praeter exfpe&ationem Principatum 
adipifceretur, & ad quern maiorem vtilitatem, ftudium atque honorem deferrent. Hinc 
decreuere Alexandrum obtruncare, ac Maximinum Tribunum fuum vocare Auguftum, 
vt qui rei militaris peritia praefenti bello finem facile* imponeret • Hue etiam accedebat, 
quod Germanis ob corporis vaftitatem animique magnitiidinem futurus effet formidini. 
Cum igitur frequentes in campum conueniflent , & Maximinus, vt folitus erat, tyrones 
exerceret inftrueretque,etiam hi in eius ele&ionem proni fuere:quamquam incertum,igna- 
rufne horum fuerit, an re priiis compofita . Mox purpura indutum Imperatorem faluta- 
runt. Ille primo reniti , & abiicere purpuram. Vt autem nudos intentari gladios a militi- 
bus vidit, futurum quam praefens periculum pra:optauit,Imperatoriaq; induit ornamenta, 
inquiens , qua: vellent, perficerent . Turn ftatuerunt Alexandrum incautum, ac rei totius 
ignarum, armis obruere. Quod vbi Alexandra nuntiatum effet, pulucremqj venientis po- 
puli eminus ipfe vidnTet,ac magne multitudinis voces cxaudiiffet,magnopere rimuit:cumq> 
ad eos proceffifTet , iugulum aduenientibus porrexit , atque vna cum matre & amicis illico 
interfectus eft- Cacdes autem hxc indignifliraa ad Rhenum contigit prope Mogunriam. 



XXXI. 

QJ/ O MAIOR FVEJIO, 
HOC MAGIS LABORABO. 



63 




Romanis vel inuitis per totos tres annos imperauir, 
tandemque vt ceteri gladio perijt. 




vlivs Vervs MaXiMvs ad Imperium , tamquam qui cum pa- 
1 tre Maximino sequali iure fimul adminiftraret, aflumebatur anno a C h r i - 
st i natiuitate ducentefimo trigefimo odauo . Ab his duobus Populus Ro- 
manus ccepit plurimiim abhorrere , ita vt inter eos iatn publicus eflet ludus, 
non aliter atque fi patrem quifque amififTet, quod indies e Germania homines aded cm- 
deles, adeoque barbaros, in patres exfpedarent, deberentque moribus optimis priuari. Hi 
autem vt fe Populo Romano inuifos,ac Senatonbus, Nobilibus, opulentisq; contemptui 
e(Te cognofcerent , puduit eos tantopere fui generis, vti quofcumque noifent , occiderent, 
faltem ne cuiquam quidquam de eorum profapia conftaret. Amicos fuos , quorum fub- 
fidium abunde , cum tenuior iis effet fortuna , pridem fenferant , omnes interfici cura- 
bant . Deinde rati Imperium multo fibi feuiria ftabilius fore , amicos Coniiliariosque 
Alexandri omnes e Senatu exigebarit , omnique priuabant honore , vt foli effent in exer- 
citu , neminemque prope fe habereht nobilitate potiorem , atque ita tyrannidi fuac libere 
vacare pofTent . Nam quofcumque legatos Romani ad ipfos mittebant , eos variis anc- 
dos cruciatibus interemerunt . Cuius; quidem rei cauflam huiufmodi fuifle ferunt: 
Pontem fuper Rhenum fluuium conftruxerat Maximimis, qua aduerfus Germahos tranfi- 
rec ."'atque iis-, quibus cuftodia pontis curaque fuerat demandata , perfuafum dicebatur, 
vtiimul ac Maximinus in alteram riparn peruafiflet, ponte abfciffcredituque interclufo, 
Germanis eum proderept . Quod vbi intellexifTent , variis in eos modis animaduerte- 
runt . Alios enim viuos equorum boumque cadaueribus infui curabant , vti eb pado a 
vernaibus corroderentur , abfumefenturque : alios autem leonibus ac rabidis canibus la- 
niandos obiiciebant . Poftquam ha:c ita crudeliter patraffent , pontem tranfgrefTi funt , 
fecutaque eos eft magna Maurorum fagittariorumque Barbarorum multitudo . Cunda 
in hoftili terra depopulabantur incendebant diripiebantque . Percurrebant vniuer/ara 
Germaniam ad Cherufcos vfque , & inde Francos . Deuaftata igitur ad iftum modum 
Germania, deflexerunt in Hungariam, vbi pugnam iftam, aliaque fortia facinora per lit- 
teras' Senatui Populoque Rom. fignificarunt , indeque tabulas pingi & ante Capitolium 
dependi curarunt , vt non tam audire qua? gefta forent , quam etiam oculis fubijcere Ro- 
mani ppflent. Eas tabulas, vna cum reliquis ipforum honoribus, deinde fuftulerunt Ro- 
mani. Proinde cum iam nuntiatum eflet , Imperatores haud longe ab Italia effe, magnus 
illicb timor Populum Romanum inuafit . Confultabant diligenter, quemadmodum in 
prarfenti periculo fe tuerentur : nufquam non facra Diis vidimasque offerebant, preca^ 
banturque ne quo tempore Imperatores viui Romam reuerterentur . Nee verb Romani 
fbiura hoc curabant , vt ab ipfis multi paffim dilcederent , verum & milites contra eos 
emittebant . , Hinc fane qui in Africa erant, M. Antonium Gordianum, nobilem ilium 
Principem Romanum, Prsefidem fuum, Imperatorem fecerunt j idque hac ratione: Poft- 
quam Carthaginenfes Procuratorem fuum , cui , vt Maximini filijque fauorem aucupa- 
retur , nihil ad extremam vel (seuitiam vel afperitatem plane deerat , occidifTent , node 
intempefta ad aedes venere Gordiani , qui multarum ante Prouinciarum redor fuerat, & 
in maximis, qua: feliciter abfbluerat , fpedatus negotiis. Quamobrem etiam ftatuebant, 
vti ipfum ad Imperium fufcipiendum facile admonerent , excitarentque . Cum verb ip- 
fum edudis gladiis fupra grabatum quiefcentem ofiendiuent , (enem purpura induebant , 
honoribusque Imperialibus corualutabant . Gordianus re fubita exterritus , infidiasque 
& dolum in fe compofitum ratus , humi fe ex grabato deiiciebat , obfecrans feni parce- 
rent, a quo iniuriarum nihil accepifTent. Turn vnus ex interfedoribus Procuratoris fifci; 
E duobus , inquiebat, periculis , quorum alterum pracfens manifeftumque , alterum futu-. 
rum incertumque , eligendum tibi hodie alterutrum eft , vt aut nos teque vna ferues, aut 
iam iam noftris manibus intereas . Gordiaflus, his auditis, in illorum iefe manus prorfum 
tradidit . 



; 



6S 



XXXII 

EX PESSIMO GENERE NE CATVLVS 
EDVCANDVS. 




Romanorum Cadar a patre fa£fcus, illis biennio prafuitj 
proque eorum more gladio interemptus eft. 




66 

Antonivs Gordianvs poftquam Imperium fufcepiffet, vni- 
uerfa Africa fummopere gauifa fait, fublatisque Maximini & filij 
Maximi honoribus, pleraeque ciuitates in eorum locum Gordiani 
imagines ac ftatuas pofuere,ipfum a patria Africanum nominantes. 
PradTerebantur etiam ei virguka laurea,atque ignis,quo Cxfares ab aliis^rinci- 
pibus dignofcebantur . Sequebatur deinde ipfum Imperatoria pompa , milites 
omnes , iuuenesque vrbis Carthaginenfis bello idonei : qui quidem haud aliter 
' Gordianum cuncli circumfluebant , atque hi facere confueuerunt , qui Romas 
Imperatoribus a corporis dicebantur efle cuftodia.Extemplolitteras ad Senatum 
Populumq; Romanum dedit,in quibus magnam libertatem,beneficia innume- 
ra, humanitatemq; cum maximo Reipublicas commodo pollicebatur. Curabat 
item Vitellianumprcfe&um Prattorij, hominem.ob animi crudelitatemMaxi- 
mino chariffimum , interimendum ; quod per adolefcentem audaculum calli- 
dumque efFe&um eft. Dein Gordiani epiftola coram Senatu Populoq; recitari: 
vniuerfus illico populus paffim furenti fimilis difcurrerej ftatuas imaginesque 
Maximini, eiusque filij, titulis fuis atque ornamentis priuare, deijcere : & ocuo, 
quod hucufque claufum fuerat,modo patefa&o, omnes delatores vna cum ami- 
cis ac procuratoribus occidere , atque in cloacas protrudere . Mox Senatus ad 
omnes fcripfit Prouincias, quemadmodum Gordianummobilem ilium Roma- 
num,ad Imperium adoptaflent, Maximinumq; ac eius filium Romanilmperij 
hoftes declaraffent, idepque fe praefidium vndiq-, flagitare, vti duos hofce canes 
femel e medio tollant. Quae poftquam Maximino nuntiata funt,ita ira accen- 
'debatur,vt non hominem fed belluam putares.Caput parieti illidebat,exclama- • 
bat incondite , terram furentis inftar pedibus conculcabat , atque educto fa:pe 
gladio Romanis minitabauir,quafi ver6 omnes occideret.Vt autem ad feTedijt, 
omnes conuocabat milites, tribunal infcendebat, atque e libelio oratipnem ab 
amicis compofitam lis recitabat. Et quidem cum iam illis queftus efTet,quomo- 
do Imperium Romanum ab omni vi Germanorum defendiflfet, ac modo hanc 
ab ipfis referri gratiam,vt a fe filioq- fuo Imperium transferant in alium; cumq; 
vrbi Romae ac Senatui atrocia quaeque minitatus fuifle^profec-tionem edixit in 
Italiam. Interea autem dumin itinere eft,res illis Carthagini p raster fpem opti- 
me fuccefTerunt.Capellianus enim Mauritania? Prafes magnum contra Gordia- 
num eduxit exercitum,in quo fane viros habebat cum a£tateflorentes,tum omni 
armorum genere inftrudiflimos.QupdvtGordiano nuntiatum eft,extremaip- 
fe affectus formidine eft cum vniuerfis Carthaginenfibus, eo quod nulias.effe in 
Africa copias videbat.Filium igitur ducem fibi,relido in oppido ob fenectutem 
patre,inftituerunt,atque ita aduerfus hoftes profecti funt. Proinde vbi ad manus 
ventum eft, Gordianenfes magnis copiis in fugam verfi arma omnes abiecere, 
quod iaculatoribus Numidis refiftere non poterant. Prartereaipfi fe ita mutuo 
trudebant acproculcabant,vt a feipfis lhaius detrimentum paterentur quam ab 
hoftibus.In hac pugna & Gordiani filius cecidit, acpauci admodum Carthagi- 
nem reuerfi funt. Vt ver6 Gordianus intellexiffet hoftes ita repente in vrbem 
perueniffe , ac feminarum eiulatus, quarum amici ante oculos tarn mifere occi- 
debantur , audiiffet , deplorata falute intra cubiculum fe quail dormiturus rece- 
pit ; colloque zona?, qua praecinclius fuerat, inferto, laqueo vitam finijt. Eo die 
tanta Gordianenfium cecidit multitudo , vt Gordiani filij corpus inter occifo- 
rum cadauera inueniri haud potuerit. Vemm hoftes vrbem ingreffi, omnes qui 
a Maximino defciuerant, ac Gordiano adhazferant, magnis multisque cruciati- 
bus neci dederunt. Hinc in omnes ciuitates Africa? profe&i, qua? Maximini ho- 
nores fuftuliflent, eas ca?dibus, direptionibus atq; incendiis penitus euerterunt. 
Ha?c autem vbi Roma? nuntiata funt , confeftim Senatus in templum Iouis 
( quod in Capitolio erat ) confugit. 



67 



XXXIII. 



OSTENDENT TERRIS HVNC TANTVM 
FATA, NEC VLTRA ESSE SINENT. 




O&uagenarius Imperio coa£tus prafuit vno anno, 
VI. menfibus, laqueo (ibi vitam finiuit. 

I 2 




68 

lodivs Pvpiemvs Maximvs, fabri ferrarij filius , & 
D. C ae l I v s B a l b i N v s ex: nobili Senatorum profapia oriun- 
dus,poft mortem Gordianilmperium hoc modo adepti funt: Cum 

\ Senatus claufis foribus coram loue fummo Deo , quern omnium, 

quar agerent, velut infpectorem teftemque implorabat,de ele&ione Imperato- 
ris multum diuque confultafet,yifum fuit,vti, qui ceteros artate ac dignitatean- 
. teirent, paulifper fecederent, quo fuffragia de iis colligerentur. Facile enim con- 
fiderabant, prasfens periculum poftulare virum hercle fortem ac prudentem , 
•quod iam minime dubitarent, quin Maximinus nemini foret parfurus, poftea- 
quam belli cauflam haberet iuftam aduerfus Romanos. Creati igitur Impera- 
tores plurimis fuere fufTragiis duo fupra dicti,vt aequali iure Imperium admini- 
ftrarent,ne rurfum Principatqs in nouam laberetur tyrannidem. Pupienus mi- 
les erat fane ftrenuus , prudens atque ingeniofus , &: qui Romanis exercitibus 
perfsepe prarfuerat, ac deinde Vrbis prasfe&us: in quibus omnibus ita honefte 
itaque fapienter vkam inftituit, vt magnam de fe fpem Romanis praberet, vt- 
pote qui eos ab omni duorum prasfentium tyrannorum faeuitia facile vindica- 
ret^ Balbiiius vero bis Conful mukas Prouincias fine vlla -querela adminiftra- 
uerac. His de cauflis ambo ad Imperium ele&i , Auguftique appellati fiiere . 
Prazterea concludebatur, vti Balbinus Romac k(e contineret, ac Rempublicam 
domi adminiftraret : Pupienus autem foris hoftium iniuriam incaftris & in 
aeie propulfaret. Dum hasc aguntur in Capitolio , vulgus interea rumoribus 
exqtum ad portas Capitolij concurrere , vicos omnes conferta multitudine oc- 
cupare, lapides fuftesque in Capitolium mittere, difplicere qua; iftic ab Senatu 
agebantur, Pupienum reijcere, quod eflet feuerior : poftremo dicere , nullum 
fe Imperacorem pofcsrs quam ex genere Gordiani . Verum Pupienus & Bal- 
binus Equeftris ordinis au&oritate freti, militibufque vrbanis cum gladiis 
vndique ftipati , omni Imperiali dignitate e Gapitolio ad Imperatorium pa- 
latum egredi conabantur , fed lapidibus ac fuftibus fuere repulfi . Quod vbi 
Senatus animaduertit , puerum quemdam. eueftigid etiam Gordianum nomi- 
ne , ex Gordiani Carfans fi'lia natum , ad k(c adferri iuflit . Hunc cum domi 
cum ceteris pueris ludentem often diflent , humeris impofitum per rnediam 
pertulerunt multitudinem in Capitolium , vfque populo fubinde acclamante, 
& puerum confpergehte frondibus . Cum itaque Senatus Casfarem ilium 
declaraflet , quando adhuc per aetatem Rempublicam gerere non poterat , kx 
multitudinis refederant : pafli videlicet funt in aulam palatinam fenes Impe- 
ratores cemmigraie. Interea dum ha;c Romae aguntur, venit Maximinus in 
Italiam , quern multitudo Germanorum fequebatur haud contemnenda , 
quam partim armis partim amicitia fibi comparauerat . Aflumebat item 
fecum omne genus armooim, quibus Italicas ciuitates oppugnare poflet , ea- 
que trans Alpes magnis fudoribus tranfuexit ; quod fuum etiam iter aliquan- 
tulum remoratum eft . Exercitus Hungaricus qui prarceflerat , portas vrbis 
, Aquileia: offendebat claufas ; quam fortiter oppugnarunt, donee Maximinus 
cum potentillima iacuiatorum Orientalium ac Maurorum copia adueniret. 
Turn bellica ifta inftrumenta quae fecum adduxerat , parantur fedulo, & quid- 
quid ad bellum idoneum efle poflet. Sed fortiter vrbani refiftebant, cund:a 
occludebant templa, asdesque vniuerfas - y ita vt ncc femina nee puer quifpiam 
eflet, qui non pro patria animose dimicaret. Interea res Romance pe{fime (cfe 
habuerunt inter ciues ac milites Prartorianos, e6 quod milites aliqui fuerant 
interfedi,qui Maximino inferuierant. r < 



xxxiv. 

MVLTOS TIMEAT NEC ESSE EST, 
QJ/ EM MVLTI TIMENT. 



69 




Regnauit cum Balbino & puero Gordiano 1 1. annis. 



iniufte occifus periit. 



1 i 



K^@jl C^elivs Balbinvs poftqua m Vrbis cuftodiam sc tutelam fibi com- 

0J$\ Ife miiTam haberet, videretq; quotidie infinitos psene ciues trucidari, ac ciui- 

gfagf pJk tatem ipfam humano paflim cruore contaminarij populo per ediftum ob- 

gjSffi ^ • nixe fupplicabat, monebatque, vticum equitibus &: militibus in gratiam 

rediret, ac potius praefentis cafus } communisque patriae detrimenti,vellet meminifTe. Polli- 

cebatur etiam equitibus,omnium,qii3s hucufque patrauerant, obliuionem atque impunita- 

tem. Sed id neutris perfuadere potuit, glifcente indies malo. Ac tametfi quidem Romae 

ob inteftina haec bella peffirne agebarur 3 res tamen tempusque acriorem ciuium pugnam 

contra Maximinum abfque mora aliqua aggrediendam admo'nebat. Pupienus lgitur col- 

lectdfl^ercitu Roma probe expeditus difceflit, vti Maximino refifteret. Vt autem milites, 

qui in Praetorio agebant, peniiria conficiebanturjVniuerfi patentibus portis eruperunt,con- 

grefljq) multitudinem fugientem in Vtbem vfque perfecuti fuerunt,ignemq3 domibus pa£ 

fim admoueruflt,vt iam bona pars Vrbis conflagrarit,pluresque aedes ex eo perierint incen- 

dio, quam in plerifque eiuitatibus eflent.' Interea dum haec Romas aguntur, res ad finem 

paulatim deducta eft. Nam ciim Aquilierifes Maximinienfibus infignia atque imagines 

Imp, Pupieni, Balbini ac Gordiani , coronis lauroque redimitas oftendhTent , ita grauiter 

Maximinus fuis militibus fucceniuit,vt plurimos extremo fupplicio affecgrit: quafi vero per 

eorum ftetiflet inertiam,qu6 minus ciuitas capta fuiflet. Hinc milites feditionem aducrfus 

ipfum excitabant, obrutumque. tandem vna cum filio Maximo obtruncabant . Neque 

enim iis clam erat,quam duo m' vniuerfo orbi eflent odiofi, quamque nemo foret, qui non 

in horumnecemiufaiTet. Capita igitur amborum pra?cifa,haftisque impofita Aquilienfibus 

ciuibus oftendebant,ex qua re pax illico vtrimque conciliata eft.Cadauera vero canibus di- 

laniandaproiiciebant, ac capita tantum Romam Imperatoribus perferri curabant. Equitcs 

qui capita haze ferebant , in itinere Pupienum in vrbe Rauenna inuenerunt, ei victoriam ac 

fucceflus rerum profperos nuntiantes.Pupienus capita dimittebatRomam ; vbi ea Balbinus 

contis infixa ante roftra populo confpicienda oftendebat. Deinde vbi Balbinus vi&imarn 

hecatomben appellatamJb.oc eft,in quo facrificio ex quocumque animalium genere cente- 

na mactabantur, vt centum boues, centum fues, &c.) immolaflet, capita in Campo Floro 

magna cum lsetitia populi Combuflit. Hac fubita rerum mutatione omnis trifhtia vibis 

Romas fedataeft.' Interea Pupienus Rauenna profectus Aquileiam peruenit,vbi omnes ' 

Maximini milites parato habitu jaureati obuiam ipfi procedebant: quos vbi Pupienus ora- 

tione arnica benigne in gratiam recepiflet , cum omni militari copia Romam reuerfus eft, 

venientemq; Balbinus, ac Gordianus,Seriatus Populusque Romanuslaetis acclamationibus 

veluti tnumphantem exceperunt . Confeftim Parthi cornua aduerfus Imperium erigere, 

itemque Germani coeperunt -, ita vt Pupienus ex decreto contra Parthos 3 & Balbinus contra 

Germanos, cum tota militum multitudine proficifci debiierint. Inter hos duos difcordia: 

quaedam nafcebantur tacitas. Balbinus Pupienum quafi ignobilem ac fabri dumtaxat filium 

contemnebat , atque hie ilium contra ceu hominem efteminatum , debilem , luxuriofum 

ac focordem. Quare alter alterius vita: infidiabaturj fed quia vterque fidifllmis ftipatoribusi 

adeoque Germanis , probe munitus erat, res perfici non poterat. Interim noua deintegro 

coorta inter Praetorianos milites feditio eft , qui Germanis militibus quotidie dira minita- 

bantur, ac pigebat modo quod Pupienum tanta fide ac reuerentiain Vrbem deduxiflent. 

Facile autem fufpicabantur, fi quid inceptalTent , milites Germanos id fore vindicaturos. 

Quamobrem iratis animis ex Praetorio ftriclis enfibus ad Palatium vnanimiter concurre- 

runc, ac turbatis ianuarum cuftodibus, impetuq5 fado in aulam irruerunt, ac fenes Impera- 

tores ambos detractis laceratisqsveftibusnudosexaula abftraxerunt. Deinde,euuliis etiam 

barbis & fupercilns, ignominiose ipfos,nullo non ludibrio afFedos; per mediam Vrbem ad 

caftra deduxerunt. Decreuerant enim eos non in Palatio , fed in Praetorio interficere ; ac 

lento prius mortis genere excarnificare, quo dolorem diutius paterentur. At vero vt ccm- 

pererunt, Germanos raptisarmis in auxilium concurrerc, ftatim vtrumque Imperatorem 

in via trucidarunt, corporaque dilaniata fparfim reliqucrunt. 



71 



XXXV. 

BONIS NOCET," QJ/ I S QJ/ I S 
PEPERCERIT MALIS. 




Imperium vna cum Pupieno & Gordiano iuniori 
per 1 1, adminiftrauit annos: ignominioseperijt. 




Antonivs GoRdianvs Imperium folus, ciim annum agerct deci- 
mum tertium,adeptus eft anno Christi ducentefimo quadragefimo' 
primo . Amabatur autem plurimiim a Romanis ob pulchritudinem ac 
bonos mores. Nee iftud fane infima laude dignum, quod in fua adolefcen- 
tia fapientiae amator fuerit tarn eximius, vt bibliothecam librorum haberet circiter fexa- 
ginra duorum millium. Admodum adhuc adolefcens bellum contra Perfas ( qui in Ro- 
manas prouincias paflim ineurrebant ) aggredi deraortuo Pupieno debuit . Verum ci 
Senatus dedit in fubfidium ac ducem exercitus Philippum ex Arabia oriundum , militem 
fatis lau datum. Atque itaquidemGordianuSjCumTranquilliam 3 Mifitheiviri honeftiflimi 
filiamjvxorem duxiflet, multiscopiis omnique vimilitari inftruduSjOrientem'verfus pro- 
fedus eft. Poftquam vero in Afiam traieciflet, ita fe cunda peflime habere offendit, vt ad 
focerum fuum Mifitheum,qui adhuc domi relidus erat,Utterasfcrip(erithuiufmodi: ^jjt 
Dij omnipotentes Romantim tuerentur Imperium, imperitia certe y focordia ac perfidia ho- 
minum diu flare nonpojfet. Scribebat etiam, quofdam fibi in aula difplicere : querebaturqj 
Jmperatorem fane miferum ejft, apud quern vera reticentur •, qui cum ipfe public e ambula- 
re non poflit , necejfe eH vt delatores tantum audiat, & audita ab ijs confrmet. Vt autem. 
frequentibus praehis Artaxerxem Paithorum Regem deuicifletjSaporem Per (arum Regem 
aggreffus eft : quem ed redegit , vt regnum fuum etiam libens in Prouinciam Romanis 
tradiderit . Inde per Syriam in Antiochiam venit : quam a Perfis poffeflam recuperauit. 
Hinc rurfum iter in Thraciam ac Mcefiam fecit : in quibus breui tempore tantum vicit, 
tantum deleuit,fugauit,expulit atque fubmouit,vt plurimas inde fibi vidorias compararit. 
Namque omnes iftas t egiones Imperio Romano iterum recuperauitj itavt hinc ad Sena- 
tum fcripferit, obfecrans,vti fe fuo nomine Diis commendare vellent: omnemqj honorem 
focero adferibebat, illi foli gratias agens, quod eius dudu, vt aiebat, & difpofitione cunda 
trahfegifTet ; ac quae deinceps eflet peradurus , eius item fierent opera & confiliis . Phi- 
lippus, quoniam propter Mifitheum voti compos fieri haudquaquam poterat, clam veneno 
hominem interemit. Deinde ipfum Gordianus fecit praefedum Praetorij. Hie autem vbi fe- 
cum cogitaret , quam ex humili genere fortunaque tenui ad earn dignitatis fublimitatera 
fubuedus fuiflet, ccepit fuperbire, cornuaque fumere , vt pauperes folent dum e fordibus 
paullo nitidiores emerferint ; atque id feduld indies operam dare, qua ratione Imperium 
adipifci poflet. Nunc hoc,nunc vero iftud ftudiose excogitabat: poftremd rem ita aggref- 
fus eft . Naues frumentariae , quae commeatum ex Jigypto atque Italia ad exercitum con- 
ueherent , auerfae alio defledebant , vbi exonerari haud poterant , ita vt hinc feditio inter 
milites coorta fit. Ea res Philippo ex fententia optime fuccedebat, ftudebatque inde etiam 
vultum fingere^triftitiam fimulare ? quafi militibus condoleret. Praeterea inter milites paflim 
fpargebat,Gordianum efle adolefcentem imperitumt^ue , ac melius fore fi alium elige- 
rent , qui in periculis fua prudentia gubernare poflet . Atque ita extemplo illi Imperium 
demandabant,vti iuxtaGordianumimperaret. Veriim hoc ei fatis non erat. Gordianum 
prope efle aequo iure ferre non poterat : ftudebatque diligenter, qua via Gordianum Im- 
perio prorfum expelleret. Semper ipfe apud milites efle , facere quo iam naues frumenta- 
riae aduenirent:.denique ipfum milites ceu vnicam exercitus falutem colere. Quod quidem 
Gordianus molefte tandem ferre occipiebat, ac militibus querebatur, ipfum beneficiorum, 
quae in eum contuliflet , plane efle immemorem : at nihil penitus impetrabat , quin magis 
aduerfus ipfum incendebantur . Petebat vt faltem Caefaris loco fe haben paterentur ; 
quod minime potuit obtinere. Dein petebat,vt vel praefedus Praetorij, quod.ante Philippo 
conceflerat, efle poflet : fed nee id quidem impetrauit . Tandem cum ab omnibus (cCc 
derelidum animaduerteret , petebat vt faltem poflet viuere : quod quidem ei Philippus 
annuit , fed falfo prorfus animo . nam fimul atque potuit Gordianum clam in feceflu ali- 
quo deprehendere, laqueo ipfum ftrangulauit; idqueideo, ne fucceflu temporis Gordiano 
Imperium reftitui poflet. 



I 



XXXVI 



73 



MISER IMPERATOR APVD Cvy E M 
VERA RETICENTVR. 




Vna cumPupieno & Balbino duobus annislmperio prafuit, 
fblus v I. anno XX. astatis laqueo extin&us. 




74 

omje ab SenatUjftatitn atq 5 fcelus Philippi in Principe fuo Gordiano (qui Vrbem 
' a mulcis periculis grauiflimisq; hoftibus vindicarat) comifliim populo innotuerat, 
Marcus quidam nomine Imperator eligebatur.Hic vbi morte fubita decefllt, Se- 
i|* vervs Hostili anvs Imperium tamquam fucceflbr adeptus eft.Volebant enim 
1 Romani Philippum,profugi cuiufda latronis ex Arabia filiu,pro Imperatcre haud 
quaqua agnofcere.Quamquam vero & Hoftilianus nqn multo poft ex inciiione vena; interie- 
rit, tamen tamdiu imperafle, iudicio iEncaz Vici Parmenfis dicitur, vt & nummos (ua effigic 
ac titulo percuci iuflerit. Nam inlibro fuo fecudo,cui titulus, Difcorfifopra le medaglie, izxac 
nocatq5 grauiter Iacobum de Strada Mantuanum in fua EpitomeThefauri Antiquitatu ,quod 
Hoftilianum huncrara barba depinxerat nomine M.Seuerum Oftilianum. Nee fanehuius 
tantiini nomine ita in ilium iEneasinuehitur, fed & multorum aliorum, quaii fit figurarum, 
titulorum^partiumqj auerfarumfictor.Quare & huic placuit hoc in loco eiufmodi ponendu 
numifma 3 cuiufmodi ipfe atque alij duoin Itaha. habet,quale & mihi vnum eft facie luuenili" 
imberbe,ac fine ferto laureo,cum inferiprione huiufmodi : c.valens hostil.mes.c^vintvs 
n.c. in dorfo: principi ivvENTVTis.Princeps dextra Signa tenet,finiftralanceam. ALnczs 
hie &: Iacobus multos errores ac controuerlias inter Antiquaries concitarunt.. Ac dubiu qui- 
de mihifit,num vterque erret. Nummum fiquidem habeo,quem hie expreffi,cui eft in parte 
auersa femina veftita ftanscolumne, innixa,dextra fupra caput leuans,cum circumfcriptione 
secvk itas Avgg. Ex quo fane liquido conftat, duos fuifle aequali iure Imperatores, quodqj 
Senatushunc, iuxta jEneae Vici fententia, Carfarem Marco etiamnum in viuis agente fecerit 
ac poftea Auguftum. Atqui id cum omnibus pugnat Hiftoricis- lam vero Valentia: in Hifpa- 
nia inter antiquas defcriptiones reperiuntur & haj tres : c^jierennio etrvsco mes io de- 

CIQ NOBILISSIMO CjES. PRINCIPI IVVENTVTIS VALEKT. VETERAN. ET VETERES. 

C VALENTI HOSTILIAKO MESIO NOBILISSIMO CjESARI PRINCIPI JWENT. VALENT. 

VETERAN. ET VETERES. 

•CN^EiE SEIjE HERENNIA SALLVSTIjE BARBIE ORBIANjE AVG. CO^IVGI DOMINI NOSTRI 

avg.valentini»veteraWi et veteres. tumigitur iam certo coftet,Q.Herennium Decij 
Imperatoris ac CneasSeia: Herennix filium fuifle,ac C.huius Valentis Hoitiliani,cognornet< 
Mefij,(quod& Decijcognomen fuit)hic mentionem fieri,dubito equidem an &: Decij filiu 
fuerit. Muita mihi hinc inde cum periaflimis Antiquariis,ac viris grauiflimis-, Marco Laurino 
D.in VVatervliet ) & Antonio Morillonio Secretario Epifcopi Atrebatenfis,difputatio huiufc 
cauisa numifmatis ( quod apud me non fine admiratione viderunt) fuit. Verum haud dubiu 
Hoftilianumhunc Decij fuifle fiUum arbitrantur. Quapropter equide prcclariflimos viros, 
prudentifllmos peritiifimosqj Antiquarios,tamquam eius rei minime ignaros,in teftes duoru 
iftorum numifmatu adduco,nominoque,D.AntoniumPerenotuAtrebatenfem Epifc.D.Ma 
ximilianum Morillonium Antonij Morillonij fratrem,Valerium SchottumMediolanenfem, 
Iulium Califtanum Parmenfem,Sfephanum Pighium, Melchiorem Schettum 3 Antonium dc 
Taxis, Maximilianum V Vaelfcapple,Abrahamum Ortelium, & tande eruditiifimum virum 
CorneliumScribonium Grapheum vrbi Antuerpienfi a Secretis^atq; eius fihum Alexandrum. 
Iam nec apud aliquem Hiftoriographum,quam apud Eufebium in hiftoria Ecclefiaftica libfc 
feptimo capite primo, legiturDecius duos habuifie filios. fie enim ait : Pojlqttam Decius non 
dum integre mnos imperajfet dtios,cxft^^fuiffet vna cum filiis ,&c fuccefjijfet ei GV//z*,&c.Refert 
item Aurelius Victor,temporibus Decij inip eratorem ettectu ruifle V alentem Licinianum, ac 
poft mortem Decij ab Senatu Imperatorem fuifle creatum Hoftilianum Perpennam, & mox 
peftilentia confumptum. Quoniam ergo pauca de Decio eiusq; filiis memorial prodita exftat, 
multaqj in nummis deprehendas 5 quorum apud Hiftoricos ne mentio quidem fiat,rem certe 
exa£bus diligentiufqs difpiciendam opinor.Proinde Iacobum de Strada fictorem efle figura- 
rum,titulorum,partiuinq;auer{arum,docl:is peritisqj omnibus fatis manifeftueft.Nam numi- 
fmataexhiftoriis aut fingere aut corrigere aufus eft,vt in Nigerio patet, quem perinde atque 
hiftoria^jNigrum vocat: quod fi negat 3 fateatur necefleeft, nullum fe huius Nigerij numifma 
habuifle:quo quid turpius efle poteft?AIterutrum itaq-, &in Q^Herennio Etruico,Decio 3 He- 
raclio,ac multis aliis commifit.Milu vero placet hiftorias cum numifmatis conferre,atq; hinc 
eas potiiis reftituere: fiquidem hiftoria: numifmata fequantur necefle eft, dummodo vere fint 
antiqua,nec contra. Antiquiora enim ac veriora numifmata funt hiftoriis-Sic &c Guilielmus de 
Choul in lib. de Prifca Romanoru religione,numifmata ex hiftoriis corrigit 3 vocatq5 M.iEliu 
Aurelium Commodum cum Dione Caflio atque Eutropio L. ^Elium Aurelium Comodum. 
Si fie numifmata tradenda forent,fatius profefto eflet tacere, atque a fcribendo abftinere.Ita 
eiiim fi gloria nulla parabitur,certe hec dedecus. Nolo equide veteres Hiftoricos vituperarc 
aut contemnere, fed illud aufim dicere,exiguam eos nominum habuifle rationem,ideoq} plu- 
rimum in his errafle. Aufim illud quoq ; aifirmarejquaplurimos nempe errores ex tranflatione 
de Grarco in Latinum, ac defcriptione veterum librorum in nouos irrepfifle.Si quisme in his 
culpare ac cotrarius efle velit,nx ille doclis peritifq; fcriptoribus haud paru ridiculus videbitur. 






xxxvii. 



75 




£ta etim feuifllma pedis abftulit,vt vix eius mcmoria,nomenque, 
ncdum di&unxaliquod pofteritati reli£tum fit. 

K 2 




Ivlivs Philippvs cum toto exercitu (quem Gordianus ex Orien- 
te in Iraliam reduxerat) non longe agebat ab Vrbe Roma, iam cercus fieri 
haud poffe, vt Imperium, nifi multo fanguine, queat obtinere. Verum fi- 
* mulatque Hoftilianum Imperatorem obiifle audierat,recepit animum, co- 
•ntauitque vel inuito Senatu Populoque Romano fe Imperium referuaturum . Confi- 
Iium inuenic huiufmodi : Gordianus ab Romanis plurimiim fuerat adamatus , ideoque 
priufquam alius in Hoftiliani locum fuccederet , conatus eft fufpicionem casdisa fe falso 
remouere , fe plurimiim inquiens dolere , & fine confenfu fuo rem indignam patratam 
fuiffe : ccepitque paflim omnes Gordiani csedis confcios inteificere- Interea ad Senatum 
Populumque Rom. fcripfit quam fieri potuit humaniffime, culpam reiiciens in nebulones 
aliquos improbos, excufans etiam totum exercitum , vt fauorem beneuolentiamque mi- 
litum fibi integram retineret. Quare item cupiebat, vt fe Imperatorem (creatum quidem 
a militibus) & eligerc & confirmare vellent. Iftiufmodi adulationibus ita populi aures ob- 
turabat, vt fidem ipfi adhiberent. Necdum enim probe hominem nouerant. Nam Phi- 
lippus infignis erat veterator, callidus, qui verba colorare, ac vultum fimuiare optirne cal- 
luerat; animo ita plane peruerfo, impiobo atque aftuto , vt innatam fibi ambitionem 
fuco quodam tegere callide potuerit . Cum igitur Senatus Populusquc arbitrabatur eum 
ifta ex animo velle ac fentirc, vt qui ab intcftinis bellis plurimum abhorrebant, hos Ara- 
bes ac ferociffimos Mauros Imperatores elegeruni . Turn ingenti pompa ac triumpho 
Ramam ingreffus , fecum aduehebat magnam vim Orientalium animantium cuiufcumqj 
generis , vt erant elephanti , rhinocerotes , leopardi , onagri , camelopardi ,leones , &c 
quje omnia Gordianus collegerat, & in Feftum Saecularium ludorum referuarat. Hos in- 
ftituifTe fertur exa&is Regibus P.Valerius Publicola j itaque a faeculo appellafie, quod hti- 
manae vit« terminus fit; ac centefimo quoque anno celebrari confueuerunt. Hos item cc- 
lebrare cogitabat Gordianus iftis animantibus anno ab Vrbe condira millefimo , qui iam 
cum inftabat. Sed hoc ei Philippus ademit. Poftquam ergo hie anno Christi ducen- 
tefimo quadragefimo feptimo Imperium adeptus fuerat, mox eatempeftate Gothi limites 
tranfgreffi,facU irruptione in Bor^ales partes ac Romani Imperij Prouincias, vrbes & agros 
vaftare, prcdas abduccre, caedes vndique facere, incendia fufcitare , domos, villas, tuguria 
euertere, denique ita cun&a armis peruertere coeperunt , vt vniuerfo Orbi metum intule- 
rint haud imncm. Praeterea Sr^rodigium, quod iam ante turn apparuerat, magis fingulos 
detetrebat. Solisenim eclipfis vifa fuerat adeotenet>rofa,vti interdiu vbiuis gentium can- 
delis paffira vti 4iebuerint<juafi fuiffet nox. Similiter &c ingens contigerat terra:motus,quo 
multa cum. oppida turn homines interierant. qua: quidem Omnia interpretabantur in per- 
niciem Populi Romani. Cum mihi plurima deinceps Gothorum facienda erit mentio, 
opersepretium fore duxi , paucis eorumdem referre originem. Gothi funt Germani ex in- 
fula Gothia oriundi, ac fempetvfi fuere lingua Germanica. Regio haec adeo fuit populo- 
fa, vt patriae anguftiam fxpenumerdquefti-incolae , in alias regiones coloniam ducere de- 
buerint . Primum Boreales plagas omnino opplerunt : cumque in iis plurimum effent 
augmentati , multis copiis inde in varias mundi partes eruperunt. Mirabantur paflim vnde 
id genus hominum prodiret. Erant enim Gothi turpes, ftatura admodum proceri, fortef- 
que, moribus adeo incompofitis , vt eos exfpectare nationes cetera: non aufaj, reli&is fedi- 
bus aufugerint. Quamobrem deinde inThraciam,atqueHungariam,tum Pannoniam ap- 
pelliitam, profe&i funt ; inuaferuntque paruas illas regiones circa Conflantinopolim. Quo 
quidem tempore Romanis vifum fuit CcCe ad refiftendum expellendumqj parare. Sed iam 
aliud cogitarat Philippus,quod maioris fibi fore momenti putabat,prefertim qudd ad fidem 
Chriftianam iam aures accommodarat . Facile item fciebat Gordianum fuiffe conatum 
Gothos iftos expellere, fed nihil profeciffe. Nihilorainus fimulabat fe exercitum aduerfus 
eos parare, vt ita filium fuum Caefarem vna crearet. 



77 



XXXVIII. 



SI VIOLANDVM EST IVS, REGNANDI 
GRATIA VIOLANDVM EST. 




Imperium Romanum dolo fibi adfciuk, illique prafuic 
vin. annis , tandemque occifos. 

K 3 




78 

Ivlivs Philippvs ad Imperium a patre Philippe Principatus fui an- 
no primo in Caefarem , regnique collegam , aflumebatur. Hi inter omnes 
Cazfares primi fuere, qui fidem Chriftianam publice profeffi funt. Poftea- 
' quam enim Chriftiani erTedti fuiffent, pridie Pafchacis eo venerunt vbi eius 
diei fccra peragebantur, volueruntque participes facrofan&ae Euchariftiae cum ceteris fieri: 
verum iis recufauit lurnmus Chriftianorum Pontifex Fabianus, nili pnus crimina confeffi 
inter poenitentes feie collocaffent j quod etiam libentiffime fecerunt . Pater fidem Chri- 
ftianam re vera , licet verbis dumtaxat , attigit : filius autem ciim verbis, turn opere, earn 
ipfam fatis expreflit ; Deum quippe plurimiim metuebat. lam veio Germani illi Gothi 
quantumuis longius proficifci facile potuiflent, dum iam eos ceteri mortales vereban- 
tur , partaque iis farpenumero effet vi&oria; manfere tamen in Thracia ac Pannonia , fe- 
desque in ea fixere, nee vlteriiis procedere voluere ob eiufce terra: fertilitatem. Romx lta- 
que fefe Imperatores quietos continebant, eraritque tori in apparandis iis quae ad Ssecu- 
lares ludos pertinerent . Cum iam triennio imperaflet, rediit Vrbis condita: annus mil- 
leiimus : qui dum ab vniuerfo populo ingenti pompa magnoque fumptu & apparatu 
celebraretur , varia animantium genera in Amphitheatrum indu&a fuere , vti magna cum 
ketitia ftrangulanda fpe&arentur. Amphitheatrum hoc Circus erat fane ingens ac rotun- 
dus, circumquaque gradibus pulchre asdificatus, in quibus vniuerii commode federe ac 
ludos fpe&are poterant . Hue enim Populus Romanus atque etiam exteri confluebanr, 
ludosque abfquc vllo impedimento facile omnes fpectabant. Vt igitur Amphitheatri pa- 
uimentum arena vndique effet confperfum , ne pugiles interfedorum fanguine inficeren- 
tur , neve cruor fpec-tatores forfen deterreret 3 fonbus Amphitheatri cpertis populus in- 
trorhifTus eft, Caefaresque item inter Senatores affederunt . Cumque pugiles ( quorum 
pars morti adiudicata s pars in bello capta, in hos ludos fuerat referuata , coa&aquevt 
cum beftiis vel ad necem vfque concertaret ) parati effent , armisque inftrucii , antra in 
quibus beftiae illae detinebantur , fuere reclufa , atque item in Amphitheatrum admif- 
fa. Interim dum cruentus hie ludus , qui cum ingenti , horribili ac miferabili ludu cc- 
lebrabatur, perageretur, ccepit Philippus pater paulo petulantius cachinnari : quam- 
obrem a filio fuo auerfb vultu notatus eft. Hie enim adolefcens adeo fuit feueri 
ac triftis animi, vta quinquenni state nullo prorfiis cuiufquam commento ad riden- 
dum folui potuerit. Ob quam etiam cauflam tanto hercle magis ipfum puduit vidc- 
re patrem adeo diffolute ridentem . Hoc die plurimi ciim homines turn beftix interie- 
nmt . Deinde in Campo Martio varij ludi populo exhibit! fucrunt , quos tnbus diebus 
totidemque no£fcibus peruigil fpe&abat. Sic & diuerfe Comoedise ac Tragcediae acte fue- 
runt. Breuiter , nihil , quod ad triftitiam & triumphum poffit attinere , omiffum fuit. 
Non multo tempore poft Imperatores rem infperato triftem accipiebant, quaeque ani- 
mos eorum magis percellebat quam Romanum Imperium ; nempe Marinum ducem ab 
ipiis defciuifie, qui Populi Romani nomine , cum exercitu Illyricorum, in Sarmatia: fi- 
nibus ad repellendos coercendosque Scythas caftra habebat : qui poftquam ab Imperio 
difceiTerant , nufquam non in Romanas Prouincias irrumpebant. Vt enim Marinus hie 
audiilTet , atque ipfemet etiam confiderafiet , Imperatores focordiac fefe dedifie , cum 
nihilominiis caufam haberent legitimam aduerfus Gothos bellandi , fe facile cogitabat 
Imperium adepturum. Quod ciim Imperatores minime ferre poffent , contra ipfum 
miferunt Decium , militem fane fcrtiffimum ac clariflimum. Hie vbi ad confli&urrr 
peruenit , cecidit Marinus . Interim thefauros fuos Imperatores dono dedere Fabiano 
fummo Chriftianorum Pontifici : qua de re iratus Decius , vt qui idolis feruiebat , Ro- 
mara propere rediit : cui Philippus pater obuiam profe&us eft . Conuenerunt vna Ve- 
rona: ; vbi Philippus medio capitc fupra ordines dentium prxcifb intcrijt. 






XXXIX. 

NON EST EIVSDEM ET MVLTA 
ET OPPORTVNA DICERE. 



79 




A patre Gefar fa£his, eo officio fim&us feptem annis, 
X 1 1, abatis reljgionis ergo vitam amifit. 




8o 

M e s s i v s Q^vi ntvs Decivs Traianvs, canis 
ille humani fanguinis iitientifiimus,Imperium adeptns a. 
Christ i natiuitate ducentefimo quinquagefimo. Hie 
ira excandefcens cum omni milirari expeditione Romam 
ingreiTus,Philippum filiuin Chriftianiilimum Imperatorem, vt Chri- 
ftianis eflet formidini, interfecic. Deinde &C Fabianum fummum 
Pontificem martyrio fuftulit e vita . neque id quidem illi fufficere 
pottiit. Odium iftud quod in Philippos Chriftianorum nomine llif- 
ceperat, multo {anguine extingui debebat. In Chriftianos igitur ea 
tempeftate ob odium Principum multb magis fasuitum eft quam Ma- 
ximini temporibus., propcer odium quod inter ipium atque Alexan- 
drum,eiufque matreniMammaeam item Chriftianam,coaluerat.Nam 
in hocDecius etiam cunctis rem gratam praeftare voluit, inquiens fe 
fingulari quodam efle amore in Deos ac Romanos propenfum. Vt- 
que Chriftianos hofce duos enecaflet,fperabat fe &. integrant dein- 
ceps religionis Chriftianae fe£tam exftirpaturum ac plane deleturum, 
vti nulla eius in pofterum memoria reliqua elTet. Huius igitur edidto 
multa miliia Chriftianorum paiTim nouis atque inauditis cruciatibus 
interieruntj inter quos fuere Serapion , Meniacus, Abdon, Sennes, 
Olympiades, Hippolytus cum fuis fociis, Maximus, Polychronius, A- 
pollonia,ac Victoria. Ante eius oculos Roma? diris cruciatibus eneca- 
bantur, (umrnus Pontifex Cornelius Fabiani fiicceffor,deinde & huius 
fiicceffor Sixtus cum Archidiacono fiio Laurentio, & complures alij. 
Breuiter, tanta hac tempeftate in Chriftianos excitata eft perfecutio, 
vt paucaeciuitates, atque adeb paucae domus huius calamitatis exper- 
tes fuerint. In qua temporis anxietate Cyprianus Carthaginenfiurn 
Pontifex miferabiles infelicesque Ecclellas litteris pafTim coniolaba- 
tur, atque ad conftantiam hortabatur. Plurimi tamen a fide Chriftia- 
na deiciuerunt . Cum iam Decius fanguinis humani fatur ac plenus 
ef&t, expeditionem parauit aduerfus Germanos 8C Gothos, vt Bar- 
barosnftos Romano Imperio rurfum vi fubigeret. Ac tametfl quidem 
in Chriftianos fe tyrannum praebuiflet, fummopere tamen laudatus 
fuit, quod abfqueSenatusau&oritate nihil quidquam inceptabat. Vir 
fane erat artibus probis 3 vitaque honefta excultus, modeftus, acutus 
in negotiis gerendis, &C qui grauiffimas etiam feditiones in Gallia fe- 
dabat , vt Imperium per Gothos amiffum Romanis reftitueret. Ve- 
rum antequam Gothicum bellum aggrederetur, voluit, vti eius films 
Q^Herennius Decius Imperator ac fucceflbr patris crearetur: quod 
a Senatu , ordine Equeftri , Populoque Romano , facile impetrauit. 
Nonnulli volunt hunc fuifle a Senatu coactum , vt filiumfibi Impe- 
rij collegam de more aftumeret. Alij autem, hue a militibus atque 
equitibus impulfum. 




XL 

AVCTORITAS RERVM 
GERENDARVM TELVM 



Sr 




Annis I n. Imperio prarfiiit, primus Auguftorum 
qui hoffali gladio perijt , a*tatis L. 

L 




Herenniv^s Etrvscvs MESsivs(fiueME- 
s i y s) D e c i vs poftquam ad Imperij adminiftra- 
tionem a patre ceu collega affumebatur, in Pan- 
noniam aduerfus Gothos omni militari expeditione vna 
cum patre profedtus eft. Ex qua quidem regione Imperato- 
erant oriundi, nati videlicet in ciuitateBubalia. Ciim iam 
jges fe Gothi ad refiftendum Romanis fortiter paraflent, 
Danubiumque traieciffent, de improuifb ab Imperatoribus 
opprimuntur, ita vteorum ceciderint circiter triginta mil- 
lia , non tamen abfque clade Romanorum. Veriim quo- 
niam Gothi numero erant trecenties mille , virique omnes 
ftrenui, parui ftragem iftam fecerunt, vt qui plus fpei in 
multitudine quam in acie ordinata collocabant. Rurfum 
igitur cum Romanis in pugnam defeenderuntiquos ita cin- 
xere, quafi laqueo capti nuflent. Romani autem confide- 
rantes fe tantas multitudini difficulter poffe refiftere , tan- 
tiim corpora ab imminentibus fagittis tutati , cogitarunt 
fe honefte fatis pugnaturos , A abfque csedibus euadero 
queant. Verum cum iam multum diuque , clypeis inftar 
muri coniunclris oppofitifque , afcriter vtrimque pugnaf- 
fent, tandem feiuncli ceflare , armaque abijcere, ac ter- 
gum vertere debuerunt . Hac fuga \ta fe mutuo oppreffe- 
runt , vt maius detrimentum a leipfis quam ab noftibus 
paterentur . In eo conflic~tu Decius filius iaculo transfi- 
xus, cum maxima parte fui exercitus interijt; qua re moe- 
ftus iratufque Decius fummopere eft : nihilominus itsu 
fortiter fe in fuga defendit , vt fua manu triginta occide- 
rit. Sed cum ea regio obDanubium lutofa ac paluftris 
fit , Decius ab hoftibus fugatus , feque victum cognofeens, 
equo in voraginem paludis defilijt, nee vmquam eiusca- 
dauer poftea repertum . Hinc tanta Romanis triftitia lu- 
ctufque fuit , vt dici haud poffit ; vtpote quod ad lftum 
modum Imperatores fiios exercitumque amififlent ; qui 
tamen fide , conftantia ac fbrtitudine prifcis Ducibus ef 
fent merito annumerandi. Omnes , qui fuga elapfi erant, 
ad fines Moefix profugerunr_; . Ex hoc rerum fucceflu 
Gothi multo plura conati , nunc demum Romanis irafei 
coeperunt : quamobrem fe in expeditione continences, 
fuis fedibus contend effe noluerunt. 






83 



XLL 

TIMIDI NVMQVAM STATVERVNT 

TROPHiEVM. 




A pane Romanis in Csefarem datus, primufqueCasfarum 
omnium hoftili gladio percuflus. 

L z 




8+ 

Vibivs Trebonianvs Gallvs, Patritio- 
rum familia ortus , Dux ac Praefes Moefix iam 
. olim a Decio inftitutus , agebat ea tempeftato 
in eius Prouincise finibus^quo profugerant quot- 
quot fuga e fupra didto conflidtu euadere poterant. Ciim 
iam difperfus ille exercitus fe aliquantuiiim collegifIer_>, 
milites inito in agris conlllio, Galium vnanimi voce Impe- 
ratorem fecerunt, idque a C h r i s t o nato anno ducentefi- 
mo quinquagefimb (eptimo. Romae item alius Imperio 
praeficiebatur: veriim vbi Galium a militibus electum audie- 
rant,horum eledtionem Senatus Populufq; Romanuscon- 
flrmarunt,Gallumque pro more Auguftum appellarunr_;: 
qua in re plus ei fortune quam fidei fuit. Interea dum haec 
Romae aguntur,fcedus cum Gothis(quorum aliqui Scythe; 
nominabantur) turpiilimepercuflit, pacemque ab iis mer- 
catus eft drachmis aureis ducentis, non f]ne maxima Roma- 
ni nominis ignominia. Prasterea fe totum feruitioGotho- 
rum addixit, ne faltem , quia etiamnum debilis &c inermis 
eflet,ab iis opprimeretur. Gothi autem vbi fe formidini efle 
intellexerant, infolentiores facti fupra dido auro contend 
effe noluerunt, atque in circumjacentes terras incurflones 
face-re, praedas abigere,ingentique agmine terra mariquo 
facerecsedes atque incendia coeperunr_;. Depopulabantur 
Dardaniam, Thraciam, Theflaliam, Macedonian! & Hel- 
lada_j. Deindemare traiecl:iHellefpontiacum,venere iru> 
Afiam,ita vt vel nulla prope regio ab eorum incurfionibus 
potueritefle libera_>j atque adeb ne Italia quidem, cui rur- 
fus dira minitabantur. vt verb Gallus Imperator nihil fpei 
ampliiis vidiflet, propere Romam recliit. Quo quidem au- 
dito, Senatus Populusque Rom. plurimum doluit, certutn 
Imperij exitium metuens. Deincle praeter omnium fpem 
atque opinionem fors veteranum peritumque Caefarem 
ALmilianum dabat, qui interfeclri Marini loco dux limiti 
Sarmatico in Mcefia a Decio ad refiftendum Scythis prae- 
pofitus, faepenumerb furentes Gothos repulerat. Quod 
fane ob facinus Imperator ab exercitu fuo eligebatur. Quo 
audito Gallus, qui turn Romas agebat , confeftim Volufia- 
num filium fiium Imperij confortem fecilu. 



XLII. 



85 



PRJESTAT HABERE ACERBOS 
QJV AM SVAVES AMICOS. 




*r 



Imperium gubernauit II. annis, menfibus VIII. 
& occifus X.LVIH. aetatis anno. 

L 3 



86 

1 teg|fs§||' Vibivs Volvsianvs, poftquam ad Imperium a patre 
Jjfp|l|P GalloafTumptus fuiffet,vt id fimnl adminiftraret,ambo ad 
■§J|K|iK ciuile bellum aduerfus iEmilianum fcic pararunt. Res 
«*S^fe''cnim dignitatem eorum concernebatlmperatoriam 3 mi- 
ni'me verb Reipublicse commodum. Atque in hoc quidem cum Phi- 
lippo fuperiori optime comparand! flint , qui fimili ratione Imperij 
iacl:iiram,perniciem atque exitium per Gothos £quioriferebatanimo, 
quam fi quidquam a dignitate titulove perdidifTet. Ita profeclb &; hi 
patiebantur Gothos Imperium paullatim arrodere, atque ( vt ferram 
rubigo) exedere; idque adeo, vt pofteris difficile fuerit, idipfum rcpur- 
gatis fordibus in integrum reftaurare. Gallus itaque 8£ Volufianus ad 
opprimendum interficiendumque iEmilianum profe&i flint: qui item 
cum ingenti Illyricorum exercitus multitudine propere in Italiam 
contra proceffit-, primufque confii&us habitus eft propelnteramnam 
in Vmbria. Cum autem eb res vtrimque dedu&ae efTent, vt iam acer- 
bimma pugna immineret , vterque Gallus ac Volufianus a fliis militi- 
bus flint interfe£ti. Deinde milites iEmi'liano hxferuntjmperatorem- 
queftatim 'appellarunt. Erat enimvirprudensjfagax^ atque in re mi- 
litari probe experttis. Verum Gallus 8£ filius Volufianus maiorem 
capiebant voluptatem in ciuilibus negotiis , 8C dum Romas agitabant, 
ftudiofius Chriftianorum perfecutionem curabant , quam quae ad Im- 
perium maxime fpedabant. Dionyfius Alexandria: Pontifex in hunc 
modum de eo fcribit: Nee Gallus quidem abDecij impietate potuic 
abftinere, quin &C ipfe eidem feillifit lapidi, virosque pios ac fanctos 
perfecutus eft. Tanta Tub id temporis peftis pafllm fieuiit, vt nemen- 
tio quidem Chriftianorum tandem fuerit. Hac pra^terea tempeftate 
Chriftianus illePhilofophus acPrefhyterOrigenes, annum agenscir- 
citer feptuagefimum , obiit mortem -, cuius item fanguine Gallus fe li- 
bens contaminafTet, nifi diuina prouidentiahunc ab eius fanguinblen- 
tis manibus praeferuaffet. Pofteaquam igitur Gallus ae filius Volufia- 
nus efTent interempti, iEmilianus cum toto exercituInteramnaSpo- 
letum profechis eft , eo animo vt hinc Romam peteret . Ceterum 
Sclitteras ad Senatum Populum^ue Romanum dabat oppidb quam 
arnicas, quas ex itinere prasmittebat , promittens feThraciam,Me- 
fopotamiam &C Armeniam recuperaturum , neque liberaturum dum- 
taxat patriam, fed Gothos etiam depulfurum, populumque in om- 
nerri libertatem rcftituturum , 6C ab omni feruitute, in quam eos Gal- 
lus afleruifTet, vindicaturum . Quamobrem fe electum quidem ab 
equitibus militibufque Imperatorem , etiam ab Senatu cupiebat con- 
firmari. • 



XLIII. 



NON OMNINO TEMERE EST 
QJ/OD VVLGO DICTITANT. 



%7 




A patre Ca^far faftus, vna cum patre interfe&us eft. 




ss 

E m i l i a Nf v s natione Mau rus, erat ex Libya Africa? humi- 
li genere ortus •, quamobrem &C Romanis minus profe&b 
acceptus , vt qui genus ac familiam pluris quam egregia 
claraque gefta faciebant. Ac tametfi quidem illos ex mi- 
fera anxietate atque ingenti crudelium Gothorum periculo cam fi- 
deliter prseter omnium opinionem liberauet, did ramen vix poteft, 
quam parui eius petitionem seftimarint. Interea dum iam mukum 
diuque Romse confultabatur, militesinGermaniaValerianum alium 
Imperatorem fecerunt, Auguftumque nominarunt. Qua; quidem 
res vbi Romse nuntiata eft, etiam Gallienum eius fllium Imperato- 
rem elegerunt. Erantenim nbbiliiumo genere Romanorum progna- 
ti, Liciniorum videlicet, Cornelioriini St Valeriorum. Vtautem 
milites ^Emiliani iftiufmodi accepiflent , etiam fcelerati infidique ef- 
fecti, fiinm Imperatorem abique occafione aliqua interfecerunt-,id- 
que fub" Specie quadam boni, quari Barbarus efiet , atque ideb time- 
rent, neolim raniior crudeliorque effeclus , in nobiles Romanos de- 
fseuiret. Qua re magnam apud Valerianum, Gallienum ac Senatum 
Populumque Romanum gratiam inire volebant. Adhunc feremo- 
dum prope omnes Romani Imperatores a fuorum militum gladiis 
fuere interempti. Si quando enim Imperatorem quempiam feciflent, 
qui per omnia illorum votis minime refpondebat , eum illicb , non 
aliter atque fl canis fuiflet , occidebant: oCqubprobior erat, cb mi- 
nu^ apud illos potuit impetrare. Rarb etiam inucnitur occifbres 
fuifle punitos : idque, vt plerique exiftimant , ideb, qubd cum miles 
aliquis audierat Imperatorem militibus parum fuuTe bcneuolum, 
haic extemplb vifum fuit rem gratam exercitui praeftare, atque Im- 
peratorem e medio tollere. Atque hinc quidem factum eft, vt ab 
lulio ad hunc vfque ^Emilianum dumtaxat nouem naturali mortc 
obierint. Quatuor fuere extincti veneno, duo ab hoftibus caefi, tres 
qui fibi. mortem confeiuerurufc, ac viginri fex fuorum aut militum 
aut domefticorum gladiis in ciuilibus bellis interfe&i. Pari modo 
6c cum (equentibus aliis actum eft, vfque ad Carolum primum Im- 
peratorem Germanum. Turn ehim religio efle carpferat, Carfares ita 
aperte cirenmuenire ac trucidare : obquam caulfam eos clam veneno 
tollere quail deinceps {licceflit. Huius iEmiliani temporibus mores 
equitum militumque adebexImperatorixMaieftatis contemptude- 
generarunt, vt hinc nationes Barbara originem coeperint in fua qua> A 
que regione creandorumPrincipum. Imb o£ vnaquaeque natio om- 
nem adhibuitoperam,vti Romanos fibi fubijeeret-, atque ipium etiam 
Imperium ludibrio habuit, variis idinceflans di£teriis,quaii nullam 
deinceps audoritatem, potentiam aut vim haberet. Atque ita quidem 
ftrenuus ille Imperator .^Emilianus indigne occifus eft, qui paullbante 
Romanos ab omni periculo ac pernicie vindicarat. 



XLIIII. 

GENEROSITAS VIRTVS, 
NON SANGVIS. 



S9 




* 

Regnauit , & fideliter patriam Romanam 1 1 1 1, menfibus 
tutatus eft: at quia Barbarus, a militibus occifiis. 

M 




I XT 

Licinivs Valerianvs, annoaCHRiSTo 
nato ducentefimo quinquagefimonono,ex Germania 
Romam profe&us,Impenumadeptuseft. Erat qui- 
dem hie nobiligenereortus,fedftolidus,& multum iners,neque 
ad aliquem Reipublicas vfum aut re aut confilio accommoda- 
rus. lam ante & Cenfor fuerat Romanorum ; quod illiDecius 
demandauerat . Romanis item leges tulit , atque eius mira pa£ 
fim ferebatur fan&imonia . In Pnncipatus fui initio pios acDei 
cultores rummo colebat opere,ita vt domus eius templumDei 
fit appellatum. Verum hinc tandem difceflit; atque ab iftiufmo- 
di moribus plurimum mutatus,Ecclefiamperfecutuseft. Quod, 
quidem plunmiadmirabantur, nee intelligebant qua ratione hie 
fautor am-icufque Chriftianorum tarn fubitb in hoftem infeeuto- 
remque mutaretur. Eius crudelitas eb (erpfit, vt Chrifh'ani omnes 
per vniuerfasRomanilmperijProuincias, qui idola aut honora- 
re aut colere recufabant, variiscruciatibus lint interempti. Prae- 
cipui autem, qui fub hoc Imperatore pad! fuere , funt hi: Cypria- 
nus Carthaginenfium Pontifex Chriftianorum doctor eximius, 
Valentinus,Quirinus,Romanus,& Concordia. Cum iamBarbari 
rerum paffim potirentur,fecitValerianus filium fuum Gallienum 
Auguftum,ac Saloninum Valerianum Gallieni filium Cxfarem. 
Deinde adbellum expedittft,cumfuoexercituOrientemverfus 
profe&us eft , vt inprimis Sapori Perfarum Regi bellum inferret. 
Primus igitur confliclus habitus eft in Mefbpotamia , ex quo ca~ 
ptus atque oculis caffus,aSapore in perpetuum carcerem abdu- 
cl:us eft: &quamdmvixit, Rex Perfarum incuruati eius ceruici 
pedem imponens,equumafcendebat. Hancignominiam, atque 
hoc turpe feruitium,in innoxij ianguinis vindi£fem,vcl ad necem 
vlq- perferre debuit. Froinde capto ad iftum modum Valeriano, 
fufoque in Oriente exercitu,tota Afia Cothorum armis obruitur. 
Nihil noncaedibus, incendiis; acdireptionibusprorfumabfume- 
bant. Turn item vniuerfa Macedonia ac Pontus euertebantur, 
adeb vt iam nulla prope erTet natio , qua? non aduerfiis Romanos 
mfurgeret. Germani magnis copiis veniebant in Italiam , cun&a- 
que mifere depopulabantur Rauennam vfque : led hinc reuerfi, 
Galliam ca:dibus,direptionibus atque incendiis opprimebant. Ad 
hunc fane modum vniuerfum Imperium Romanum extingue- 
batur. Vt enimPerfe ac Scythae Orientem,ita Occidentem de- 
uaftabant Germani. In his tumultibus etiam Africa fefe vndique 
Imperio opponere ccepit, atque vnaquaeque natio iam vlcifcendi 
tempuseffe cogitabat. 



X LV. 



91 



AMICVM INIMICVM FVGITO. 




Poftquam regnaflfet v I. annis, captus ab hoftibus, in ignominiosa 
(eraitute LXX. aetatis anno diem fupremum claufit. 

M 2 




Licinivs Gallienvs agebat Roma: luxui ac 
popinis deditus, neclmperijquidquampenfi habebat. 
Hie comperta patris captiuitate gaudebat , vt fblus 
lmpeno potiretur, atque inultum patrcm apud Barbarbs relin- 
quebat , excufans fubinde fe di&o iftiufmodi philofbphico, 
Non mirum fibi videri patrem aut mortuum aut captum efle, 
quod eum mortalem fciret . Verum cum animaduerteret Ro- 
manosvndique a diuerfis nationibus opprimi, adeb fuit patris 
captiuitate motus , vt iam turn Chriftianis mitior paullb efle 
cceperit , perfecutionifque fuse finem fecerit . Tantum enim 
negotij illi cetera facefTebant , vt Chriftianorum plane obliui- 
fceretur;aut certe iudicio Dei permotus, iftorum meminifle 
nolebat. Nam facile confiderabat, patrem fuum meritas dedifle 
pcenas, eb quod incantationibus erat deditus,Chriftianofque, qui 
iis refiftebant, perfequebatur. Siquidem infantes fepius perimi 
fecerat : cumque e teneris iftis artubus vitam fuftuliflet, etiam- 
in venis fua incantamenta perficere conatus erat. IgiturGallie- 
nus exemplum cepit a pat're fuo , pafTus nihilominus maxima ac 
varia detrimenta, ob immenfam fuam deteftabilemq; libidinem. 
Nam prater feditiones ac turbas quas barbari dederant, etiam 
vniuerfusOrbisImperio Romano fuit incommodo. Hinc inde 
varij exciti fuere tyranni, ita vt multis indies ciuilibus bellis ortis ' 
infinitum paflim Romani fuderint fanguinem . Primus enim, 
qui ex tyrannis Imperium affe&abat, erat Cyriades, atque occi- 
debatur prope Myrfam. Item Poftumus etiam in inferiori Ger- 
mania (qua: turn Gallia Belgica dicebatur^ atque vbi turn Franci 
habitabant ) tyrannidem affe&auit , cum maximo Reipublicas 
commodo. Siquidem fortiter probeque Imperium decennio ad- 
miniftrauk; repulfis infigniter hoftibus, amifTas terras rurfum fux 
integritati reftituit. Vi<%rinusvha cum filiofuo Colonise, ciim 
iam noui quidpiam molirentur, fuere 'occifi. Victoria autem 
cum fuo filio ad Imperium aGermanis eligebatur. Deinde 8t 
Tetricus Aquitania: Praefes fubfecutus eft . In Oriente Odona- 
tus ingenti colle&a multitudine, Perfas &Gothos e Syria ex- 
pulit, ac Mefopotamiam rurfum recuperauit. Trebellianus in 
Ifauria Imperium plurimum affe&abat , fed breui tempore oc- 
cifus e£. 



X L V I. 

OMNIA DECRESCVNT, VBI QJO 
CRESCANT, NON HABENT. 



93 




Poftquam cum patre atque filio vi. annis Imperium diuexaffec, 
fitrrexere triginta tyranni-& ix.annis pbft occifus,L. aetarisanno. 

M 3 



1 




94 

aloninvs Valerianvs cum patre Gallieno habitabat 
Romas: fed cum nullum Reipublicas remedium amplius fpe- 
rabant,aciam facile confiderabant eo cun£ta fieri deteriora, 
quo diuturniora -, Mediolanum profecti , Imperium plane 
deferuerunt . Proinde horum nihil Salonino imputandum eft , vt qui 
necdum decimum annum excenerat. Cum verb indies Gallieno nun- 
tiabatur,vniuerfum Imperium terrafque Romanis per vim eripi,fertur 
; refpondiffe: Equidem mihi abunde fatis feruabo. Atque itaomnem vi- 
tam 5 luxui^libidini, popinis, meretricibus ac turpibus voluptatibus de- 
ditus, traduxic , Hinc complures exorti tyranni, illorum quifque Im- 
perium afFectabat, ita vt ea tempeftate tyranni finlul fuerint triginta. 
Quantum miferise &; calamitatis turn temporis vniuerfus Orbis per- 
peffus fitvhaud difficile perpendi poteft . Ad vnum quippe bmnes 
multo fanguine fun* funt. Mxonius in Oriente Imperium fumpfit , atq-, 
OdenatUm interemit,qui 8c ipfe poftea Occifus fiiit. Ingenuus Panno- 
nise Praefes a fuis militibus Imperator didus eft : ac deinde ab iis, qui ab 
Gallieno ftabant,interfecl:us. Regillianus Illyrici dux a fiiis item Impe- 
rator factus, poftea in confli&u a Mofcouitis occifus eft. Confeftim in 
huius locum fubrogabatur Aureolus , quern itidem Claudius habito 
c6fli6tu interfecit. Macrianus vir probus acfenex defendere Imperium 
volebat,quare cum militibus fuis profe&us contra Gallienum,*ab Au- 
reolo cum filio in acie interemptus eft. Quietus alter Macrianifllius, 
poft mortem patris ac fratris , a refiduis militibus Imperator confalu- 
tatus,ab eodem Aureolo interfe&useft. Pifo Frugi,quem Macrianus in 
Theffaliam aduerfus Valentem miferat,etiam a (uis militibus fa&us eft 
Imperator, fed ab Valente paullb pbft occifus . iEmilianus in iEgypto 
coacl:us Imperium fumpfit: at deinde a Theodoro captus,ac Gallieno 
viuus tran fmifTuSjlaqueo in carcere ftrangulatus eft. Celfus volens noui 
quidpiam in Africa moliri,die Principatus fui feptimo a fuis peremptus 
eft. Herodes,Herennianus,8tTimolaus fratres atque Odenati filij, 
vna cum matre Zenobia , per vim Imperium fufceperunt, diuque in 
Oriente vixerunt : fed eos tandem fuperauit Aurelianus . Saturninus 
vir prudential fingularis , grauitatifcuje infignis, a fuis militibus ad Im- 
perium coaclius eft. Hie multis aduerfus BarbarosPopili Romani no- 
mine vi£toriispotitus, tandem a fuis militibus interemptus eft. Balifta 
vir infignis,& ad gerendam Rempublicam oppidb eruditus, cum inter 
ceteros etiamtyrannidemafFe6taret,in tentorio fiib a militequodam 
gregario occifus eff. Titus a Mauris Imperator falutatus eft , atque a . 
fuis quoque militibus trucidatus . Extemplb vxor eins Calphurnia 
Imperium fufcepit. Vfqueadeb feGallienus in Imperatoria dignitate 
deiecit, vt ne feminas quidem puduerit Imperium arTe&are. 



9$ 



XLVII. 



MAGNVM SATELLITIVM AMOR. 




Cum patrc tamquam Caviar rcgnauit, & poft ix. annos 

vna cum patre interijt. 




Cassivs Latienvs Postvmvs , quotquot fuo tempore tyranni 
Imperium affectabant , facile omnes virtute fuperabar. Vniuerfas hafce in- 
feriores ditiones fortiter defendebat , qua: itidem vt cetera pame fuerant 
• 'perdita;. Et quidem dum Populi Romani nomine apud Francos Prsefes ef- 
fet conlticucus , gefta mehercle infignia fortiaque Francorum fide ac prcfidio perpetrabat. 
Verum vt paullo dilucidius de Francorum dignitate difleramus, prjefertim quod eorum in 
toto hoc libro nobis facienda fit mentio,opersepretium fore arbitramur,fi ab origine prima, 
eos paullo altiiis repetamus. Ob quam equidem cauflam Poftumum primo loco prae ce- 
teris tyrannis ponere cum fua imagine vifum fuit, quamquam cum reliquis inter Caefares 
haudquaquam numeretur. Exprefse igitur litteris proditum habemus, captaTroia Priami 
nepotes ex Alia in Europam profugifle , partemque in Italiam Romam deueniiTe , & par- 
tem fedes in lis rlxifle terris vbi Danubius mari immergitur, atque hinc ortos Sicambros. 
Id autem contigit anno ante natum Cjiristvm millefimo centefimo o&uagefimo ter- 
tio. Ceterum ciim a Gothis, qui ingenti multitndine ex infula Gothia erumpebant, plu- 
rimum infeftarentur,ita vt in iftis locis quietos efle non liceret,educ"ti a Rege fuo Marco- 
rairo alias quaefierunt fedes. Hie vbi Diis de more facrificaflet, in fomnis clam accipit, vt 
iftuccum fuis proficifceretur, vbi Rhenusmari illabitur, fe iftic pacatum fore. Et quidem 
vt aliquanto certior redderetur , item node huic prodigiofa qusedam vifio apparuit. Erat 
autem monftrum triceps 3 cuius alterum caput Aquilae, alterum Bufonis,ac tertium Leonis. 
Caput itaque Aquilae Marcomirum ita allocutum eft: Tui, 6 Marcomire, nepotes olim me 
Leonemcjj oppriment, &C Bufonem enecabunt. Quo quidem fignificabatur , eius poftcros 
in Romanos, Germanos,& Gallos,olim fore dominaturos. Aquila enim Romanum deno- 
tat Imperium,Germaniam Leo,ac Bufo Galliam,quas ab hoc populo Francia appellata eft. 
Hie pofteaquam iftam vifionem fatis edidiciflet , cunftis ad profectionem paratis eo fuos 
confeftim educebat, vbi mare influit Rhenus : eaque regio ab his Sicambria nominata eft. 
Contigit autem id anno ante natum ChristvM trecentefimo trigefimo quarto. Pro- 
inde vt a Saxonibus amice exciperentur , eorumque proximi vicini, amici ac cognati dice- 
rentur , oppidum conftruxerunt, quod fuo idiomate Newmagea, Latine autem Nouio- 
magum appellarunt . Item Rhenum circa ea loca^ in quibus ciuitatem illam aedificarant, 
nominabant Wd, terramqj circumiacentem VVelou & B<etu, quail per ele&ionem (quam 
illi Ervvelung vocant) aquae ac nouae regionis commodum vtilitatemq5 iam percepiflent. 
Exftruxerunt praeterea ciuitatem, quam Arlemiam 8C Germanice vocarunt K^Adlerheym. 
Siquidem is locus erat.quem demonftrarat AqUila. Multa in iis locis oppida condiderunt, 
quibus & nomina indiderunt ab occafione qua in" ifta loca deuenerant: cuiufmodi etiam- 
num hodie qusdam exftant, vt funt VFekk y Groll,Hiidervvekk, &c. Hi ipfi populi, quos 
Geldrenfes nominamus, etiamnum eo modo regionem , fluuium , oppidaquc vocitant. 
Neque enim vere Teutonice loquuntur. Vbique pro h proferunt k : & pro s, t. Tem- 
poribus Iulij Catfaris Regem habuerunt nomine Fxancum , qui in pradiis tot tantisque vi- 
ctoriis potitus eft, vt ab eo Franci, nee Sicambri ampliiis dici maluerint. Iulius vocat eos 
Menapios ac Batauos . Bataui autem fie di&i funt a B£tu : ac verfus Occidentem fefe 
extendtint ad mare vfque Septemtrionale . Drufus regionem hanc temporibus Augufti ae 
natalis Christi Prouincialem fecit , atque etiamnum pars ilia , qua; inter Venlo, 
T^ewmagen , Calcar , & Santem fita eft , non Geldria , fed Prouincialis , atque illorum 
idiomate Vogtey appellata eft, eo quod Romani in ea parte Prouinciam conftituerunt . 
Hos Francos fibi Poftumus comparauit , Imperiumque apud hos decennio pofledit, atque 
ex ea occafione primum Franci ad bellum exciti fuerunt . Ciim enim Poftumus rebellio- 
ne quadam ab equitibus Romanis vna cum filio fuo effet interfe&us , Franci in expedi- 
tione militari perfeuerantes, Lollianum in Poftumi locum Imperatorem fubrogarunt- 



XLVIIL 



97 



FORTES FORTVNA FORMIDAT. 




Horum triginta afflixerunt orbem terrarum , qui non Carfares, fed 
Tyrajini di&i funt. Hie X. Imperij fui anno confoflus eft, 

• . N . 




93 

jf LAVDivs,duxillefubGailienoac Salonino perquam fidus 
fortifque, vt Tyrannum Aureolum , qui Imperatorem Me- 
diolani obfldebat, vi repuliffet , morientis Gallieni fententia 
Imperator defignatus eft, ab eodemq-, Imperialia ornamen- 
tarufcepit. Cum namque Cenforinus, Marius,Cecropius, Sc complu- 
res Tyrannialij cum Aureolo confpirafTent, quafi Reipublicae prodefle 
voluiflenr, iftorum tandem induftria Gallienus interemptus eft : cete- 
rumpriufquammoreretur,cumClaudio ita egerat,vti paullbante di- 
ctum eft. MoxLollianus cum exercitu Francorum e Gallia petebat 
Italiam, vbitantum hoc Francorum effecit praeiidio 5 vt Germani,quo- 
rum copia? iftic paifim agebant,Romam viaaliqua. inuadere haudqua- 
quam potuerint. Deinde reuerfus in Galliam,collapfasdeftrucl:afquea 
Germanis arces vel in Hifpaniam vfque reftituit. Interea. verb,ctim ab 
Senatu Populoque Romano Claudius Imperator fufceptus, Auguftuf- 
que appellatus eftet, etiam Lollianus, occulta proditione occifus eft. 
Atque hinc primum quidem Franci {efe Romanis oppofuere, eacpe ex 
re in Germania & Gallia deinceps potentiflimi facji fuere,vt qui in ifto 
bello Victoria fortunaque ampliftima fuerant potiti. Claudius igitur, 
educto Roma exercitu, contra Aureolum ceterofq^ Tyrannos profe&us 
eft:quosvta Reipublicae gubernaculis depuliffet, ipfe Imperium, no- 
mine tenus fe&um raptumcjue in partes,iibi arripuit. Id autem accidit 
anno poft Christ v m natum ducenteiimo {eptuagefimo quarto. Pro- 
inde cum iam equites Aureoli exercitus communesque militares legio- 
nes Claudio fefe adiungebant, ac pro Imperatore ipfurri venerabantur, 
grauiiTimum in Italia conflictum aduerius Germanos habuit. Germa- 
norum erant circiter ducenta millia 3 quorum parsdimidiavix fuper- 
fuerat. Quamobrem illi a Senatu conftituta eft aurea galea ac ftatua, 
atque in Capitolio clypeus aureus ; itemejue aurea imago. Prasterea $C 
Gothos bello farie acerrimo adortus eft ^ qui iam annis quindecim 11- 
lynciimjMacedoniamjSalonicamjTherTaliamjLacedaemoniamjitem- 
que Orientem verfus in Alia Pontum,Chalcedona,Moefiam,Pamphi- 
liam,Mefbpotamiam, Syriam, 8i ceteras regiones deuaftarant, fundi- 
tusque euerterant-, atque etiamnum in fua. poteftate obtinebant Sar- 
matiam.,Daciam,Thraciam, Dardaniam, Bulgariam,Traniiiluaniam, 
ac partem precipuam Pannoniae.Horumtantam multitudinem Clau- 
dius bello apudDanubiumfudit,vt victoria potitus litteras lcripierit 
huiufmodi : Deleuimm trecento, viginti millia (jottwum, duo millia na- 
uium fuhmerfimm . Teclafunt fluminafcutis ;Jj?atis & lanceolis lit tor a 
omnia operiuntur. Campi ofibus latent tecli, nullum iter purum exfeeto- 
re cadauerum . Omnes prouincm feruis captiuisj^ Cjothorum* fcatentJ . 
Cumque Romam triumphans ingrefllis eftet, cognomentoGothicus 
appellatus eft, atque incredibili laetitia a cun&is exceptus. 



99 



XLIX. 



QVOD, DVM PRIVATVS ERAM, NEC LEGES 

CVRABAM, ABSTVLI-, HOC FACTVS 

IMPERATOR RESTITVO. 




Poftquam Imperio prafiriflet r. anno & IX. 
menfibus, mortuusefb 

N 2 




IOO 

vintillvs a fratrc fuo Claudio Praefedus atque Ttalici pracfi- 
dij Dux inftituebatur , vt ab omnityrannorumrebellione fecurus 
Barbaras poffet oppugnarc. Erat autemQuintillus hie homo plane 
ciuilis ac modeftus ; qua. virtute fola. fratrem Claudium anteibat . 
Verum Claudius tametfi & ipfe multa probitate ac virtute prxditus effet , vir 
camen erat infuper ftrenuus fortifque, ac iuris obferuantiflimus, & qui ad Rem- 
publicam maxime natus videri poflit . Traiedus igitur cum omni exercitu 
in Africam Claudius, Libyam , Numantiam atque ^gyptum recuperauit, 
Imperiumque ex parte aliqua. paullatim inftaurauit . Cum iam vniuerfum 
fere orbem peragraffet, plurimaque & fortia bella victor perfecifTet , repente 
in morbum incidit ; ac Sirmij , priufquam expeditionem abfoluiflet , vita de- 
cerns . Senatus, Equitesqne , atque vniuerfus exercitus , nuntiata Roma: mor- 
te Claudij , Quintillum Caefarem fecerunt, Auguftuinque appellarunt. Tan- 
tus Roma; Claudio poll: obitum ab Senatu honos exhibitus fuit , vt Diuum ip~ 
fum appellant , atque inter Deos etiam connumerauerit . Complures tituli 
fane magnifici , inferiptionesque in perpetuam eius memoriam marmori in- 
fculpt£ confecrabantur , qua: infignes ac prxclaras eius vidorias aduerfus 
Germanos & Gothos teftabantur j cuiufmodi etiam nunc Roma: liquido con- 
fpid queunt . Quintillus vero ea tempeftate cum fuo exercitu agebat Aqui- 
leia: j & cum iam rumor efTet, Aurelianum alibi a militibus Imperatorem le- 
dum fuiffe , ita ab ciuili bello plane abhorrebat , vt manum fibi ipfe intu- 
lerit. Narrant aliqui/ipfum fe, cum fuos milites Aureliano fauere animad- 
uertifTet, paullo feueriqrem aduerfus eos praebuifle , ideoque ab iis decimo- 
feptimo die Imperij fuine occifum. Habebat 8f alium fratrem Crifpunv.no- 
mine, vnde genus fuum fequens Conftantini familia fumpfit. Nonnulli vo- 
lunt & hiuic Crifpum in catalogum Imperatorum ingerere , idque ex numi- 
fmate Crifpi cuiufdam fequentis , qui Conftantini Maximi erat filius . Millc 
equidem vidi numifmata , fed Crifpos duos facie diuerfos numquam ofFen- 
^re potui "« nee vmquam ab iis, quibus antiqua humifmata curse funt, au- 
<iiui , fe aliquod in iis deprehendiffe difcrimen . Pmerea quod in nummi 
ddrip eft A l e m a n i a cap t a , facile indicat ilium non hunc efle 
Crifpum . Nam Conftantij primo temporibus Germania nomine tenus par- 
tita fuK> Franci inferius ad Rhenum fiti , a Germanis ac Sueuis nomen 
Carman libgua Sueuica adepti funt : atque hi contra fuo idiomate Germanos 
ac Sueuos vocarunt Aleman: qua: duas didiones Gar & Al Teutonics: funt. 
Ceterum Romani & hos & illos vno nomine Germanos appellarunt ; habito 
tamen difcrimine nomenclatura: Inferioris ^ qua' German i inferiorcs deno- 
tantur. Atque ita fane Franci, qui in Gallia Celtica mod6 agitant , didio- 
nem illam Aleman retinuerunt \ quemadmodum & Geldrenfes etiamnum ho- 
die Al pro Gar vfurpant . Verum Franci qui inter Danubium ac Mocnnm fiti 
funt, fucceflu temporum, eo quod prope Germanos habitabaiu 3 etiam Ger- 
manice loqui affueuerunt. 









IOI 



L. • 

HONESTA TVRPITVDO, 
MORI PRO BONA CAVSSA. 




Decimo Imperij fiii die feipfum occidit. 

N 3 



/ 



102 

vrelianvs natione Germanus, ex ignobili quodam ruftico in 
I Vindelicia oriundus , cum fuperftite etiamnum Quintillo a militi- 

bus Imperator lectus effet, mortuo iam illo etiam ab Senatu Popu- 
||g||f loque Romano fufceptus,Auguftusq; appellatus eft,anno Christi 
ducentefimo feptuagefimo fexto. Fuk aute hie Princeps ftatura procerusmeruis 
validiffimis, atque in bello fortiflimus, fedfeueritatismurienfas,fanguinarius,& 
adtyrannidem nimium procliuisrin caftigandis commilitonibus ac prauis mo- 
ribns admodum diligens. Primus apud Romanos diadema capiti innexuit; gem- 
mifque , & aurata omni vefte , quod adhuc fere incognitum Romanis moribus 
videbatur, vfus eft. Praeterea & porcine carnis vfum populo inftituit. Interea 
ver6 dum hxc Romas agebat ,. Prouinciar Septemtrionales aduerfus Romanos 
confpirarunt, Italiamq, maximo cum detrimento, cuncta loca paflim casdibus, 
incendiis,ac direptipnibus deuaftantes,inuaferunt. His k(c Franci adiunxerant, 
qui Romanis longe erant infeftiflimi. Nam prater ceteros Germanos hi maxi- 
mo femper ftudebant opere & Prouincias obruere, & Romanum nomen pror- 
fus extinguere. Hos contra profedtus eft Aurelianus : fed magna ciade affectus, 
atque in fugam pulfus, cum exigua multitudine vix faluus euadere potuit. Quo 
quidem infortunio Romani aded grauiter fuere perculfi, vt potentiftimi quiquc 
fugam ex Vrbe iam iamque adornarent. Verum enimuero Aurelianus colledto 
rurfum ingenti exercitu,&:fecund6 hoftes aggreiTus eit^vi&orque tribus prarliis 
exftitit ; apud Placentiam nenipe,iuxta amnein Metaurum,ac poftremo in cam- 
pis Ticinenfibus. Tot eo tempore Barbaras nidi*, vt iam nullus effet qui aude-% 
ret refiitere. Abfexcentis millibus virum fuperfiierant vix centum millia. Fran- 
cos noil longe a Moguntia ad Rhenum ita grauiter adortus eft ,• vt fere omnes 
iftic interierint. Refert Thebclius, Aurelianum ducem fuiife in bello adeo for- 
tem , adeo ftrenuum, vt maim fua vno die viros quadraginta & octo interfe- 
cerit, pluribufque diebus Sc diuerfis vltra nongentos quinquaginta. Cum iam 
Aurelianus multis copiis e Germania in Galliam proficifceretur,Tetricus(cuius 
paullo ante mentionem fecimus ) vniuerfum Gallicum prodidit exercitum, at- 
que Aureliano in manus tradidit : qua quidem re tota Gallia pacata fuit. Ex-' 
ftruebat autem ciuitatem ad Ligerim , quam de fuo nomine appellabat Aure- 
liam. Deinde hinc verfus Orientem proficifcebatur, atque Imperatricem Zeno- 
biam vnacum filio,de quibus in praecedentibus di&um eft, fuo Imperio fubij- 
ciebar. At^ne ita rurfum abOriente cum Septemtrionalibus ad Occidentem 
vfque cum Auftralibus cunda fecuperauit. His itaq; ad iftum modum geftis,de- 
nuo Gothi vltra Danubium nouam pararunt rebellionem , eoque profe&us eft 
Aurelianus cum toto exercitu , & prascipue cum Germanorum ac Francorum 
prafidio : atque ingentem hominum multitudinem, fimulque regem illorum 
Canabam interemit : inter quos 8c mulieres decern habitu virili , quas former 
dimicau erant, captazfuerunt. Iam ergo Gothis domitis , incredibili triumpho 
Romam reuerfus eft. Ante curium Tetricus ac Zenobia cum filio fuo catenis 
ferreis ornati incedebant . Milites qui currum praecedebant , quique feque- 
bantur, prasdas titulosque ingentes praeferebant, cum viginti elephantis, ae 
ducentis feris cuiufcumque generis Orientalibus atque Africis . Praecedebat 
item magna multitudo captiuorum Barbarorum j cuiufmodi erant Perfa:, 
Arabes, Gothi, Alani , Sarmatas , Franci, Germani, &c. atque omnes mani- 
bus ibant in tcrgo reuinclris . Non multo tempore poll a militibus Aurelia- 
nus interemptus eft : Imperiumque feptem menfibus fine Imperatore aliquo 
fuit. 



LI. 



103 



SVBLIMIVS EST REGERE ALIQVAM ITALIC 
PARTEM QJVAM TRANS ALPES REGNARE. 




Cumlmperium v. annis & vi. menfibus gubernafTet, atque 
ab omnibus Tyrannis vindicaffet , occiius eft. 




104 

nno a Christo nato ducentefimo o&uagefimo primo , ab 
Vrbe aucem condita milleiimo trigefimo fecundo , milites Impe- 
ratorem creare nolebant, omnemque ele&ionem ad Senatum refe- 
_ rebant. Indignum quippe rati,ex iis,qui Principcm adeo infignem 
trucidaffent , Imperatorem facere. Sed nee Senatus volebat , fciens le&os a fe 
Principcs miiitibus non placere , remejue ideo ad milites referebant : atque hi 
rurfum ad illosj qui item, cum recufabant, ad milites rurfum referebant. Turn 
tertio milites refcribebant , nolle fe ex eorum numero qui tarn indigne cum 
Principe fuo Dominoque egerunt, Imperatorem pati, nedum legere, obfecran- 
tes vt ex fuo Ordine Senatus ea prudentia ac fapientia , qua. femper praditus 
fiiit , Auguftum legeret: earn nempe fuamefTe fententiam ac voluntatem. 
Tandem inter Senatores qiiifpiam exfurgens itainfit : Exercitus fine Imperaiore 
aut Principe , reffe diuttus flare non poteft : quare deltgendum aliquem ejfe ipfa cogit 
necefitas . Germani enim , Vranci ac Gothi , limitem trans Rhenum rupijfe dicuntur y 
Vrbes njahdas ac potentes occupaffe , TZomanos nobiles interfecijfe , Trouincias cadi- 
bus , direptiombus atque incendw euerttfe . Atque ita Senatus communibus fuf- 
fragiis deligebat M. Clavdivm Tacitvm, virum ex Senatorio or- 
dine ob virtutem Reipublicse plane idoneum . Erat item homo magna vita: 
temperantia, state proue&a , atque in confiliis fane prudentiflimus. Et cum 
iam fene&utem fuam excufaret , Senatus refpondit , ipfum fe Imperatorem, 
ru?n militem facere-, eius animum, non corpus eligere, vt faltem iubeat, ac 
milites pugnent. Deinde ad Senatum verfus , auream ftatuam Aureliano po- 
nendam petiit ; vtque Aurelianum omnes pi&um in aedibus haberent , inter 
Deos connumerarent , legesque ac ftatutacius confirmarent atque approba- 
rent. Cum ergo omnia ifta facile impetraffet, Imperium, quod iam ieptem 
totis menfibus Principem non habuerat , au&oritate Senatus, Equeftris or- 
dinis Populique Romaaii, fufoepit. Vniuerfum patrimonium in milites eroga- 
uir, pctens, vt Aureliani leges militares etiam approbarent, qua: erant huiuf- 
modi : Vis tribunus efa ? imo <vi& wiuere ? minus militum confine . Alter alter urn 
neopprtmat, confodiat , inter ficiat aut capiat . Vuam nullus auferat , fegetemve con* 
tent. Olevm ,fal y lignum alterius nemo exigat . ■ Qtftfqus flipendio fuo contentus <z>i- 
uat. De pr<edd ho&is , nori de lacrymis prouinciatium milites ditefcant . Arma terfit 
fint 3 ferr amenta famtata , calceamenta fortia . Vtflis noua ruefiem excludat n>eterem. 
Stipendium in k baltheo qmfque, non in popmd habeat. Tor quern brachialem & annu- 
lum feponat. Equum fagmarium aut grauem nullus habeat- Alter altert quafiferuus 
obfequatur . A medtcis qmfque gratis curetur . Aruipicibus nihil dent . In hoijitijs 
cafie fe habeant . Jjhtt litem fecerit , '-vapulet , & c . Deinde ilios diligentiflime 
inquifiuit , qui Aureliani mortis aut re aut confilio forent confcij . Inuentus 
igitur Mneftheus quidam Principis demortui Cancellarius , qui diditaffet, 
Aurelianum quofdam totius exercitus nobiliffimos occifurum ; quo tantum 
quidem effecerat , vt Aurelianum interfecerint. Atque ob hanc cauffam poft- 
ea Mneftheus hie ad ftipitem furre&us, beftiis obieclius eft. Interfeclis igitur 
Aureliani percuiToribus, Tacitus fefe ad Imperium deinceps propagandum 
tuendumque parans, etiam a fuis miiitibus , quemadmodum eius pracceflbres, 
tandem interemptus eft. 



LI I. 



105 



MALVS Q^VI SVA CAVSSA BONVS. 




Poftquamlmperium'vi. menfibus adminiftraflet, 
immeritb a militibus interfe&us eft. 

O 




io6 

Annivs Florianvs ftatim poft mortem fratris fui 
Taciti Imperinm arripuit , quafi hereditarium fuiffet: 
m quamquam fciret Taciturn fratrem inSenatu adiuratum, 
cum in extremis ageret , vt nee fratrem nee liberos , fed 
optimum aliquem Principem faceret, qui Reipublicse Romance vtilis 
effet, ac Senatui placeret. Sufcipiebant autem nunc milites, volebant- 
6ue experiri, n* quid {ecus acrati e{Tent ageret, viam facile fcire qua 
vti ceteros e medio ipfam tollant -, fin probus, vtilis atque idoneus 
foret ac placeret, non alium petere. Verum vbi confiderafTent , in. 
miiltis ipfnm fratri efle haud diflimilem , nifi qubd Imperium paullb 
auidius arTe&affet , nimis quam ftrenuus iis videbatur, cogitabantquc 
iam qua ratione hominem interficerent . Florianus autem fe(e fern 
per in medio corporis fui cuftodum continebat", qui vt plurimum. 
Germani erant. Igitur cum milites fe fruftra in eo necandi oceafio- 
nem qugerere animaduertebant , fublata conclamatione Probum e 
Sirmio Pannoniaeoriundumlmperatorem propere legebant, vt'ele- 
clionem Senatus citb praeuerte«ent , quod Senatui ac Tacito earn tra- 
didiffent. Acclamatum erat ab omnibus militibus : Probe Augufte, 
dij te feruent. Probus facile nouerat militum mores ac tyrannidem : 
quamobrenf fe excufare exemplo ccepit, ac dicere fepius, non bene 
eos {ecum agere , fe militibus haudquaquam expedire •, idque ideb, 
qubd iis blandiri non nouerat. Sed nequidquam hsec omnia : ipfiim 
folum cupiebant , acmiris, laudibus efferebant. Quod vt Floriano 
nnrttiatum efiet , tantus ipfum metus extern plb inuafit, tantumque 
crudelitatem militum metuit ? vt fbiutis fibi venis animam fimul curri' 
languine effuderit. Geftum autem id eft in Ponto , eo in loco vbi 
Tacitus necem fratris viderat . Eb enim Tacitus exercitum fuum 
duxerat eo animo , vt interim Gothos profligaret, dum eorum mili- 
tes optimi quique cum Germanis ac Francis in Gallia effent . Tra- 
duntaliqui, milites Florianum adhuc viuum ofFendiffe , ipfumque 
fuis gladiis interfeciffe . Probus confeftim ad Senatum Populumque 
Romanum iftiufmodi litteras dedit , vt iis in Concordia: Templo 
Ie6Hs, ab omnibus acclamatum fit : Probus Auguftus temper viuat, 
feliciter imperet. multofque ei titulos , nomina &C honores attribue- 
rint. Qua: quidem omnia &C Senatus confirmauit : tantumque laeri- 
tije Romas quantum in exercitu fuit. Hinc omnis triftitia in gau- 
dium verfa eft : luxerant enim iam ahtea Aurelianum , ac deindc 
Taciturn 5£ Florianum. 






107 



LIIL 



qj/I VNI FACIT INIVRIAM, 
MVLTIS M1NATVR. 




In Imperio vixit 1 1, menfibus & XX. diebus : cum autem dubitaret 
' quod regno deponeretur, fibi ipfe manum intulit. 

O 2 




108 

r o B v s pollicebatnr Romanis faeculum plane aureum abfque bel- 
lis aliquibus,nec milites ampliusforeneceiTarios dicebat,quod bre- 
ui vniuerfum orbem Imperio Romano fubiicere decreuilfet : nul- 
__ E&t lus deinceps mercrct ftipendia ; quin aratro potius pofthac vten- 
dum roret, pafcenda pecora,equi,boues,aliaque id genus armentaj agri colendi 
ferendique : mortales haud immerito exultare inquiebac , ob felicia ilia tempo- 
ra, quas iam adfore promittebat. Atque hoc quidem pacto Probus Imperium 
adeptus eft anno Christi ducentefimo odtuagefimo fecundo. Iam vero 
Germani,Franci & Gothi,poft mortem Aureliani occupabant Galliam: aduer- 
fusquos Romanus Imperator Probus cum omniexercitu proficifcebatur , vt 
earn recuperaret j atque ex Barbaris iftis fudit prope quadringenta millia, ciui- 
tares recepic fexaginta: Reges nouem ad pedes eius fupplices ftratique iacebant, 
feruitium perpetuum offerebant , atque illi vectigal pendere obfequiumq- pra?- 
ftare pollicebantur. Hinc in Germaniam inferiorem profectus , ad Francos ve- 
nit, eosque multo fanguine expughauit. Hincrurfum in fuperiorem iter flexit 
Germaniam, ac Cherufcos fibi armis fubegit. Poft haze vero Illyricum petijt, 
vbi tantum Sarmatas ceterasque gentes, qua: fefe hoftes illi prabebant, in Thra- 
ciam vfque contudit, vt ne hilcere quidem auderent. Domuit item Gothos ; ac 
Saturninum,qui Orientis Imperium Byzantij arripuerat, Marte aperto occidit. 
Interea kfe Proculus ac Bonofus Imperatores prope Agrippinam fecerant,om- 
nemque {ibi Hifpaniam , Galliam Braccatam ac Britanniam fubegerant. Ve- 
mm cum Germanos ad auxilium rogaltent , nee ab iis impetrare , quod pete- 
rent, potuifTent, k Probo vterque interfectus eft. Atque vt rem paucis comple- 
ctar , fie Probus hie pacem vniuerfo terrarum Orbi reftituit, vt iam nemoad- 
uerfus Imperium Romanum vel mutire auderet : ac pafllm vulgo ferebatur , 
Mures rebelles nullum audire. Turn & exercitus palam di&itabat, etiamfi illi Pro- 
bi nomen non fuiflet , faltem cognomen adipifci potuiffe • vtpote qui vere erac 
probus, ncc fruftra illi nomen Probi inditum eflet. Hoc illud erat faeculum , 
quod Romanis Probus promiferat. <Ciimiam inui&iilimum hunc Imperato-i- 
rem Romam reuerfurum vbique nuntiaretur, tanta vniuerfus populusper Ita- 
lian! Lrtitia perfundebatur, vtiomnes ouantem triumphantemque paftim ho- 
norifiee exceperint,fueritque fane fingulis perquam grams. Vt ergo non lon- 
ge ab Vrbe Roma abeflet; , obuiam ipfi Senatus Populufque Romanus iaureis 
fertis ac palmiferis ramis proceftit, altisejue vocibus a cunctis acclamatum 
eft : Probus viuat, Probus imperet iugiter . Ante currum fuum triumphalem 
captos ducebat Germanos partim fuperiores , partim inferiores quingentos. 
Pone fequebatur inuictus ille exercitus , infinitis fpoliis onuftus . Ducebat 
etiam fecum ingentem ferarum cuiufcumque generis multitudinem , vt in 
Amphitheatro cum captiuis de vita concertarent . Et ad iftum quidem mo- 
dum Probus Romam ingreffus eft. Gumque fpolia diuiderentur, turpis illi e- 
quus indecorufque forte tantum obtigit. At vero iam pace terra marique par- 
ta, dicebat, minime profec~t6 conuenire , otiofum eflfe quemquam ;■ nee decc- 
re , vt cuiquam gratis alimenta fuppeditentur : iam tempus efle , quo rai- 
lites in campis nulli futuri fint neceflarij . Varias militibus permittebat re- 
giones, eafquein fua cuique patria, vti vineas deinceps colerent. Adducc- 
bat item fecum in patriam multa militum millia; quos circa oppidum na- 
tale Sirmium fodere, aggeremque conficere, iubebat. Cuius rei cum iam 
tedium illos cepilTet, Probum interemerunt. Debebant etenim Imperatorem 
habere fanguinarium , & qui praeter bella ac cruorem nihil propemodum 
fitiret. 



109 



LI V. 



ANNONAM GRATVITAM MILES 
COMEDERE NON DEBET. 




Cum Imperio magna cum laude v I. annis & 1 1 1 1, menfibus 
prafuiflet , indigne ftrangulatus eft. 

O) 




no 

a R v s natione Gallus, Narbonas genitus, ftatim vt Pro- 
bi mors Romas eflet nuntiata , a militibus in Prastorio 
I Imperator Rom. creatus eft, vt fie in ele£tione Senatum 
prasuenirent ac prasuerterent. Et tametfi quidem miles 
hie fuerat fane perquam ftrenuus fortisque, ( vt cui ob virtutem 
fortitudinemque inflgnem Probus mifTis ad Senatum litteris fta- 
tuam collocandam iam ante cenfiierat ) haud libens eum tamen 
Senatus fufcepit ; idque ob Carinum eius filium , adolefcen- 
tem omnium perditiflimum , fceleftiflimum 3 nequiflimum, 
ac patri in omnibus plane contrarium .' verebatur enim ne qua- 
(i iure hereditario fibi olim Imperium arriperet. Id autem ita 
ceftum eft anno ab Christi natiuitate ducentefimo o&ua- 
gefimo o£buo . Vbi igitur primiim Carus hie Imperium acce- 
pifTet , Romas nuntiatum fuit , Per/as iam expeditionem paraf- 
fe : quare liberis Casfaribus nuncupatis, Carinum in Galliam cum 
viris le£tiflimis deftinabat, ne Germani 5 Franci,Gothi, ac Barbara 
gentes alias, interim dum inOriente abeft,patriam opprimerent 
fuam : proficifcebaturque , du£to fecum Numeriano altero fifio, 
omni cum exercitu atque expeditione militari Orientem verfus, 
vti rebelles Perfas expugnaret. In itinere ofFendebat Sarmatas, 
qui morte Probi audita Imperio Romano defciuerant, paftimque 
Prouincias Romanas inuaferant, ac mifere deuaftarant. Horum 
Carus vnico conflicl:u fudit prope quadraginta millia , cepitque 
immenfam multitudinem, quam fecum duxit in Perfiam. Cum 
iam Carus Perfas vi deuiciflet , eorumque ciuitates prascipuas 
funditus euertiffet, Mefbpotamiam recuperafIet,Parthosexpu- 
liftet, atque omnes Orientales regiones Imperio Romano fiibie- 
ciflet , caftra prope Tigridem fluuium collocauit , vbi tanta il- 
licb tonitrus ac fulminis tempeftas exorta eft , vt ipfa terra con- 
cuti plane videretur. Tandem Carus fulmine i&us interiit. Ita 
fieri fblet, flquando regnum aliquod fit interiturum : ita, in- 
quam, primum Duces , Principesque lautlatifiimi , qui iftud tu- 
tarentur, vel manu diuina,vel enfe, vel fulmine e medio fuftol- 
luntur. Imperium enim poft mortem Probi , qui illud reftaura- 
rat , paullatim indies deficiebat : ac contra Barbaras nationes 
magis magifque efficiebantur potentiores , maxime verb Ger- 
mani , Franci 8c Gothi 5 quemadmodum ex fequentibus con- 
ftabit. 



LV. 



in 



BONVS DVX BONVM REDDIT 

COMITEM, 




Saeua morte abfumptus 1 1. Regni fiii anno. 



112 

" vmerianvs ab militibus Pop. Rom. Imperator Auguftuf- 
que mortiio patre falutabatur. Quamquam enim Carinus 
nam maioreffet,nimis tamen longe a militibus aberat. Id 
'ita adtum eft anno poft Chris tvm natum ducentefimo 
nonagefimo. Hie autem Numerianus vir fuit admodum doctus, 
Poeta haud vulgaris, &C Orator adeb potens , adeb eloquens , vt om- 
nes (iii temporis facile fuperauerit. Adeb , inquam , quocumque di- 
cendi genere difertus, vtSenatus illi ftatuam in bibliotheca. Vlpiana, 
ponendam decreuerit, cum inferiptione huiufcemqdi: Nvmeria- 
no Cjesaki Oratori temporibvs svis potentissimo. 
Hie Antiochise Chriftianorum templum ingredi volebat, vt corum 
officia myfteriaque oculis notaret. Sed cum id fieri Cyrillus Chri- 
ftianorum Pontifex vetabat , dicebatqne indignum effe , vt arcana 
cognofceretdiuina, pofteaquam facrificiis idolorum contaminatus ef- 
fee -j ita his accendebatur , vt enfe edu&o Cyrillum confoderit. Et qui- 
dem cum iam exercitumvi£torem exAfia in Italiam Romam redu- 
ceret, oculis coepit adeb Iaborare , vt occlusa le£tica ferri ( ne aut aer, 
auribl , aut etiam puluis obeflet) in itinere debuerit. Turn autem 
fbceri fui Apri induftria. clam eft interfe£tus, vt fie ipfe Imperium in- 
uaderet. Longe lateque per plurimos.dies mortuum Numerianum 
vehebat, cumqne a militibus de falute Imperatoris qua:reretur , re- 
ipondebar, optime valere . Tandem deteftabilis Apri fa&io fqui mor- 
tem Imperatoris tantifper celare , donee Imperiumadeptus foret, de- 
creueratj diutiiis latere non potuit, resque cadaueris foetore prodita 
eft: turn hie a. militibus raptuscomprehenfufque, Diocletis manibus 
interfe&us eft: quern confeftim militesadImperiumfubrogarunt,ac 
Diocletianum Latine appellarunt. Iam verb Carinus in Gallia etiam- 
num erat fuperftes : agebat iftic fecure omnia pro animi fui libitu , 
omnemque lbllicitudinem in Caraufij Tribuni fui humeros impone- 
bat. Hie cum fins copiis Bononia per Galliam Belgieam proficifce- 
baturad MareBritannicum, vt illud a Francorum 8tSaxonum op- 
preflione £c direptione* tutum redderet. Et quantumuis Caraufius 
plurima fsepe Frances ac Saxonibus abftulifTet, opescjue pame infinitas 
acaptiuis corraiifTet- nulla tamen fpolia vel Romanis Imperatoribus 
vel Galliae Prafidibus numerabat, fed fibi omnia retinebat. Ob quam 
equidem cauftam in earn vulgi incidit lufpicionem , quafi prudens 
fciensque Francos & Saxones Gallicam regionem inuadere permittc- 
ret, vt fpolium iis toties auferre, feque ita ditare poffit, ac tandem 
Imperium adipiici f quemadmodum res ipfa etjam poftea compro- 
bauit. 



LVI. 

QJ/ OD VIDERI VIS, UTa 



ii* 




In Impcrio ii. annis patri auxtliatus, peremptus eft. 




114 

arinvs poft patris ac fratris obitum e Caefare fa&us eft Augu- 
ftus i quod iampridem Senatus fummopere timuerat. Sceleftus e- 
nim hie bonis omnibus erat inuifus. Quamobrem illi pater , dum 
viueret, faspius cogicauit Casfaris nomen abrogare ; fecifietq; vtique 
( vt Pomponius La^tus exiftimat ) fi non morte prauentus per fata minus po- 
tuiflfet. Negabat item hunc aliquoties fuum eflfe nlium,ftatuebatqi ipfum occi- 
dere. Omnibus enim fek fceleribus nimis quam turpiter inquinabat. Pater ip- 
fum GalliaSjHirpaniaSjBritanniaSjAfricaSjIllyriacatq; Italic defenforem decreue- 
rat; fed ea lege,vti nihil faceret, nifi quod Senatus Romanus iuberet. Luforibus, 
mimismebulonibus ac lenonibus fuum implebat palatium,vt qui ftuprator erat 
contaminatiilimus^omnifque probitatis corruptor flagitiofiiTimus. Plurimos ex 
optimis quibufque, quos nonnihil verebatur 3 fictis criminibus partim occidit, 
partim in exfilium mifit: & qui illi maxime fauebant, optimeque confulebant, 
eos turpiter aula exegit , & in eorumdem locum nebnlones atq-, improbos quof- 
que fubftituit. Litteras ad Senatum dabat fuperbas : omnes matronas nobiles 
vitiabat; & fi qui hinc tome ipfum intuebantur,his minitabatur mortem. Vxo- 
res fimul ducebat nouem j atque ex his fi qua: pra? gnans eflet , a fe repellebat. 
Denique beftia erat adeo crudelis,adeo ferox,adeoque vitiis enormibus infe&a, 
vt cunctis paflim horrori eflet mortalibus. Nee Prouincias vero indefenfas fb- 
lum relinquebat,fedCaraufium etiam conftituebat, qui Francos,Saxones,alia£ 
que nationes Barbaras ad fe quail in prasdam alliceret. Ceterum vt Sabinus IuJ| 
lianus Imperium inuadere conabatur, hunc contra Carinus omni vi in Italian*! 
proficifcebatur, atque in campis Veronenfibus occidebat. Non multo tempore \ 
poftTribuni fui cuiufdam dextera ( cuius coniugem dicebatur polluifle ) truci-j 
datus eft. Interea dum res in Gallia atque Italia agebantur, milites Orientalesf 
poft Numeriani obitum multiim diuque in campis confultabant, atque ad ex-.l 
tremum (quamquam Carinus adhuc in Gallia" viueret, vt fupra dictum eft)fjj 
Diocletem Imperatorem faciebant, Auguftumque appellabant . Qui quidem I 
fimul ac Imperium fufcepiffet, nomen fuum Graecum in Latinum mutauit, at- 
que ex Dioclete fecit Diocletianum. Operaepretium autem eft,adeoque necefla- 
rium ob mutationem Principum , & quodAuguftorum & Caefarum nomina 
inter fefe commifcebuntur, annorum feriem hoc in loco recenfere r vt alterum 
ab aitero facilius dignofcamus. Anno Christi ccxc. Diocletian vs 
Imperator fadus eft; Annoccxci. Diocletianus Maximianvm Cx- 
farem nuncupauit. Anno ccx c v. Diocletianus Maximianvm fecit Au- 
guftum. Co nstantivm vera hiac Galerivm Maximian v"m 
Carfares nuncuparunt. Anno cccix. Diocletianus & Maximianus Im- 
perij fceptra depofueruntjCoNSTANTiNVMque & Galerivm Maximia- 
nvm crearunt Auguftos . Turn Conftantius filium fuum Constant i- 
N v m Casfarem appellauit : itemque & Galerius Maximianus Maximi- 
nvm ac Severvm Caefares nominauit. Annocccxi. Constan- 
T i n v s poft mortem patris Auguftus in eius locum fucceflit. Anno cccxn. 
Maxentivs fefe Auguftum Roma: nuncupauit . Turn Maximianus , 
qui Imperium paulld ante deferuerat, rurfus regni fceptrum fufcepit, ac Ga- 
lerius Licinivm Csefarem fecit . Anno cccxvi. fuere fimul Augufti 
quatuor, Maxentivs, Maximin vs, Constantinvs,&Li- 
c i n i v s. Anno denique ccexxm. Licinius M. Martinianvm 
Casfarem nuncupauit. Atque ita tandem Conftantinus vnicus Monarcha effe- 
ctus eft. 






US 



LVII. 



POPVLO CEDE, NE PARE. 




Cum patte & fratre 1 1. annis in Imperio (edit, poflea 
Auguftus fa£tus,gladio concidit* 

P 2 




116 

iocletianvs Romanae Monarchic Imperium fufcepit 
anno poft ChrTstvm natum ducentefimo nonagefimo. 
Ortus autem erat Salonis Dalmatian, vir diligens, probus, 
fubtilis , acutus , modeftus, in rebus ciuilibus ac militaribus 
iuxta peritus , &C qui confiderate omnia cum iudicio aggrediebatur. 
Cadar qnidem, vt di&um eft, in caftris poft mortem Numeriani leclus 
erat a militibus , verum Senatus ipfumpoftCariniobitumprimb Au- 
guftum nuncupauit. Circa Principatus fui initia pafTim varias orie- 
bantur in vniuerfo Orbe feditiones ac tumultus. Nam dum Cari- 
nus omni vi e Gallia aduerfiis Sabinum Iulianum in Italiam profi- 
cifcebatur, noui in Gallia deintegro inter rufticos, quos Bagaudas 
vocabant, motus exorti funt , qui Amandum fibi atque ^Emilianum 
Duces ac Tribunos conftituerant . Turn Diocletianns fibi. Maxi- 
mianum militem fortiffimum Casfarem creabat , ablegabat^ue con- 
feftim cum omni copia in Galliam contra feditiofos fa£tiofbsque 
rufticos. Interea Carinus in Italia confoditur . Turn in Imperio Ro- 
mano cun&a perturbari , ob multitudinem Tyrannorum qui pafiim 
exoriebantur . Caraufius (qui Galliam Belgicam ab incurfionibus 
Francorum & Saxonum tueretur ) purpura indutus Britanniam in- 
uadebat, Achilleus iEgyptum, Qumquegentiani Africam,Narfeus 
Perfarum Rex Orientales paffim regiones qnatiebat. Eadem hac tem- 
peftate Maximianus in Gallia fa&iofbs illos Bagaudas fudit deleuit- 
que ♦, atque inde infigniter triumphans reuerfus eft. Turn ilium fibi 
Diocletianus faciebat Auguftum . Facile enim animaduertebat, iftiuA 
modi motus pervnum aut alterum fedari vix pofTe. Obquam ratio- 
nem legebat Maximianum, vt pari iure fe iuxta imperaret. Duo hi 
cefcjuali poteftate imperantes,appellabanturAugufti. Hi autem Au- 
gufti &; alios duos fibi legebant,non quidem vt eiufHem fecura eflent 
poteftatis, fed taniquam Imperij fucceffores, quosnon Auguftos, fed 
Gaefares appellabant. Diocletianus Galerium Maximianum Caefarem 
faciebat, MaximianusverbConftantium. Confeftim inter fefe Regna 
ac Prouincias partiebantur , qup quifque pugnaturus proficifceretur. 
Diocletianus ^gypturrffifei capiebat, feque cum omni exercitu rati- 
bus committebat , atque in ^gyptum per mare Mediterraneum traij- 
ciebat. Hie Achilleum Alexandrian, quam o<5tauo menfe expugnabat, 
obfefTumtrucidabat, ciuitatemque ( qua? ceteras Africa: vrbes opibus 
facile fuperabat ) militibus fpoliandam dabat. Denique breui vniuer- 
fam iEgyptum in priftinum ftatum reftituit,magnaquepotitus victo- 
ria in Italiam redijt- ac miradeinccps Romae perficere occcepit,vt in 
fequentibus dicetur latius. 



LVIIL 

NIHIL. DIFFICILIVS QJV A M 
BENE I MJ> E R A R E. 



117 




Poftxix. annos Imperio ceflit, multosque Regno prafecic. 
L X X 1 1 1. setatis anno (eipfum interfecit. 



P 3 




n8 

aximianvs Hungarus erat, natura ferus , incompofkus, 
ftolidus, ardens libidine, parentibus operariis atque agrefti- 
'busortus. Haud enim longe a Sirmio pater eius in campis 
opera exercuit mercenaria. Huic Africa obtigerat,vti Quin- 
quegentianos domaret . Atque it» quidem hie ( quemadmodum in 
jEgyptum Diocletianus ) cum omnibus copiis traiecit in Africam . 
In hoc autem bello Maximianus incredibili vi&oria Reges quinque 
deuicit,qui inter fefe appellabantur Germani. Hie tantam Quinquc- 
gentianorum fudit multitudinem , vti nullus ei refiftere ampliuspo- 
tuerit-, redijtq-,jtem (vt Diocletianus) Romam infigniter triumphans-, 
vbi pari iure Imperium pacifice adminiftrarunt. Diocletianus (elo- 
uium s ac Maximianus Herculeum, tamquam Iouis filium,{efe appella- 
bat.Intereadum ambo Caefares circa exteras regiones erant occupati-, 
nempe Conftantius circa Occidentem aduerfus Gallos 8c Francos,Ga- 
lerius verb Maximianus circa Oriente contra Perfas-,ceeperunt Augufti 
inter fefe confultare, quemadmodum cum Chriftianis ageretur. Nam 
dereligione diflentiente's opinionesdiutius ferre minime volebat. Huic 
reinon leuem occafionem praebebat haereticus ille Manes temporibus 
iFelicis fummi Chriftianoru Pontificis. Hie Manes fe Chriftum aflere-| 
bat verumq-, Mefliamjatq-, eb plane efFerebatur,vti duodecim etiam A- | 
poftolos felegerit,quos in vniuerfiim orbe abIegabat,vticuncl:os morta-J 
les ad fuam fidem raperent. VariaSjperuerfaSjimpiaSjineptas infiilfasq; I 
diuerfbrum hjereticorumcollegeratopiniones, quibusvenenumfuum 
ita late effundebat, vt hinc Manichecirum fe&a originemfuam duxerit*. ' 
Rerum omnium dubftatuebat principia,alterum quidem bonum,om- 
nis videlicet boni ac lucis • alterum verb malum, totius nimirum mali 
ac tenebrarum: 8£ quidquid Tub afpe£tum noftru cadere poflit^id omne 
a malo Deo fuifle conditum • a bono autem Deo quod oculis cernerc 
non pofTumus. Statuebat item Deum lumen efleamoriscorporeum: 
diabolum a fe principium fumpfifle, atque a Deo minime fuifle crea- 
tum , fed naturam Sc ov<rlou> efle mali , vt Deus eft natura atque eflentia 
boni. Prasterea mundum diaboli efle opificium, quemadmodum etiam 
ad eumdem humani generis creationem referebat. Hinc enim matri- 
monium ex diabolo prouenifle aiebat,infantesq-, ab eodemin matribus 
procreari, nee coniugatos fore refurre&uros. His ille rationibus matri- 
monia prorfiis contemnebat. Tandem etiam ignominiose impieque in 
Deiparam virginem MARiAMbacchatus eft, vanum efle phantafmaj 
inquiens,aflerere Christvm ex Maria natum: haud enim credi pof- 
fe tantam Maieftatem eb fe humiliafle, vt in hominis corpus defcende- 
ret. Affirmabat item Christvm non verum fuifle hominem, fed cor- 
pus quoddam imaginarium humanis oculis apparuifle. Huiufinodi ar- 
ticulos collegerat aduerfus Chriftianos quinquaginta,qni Auguftino 
atq-, Hieronymo plurimum recerunt negotij. In quantam calamitatem 
miferiamque hsereticushic Chriftianos protraxerit,mox audies. 



LIX. 

SATIVS EST MORI, QJ/ A M 
PRIVATVS VIVE RE, 



119 




Hunc Diocletianus Gdarem , pbft anno 1 1 1 1. Auguftum 

fecum conftituit; anno x v. vterque Imperio ceffit. 

aetatis anno LX. fufpendio perijc 




120 

onstantivs C#(ar in Gallia cum exercitu fuo agebat in 
caftris apud Lingones, vbi primum quidem ab Francis Ger- 
manifque ta«to impetu opprimebatur , vt CcCc in fugam 
cum fins verrere debuerit . Ad propinquam vrbem fellus fe 
propere conferebat, cuius portae hoftili metu occluiasfuerant: &C nil! 
ab incolisa^nitus demiftb fune per muros fublatusfuiiTet,eum haud 
dubie inlequentes hoftes captiuum abduxiffent. In vrbe hortabatur 
uios , qui eb ante confugerant, ae talem ignominiam paterentur, 
fuum honorem defenderent, ac fe a Francorum Germanorumque in- 
iuria vindiearent. Concionabatur etiam ciuibus, qui fiimptis armis vi- 
ctis Romanis auxilium praftabant, Itaque apertis portis irati in hoftes 
irruperunt. Mox fortuna ad Conftantium versa , Germani ac Franci 
fuperabantur, in fugam vertebantur, 8t prope fexaginta millia casde- 
bantur. Atque ita Conftantius vnO die adueiTam &C fecundam fortu- 
nam expertus eft,adeovthac infigni victoria tota Gallia pacata fue- 
jtit y potentiaque Francorum plurimum areata. Sic &C Caraufius, qui 
aduerfus Conftantium fuerat deftinatus ,ab Ale&o locio fiio clam in-* 
terficiebatur, cum iam feptennio tyrannidem exercuiflet. Hinc tan- \ 
dem Conftantius in Britanniam delatus, totam infulam fuolmperio 
recuperauit . Vxorem duxit Helenam captiui Regis filiam, repudiate 
priore coniuge Theodora Maximiani nouerca , ex qua tamen non- 
« nullos fufceperat liberos . Tan'tae erat dementias ac modeftia: > vt a 
Britannis &C Gallis plurimum flierit adamatus . Sub hax tempora 
Franci a Sueuis Mceno fluuio , qui prope Moguntiam Rhenum in- 
■fluit, diuiii fticre,: nomencjue Alemani turn primb cceptum eft, 
Sueuifque proprie attributum. Ita enim ab inferioribus Germanis vt 
plurimum funt appellati-, atque hi contra ab illis German^ excepta 
Francorum Regione, cuius capitalis ciuitasHerbipolis eft. Hac et- 
iam tempeftate Alemani cum Saxonibus vicinis fuis fcedus concor- 
diamque inifcant , ac Diocletianus fimulcjue Maximianus Romae in 
fummo habebantur honore. Diocletianus gladium fuum,veftescal- 
ceamentaq[-, gemmis exornabat, feqiie vt Deum adorari iubebat. Sed 
earn gratiam apud Romanos haudquaquam promeruerat. Nam pra> 
terquam quod inciuilis plane erat ingenij,natura etiam eratferiis,cru- 
delis , afperitatem fuam etiam vultus horrore fignificans, inuidus, li- 
bidine ardens, ambitiofiis atque in confiliis ftolidus . Coniugem 
duxerat Eutropiam e Syria oriundam, ex quaMaxentium filium ac 
Fauftam filiam foam fufcepit, qux Conftantino huius Conftantij fl- 
lio poftea nupflt. 



121 



L X. 



VIRTVS EXERCETVR,NON PERIT. 




In Caefarem a duobus Auguftis creatus , ac xiiii. anno 
poftvbilmperio cedunt, Auguftus fa&us, 
1 1, poftea anno nature conceffic. 




:i 



122 

• 

alerivm Valerivm Maximianvm alteram Caefarem Dacia 
nobis parentibus agrariis genitum dabat , vt qui cum patre inter ru- 
fticos armentorum fuerat paftor. Hie autem ad bellum fe etiam 
quam inftrudtilfime parabar. Erat fiquidem corpore pulcher, bella- 
touquefane felix atqueeximius. Commiffura igitur huic erat bellum (vt dictum 
eft ) Orientale contra Perfarum Regem Narfeum . Ac duobus quidem pradiis 
feliciter habitis,tandem inter Gallicinum Carrafque congreflus,fuperatus eft. Ea 
forte tempeftate Diocletianus Auguftus in Orientem Mefopotamiam concefle- 
rat,ad quern vi£ti Galerij milites confugerunt. Tantaque ab ipfo Galerius info- 
lentia exceptus eft,vt ad Principis vehiculum aliquoties pedes cucurrnletradatur. 
Qua; quidem ignominia Galerium ad alteram expeditionem ade6 excitauit , vti 
arma rurfus contra Perfas ceperit, nouisque contracts copiiseos tandem deuice- 
rit. Cum iam cuncta tranquilla pacataque forent, Diocletianus Maximianufquc 
Chriftianorum perfecutione, hie in Occidente,ille in Oriente, ade6 procurarunt, 
vt perfecutiones alias iuperiores facile fuperauerint. Dici etenim vix poteft,quan- 
ta quotidie hominum multitudo in diuerfis Prouinciis fuerit interempta, idque 
annis decern continuis. NumquamChriftiana refpublica ade6 fuit contriftata, 
adeoque paene radicitus exftirpata. Conftat vno menfe variis inauditifque crucia- i 
tibus funTe interfe&a circiter feptemdecim millia. Cuncta paffim Chriftiano- 
rum templa funditus euertebantur. Praeterea & libri Noui acVeteris Inftrumenti 
cum aliis Chriftianorum libellis variis comburebantur . Oppidum quoddam 
Phrygian cum vniuerfis mortalibus incendioprorfum abfumebatur, quodidolis 
facrificare dues recufabant. Sub id autem temporis Nicomediae regium exureba- 
tur palatium: & cum falsa fufpicione captus Diocletianus, fraude Chriftianorum 
incendium paratii fuifTe putaret, infinitos Chriftianos in flammam viuos conijei 
iubebat. In Pataftina multi beftijs obiecti fuere j nee vllum tormenti genus po- 
tuit excogitari,quo non Chriftiani amciebantur.Nonnullis fub vnguibus afperas 
infixere fpinas^ atque id quidem cum feminis,tum puellis etiam teneris. Quin Sc 
eadem in occiiltis pudendifque corporis partibus horrende perpetrarunt • Alijs 
item candenti ferro oculi ertbdiebantur. Ha?c perfecutio etiam trans Oceanum 
in Angliam ferpfit , multofque iftic trucidauit . Pari ratione & in Africa atque 
jfcgypto geftum eft. Ita enim inquit Eufebius : Equidem ipfe meis vidi oculis in- 
numeros in Aegypto mortales fupplicio ajfeffios fuijfe , quorum alter alterum pracedere 
optabat; er ant que omnes non aliter ajfeffii , atque ji ducerentur ad quoddam tripudium. 
Diocletianus itaque humani cruoris fatur ita ad Maxim ianu m fcripfit : Sibi vi- 
fum fuifle iftiufmodi opus committere alteri : ac quia iam ingrauefcente asuo 
parum ambo deinceps Imperio forent vfui , placere , commodiorem vitam age- 
rent, ftationemque tuendas Reipublicac viridioribus iunioribusque mandarent. 
Cui asgre quidem primo Maxiraianus obtemperauit : poftea tamen natural fuae 
indulgens vterque , vno die Imperij infignia , veftes poteftatemque vniuerfam 
depofuit; ac Diocletianus quidem Nicomediae , Maximianus ver6 Mediolani, 
Imperium Conftantioac Galerio committens, Auguftosque creans. 



L X I. 

SPONDE, NOXA PR1STO EST. 



123 




Duo Augufti hunc in Casfarem elegerunt; X 1 1 1 1. annis pbft, cum 

illi regnare defierant,Auguftusfacl:us,fextodeindeanno 

crudeliflima morte animam egit. 




124 

■ 

aximinvs, qui & ipfe perfecutionem contra Chriftianos per- 
quam fedulo procurabat , Caefar ab Galerio creams eft , Conftanti- 
nufque a patre Conftantio. Proinde ita mm Imperium diuifum 
fuit, vti Conftantius Italiam , Britanniam atque Africam poflide- 
ret j Galerius vero Illyrico 3 Alias acque vniuerfo Orienti imperaret . Sed Con- 
ftantius nomine ac dignitate Augufti contentus, adminiftrationem African at- 
que Italian recufauit , prsefuitque tantum Gallia: ac Britannia:, quam non ita 
pridem e Francorum & Germanomm manibus vindicauerat. Ad extremum 
etiam filio fuo Galliam reliquit , atque ipfe conceflit in Britanniam. Galerius 
igitur animaduertens Conftantium reliquiffe Italiam & Africam , duos fibi 
adoptauit Caefares , Seuerum &; Maximinum : ilium Italia: & Africa: pra:fecit, 
hunc Orienti, vt & hinc Chriftianos expelleret: atque ipfe Illyrico folus im- 
perauit. HicMaximinus tarn trucuiente Chriftianos infecutus eft , vtiam 
prope nulli in plateis confpicerentur mortales. Certe templa cunc~t.a,carceres, 
domus, penaria, a:diumque abdita Chriftianis onerabantur. Cumqueiam 
hullus locus vacuus reperiebatur, nee in quern eos amplius dettuderent ac fer- 
uarent, ingens fane multitudo educta eft ac beftiis obiecla. Sacerdotes in fpe- 
ctaculum Orbis atque Angelorum diuerfis'eruciatibus trucidabantur. Nullus 
hercle csedendi, laniandi ac fodiendi finis. Tortores iuffit pro ferreis dentibus 
ollarum acvitrorum fruftis carnem cutemqueChriftianorum italaniare, ita 
lacerare ac rapere, vt integri nihil in iis remanferit. Feminas penitus denuda- 
bant , vt pudenda facile confpicerentur . Prarterea & gladiis fuis atque haftis 
eas, altero pede circumietto , alteroque capiti fubiecto, alligabant, ac totis ita 
diebus fufpendebant. Nonnullas item eo pertrahebant, vbi arbores dux prope 
fe coniun6tim excreuerant , quarum lummitatibus depreftis altemm pedem. 
liuic arbori, alterum alteri alligabant j vt cum fe arbores in altum reciperent, 
eas medias difcerperent . Atque vbi Chriftiani lubentes plena fiducia morti 
fefe manciparent, paululum tyrannorum animi fuere commoti, nee minus 
tamen feuere cum iis egemnt. Magna item in ^£gypto Chriftianis adhibe- 
bantur tormenta. Nonnulli enimpoftquam virgis ca:ii fuiffent, aut combu- 
rebantur, aut capite obtruncabantur , aut fubmergebantur , aut etiam fame 
enecabantur . Alexandria: a£tum fane eft turpiflime : quibufdam enim aures, 
nares, manus membraque cetera pra:cidebantur , atque ita dimittebanmr . 
Antiochiae craticulis impofiti viui carbonibus affabantur. Duo erant adolefcen- 
tes nobiles, quos, vti Diis facrificarent , cogebant. Illi autem relpondebant: 
Ducite nos ad aram. quo cum duxiflent, manum vterque fuam in ardentem 
fiammam extendebant , atque inquiebant : Turn nos facrificafle credite, cum 
hinc manus extraxerimus . Atque ita manus in igne continentes immoti per- 
ftiterunt. Ad iftum igitur modum Maximinus in Oriente faeuijt . Sed huius 
rabies multum boni Chriftianis prasftitit , tantum abeft , vt detrimenti quid- 
piam adtulerit. Nam virtu te ac conftantia, qua in perferendis cmciatibus prar- 
diti erant, magis magisque celebres ac gloriofi reddebantur. 



LXII. 

MISERA FORTVNA QJ/ JE 

CARET INIMIGO. 



125 




i GaleriusMaximianushuncCiefarem creauit;duobus annis pbft 
aflumpto Augufti nomine horribili morte interijt. 

0^3 




126 

evervs, cui in Italia perfecutio commina erat, fe etiam Ghriftiano- • 
rum fanguine contaminauit ac mifere cruentauit. Nam in iis etiam 
regionibus varia tormentorum genera , nunc hare ,nunc ilia recenter 
excogitata proferebantur. Atque inprimis quidem a capite ad pedes 
vfque mifere excoriabantur. Dein vero beftiis obiiciebantur , quas igne aliisqj 
modis ad infaniam & furorem antea prouocarant. Vfqueadeo feie mortales^be- 
ftiae atque elementa aduerfus miferos Chriftianos obarmabant. Cumcjueitaeos 
excoriaffent,atque in arena pofuiiTent>feras in caueis fuis ante ad iram ac rabiem 
concitatas emittebant, vt in Chriftianos impetum facerent & fazuirent, qui eas 
lseti exfpettabant. Et id quidem ita multis in locis multis annis continuatum eft; 
tanta etiam multitudine, vt farpe illis dies prius defecerit , quam fuapotuerint 
explere tormenta. Quae tamen omnia nee vir,nec femina 3 nee etiam puer vm- 
quam expauefcebat : fed id potius quifque metuebat,ne non breuitate diei im- 
peditus, mature fatis Martyrum catalogo poiTet inferibi. Atque ita conftantia 
quadam fidei prasfentem mortem tamquam melioris vitae principium ouantes 
exoptabant i nee alter alterius cruciatibus ac mortelanguefcebat,fedvniuer{i 
Domino pfalmos atque hymnos diuerils vocibus mortem exfpectantes decan- 
tabant. Galerius item in Illyrico fuo cum exercitu indigna incredibiliacjue per- 
ficiebat tormenta. In Pontoplerifque plumbum liquefacl;um ihdorfa efFufum 
eft : plerifque item in eas corporis partes , quas natura tegi voluit. Feminaruin 
puellarumque pudendis candentia ferra intulerunt. Did hercle non poteft : 
quantis Ethnici Chriftianos afFecerint cruciatibus j quos illi perftrenue lam ac 
lubentes etiam obierunt, fuperaruntque. Cum igitur iudices quafi fiia tyrannide 
enent faturati,animaduerterentqueciuitates fuis orbari ciuibus, parentes liberis, 
ac liberos parentibus , agrique eiTent abfque cultoribus, itaedi&um paullo mi- 
tigarunt : Pofteaquam indignum e& totpajjim dues fuis fententiis immorientes trucida- 
ri , decreuimm iis parcere : ac ji qui eim opinionis deinceps deprehendantur s his dexter 
oculus ejfodietur , nota'que per pet ua genu fimflro ffl candenti ferro inuretur, atque ita 
deindepajjim per omnes prouincids in metaUa lapidesque damnabuntur. Interea Roma: 
Praetoriani per feditionem Maxentium Maximiani filium Auguftum crearunt. 
Quod cum Maximianus intellexiiTet , fpem cepit repetendi Imperium , quod 
Diocletiano au&ore inuitus depofuerat , incredibilem : propereque Lucania 
Romam petijt. Diocletianum item litteris admonuit, vti relidtum Imperium 
rurfus aiTumeret. Sed huicille acquiefcere omnino noluit. Galerius autem 
aduerfus Maxentium ingenti cum exercitu Seuerum mifit : qui vbi ad vr- 
bem cit6 veniffet, ipfam fortiter obfedit. Sed milites ipfum illico defeme- 
runt ; ac Maxentio , inftin&u equitum, quorum fraude erat proditus , fefc 
tradiderunt. Quod vt Seuerus animaduertit , in Illyricum fugere conatus, 
ab iis in itinere apud Rauennam occifus eft , quos ipfum infecuturos miferat 
Maxentius. 

. - • - ' 7 . - 



LXIIL 



127 



QVANTO MAGIS RESISTITVR, TANTO 

MAGIS ADDISCITVR: CHRISTI ANO RVM 

SANGVIS, CHRISTIANORVM SEMEN. 




Galerius hunc cum Maximino Ca^farem fecit, 
nee mukb pbft interfe&us eft . 




axentivs poftquam ita per feditionem Imperium fuiflet adeprus, 
conatus eft nunc fuum filium Maximianus(qu6d erant inter fe diuifi 
exercitus)Imperio priuare. Sed ciim id milites indignati ferre minime 
vellent,illic6 conccflit in Galliam, falso fe conquerens a filio pulfum, 
vtad generum fuum Con ftantinum ita commode veniret, ipfiqi clanculum infi- 
dias (idenim quasrebat)pararet,ac Regnum inuaderet,qui iam placide in Galliis 
tranquillecjue imperitabat , plurimumque aciuibusac militibus diligebatur. Re 
igitur per filiam fuamFauftam aperta, ac marito indicata,propereMaximianus 
difceflit- Verum Conftantinus ipfum fecutus, MafTilia; captum laqueo ftrangula- 
uit. Sub hare tempora Conftantius pater Conftantini Eboraci in fata conceffit. 
Turn Conftantinus e Carfare faclus eft Auguftus . Iam vero Maxentius omnem 
Romas perimebat honeftatem,Romanis per vim fuas abripiebat coniuges,multaf. 
que matronas in aulam accerfebat , vt cum iis libidinem expleret fuam. Contigit, 
vt cum Sophronia vrbis prsefe&i coniunx per libidinum miniftros ad ipfum ac- 
cerfita follicitaretur, segerrime id tulerit, ac marito rem lacrymis aperuerit : qui 
graues ex imo pe&ore educens gemitus.,tandem hoc faltem refpondebat:Quid fa- 
cias? aut obfequendum homini,aut moriendum. Matrona autem vtconfiderabat 
maritum metu mortis ad ftuprum conniuere , ac plane in dubio effe, rem fecum 
penitius perpendens, a lenonibus praeftolantibus oirnandi tempus flagitabat. In- 
grefla ergo cubiculum fibi manus inijeiebat , malens ita Deo pudicitiam fuam o£ 
ferre,ac mori,quam impudice viuere. Praeterea etiam tempore quodafuis Maxen- 
tius praecipiebat,vtpervniuerfam vrbem difcurrerent, confoderentquofcumquc 
Senatores in plateis ofFenderent quorum plurimosocciderunt acdifturbarunt, 
falsa moti ratione ac teftimonio.Tantus item Magus erat,vt multas mulieres gra- 
uidas in fuis cruentis facriflciis iufTerit fuper aram cacodarmonis aperiri & difleca-j 
ri,quo infantes inde eximeret: quos itidem trucidauit,vt horribile fuum euentum! 
ex iis prarnofceret; atq; ex artubus illis tenellis,quos vita ante priuarat,vocem poft- ' 
ea in venis inquifiuit. Formofos etiam adolefcentes cultro aperuit, atque ex eorum 
extis diuerfa rimatus eft vaticinia. Similes artes magicas etiam in Oriente Maxi- 1 
minus exercuit , qui Magis & id genus impoftoribus certum quoque ftipendium 
. ftatuit. ' Magiiam enim auguriis atque eius farinaenugis ceteris fidem adhibebat. 
Verum Chriftianis (qui iftiufmodi plane contemnebant ) tanto erat truculentior. 
Peruetuftatempla renouauit, atque inibi iuxta veterem ritum Diis facrificarefta- 
tuk.Poft mortem vero Seueri,Galerius cum decennio Chriftianos,auxilio duorum 
Caefarum Maximini ac Seueri, ab Diocletiani&Maximiani temporibus fuiftet 
perfecutus, in grauiflimum incidit morbum , ita vt corpore putrefadto cuncli eius 
praefentiam abhorruerint. Multos Medicos, qui aut defperabant,aut foctorem cor- 
poris,vnde vermes pullulabant, ferre minime poterant,occidit. Virilia eius plane 
exedebantur.Creabatnihilominus Caefarem Liciiiium in Seueri locum, hoftifque 
Maxentio vel ad mortem vfq; permanebat.Cepit tandem finem fane horrendum. 
Nonnulli referunt ipfum finem haudquaquam exfpe&afTe, fed fibi mortem con- 
fciuille. Orofius autem ait, cum aMedicis fuis quifpiam effet fubornatus, qui illi 
dicere auderet,morbum iftum Diuinam efle vindi£tam, eicj; remedia deeflqquod 
decreta turn reuocauerit, quae aduerfus Chriftianos promulgarat, iubens infuper 
eos redire in patriam: cum vero dolore diutius perpeti haud poterat,quod turn fi- 
bi manum ipfe intulerit. Atq; hac quidem re Maxentius fummopere gauifus fuit. 



129 






LXIIIL 

PHRYGES NON NISI ICTI SAPIVNT. 




Romanos adflixit 1 1 1 1. annis , & in Tyberim fubmerfus eft. 




i c i n i v s ftatim poft Galerij obitumfefe Auguftum nuncupabat } nee inui- 
to id quidem Conftantino, vc qui Conftantiam ei fororcm fuam in coniugetn 
dederac , pacuimq; cum ipfo aduerfus tyrannos Maxentium 8c Maximinum 
inierac. Id autem Maximinus aegerrime ferebat , quod Licinius nempe ( qui 
non ica padem Tecum Ciefar fuiflec efFecl:us)iam cum alio confpirarct. Quare ad ciuile bel- 
lum (efe parabat, appellabatq; etiam Auguftum. Atque ita quidem Imperium Romanum 
ea tempeftate quacuor habuit Principes , Maxentium videlicet , Maximinum , Conftanti- 
num &t Licinium : qui fe(e omnes Auguftos nuncupabant ; erantq; eiufdem poteftatis, fed 
cum magna difcordia. Nam dumin Oriente Maximinus ac Licinius ciuile bellum aducrfus 
fe mutud mouerent, Senatus Romanus Conftantinum e Galliis in Italiam accerfiuit,vt pa- 
trias Cux fubfidio veniret, ipfamq; e tyrannide Maxentij vindicaret. Itaq; &: Conftantinus in 
Occidente ciuile bellum contra Maxentium parauit, eiusqj exercitum variis excurfionibus 
oppreflit. Nihiiomimis Conftantinus nonnihil Maxentium, quod magicas exerceret artes, 
veritus eft. Verum, cum multum diuqj dubitaret manus cum Maxentio conferere, etiam- 
num paganus fpem tamen auxiliumqj a fuperis poftulans,in fomnis verfus Orientem in aere 
iftiufmodi confpexit %>. fignum hifce Grxcis litteris confpicuum; quod Christj nomen 
cxprimens , in ipfum ardenti fulgore irradiabat. Quo quidem vifu territus, audire videba- 
tur Angelum fe in haze verba alloquentem : Conftantine, in Hoc yinces. Atqj lllico lignum 
iftud in fuis vexillis depingi curauit. Cumque iam ab Vrbe Roma Conftantinus haud longc" 
abetiet , caftraq; prope Tyberim ad Pontem Miluium fixiflet , Maxentius haud multum 
cun&atus , 8c ilium contra exercitum Vrbe expeditus educebat. Conftantinus autem libi 
prasferri lignum iftud curabat , ita vt cum iam manus vtrimque confererent , Maxentius. 
magna ftrage villus fit. Quare ipfe fugiens 3 in Tyberim vna cum equo infiluit,mbmermsqY 
eft. Turn Romani Vrbem egregie expolierunt, ac Conftantinum ingenti laetitia introduxe- 
runt. Interea vero Licinius in Orientem venit : aduerfus quern ybi Maximinus exercitum 
educebat, inopinata ipfum tormina inuafere, quibus excruciatus in fummam incidit deipe- 
rationem. Huius Maximini malum fere Galerij morbo fimile fuit. Nullius cibi aut potus 
odoratum aut guftum ferebaf. Quo quidem nomine cum ex diutina abftinentia debilis, 
languidusqj elTet effe&us , ita eius inteftina in vlcera putruerunt , vt inter ipfum ac demor- 
tuum cadauer nullum paene merit difcrimen. Ex omnibus etenim corporis partibus vermes ; 
paltim pullulabant-, fanie putridafoetidaqj adeo diffluebat, vt nemo ei adeffe poffet. Atquc 
"uec quidem purulentus ille patiebatur, vti iram Diuinam in fe vltionemqj Cliriftiani fan- 
guinis certo cognofeeret. Poftremo dolore ac cruciatibus infinitis medullitus confumptus 
infeliciter periit. Licinius autem rerum fucceffu etiam elatus, magnum inter fe ac Conftan- 
tinum excitabat diffidium; ortaque eft inter ipfos(Regnum enim non fert duos) ingens dif. 
cordia. Nam quemadmodum in initio Chriftianis fauere fimulabat, ficpoftea (cum Con- 
ftantino cun&a probe fuccedere animaduertcret ) inuidix ftimulis ita agitabatur , vt quafi 
Diis gratificaturus per fuos miniftros ac focios Conftantinum clam intercipere fuerit co- 
natus. Quae res cum parum fuccederet ; apertum bellum aggreuus,Chriftianos truculenter 
crudeliterqj perfecutus eft. Vef ilm id Conftantinus asgre ferens, vt qui haclenus Concordes 
imperauerant, Licinium fepc obfecrauit, vti ab iftiufmodi propofito defifteret. Sed Licinius 
infua perfeuerans inlania, Chriftianos ceu beftias trucidabat,fruftaque in mare proijeiebat. 
Regiones nouis ve&isalibus onerabat , matronas ac virgines conftuprabat ; ac breuiter, 
Maximino haud erartlferior. Turn Conftantinus fefe ad bellum parauit , profe&usque eft 
Orientem verfus : vbi cum primo conflict apud Cibalas ad paludem Hiulcam ipfum in 
caftraimpetufa&ooppreuiffet, Licinius fuga clapfus propere Byzantium venit, & M.Mar- 
cinianum iftic Cxikrem fecit. 



LXV. 



131 



SPADONES ET AVLICI SVNT TINE^ 

ET SORIGES PALATII: VIRVS AC PESTIS 

PVBLICA SVNT LITTEPviE. 




V 



Galerius Maximianus Caefarem hunc loco Seueri fubfhtiriu 

& poftquam cum Conftantino X 1 1 1. annis regnaffet, 

LX. aetatis anno interfe&us eft. 

R 2 




■1 



Martinianvs antea Magifter fuerat ofKciorum, cuius exigua fane apud 
Scriptores fie mentio. Veriitn ciim poft Auguftus etiam effe&us fit (teftimonio 
quidem numifmatum , qua: Antuerpiaeapud ftudiofiffimum virum antiquita- 
* turn Abrahamum Ortelium vidi ) vifum fuic ipfum hoc in loco recenfere: 
quamquam apud Sex. Aurelium Vi&orem Caefar dumtaxac fit appellatus. Sed huius Vi&o- 
ris tantiim habemus Bpitomen , quae breuiter cun&a ac concise tradit. Tempus item edax 
rerum optimam librorum partem confumpfit. Sicrabidi illi Barbari infenfiffimi omnis eru- 
ditionis artiumqj hoftes,ita rerum vniuerfa corruperunt,difturbarunt ac penitus extinxerunt, 
vt iam multorum certa ratio reddi haud pofllt. Cum iam ergo Licinius crebris terra mariqj 
pugnis faepe in fugam fuiflet aclus, poftremo in Bithynia prope vrbem Nicomediam grauifll- 
mo conflidtufuperatus,rurfum turpiter aufugit.Infequebatur autem ipfum Conftantinus 3 ap- 
prehenfumqj cogebat, vti Imperio decederet, veftesq; & Imperiale diadema deponeret, ac 
per coniugem fuam tranfmitteret. Tandem vbi hunc etiamnum Conftantinus timeret, vt 
qui natura erat ambitiofus, crudelis, morae omnis impatiens,artium ac do&rina; plane inimi- 
cus ( fcientiam enim Reip. peftem appellabat ) ambos , Licinium nempe & Martinianum, 
Theffalonia: cepit atque interfecit ; idque animo prorfus inuito. Siquidem Licinius haud in- 
commodus ei fuerat : eius enim folius opera ad Imperium peruenerat ,• multosque tyrannos 
alios, vt erant Valens,Alexander,&c qui Imperium in Afia atque Africa inuadere conaban- 
tur,intcremerat, ac Chriftianos tranquillitati in Orientc reftituerat } eorumdem fanguine ita 
probe in ipfis tyrannis vindicato, vt Diocletianus (omnis tyrannidis'auclor) cum fententiam 
ac mentem huius Licinij animaduerteret , adeo inde horrere caeperit, vt fibi manum intule 
rit,quamquam iam turn priuatus viueret.Namque ita plane quieti fe(e dederat,vt Maximia 
no (cum litteris ei perfuadere conabatur,vti Imperium' depofitum rurfus aflumeret) refpon- 
derit : Vtinam Dij concedant faxintq; videas Solonis hortos atque herbas , quas mea manu 
feui , non iterum me ad Imperium follicitares aut prouocares. Hie quaefb Fortunae ludut 
aliquantifper confiderate. Extollit fuos e luto ad aftra furfum, indequc eofdem deprimit i 
deiicit vel in ima maris. Hie enim Diocletianus emptitiis feruis genitus ad fummum Imperij 
culmen adfcendit,ac deinde in nihilum prope vitro redaefcus eft. Reliquit tamen pofteris d« 
fe opus infigne ac memoria haud indignum ; thermas nempe,qujeinfinitis fumptibus fuerc 
inftar cuiufdam oppidi extru&ae: cui operi ac labori Chriftiani multis annis deftinabantur. 
his loca quzdam erant ad fudorem prouocandum idonea, quae falutaribus aquis, partim na- 
Cura partim artificio caiefa&is., hume&abant : eratqj Imperatoribus exercitium quotidianum 
in his (ei'e cum populo lauare. ./Eftate iuuenes quidam ter, quidam quinquies aut fepties (He 
lauare interdiu folebant,hieme vero bis: atque in iis etiam no&u ccenarunt. Prazterea & fe- 
minas hue intromittebant, efHcaciflima luxurisc ac libidinis prouocamenta. Horti hie erant. 
amplifllmi , ambitus latiffimi, in quibus fcamna erant , vt in iis periti Oratores ac dbchflimi 
quique variis de rebus difputarent, praxipue qua: ad eruditionem fpedlarent. Huic opificio 
adiunctum erat Theatrum , hoc eft, domus in qua varij ludi exhibebantur , & quo populus 
conueniebat, vti homines cum beftiis pugnare commode videret: eratque femicirculus gra- 
dibus extruch.is,ex quibus.populus fpe&abat. Amphitheatrum enim vndique rotundum eft, 
ita appellatum Gra:ce, quod ludi in eo circumquaque fpe&entur. Etiam illud fciendum eft, 
eos qui cum beftiis pugnabant,potiffimum fuifle Chriftianos, qui cum hoftibus in bello ca- 
ptis morti erant adiudicati. Nee vero putes pugiles hofce inftar globi beftiis fuifTe obie&os. 
Nihil hercle minus. Oportebat enim voluptatem ex dilaniatione diutina captare. ' Atque id 
quidem in hunc modumfiebat: Inprimis circuli pauimentum arena, confternebatur, qux 
fanguinem-illico imbiberet, ne pugiles eo inficerentur, aut populus ab iftiufmodi pugnis ab- 
horreret. Deinde in theatrum pugiles feminudi inuehebantur vnico armati pugione:tum 
farnelica: beftia: antris emitcebantur. Prseterea fuauitcr canere ac variis inftrumentis muficis 
ludere incipiebant, ne miferorum lacrymis populus commoueretur. Adeo ethnici in humana 
vifcera faruierunt. De his plurain M.Iulio Philippo, pag.78 & moxin Conftantino,pag.i34. 



LXVL 



HI 




Cum vna cunrLicinio breui tempore Imperio pr^fuiflet, 
ab Conftantino oceifus eft. 



R 3 




134 

onstantinvs Princeps ille celeberrimus , potentiflimus , atque in bellis 
fane feliciflimus,ex Oriente verfus Occidentem in Italiam reucrfus , magna 
Pop.Rom- laeticia Romam dedu&us eft,attributumq; fibi cognomen M ax i- 
m i eodem illo die accepit. Geftum autem id eft a Christo nato anno 
trecentefimo vigefimo certio , cum iam ante cum aliis imperaflec annis xim. ac mo- 
do folus Impenum ( ceteris tyrannis interfe&is ) poffideret. Nam quidquid hie animo 
concepiflet , id etiam efficere omnino conabatur . Cum enim ab initio fui Principatus 
ad quamdam Orbis Monarchiam adfpiraret , eo omnes ingenij corporisq; vires tendebat, 
vti Deorum miniftros ac defenfores interimeret. Quamobrem in eius honorem Arcus 
Triumphalis conftitutus eft cum infaiptione iftiufmodi : 

IMP. CMS. FL. CONSTANTINO MAX. P. F. AVGVSTO, S. P. Q. R. QVOD 
I NSTINCTV D IVI NITATIS MENTIS MAGNITVDINE CVM EXERCITV 
SVO TAMDE TYRANNO, QV; A M DE OMNI EIVS FACT I ONE VNO 
TEMP.ORE IVSTIS REMPVBLICAM VLTVS EST ARMIS ARCVM 
TRIVMPHISINSIGNEMDICAVIT. " 

Quibus etiam alibi additumerat, liber atori vrbis, f.vndatori q.vietis. 
Fuit autem vir plane probus , omni laude atque eiicomio omnium iudicio digmffimus, & 
quem merito quis cum optimis quibufque potentiflimisque conferat Principibus . Siue 
enim vires ingenij fiue corporis refpicias , in vtroque fupra quam credi poflit excelluit. E- 
queftris gloriae oppido quam erat auidus , in praeliis fortunatus : honeftas liberalesque artes 
femper quamplurimi faciens , iuftitiae aequitatisque obferuantiffimus , &qui amari potius 
quam timeri optabat. Clementia ac liberalitate omnium fibi fauorem beneuolentiamquc 
comparabat, ita vt nullus fere effet,qui non huic cuperet inferuire. Multas ferebat leges;5c 
fiquae nimis erant dura,eas mitigabat, fuperfluas item refecabat. Chriftianis pacem quie- 
temq; concede bat.Tum Chriftiani animum recipere,& ad fcfe redire, plurimumque lxtari 
coeperunc Et ciim iam deinceps fe totum Diuinis dabat inftitutis , edi&um promulgauit, 
Vti abfqjChriftianorum caedibus paganorum templa paffim occludcrentur. Ceterum idola 
templis exigere necdum fane audebat; idqj metu populi 3 qui etiamnum ea ex magna parte 
colebat. Vrbem Romam multis egregiisqj aedificiis plurimiim exornauit } etiam thermas 
fuas fecit, vt paulld ante di&um eft j fed non ita magnaSjneque in eum finem,vt in iis tarn 
feua cruentaque ederentur (pe&acula. Nam iftiufmodi theatra honeftis etiam ludis 3 probis 
ac iuuenilibus erant vfui. In his Comici & Tragici poetae fuas exhibebant fabulas: dumq; 
horum Cbmoedix, Tragoediae acPoemata agebantur, Senatus cum Imperatore in medio 
graduum confidebat. Locus enim hie erat , ex quo optime commodifluneque profpicie- 
batur- Hie & Equites fua obtinebant loca. Gradus autem in femi hoc circulo, aut etiam 
rotundo,ita erant ordine collocati,vtqoi in fupremis J agetent, ceteris viderentur magis pro- 
cerijnec nifi eminentia procul capita confpiciebantur. Atque ita infignes in iis exhibeban- 
tur ludi. Vt autem rem fummatim perftringam, varia in hifce thermis dele&amenta exer- 
cebantur. Ac praecipuae quidem thermae , quas Romx habuerunt, (tint Antonini, Diocle- 
tiani & Conftantini . Multas praeterea alias Romae habebantur , quas alij conftruxerant 
ImperatoreSj fed non ita magna; ac fumptuofae ; vt erant Agrippac,NeroniSjTatian2e„Traia- 
nae, Seuerianae, Philippianae atque Olympiadis. Fuere etiam thermae alix multis impends 
exftructe, fed quae ad nullum vfum praeterea alium erant idoneae ; cuiufmodi funt Alexan- 
dri, Gordiani, Aureliani ac Nouatiani. Quid autem Conftantinus ante egerit, & quemad- 
modum fedem Imperialem Byzantium ( quam ciuitatem de fe Conftantinopolim appella- 
uit ) in Orientem tranftulerit , in fequentibus , ciim ad eius liberos peruenerimus, deinceps 
dicemus- Huius enim temporibus multse variaique rerum exorrae funt permutationes ; in 
quibus multa etiam memoratu digna incidere folent, quemadmodum eo in loco commo- 
de dicetur 5 vbi a Pontifice fummo Romana Monarchia rurfum ex Oriente transferetur ad 
Germanos. Conftantinus igitur ad poftremum Csefares creauit Crifpum filium fuum nam 
maximum,& Licinium interempti Licinij ac fororis fuae Conftantiae filium. 



135 

Lxvii. 

JMPERATOR NEMINIj NE SVlS QjVIfcEM 

PROPRIIS MEMBRISi PARCERE DEBET, 

PVBLIC^E TR ANQVlLLItAt IS 

CONSERVAND^ GAVSSA. 




Imperauitannis xxx i. vixic annis L X v I. Chriftianorumperfe- 

cutionem abrogauit,idolorum templa claufk,Imperium 

in Orientem tranftulic, tandem veneno extinctus. 




136 

vlivm Crispvm ex Mineruina coniuge , fiue concubina, 
: fufceperat Conftantinus. Hie iuuenis erat adeb formofus,vt 
; eiiis amore FauftaConftantini vxor capta fiieri t: fed cum ad : # 
libidinem follicitantirenuiffet,infenii{fimo odioeumdem 
eft profecuta. Conftantinus extemplb vna cum filio ingenti exercicu 
aduerfus Gothos profectus eft,qui in SarmatiaRomanorum Prouincias 
obruere occipiebant. Horum illi ingentem fuderunt multitudiriem. 
Interea igitur dum eo in loco circa Gothos plurimum efTent occupati, 
necFranci accepti damni abConftantio fuere immemores, rurfum 
Galliam inuaferunt . Hos contra Conftantinus cum omnibus profi- 
cifeebatur copiis : Francos campis expellebat, Regesque eorumAfea- 
richum ac Ragayfum capiebat •, atque vt terrorem Francis incuteret, 
beftiis laniandos obiiciebat. Neceflarin m eft hie confiderare, Francos 
hac tempeftate fuiffe diuifbs,duosque peculiares habuiffe Reges: atque 
eos,qui in Sicambria.au t Geldria remanferunt,vna cum his Francis, 
qui in Franconia apud Sueuiam ac Vindeliciam agunt, plurima ad- 
uerfus Gallos ac Romanos,qui Galliam occuparant, mouiffebella, vi- 
ftoriacjue fsepifiime potitos fuiffe .,&: interdum etiam fuccubuiffe. Prse- 
terea 8C mukos fecum habebant Germanos aut Alemanos, vt eos ap- 
pellabant Franci , quemadmodum paullp ante apud Conftantium au- 
diuimus,ac deinceps in fequentibus latius fumus audituri. Cum iam er- 
go Conftantinus victoria apud Francos potitus Iftriam rediiffet,ac Po- 
ise in oppido degeret , vt hinc in Cyprum traijeeret aduerfus Calocc-1 
rum, qui iam feditiones aliquot ac turbas excitaffet , Faufta priuignum 
fuum ad pattern detulit , quafi minus honefte pudicitiam eius fbllici- 
taffet, 6t cum parere recufaffet, turn vim inferre voluifTet. Quare 
Conftantinus coniugis fuae verbis fidem habens,Criipum interfici iuC- 
fit.Verum pbft audiuit filium fuiffe extra noxam- ac coniugem potius 
adolefcentem eb verbis faepiiis pertraxiffe > vt hac occafione ipfum in- 
terimeret, ne fliis liberis foret impedimento, quo minus adlmperium 
peruenirent. Vt autem Conftantini mater Helena ex magna commi- 
feratione innocentis filij mortem aflidue increpabat, Fauftam tandem 
inftin&u Helenas in balneum ardens coniecit atque interemit. Ab eo 
Conftantinus mutatus tempore, crudelior paullb eflfe&us, infinites ex 
amicis ac propinquis interfecit : inter quos etiam Licinius eius ex Co- 
rore nepos fuiffe fertur. Porrb cum iam ita faeuiret, ac complures ad- 
huc in eo effent virtutes •, lepra diuinitus ictus , vna cum matre Helena 
ab Silueftro fummo Chriftianorum Pontiflce baptizatus eft Romae, 
nee animse tantum curatus lepra , fed 6C corporis. Hac via ac ratione 
Conftantinus fidem adeptus eft Chriftianam , omniaque deinceps ad 
vtilitatem 6c commodum conatus eft Ecclefiae. 



LXVIII. 

HOMO EXTRA CORPVS SVVM 

EST I R A T V S. 



137 




Hie a patre (uo Cx&r fa&us eft : & cum aduiterium fageret, 
falsa accufatione miiere prsefocatus eft. 

S 




138 

onstantivs a patre Conftantino Csefar in Crifpi lo- 
cum efficiebatur , qui &£ Dalmatium ex fratre nepotem lo- 
co Licinij Caefarem iuxta hunc Conftantium creabat. Por- 
rbDalniatiiiSjiuuenis felicis plane indolis, parruo haud dif 
fimilis, breni tempore pbft a miliribus occidebatur . Quod fa&um 
Conftantius eius patruelis magis admittebat, quam iubebat. Sub hxc 
tempora, Conftantino acConftantiofilio Imperatoribus,a Chriftianas 
fidei puritate AriusPrefbyter ac profeflbr Alexandrian in iEgypto de- 
{ciuit. Hicportentofa ae noua quaedam in vulgus dogmata femina- 
uit , nouasque fcriptorum opiniones in publicum protulit : at breui 
Vrbe ab Alexandra Alexandria: Pontifice pulfus eft . Ac quoniam 
miiltos hie fecum eiufdem habebat fentenrix Sc opinionis, Conftan- 
tinus Conciliimi Nicsea: in Bithynia habuit,inquQ congregati erant 
Pdhtifices trecenti atque o&odecim, qui omnes Arij dogma condem- 
nabant. Quare ab Conftantino deftitutns proicriptusq-, e Regno eft. 
Atqui huius filius Conftantius eidem Ario poftea plane adhae fit. Gum 
ergo Conftantinus diu Romas imperaftet, Byzantium cum tribus Cuis 
filiis totacjue aula profc&us eft. Hanc ille ciuitatem plurimum amplia- 
uit, reftituit, atque ita breui tempore exornauit, vt ad Romam facile 
pottiiflet comparari : ipfamque de fuo nomine Cbnftantinopolirn 
appellauit • eo certe animo , vt deinceps hie aula foret Imperialis. 
Tandem autem parans feCe omni expeditione aduerfus Parthos 8C| 
Perfas , qui iam turn Mefopotamiam deuaftabant, 5c alios fuos filids 
Carfares nUncnpauit, Imperiurhque iiserogauit : Afiam nempe, vrtf- 
uerfumque Orientem Conftantio, fedemque eius Imperialem Con-' 
ftantinopoli fixit . Conftantino autem dabatur quidquid fitum erat 
, infra Alpes , tota videlicet Gerrriania ad Septemtrionem v(que, 
^pallia, Htfpania , Britannia , ac regiones illse quae verfus Occi- 
dentem teridunt. Conftans denique naru minimus Italiam , Illy* 
ricum , ac totam Afrieam qua ad Meridiem vergit, in partem acce- 
pit, fedemque fuam Im per ialem collocauit Romar. Vt igitur Con- 
ftantinus mare Ponticum traieciflet , apud ciuitatem Nicomediam 
veneno fublatuseft : auctor caedis numquam fciri potuit. Cadauer 
eius ConftantinopoUftrdelauirn eft , atque in xde Apoftolorum fe- 
pultum. Ante mortem ingens aliquot menfibus apparuit Cometa, 
vifu admodum horribilis, qui horrida ilia mifera^uc bella porten 
debat , quae mortuo Conftantino ftatim infecuta fuere . Hie idem il- 
le fait Conftantinus, qui Romanum Pontificem vt caput omnium 
Chriftianorum honorauit , quique coronam fuam auro gemmisque 
infignem de fuo capite cum Imperiali diademate, vefte purpurea, ac 
fcipione aureo, Papae Silueftro fertur impofuiffe , induiffeque. 



139 



LXIX. 

PRINCEPS ET INI QV A E T JE Q V A 
PARITER AVDIAS. 




In Oriente regnamt XLii. annis, eius frater ^n Occidente* 

poft huius mortem fblus vniuerfnm obtinuit: 

mortuus eft xlv. aetatis anno. 

$2 




140 

bNSTANTiNVs poft obitum patris vna cum fuis 
fratribus Imperium adeptus eft , anno C H R I s T i tre- 
centefimo quadragefimo primo. Imperaret hie qui- 
dem in Gallijs; fed parte fibi teftamento paterno attri- 
bute minime contentus, deintegroper legatos fuis cum fratribus 
partiri voluit. Quod cum fratres recufabant, rem armis aggredi 
conatus eft. Fretus eriim optimis fuis militibus , ac praecipue Gal- 
lorum opibus*equitibus Hifpanis, peditatuque Alpino, facile his 
Jperabat fe fratres fiibs fuperaturum;petebatque ita vi magis quam 
iure inftru£fcus Aquileiam in Italia.HlcConftans,qui in Sarmatia 
aduerfiisGothos iam turn agitabat, infignem exercitum contra 
ipfum eduxit,fal tern qui Conftantino refifteret, qui militum mul- 
titudineac copia longe vincebat.Conftantinuscopias fratriscon- 
temnens,aefuisviribusfifus, bellum incautiiis fecuriufque ag- 
grefTus eft.Verum huncillico fratrisfui militibus circumuentui 
atque in ipfb confli&u deui&um , equus, cui infidebat , vulnere 
i&usin terram deiecit,incognitufque ita multisiclibusconfofuj 
eft ; atque in Alfan fluuium , haud longe ab Aquileia , proie&i 
Atque ita quiderri Conftans fblus Occidentalium regionum ii 
periopotituseft, quemadmodum Orientaliumeiusfrater. Iai 
verb tametfi Conftantinus Magnus Francos in Gallia deuicifTet, 
atque expuliflet ; nonomninotameneorum vires fregit. Mo? 
enim arma capeflentes, damna recuperare, iniuriamque vindica- 
te conabantur. Et quamquamquidem ftatim poftConftantii 
Magni obitum Rhenum ac Mofam traijeere ,nonnullafque face- 
re excurfiones , ac fines paffim depopulari incipiebant : omni ta- 
men vi ac copia (dum hi fratres inter fe bellum mouebant ) vndi- 
que Gallorum Prouincias caedibus, incendijs ac direptionibus mi- 
fere aggrediebantur, fperabantque itaveltotumnomenRoma- 
num exftirpare. Hax enim natio prater ceteras libertatis maxime 
cupida,nulla ratione Imperio Romano fubefle voluit. Quamob- 
rem non exfpe&arunt tantifper , donee Romani in fuas venirenc 
regiones ; fed ipfi vicinas Romanorum Prouincias pailim oppref 
ferunt,vt hinc Romanis tantum facefferent negotij,qub ficquieti 
in fuis fe continerent regionibus. Quaquidem re eius fuere apud 
Romanos aeftimationis , vt de ijs vulgb dictum fit : francvm 

AMICVM HABE , VICINVM VERO MINIME. Itemque 
&hoC: MALE QVI VELIT PVGNARE, CVM GERMANIS 
P V G N E T. 



LXX. 

IN MAGNIS ET VOLVISSE 

SAT EST. 



I4t 




Poftquam inOccidente III. annis regnaffet, vixifletque 
XXV. annis, in ciuili bello interfe£his eft. 




onstans tertius Conftantinifilius, quam potuit ocyflime 
fratris interempti Imperium inuadere atque occuparepro- 
perans, primiim omni conatu Alpes fuperauit; hincProuin- 
cias omnes Tranfalpinas , Galliamcjpe biennio in fuara po- 
teftaterri penitus redegit. Namqne illi quam fortiftime refiftebant 
Franci ,ita vt bellum faepenumero aduerlus hos ancipiti plane fortuna 
moueric. Ad extremum tamen eos domuit,pacatofque reddidit. Atque 
hac quidem via Conftans partem fratris afTecutus eft , anno C h r i s t i 
trecenteilmoquadragellmo tertio •, vt Eufebius quidem cenfet. Eutro- 
pius verb refert,hac tempeftateConftantem Imperio Romano fubiecif- 
fcj quodmihi non fitverilimile. Nampaullb pbft Coloniam Agrippi- 
nam inuaferunt , plurimumque hie negotij fecerunt Iuliano. Ex quo 
illud fane liquidb conftat,Conftantem illinc quidem Francos repuliife, 
-ac tranquillos feciiTe,{ed minime Romanis fubiecifTe.Refert Blondus, 
Conftantinumanteobitumita Francos pradijs inFranciafatigaffe, vt 
moeftife in fuis regionibusad tempora vfque Honorij continuerint. 
Qua: omnia profe&b cum Hiftoricis,penes quos rerum fides eftjinini- 
me conueniunt.Hicautem Conftans primb optimum egit Principe m, 
pbft ad delicias animumflexit,erTecl:urqueeftdifTlcilis,moro{us3aufte- 
rus 3 prouincialibusgrauis 3 ac militibus illiberalis^quae res poftea feditio- 
nempeperit. Militesenimlmperatorem fecerant Magnentiuiii , qui 
Auguftaeconuiuium militibusexhibuita mane ad vefperas,Barbaricae ; 
gentis more.Indecubiculum ingrefTus^ftatimegrefTuseftindutus pur- 
pura , multis fatellitibus cin£ms , quail verus fuiftet Imperator. Hinc a 
plurimis Imperator Auguftuique falutatus eft. Et quamquam multi 
effent, quibusnegotium iftud minime placebatj fuere tamen coadi zC- 
fentiri ac jacere.Res hax etiamnum celabatur,mittebanturque extem- 
plb percuftbresVquiConftantem nihil tale ccgitanteni interciperent, 
qui iam tumvenatibusoperam dabat, ludebat^ue cum formofis pu- 
fiunculis.Cumigiturquodam tempore felTum intentorio fe quieti de- 
diftet, clam ab ijs, quos miferat Magnentius, interfe&us eft. Scribunt 
aliqui,eumproculcognouin r eparricidas,o£ abijftein propinquum tem- 
plum , 8£ iniignia Imperij depofuifle , &t ab altaribus tractum cxCum 
fuifTe. Atque id quidem contigit prope oppidumHelenam, haud lon~ 
ge ab Hifpanijs,ad montem Pyrenaeum, 



143 



LXXI. 

■ 

FELIX SE ERIGENDO FELICITATEM 

A M I T T I T. 




Vbi x 1 1 j. annis in Occidente imperafle t ,& x x x. annis . 

vixiflet, occifuseft. 




14 f 

agnentivs modo pradi&o Imperium primb quidem do- 
lo,deinde verb per vim ad fe rapuic , anno poll: natum C h ri- 
STVMtrecentefimo quinquagefimo tertio. Perfidus hie be- 
neficij, quod dominus in ipfum fuusrontuleratjplane imme- 
mor exftitit. Cum enim aduerius Francos pradiarentuiypfequein ho- 
ftes forte incidiilet, hunc fua manu Conftans defendir, arquehoftibus 
vi eripuic . Vt autem Gallia: iam , Hifpania: , Italia: , Africa?, atque, vt 
rem paucis comple£tar , vniuerfam Conftantis Imperium obtineret, 
noua deintegro in Illyrico coorta feditio eft. Hie enim milites Vete- 
ranum ( qui Pannonia: fines ab Gothorum incurfionibus tuebaturj 
Imperatorem eligebant. Erat antem vir hie grandasuus, rudis, rerum 
artiumque omnino imperijciis. PorfbvbiConftantiusverusImpera- 
tor fratris caederh in Oriente'percepifTet, ac parricidam Magnentium 
in eius locum Imperium polTidere, etiam Illyrici exercitu m Imperato- 
rem legiflfe Veteranum , mox expeditionem parauit , vti horurrf om- 
nium vindi£tam fumeret. Ante omnia tamen Galium patruum fuum 
Cadarem fecit , atque Antiochiam in Syriam mifit, vt iftic regiones 
defenderet Orientales. Jp(e verb ingenti comparato exercitu Heiperios 
petiit, vlturus fratris necem. Atque vt Sirmium quidem venit, milites, 
Veterani ad ipfum omnes fefe receperunt,"ac Veteranum in eius manus 
tradiderunt ^qui ab Conftantio in gratiam receptus, Imperio tantum; 
priuatus fuit •, plurimis alioqui donatus , magni deinceps habebaturi) 
IntereaNepotianus,Eutropij fbroris filius , Roma: a populo Impera- 
v tor creabatur, Auguftufque falutabatur . Verum die Principatus Cut 
decimo o&auo inftin£tu Magnentij abHeraclide clam interficieba- 
tur, caputc]ue eius per vniuerfamVrbem in {pedaculuiri circumfere- 
batur. Hinc mox Roma; Magnentius crudelitate feuiit incredibili, 
iuflitque trucidari quidquid Conftantio vmquam adhaeferat. Interim 
Conftantius ad Vrbem cum liio exercitu properabat , mittebatque ad 
Magnentium, qui dicerent, li-arma deponeret , Italiam atque Africam 
relinqueret , conceiTurum fe illi Galliam , fi modo ea. contentus efle 
vellet. Sed Magneritius conditioni ifti acquiefcere noluit , fe facile 
victnrum fperans. Confultum enim ipfi erat a Magis , vt priufquam 
congrederetur,virgiriem iugularet, cruorem vino mi(ceret,potandum- 
que militibus praberet j turn enim (e haud dubie victorem fore. Dein- 
de infignem quemdam ftatuit perculTorem, qui traiec"to mari, An- 
tiochia: nouitium Caslarem Conftantium Galium interimeret . Hac 
occafione (perabat Conftantium Imperatorem in Orientcm reuocare. 
Verum occilbr hie Antiochia: proditus, cum fuis comitibus ab Gallo 
fuit interemptus. Cum igitur res ea Magnentium refelliflet , omne 
negotium Magis tradidit, ac Roma in Galliam profectus eft j vbi, in- 
genti conferipta multittidine, fecit qua: Magi confulebant. 



I4S 



LXXII. 

PVDOR SENI PVDOR, 
IVVENI DECOR. 




Aggreflfus eft Imperium Occidentale, violentaquc 

manu tenuit per 1 1 r. annos: quinquagenarius 

(ibi manum intulit. 




146 

ec£NtIvs Roma cum fratre Maghentio cefferat , ab eodemque 
Ca^far Mediolahi creabatur , vt Galliam Infubriam tueretur. Inte- 
rim Cpiiftantius pmni vi prqp£ fequebatui\ Pugna magnis vtrim- 
i qu£ nebat copiarum viribus ad Murfam. Tyrannuurvincebat Con* 
ftanrius magna hoftium &/{itorum ftr,age. ; Magnentius pedes dimiilo equo 
aufugiebat, vti minus efTet notus , atque ita Te in muhitionem Murfx recipie- 
bac. Hicequites fuos folari conabatur , fed animum penitus abijciebant j nee 
ita amice ipfum intuebantur, vti folebant antea, fed aflidue conclamabant, 
O Casfar Conftanti. Victor Conftantius die poftera tumulum confeendebat, 
ex quo ca^forum cadauera coafpici poterant. Cajfa autem vtrimque fuerant fu- 
praquinquaginta quatuor millia pugn^tof urn 3 ex Conftantij exercitu triginta 
millia ., ex Magnentij verp viginti quatuor. Hac pugna vniuerfe populi Roma- 
ni vires ade^-attritas fuerunt , vteas-recolligere inpofterumhaudquaquampo- 
tuerint. Perie&nt quippe milites optimi, vt deinceps Barbaris reflftere nequi- 
rent. Magnentius iio\ium colligebat^ejaercitum-, cupidus rurfum aleam dimi- 
catiohis tentare: & priufquam experiretur , legatum mittebat ad Conftan- 
titfin j petens vt Galliam fibi concedere tantum vellet , relinqueret ipfi Italiam 
a#]ue Africam. Sed hunc Conftantius reijeiebat, opinatus ilium fpeculato- 
rem venifle. y^oft iteriim faltem hoc ciipiebat tantum , vtliceret Ducis milita- 
re titulo 5 nihil ProuinciaruVn quaerens. fed nihil huic a Conftantio refponfum 
eft-. Quamobrem milkes eius prascipui metu victorem Conftantium adibant. 
QujDd^vt/Magnentiusviditjintelligens etiam fibi dimicandum fore , & fecun- 
do fortujaae aleam tentans , cum Conftantio armis congreffus eft. Sed rurfum 
vicl:usvixeuaderepotuit,aufugitcjue Lugdunum. Cum vero animaduerteret 
tea Lugdunenfibus obfe'ru^ri, vtcaptum Conftantio traderent, atque eius ita 
beaeublentiam captarent ; cWem , qui parieti appendebat , arripiebat ,• ac velut " 
inente captus , fodiebat , fecabat , feriebatque obuium quemque , & multos ex 
amicis &proximisoccidel?at,vulnerabatque ) ac tandem etiam feipfum con- 
fbdiebat. Proinde Decentius Cazfar qui Galliam tuebatur , audito fratris cafu, 
laqueo fibi vitam fmijt. Conftantius Siluanum.in Gallia natum Gallis defen- 
fofemdabat: quern mox Imperator , calumnijs aures facile prsebens, fufpe- 
ctUm habuir. Siluanus autem vbilmperatorem finiftram de fe fufpicionem ce- 
pifTe intellexiffet, pro condone idgrauiter Gallis queftus eft; qui ipfum con- 
feftim communi voce Carfarem appellarunt. Ad hunc motum opprimendum 
a Conftantio hi Galliam mittebatur Vrficinus, quipecunia Siluaniequites cor- 
rumpebat vt occiderent. lam vero cum in Orientem redire Conftantius debe- 
bat 3 ac Fraud paflim arma expeditionemque parabant , Fl.Iulianum Ca:farem 
fecit , iuflitque vt Galliam tutaretur ; & quo magis fibi fidum deinceps habe- 
fet, Helenam ipfifororem fuammatrimonioiunxit, atque in Orientem re- 
uerfus eft. Erat enim fententia, Galium (qui infinitis ipfo abfente ca^dibus ia 
Prarfides , aliofque faeuierat) interimere ; quodgeftum vtiquein itinereeft, an- 
tequam Conftantinopolim veniret. Gallus hie frater fuit Iuliani ; atque ex Fla- 
uiorum genere poftremi fuerunt, qui imperarunt. Interea Franci expedito ex- 
ercitu educti, inter ceteras Coloniam ad Rhenum obfederunt, expugnarunt, 
ac tandem etiam ceperunt atque euerterunt; quemadmodum & ciukates ar- 
cefque alias. 



L X X I I I. 



147 



MISER DOLOR,QVI INTORMENTIS 
NON HABET VOCEM. 




A fratre in Csefarem fa£fcus, pra moerore 
feipfum flrangulauit. 

T 2 




,I4S 

lavivs Clavdivs Ivlianvs Conftantini Magni ex fratre nepos, 
anno poft natum Christvm tricentefimo Texagefimo , Roma omni cum 
milicari expeditione aduerTus Francos egreflus eft : qui ciim Auguftam Tau- 
rinorum veniflet , intellexit Francos Coloniam oppidum cepifle. Hac fama 
excitus , per Alpes Cottias verfus Galliam itermaturauit Viennam. Hinc vltra inGalliam 
profe&us, hoftibus obuiam procefllc ; fed ab Alemannis autGermanis (qui Galliam item 
inuaferant) apud Senonas obiidebatur. Hie ille cum Germanis fortiter dimicabat } eoTque 
profligabac. Atque ita ad Rhenum profectus, Coloniam rurfum exFrancorum manibus 
afferebat. Deinde Rhenum traie&us , inTperato Francorum Prouinciam opprimebat, vir 
cebatque praslijs haud fane incruentis, ac multos Tecum captiuos abducebat. IftiuTmodi 
caTum Franci minime Tperaiterant. Nonentm opinabantur fieri pofle, vt quis e Tuis quid- 
piam Prouincijs aiiferre queat ; ciim ad ilia vTque tempora nullus adhuc Princeps ipTorui 
regiones Tuiflet ingreflus , donee apud. Alemannos habitaflent. Poft Iulianus oppida ca- 
ftraque qua: Franci ad Te arripuerant , cun&a recuperauit. Prope Argentoratum Sueuos, 
flue Alemannos per Rhenum in Galliam traie&os exiguo inxqualique exercitu aggreflus 
eft, ae tantam fudit multitudinem j vt peremptorum cadauera montisinftaraccumula- 
f entur , & Tanguis inftar riui difflueret. Chonodomarius &c Badomarius Germaporum Re- 
gescapiebantur : prior mittebatur Conftantio Imperatori , pofterior vero moriebatur Ro- 
ma: in monte Ccelio. Poft hancautem infignem vi&oriam ab vniuerTo exercitu Iulianus 
falutatuseft Auguftus ; & ciim non reperiebatur diadema , Maurus quiTpiam fibi -torquem 
detraxit , vt hinc ipfi corona fieret. Poftquam iam Gallia ab Germanis ac Francis prorTiun 
erat repurgata ; ac Germanorum ■, exceptis Francis, caeTa fuiflent Tupra triginta millia ; Ro-] 
mam egregie triumphans reuerTus eft. Verum Coiiftantius , quod Iulianus Te AuguftuitH 
nominaripaflusfuiflet, Tupra modum excandeTcebat , & haud dubiebellumciuilehinqfl 
extiriflet grauifllmiim , ni Conftantius morte praeuentus TuifTet. Nam Iulianus Te aduerTus 
Conftantium iam parabaf. Ceterum vbi Conftantius exPerficobelloConftantinopolim 
rediens contra lulianum expeditionem moliebatur , mcerore diuinitus ictus apudTaurum 
inontem obijt inter Cilices & Cappadoces. Atque ita Iulianus Monarchia Tolus potitust" 
eft , anno Christi tricentefimo Texagefimo quarto. Vt iam Iulianus Conftantinopo- \ 
Km veniflet , ccepit in primis ipTam mutare religionem , vt tarn apud Chriftianos quarn-* 
paganos gratiam acfauorem fibi conciliare poflet, tamquamqui liberumcuique efTe de fi«& 
de fentire permitteret. Deorurn templa ab Conftantio occluia ipfe recludebat. Nouerat 
emm paganos aegerrime ferre , quod fuafibi vetitaeflentfacriflcia, atque eosiummopere 
flagitare vt templa ipforum aperiientur. Adha:c exfules Chriftianorum Epifcopos , quos in 
exfilium Conftantius miferat , reuocauit •, & quidquid ab ijs bonorum ad CaeTareum fifcum 
fuiflet deuolutum , id orane reftituit. Eius generis multa alia preclare faciebat : paullo ta- 
men aequior erat paganis quam Chriftianis. Siquidem id ftudiose operam dabat , vt ethni- 
cam religionem vbique rurTum induceret. Et quemadmodum ante Nicom'edia: Chriftia- 
nus fuerat lector , ita modd Sd Pontifex efle volebat. Deorum templa ingrediebatur , ac 
pro Gentibus Tacrificabat. Turn autem a Chriftianis Apoftata merito appellabatur. Sem- 
per penes Te Rhetoresac PhiloTophos habebat : nam & olim in iuuentute Athenis Philo- 
fbphia: operam dederat. AduerTus Chriftianos Teueriftime Tcripfit ; nullos, aut paucos, oc- 
cidit. Ciim iam bellum contra PerTas finiturus exercitu m eduxiflet , fugitiui cuiuTdam do- 
lo in deTerta fuit perduclus. Hie vbi exercitus eius fiti 3 nimio Tolis a:ftu , atque arena: aridita- 
te fatigatus , caTum &: culpam ipfi imputaret, plurimiim Tane Tormidauit , hominemque 
dolor &anxietas occupauit. Ciim itaque ad iftum modum per deTerta hue atque illucdi- 
uagaretur & erraret , ab ignoto quodam milite confoflus perijt. • 



149 



L XX IIII. 

NENIKHKA2 TAAIAAIE. 




Poftquam Occidentale Imperium 1 1 1 1, annis adminiftraflet, 

XXXi. annis vixiflet , mirabili modo perijt; omnifque 

eius diabolica fuperftitio patefa&a eft. 

T 3 




150 

ovinianvs communi furFragio a militibus inuitus ad Im- 
perium protrufus eft,qui Iuliani diadema ipfi impofuefunt. 
tV 5ed his illte refpondit 3 quod Chriftianus eflet nolle fe in pa- 
"ganos imperium habere. Ec poftquam finguli fe item Chri- 
ftianos effe aha voce profefti fuiflent , petitioni illorum acquieuit. 
Aclum autem id eft a Christo nato anno tricentefimo fexagefimo 
fexto. Hie animaduertens,bis fe a rege Perferum victum fuifte , idque 
magna rerum , cibi potufque penuria. , qua milices in eremo mifere la- 
borauerant, necefiitate plane cogebatur Perfarum Regi Nifibin, ac bo- 
nam partem Mesopotamia: tradere, vtfuos milites eacalamitate libe- 
raret. Regiones illae iam multis abhinc annis Imperio Romano fue- 
rant fobiedfe : nee fuerat , qui tanta^neceftitati reftitiffet. Pacis igitui 
foedere percuiTo , Rex Sapores commeatum extemplb ad exercitum : 
eyemum mifit : quern vt in milites diuififTet , caftra mouit ^ duxitquc 
coaeT;us neceftitate milites fine vidtoria ac damno ad lares proprios. 
Cum verb iam populus in oppido Carrhis fummoperelsetabatur, pef- 
fimo Principi tarn bonumfucceififTe , teinplum ingreifi funt j quod nc 
I quis ihtraret , lulianus prohibuerat , donktim ex Perfarum Regno re- 
dijifet* Per hanc quippe ciuitatemprofe&us , in temploquodam pa- 
ganoruiii mirabiles cum focijs fuis euentus fuerat rimatus. Ofiijs ac fe 
nefbis optime profpe^erat , militefque aliquot cohftituerat , qui at 
ingreffu populurri arcerent. Quare cum ad alteru m templi latus peruc 
, niffent, figna reperta iuere incre'dibilia, ex quibus Iuliani prudentiz 
ac.pietas, quam exercuerat , facile conftare poterat. ConfpiciebarM 
enihrfeminam coma fufpenfam , brachijs expands , ventre refe&o vt' 
eius hepar fcrutari pofTet, num victoria contra Perfas effetpotiturus. 
Antiochias irf aula Imperiali multae repertas (lint arcuke humanisca- 
pitibus refertas, atque in puteis infinita fubmerfa cadauera. Ceterum 
Iouinianus Princeps vere fruit Chriftianus. Nam cum lulianus (cruta- 
turus , num qui inter milites effent Chriftiani ■, edi&o prsecepiftet , vti 
omnes aut Dijs facrificarent, aut Ordinern eqneftremdefererent; Io- 
uinianus (qui mille turn militibus prseerat) militia abire maluit, quam 
Chriftianam fidem abnegare. Eo tamen lulianus in re militari carere 
non potuitj quippe qui peritus admodum erat,eloquens, tenaci me- 
moria , corpore rormofb ac procero , ingenio plurimum amceno. Et 
Iouinianus quidem cum deinceps Conftantinopolim peteret , in cam- 
po Dadaftane, qui diuidit Bithynos a Galatis, atrium recentis te&o- 
rij vt quiefceret ingrefTus , carbonum fumo ac noui te&orij fcetore fuf- 
focatus eft , fpiritumque exhalauit. 



IS! 



LXXV. 

SCOW'S VITiE CHRISTY S. 




Imperio Romano menfibus vl l% prafuit : annos 
natus xxxiii. mifere vitam amifit. 



— 




ALentinIANVs prope Nicaeam 9 qua; vrbs caput eft Bithy- 
iiias, abeodem exercitu in louiniaiii locum Imperator eligebatur, 
poft natum Christvm anno" tricentefimo fexagefimo fepti- 
i mo. Hie exercitum Conftancinopolim duxit. Ortus autem erat £ 
Pannonia. apudCibalas, appellabaturque Funarius, quod venalitiuin funem 
porcanti quinque milites extorquere nequibant : quo merito in militiam adfci- 
tus , ad earn paullatim dignitatem confeendit , vt fagittariorum Tribunus poft- 
ea fit efFectus. Gum vero eflet Ghriftianus,ac die quodam in Fortune templum 
Domino fuo Iuliano congrederetur , miniftri templi vttimque in ipfoingref- 
fuftabant, atque afperfione aqua? ingredientes velut purgare dicebanum Va 
lentinianus Imperatorem prascedebat , qui vt pallium confpergi fuum vide 
bat, templi miniftrum pugno iratus feriebat , inquiens , magis fe contaminar 
quam mundari. Quo vifo Imfkrator hominem apprehendi iubet, cogique a 
Idolorum cultum ; aut,fi nollet, aulam linqueret. Turn Valentinianus aulai 
extemplo deferuit, & poft mortem Iuliani ad louinianum in caftra redijt: po 
cuius obitum ipfe Imperium adeptus eft. Vxorem habebat nomine Setieri- 
nam , quam aliqui imperite SerCnam appellarunt. Ha?c illi Gratianum peperit. 
Hac tempeftate relidla erat filia quaedam Iuftina; quae, poftquam eius pater Iu- 
ftus a Conftantio faiflet interfe£t.U5,innupta manferat. Ea autem Seuerina: cog- 
nita plurimum amabatur, adeo vt cumreginis etiam balneas intraret , feque 
vna lauaret. Quare Seuerinaapud maritum multa de eius pulchritudine afli-| 
due referebat, dignam efle inquiens, quae nuberet Imperatori. Valentinianus. 
melius hasc, quamipfa rata eflet, intelligens , cogitare cccpit , qua ratione earn 1 
duceret vxorem > nee cum altera cbniuge Seuerina diuortium faceret. Hinc igi-j 
tur p6r viiiuerfum Imperium edi&o publicauit , fi cui duas liberet ducere vxo- 
res, ei id libere concedi : quibus illud adiecit, nempe hinc efife, quod paganl 
fcantanos fuperent multitudinew Deinde vxorem duxit Iuftinam , quae ipfipe| 
: perit Valentinianum , ae filias tres , Iuftam , Gratam , & Gallam. Duae priorea 
nianfere innuptae , Galla autem nup fit Theodofio. Cum iam Valentinianus 
breui tempore Orientem adminiftraffet , confeftim ex Oecidente infperatas acj 
ipfum a Praefidibus datae fuerunt litterae , quibus continebatur , quemadmo* 
dum Germani omnes fere nationes armis fuperafifent. Hocautafn nuntium ma- 
gno Valentinianum affecit dolore, atque extemplo fibiValen tern fratrem fuum 
asquali iure adiunxit , quern ab initio mi Principatus Caefarem fecerat. Valens 
Imperium exerceret in eos qui in Oriente Romano Imperib Client fubiedti; Va- 
lentinianus vero, qui in Oecidente ad Romanos fpectafent; Dein Valentinia- 
nus cum feptemlegionibusatqueomnimilitariexpeditione Occidentem ver- 
fus profectus eft. Et quidem cum in primis Alani (fie enim fe nonnulli Germa- 
ilici Gothi appellabant) Valentiniano refiftere conabantur- eorum pars magna 
caefa fuit > pars altera in Maeotidis paludes fefe praecipitauit. Turn Valentinianus 
fuis illud addixit, fi qua: natio paludes ingredi, atqueinde Alanos expellere 
Vellet, ei fe decennalem vectigalium atque exa£li6num immunitatem praefti- 
tiirum. Confeftim Franci aliquot, quos fecumin Orientem adduxerat Iulia- 
nus , rem aggrefu funt , atque inde Alanos vi armifque expulerunt. Hac re ita 
gefta , Valentinianus dixit : Etiamfi hos Francos minime appellaremus , re ta- 
men ipfa Franci iuxtaGraecamlinguamdicideberent; id eft, crudeles, fortes 
ac duri. Complures arbitrantur hinc Sicambros aut Geldros Francorum no- 
men primo adeptos fuifle ! verum horum fentcntia nihil plane cum veteribus 
conuenit. 



153 



LXXVI. 

! TON OPATKON <X> I A O N EXOI2, 
TEITONA OTK E X O I 2. 




Simul cum fratre & filio x 1 1, annis Imperium Romanum 
tenuic j a*tatis L v. (anguine fub fuffocatus. 

^ 

V 




*54 

A l e 'rt s in omnibus Valentiniano fratri omnino erat diflimilistnam fimul at- 
que ab eo difcefferat , inftin&u fuae coniugis Dominican ab Eudoxio Ariano- 
rumPontificebaptifmum fufcepit. Chriftianorum etiam perfecutionem ma- 
turaftet , ni fratrcm vcritus fuiffet. Egit aliquamdiu Antiochia? , permifitque 
fuum cuique in Deos cultum ; Iudxisnimirumj-Ethnicis, atque hsereticis : fblum illos odio 
profequebatur.qui Apoftolicam dodnnam profitebantur. Monachos coegit in bellum: qui 
obfequi recufabant , incerfici iuflic. Interea. cacodajmon eo dementia: hominem pertraxit, 
'vt follicite rimatus fuerit,quinam poft fe in Imperiumfuccederet, vfurparitque Necroman- 
tiam , qux ex mortuorum cadaueribus colligit tutura. Verum enimuerd cacodxmon in- 
confiderata eius impietate abufus, obfcurum homini refponfum dedit : qua occafione opti- 
mos quofque prudentiffimofque viros interemit. Cum enim oraculum a dxmone flagitaf- 
fet, huic quatuor ille litteras oftendit, ©eoa, inquiens: Hoc nomen poft tua fata rerum po- 
.tictnr.Ob quam quiderri caufam Valens illos paflimoccidebat,quqrum nomen litteris hif- 
ce fcribebatur. Hinc Theodori, hinc Theoduli 3 hincTheodoti 3 hinc denique Theodorici 
atque id genus complures alij interficiebantur . Inter ceteros autem occifus. etiam eft 
Theodofiolus vir fane probus, ac Theodoiius dux ille fortiffimus &: Theodoiij Imperato 
fis pater ; qui eo tyrannum Firmium noua in Africa molientem Valentiniani iuflu coar&a- 
rat, vt fibi mortem confciuerit. Complures item roetu mortis nomina fua mutarunt, iura- 
mentoque abiurarunt. Interea verd dum hax Valens in Oriente conficiebat , eius frater 
Valentinianus magna grauiaque aduerfus Alemannos bella mouebat,tandemque vi&or ad 
Geimanicum vfquemareinFrancorumfiueSicambrorum Prouincias vltra Rhenum per. 
ueniebat. In his fiquidem locisaccolae erant SaxonesGermanici maris inter paludesinuia: 
parabantque {tk ad expeditionem atrociflimam } quail verd vniuerlas Romanorum Pr 
uincias eflent vaftatuf>, funditufque deleturi. Gens hax Populo Romano bellicolafo: 
«que asftimabatur. Hos contra Valentinianus congreflus atroci pugna deuicit , atqueattriuit. 
Hinc deinde proficifcebatur aduerfus Alemanicos jlentienfes ad Lacum Acronium : fe 
• minimo cos afficiebat detrimento j facile enim propellebatur. Quare vbi Treueris all 
quamdiu egiftet, in intimam profectus Galliam , Gratianum necdum plane puberem in 
oppido Ambianorum Auguftum appellator, Imperijque confortem fecit. Porro autem vc 
Parifijs Quadorum legatos (quos hodie Schleiios & Auftriacos nominamusj latrocinia fua 
excufantes audiebat , fubita. ira adeo in illos accendebatur , vt fanguine naribus erumpente 
exipirauerit. Circa hanc tempeftatem horrendi paffim tremores motnfque terras per om- 
riem Orbis ambitum fubito graflati mere • itaque mare ipfum inundauit , vt in ciuitates 
infulafque rapidis flu&ibus pulfum , multa hominum ac pecudum millia fubmerfa obrue- 
rit. Poft Valentiniani obitum Procopius Im pedum aftedtabat: fed huius cupiditati finem 
Jtunm- impofuit Valens. Non multo autem tempore poft nouus infperatfc populus Borealibus 
ram (qui xaom\b\xs inftructo exercitu in Pannoniam erumpebat. Hi (e(c Hunnos appellabant; Go- 
oan) on-tbifque e Pannoniavi exactis, fuas in earn fedes transferebant, atque ipfam proiiinciam 
go. Hungariam de fe nominabant. Cum iam ergo Gothi vltra Danubiuni , Seruiam , Bulga- 

rians , ac Romaniam inuafiflent ; Valens^ quern res haec plurimtim follicitabat, vniuerfain 
liisThraciam inhabitandam tradidit. Verum cum eaminime fufHcicbat,ac magriam hie 
inediam patiebantur ; hinc profecli , obuia qnasque incendijs ferroque deuaftarunt. Quo 
quidem audito Valens Antiochia omni vi Conftantinopolim profeftus eft. Interea poft 
infinita praslia Gothi etiam Conftantinopolim obfedere , ipfumque fuburbium incendio 
iam deiecerant : nee erat , qui refiftebat. Hac re tandem excitus Valens , Conftantinopoli 
educius , ac poft crtientas aliquot pugnas iaculo vulneratus , ad proximum pagam in vile 
tugurium deportatur. Gothi veto ipfum infequebantur ; igneque iniedo, Imperatorem 
cum pago incendium abfumebat. 



; 




155 



LXXVII. 

SVSPICIONIBVS SECVRVS. 




Cum fratre eiufque filijs rexit Imperium xv.annis: 
quinquagenarius aB hoftibus exuftus obijc. 

V 2 




RATIANVS Occidentalis Imperator , qui hac tempeftate etiam- 
num adolefcens erat , vt audiebat Barbaras vndiquemagnis copijs 
Romanas opprimere Prouincias , ac Rempublicam iam propemo- 
dum collapfam efle ; fpetn fidemque in vnum Christvm col- 
locans s inaequali hominum multitudine apud Argentuariam oppidum confli- 
£bum habuit acerbiffimum : cuius tamcn euentus illi optimeccflit, vt quifu- 
pra triginta Germanorum millia in bello extinxerit-: cuius quidem pugnas cer- 
ta quxdain indicia etiamnum hodie extant. Contigit autem poft natum 
Christvm anno tricenteiimoo&uagefimo fecundo > cum Gratianus cum 
Valente patruo fuo imperaflet annis quatuor. Dcinde Gratianus Pannoniam 
petijtj atque vbi animaduertit patriam fuam ab atrocibus Hunnis poiTeffam 
(qui iam videbantur quafi vinci haudquaquam poffint) dubitabat quidnam 
potimmum ageret. Nam & fuam & fratris fui setatem apud fe confiderabat. 
Tandem accerfiuit Theodofium (qui fua virtute prarclarum iam nomen ade- 
ptus erat) fecitque ipfumfui exercitusTribunumfummum. Hie intrepidus in- 
gentem fecum eduxit exercitum , ac cum populo atroci planeque Barbara ad- 
eo conflixit, vt victoria potitus fit. Hinc item Gothos atque Alanos fortiter 
aggreffus , pugnis fane acerrimis fuperauit; redijtqu'e deinde victor Conftan- 
tinopolim. Et quidem ne continuis bellis Populo Romano videretur moldli 
ftus,cum Athalarico Gothorum Regefcedus percuflit. Vt autem AthalaricuJl 
venit Conftantinopolim , naturae legibus fatisfecit . Hie ipfum Theodofius \ 
magnified fepeliuit j atque ea quidem humanitate Gothos fibi ac Romanis de~* 
uinxit. Quaprbpter Gratianus plurimum lastatus , cum omnium confenfu a<jl 
fauoreTheodofioprope Sirmium purpuram induit , Orientemque commifit:> 
'verum fibi cumfratre fuo Valentiniano Occidentem retinuit. Atque ita ben£' 
beateque vtrimque imperauerunt,vt collapfumiam Imperiumex parte aliqua 
reditu erint. Fuit autem Gratianus litteris haud mediocriter inftitutus , elo- | 
quen's , confilijs prudens , pacis amans i &qui controuerfias facile fciret depo- ' 
nere , cibi potufque ac libidinis victor 3 iaculatorix artis peritiilimus 5 acreli- J 
gioni maxime addictus. Huius temporibus Britannia ab Romano Prasfide de- ! 
fciuit. Verum Gratianus , hos contra, Magnum Maximum infignem ilium 
Tribuhum ingenti cum exercitu mifit ; quos fibi confeftim Maximus vi fub- 
iecit j itaque Britannia potitus, etiam Imperium affecTiabat. Nam illico in 
Galliam Omni cum exercitu profecr.us , totam illam regionem plane deua- 
ftabat , fua^que poteftati fubijeiebat , cum omnibus inferioris Germanic 
Prouincijs fere ad Francos vfque Occidentals , qui inferius in Gallia Belgi- 
ca habitabant . Aduerfus huiic Maximum proficifci maturabat Gratianus 
in Galliam . Scd Maximus ab infenfis Gratiano legionibns confeftim exci- 
piebatur : qua inopinata proditione Gratianus territus , fugaque euadere 
conatus , ab Maximo Lugduni extinctus eft . Extemplo Maximus Victo- 
rem in filium , Imperijque heredem , adoptabat j expeditumque in Italiam 
mitcebat , vt & alterum Imperatorem Valentinianum bello aggrederetur , 
interficeretque. 



15? 



LXXVIII. 

NON QJAM DI V> 
S E D QJ/ AM B ENEi 




Cum patruo nils annis , cum fratre VI. anriis in Occident© 
regnauit. Cum xxix. annis vixiflet , interfeclus eft* 




n 



agnvs maximvs, quipervim Imperium fuerat adeptus, 
ingenti cum exercitu in Italiam tranfire properauit •, eo cer- 
te animo , vti Romam obfideret. Valentinianus qui etiam- 
num adolefcens erat , Roma cum matre Iuftina metu Maxi- 
mi tyranniaufugk, fimul atque de caede fratris fui Gratiani certior ef- 
fet fa&us*, maturauitque Conftantinopolim ad generum flium Theo- 
dofium , qui humaniter ipfum excipiebat. Id. autem ita geftum eft 
anno Christ! tricentefimo o&uagefimo o&auo. Confeftim fefe ad 
ciuile bellum parabat Theodofius-, quod necefTitate coa6tus , partim 
vt alterius quidem Imperatoris necem vindicaret , partim verb vt alte 
.rum regno exa&um in iilud reftkueret , aggrediebatur. Ea autem tern 
peftate Maximus degebat Aquileiae , felici rerum'fucceffu exultan 
Dux Adragatius bellum ipfi fecuro conficiebat , quicun&a patfim iti- 
nera caflracjue militibus probe munierat. Porrb rams naualipradio fe 
hoftes praeuenturum oppreffurumque ,' caftra ita munita rurfum de- 
feruit. Profe&i funt igitur raptim per Alpeis inuias Theodofius ac Va- 
lentinianus^ adeb vt nullus eosperceperk-, imb vt ne vnus quide 
fuerit qui refifteret. Pbft infperatb Aquileiamvenere, Maximumqu 
hoftem infenMimum,quiterrorefuitantum nominis Germanos d 
muerat , Si ad pendenda ve&igalia coegerat , aperto Marte abfque d< 
lo opprefsere , cepere , atque interfecere. Hac re Valentinianus in Ita- 
liam vniuerfumcjue Regnum Romanum reftkutus eft. Adragatiu 
certior de exerckus fui clade fa&us, in mare fe pratcipitem dedk. Hi J 
confidera , quemadmodum optimi Principes ciuilia bella neceflitate 
ita vrgente finierint. Victoria enim potiti , ciuitatem opprenerunt , ty- ! 
rannum^ue Maximum ceperunt, atque vti meruerat, interemerunc 
Contra item hue animum aduerte , quemadmodum hoftis Adraga- 
tius, quimagisprofectberatmetuendus qnam ipfe Tyrannus, morte 
fua conatns illos ingentes fuftulerit. Atque hax quidem omnia iine 
dolo ac fraude ita confe&a mere. Nemoenim huic vmquam reftite- 
rat, necgladius vagina educlus fuerat -, S£ tamen bellum iftud adea 
horrendum abfque fanguine vllo abfbiutum fuk, idque dumtaxac 
morte duorum. Inuenio Maximum hunc magna feditione a Britan- 
nicisac Romanis militibus inuitum Imperatorem fuifleele&um, 8C 
qui haud male Imperium adminiftrafTet , nifi periurio ac tyrannide 
pollutus fuiffet. Vir enim fuit in militari expeditione , aduerfus Fran- 
cos, Germanos, Gothos, aliofque Barbaros habita ,fortis ac flrenuus, 
exprofapia Conftantini illius Magni oriundus. 



159 



LX XIX. 



NVMQJAM PERICYLVM SINE 
PERICVLO VINCITVR. 




Poftquam Occiclentale Imperium vix annum 
moleftafTet , occifus eft. 




i6o 

alentinianvs fecundo rerum fucceffu,vi&oriaquequam 
cum generofuo fueratadeptus, fupra. quam credi pofTit , fefe 
extulit. Corrumpebat autem ipfum inficiebatque Ariana, 
haerefi mater Iuftina, cuius fefe hoftes perpetuos atque acer- 
rimos eius pater Valentinianus ac frater G ratianus fuerant profefll Cla- 
riftimum Ecclefce do£torem Ambrofium maximopere perfecutus eft, 
qui a pud fratrem Gratianum vel quantiuis pretij fuerat. Vt enim Am- 
brofius Mediolanenfium Pontifex eratconftitutus , tota fefe Italia ad 
Chriftianamfidemextemplbconueftit. Nee verb Valentinianus fratre 
fuperflite Chriftianps apette perfequi fuit aufus > fed poft eius obitur 
raptim Mediolanum cum matre contendit , faltem vt Epifcopum in 
Feftaret,damnaretque. QuareiufiiisvtiabEcclefia difcederet, his it 
refpondit: ISfeutiquam id me a <voluntatefecero 3 ne lupis oues meas permit 
tere dut deferere <videar :Jllibet \mepotms occidite-Jibens enim hoc in loco mo- 
riar. Ab hi* autem temporibus Romance Monarchic deuaftatio jprimb 
iginem cepit. Nam Gothi, cum ab Hunnis bello fiiperati profligati- 
|ue erfentj ipfi inter fe difcordes ac feditiofi effecti , CcCe mutub prxlijs 
aceffere cceperunt \ altera quippe pars Fridegernum , altera Athalaii- 
cum Regem fibi eligebat. Hie ille eft Athalaricus , qui cum Theodo- 
fio Conftantinopoli pacem fcedufqueinijt. Fridegernus cum fuis alio 
mutatis fedibus pfore&useft, Athalaricus in Thraciamanfit: Stqu 
cum eo hie erant relfcli , Oftrogothiappellabantur-,qui autem hi 
verfus Occidentem cum Fridegerno erarit profe£ti , VVifigothi. H 
Gothomm diffenfio Ifhperio Romano plane exitio fuit. Poftobitum 
enim Fridegerni > VVifigothorum Rexfucceilit Radagaifus -, &c poft- 
qnarrl Athalaricus Conftantinopoli diem obijrTet, confeftim Oftrogo- 
thorum Rex effectus eft Alaricus. Quemadmodum autem hi Roma- 
nam Monarchiam deuaftarunt , in fequentibus paullb pbft audiemus. 
VarfentiniatiLft,qui fecure alioqui poterat imperare,ex Italia in Gallia m 
profe&us Victbrem Maximi filium interemit , quern pater ibi copijs 
prasfecerat. Et dum Vienna? negligentius moraretur, ab Engenio.,olim 
quidem Grammatico , poftea verb tribuno, Arbogafti fraude 8£ pe- 
cunia corrupto , iricubiculo ftrangulatus eft : atque vt voluntaria mor- 
te crederetur obijffe , laqueo collum indiderunt penfilemque fecerunt. 
Extemplb Eugenius ab Arbogafto Imperator conftituebatur , vt qui 
hinc Occidentale Imperium fe adepturum temporis fucceffu fperabat. 
HacTyranni illi occafione ingenteis Gallorum acFrancorum infe- 
riorum copias aduerfus Theodofium conferibebant -, eo animo , vt Si 
ipfum perimerent 3 atque ita tandem vniuerfum Imperium ad fe rape- 
rent. Ad iftnm modum Eugenio Orientale Imperium aftignabatur. 






t X X X. 

NOVOS PARANS AMICOS, 
NE OBLIVISCARIS VETERVM* 



161 




mperium Occidentale fumic cum fratre , tenuit vi. annis; 
deinde cum Theodofio x. annisiexinfidijsinteremptuseft. 

I- X 





1 62 

heodosivs & alteram filium Honorium Caefarem, ac fratris fui Arcadii 

confortem faciebat:hicenimnatu erat maximus, diuque Imperium cum pa. 

tre adminiftrarat.Geftum autem id ita eft,anno falutis Chriftianx tncentefi. 

mo decimo o&auo- Proinde vtroque filio Conftantinopoli reli&o , inftrattis 
copijs Theodofius in Italiarn contra Eugejnium tyrannum profe&us eft. Complures Da- 
nubij accofae Theodofio auxilio properabant.Vt ergo tyranni huic rrTultis cum legionibus 
Gallomm ac Francorurn obuiam maturabant, fa&um eft,vt inter Alpes ad fluuium JFrigi- 
dum fefe mutuo aggrefli manus confeuerint.Pugna mulcum diuque anceps fuit. Nam mul- 
tos fibi Gothos Theodofius in primo conflictu adiunxerat , qui a Gallis ac Francis pro- 
fligati caedebantur prope decern millia. Theodofius tamen vi&oria potitus , hoftilia arma 
pugnantibus etiam proeo ventis (qui fponte carceris Moh] cedente obice eruperant , lta- 
que in hoftium faciem ferebantur,vt neque fundis,heque iaculis,neque enfibus quidquam 
praftare potuerint) profudit atque deleuit. Eugenius captus ante Theodofij oculos pcenas 
luit. Arbogaftus vero euafit : ratus tamen poft biduum fieri haud pofle , vt fe infequenti 
Imperatori eximeret , fua manu vfus occubuit. Theodofius Mediolanum venit: & poft 
multos Reipublicae exantlatos labores in morbum incidit. Cum autem 1am vita: finem 
adeflefperabat,magisprofect6 ei Refpublica fuit cordi : fciebat quippe quis rerumfh- 
tus eflet poft difceflum Principis. Quamobrem Honorium filium fuum Conftantinopoli 
ccerfiuit, Imperatoremque Romanum vice Valentiniani defignauit. Ceteriim vbi Ho- 
norius Mediolanum veniflet , ac pater iam meliufcule valere coepifleti ludofque de parti 
victoria. , quafi iam plane confirmatus , piacfens exhibuiflet ; fubito in morbum rccidit, 
adeo vtadeffe ludis ipfe ampliiis haud poflet : iubebat tamen vti eos filij prxfentes fpe&a- 
rent. Interea filijs fuis duos viros hercle potentiflimos adiunxit , Rufinum nempe Prajtf- 
dem Orienris,ac Stiliconem Occidentis Prazfidem : voluitque, vt eis adolefcentes filij cu- 
re eflentcum Imperio- Atque hocquidem ita conftituto , fub vefperem hinc ad Superos 
felix commigrauit. Erat fiquidem Princeps hie clariflimus, ac Reipublicaj vtiliflimus; cle* 
mens, mifericors , omnibus seque promptus ac communis, folo habitu differre fe ceteris 
putans; in omnes homines hononficus , verum effufiiis in bonos : quanta dementia in ho* 
mines, tanta pietate atque humilitate in Deum ; quod ex eo obedientia; exemplo facile li- 
quet , quod in Ambfofio Antiftite expreflit." Cum enim Theodofius ageret Theflalonica?, 
magna fubito coorta eft feditio , ita vt pleriqf e ex Magiftratu lapidibus obruti occideren* , 
tur ; inter quos & miles quifpiam, quern magnopere amabst Theodofius, cxdebatur. Qua 
quidem re ira plurimumaccendebatur , nee earn temperabat , donee intyrannidem eflet 
verfa. Inuitabat cities ad ludos Circerifes : quo cum veniflent , ferro infontes cum noxijs 
perimi iubebat. Fuere itaque exfa. hominum prope feptem millia , caufsa plane indicia; 
tantum furore quqdam animi Imperatoris. Quam profedto caedem vt Ambrofius triftis 
accepiflet , Imperatorque Mediolanum reuerfus templum ingredi voluiflet, huic llle in li- 
mine reftitit, atque ait: Nojilne quanta, c&des impietaftfe tuajit,quam infelix patrajii? qui- 
bus oculh templum Domini ^cui patent omnia., intueberls? quibus pedibus facrofanctum c'nts 
pauimentumconculcabls ? quomodo aitdebis manus tuas extendere innoxiorum fanguinc et- 
iamnum manantes? ideireb fecede hint ^mnculum^quo te rerum omnium Domintts ligauit, 
accipe &c. His verbis Theodofius obtemperauit, ('fciebat enim facile, quodnam Sacerdo- 
tis eflet ofKcium)ac flens gemenfque difceflit, atque menfibus o£to manfit excommunica- 
tus- Abfolutus tamen poftremo fuit hac conditione, vt aduerfus iram fubitaneam (ex qt 
nil boni proficifeitur) legem ferret, ne quifquam praxipite iudicio iniuria pofthac afficere- 
tiir.Conftitutionem igitur promulgabat eiufmodi, ne Principum aut Iudicum fententias in 
occifores latas fubito ad eXecutionem producerentur.verum fufpenlat triginta diebus ferua- 
rentur,atque ipfi rei carcere inclufi detinerentur 5 num quid interea poflit exoriri,vnde dam- 
natis iniuriam facl:am conftaret,adeoque turn fententiaz queant reuocari. 



163 






LXXXI. 

ER1PERE TELVM, NON DARE 
IRA'TO DECET. 




Vna cum Gratiano eiufque fratre Orienti prsefuit x v i. annis, 
cum filio vno anno : obijt quadragenarius. 

X 2 




164 ♦ 

rcad i v s filius Theodofij natu rriaximus animaduertebat,Rufinum,quem 
pater tutorem ipfi dederat , parum fidum in fe extitifle , ac rem clanculum 
cum Gothis habere : quod . homini magnam peperit fufpicionem. Quare 
cum Conftantinopolim cum Theodofij corpore veniffet , eique obuiam ad 
porta m Arcadius proceffiflet , a militibus (ob fufpicionem quam. de illo ceperant) Rufinus 
perniciofus tutor occifus eft. Hac tempeftate infiniti paene motus exorti flint. In Africa 
fefe Gildo Regem faciebat , ac fratrem Mafcezelem , quod Romanis fidus perfifteret. 
Regno exigebat. Stilico Honorij praefes ac tutor magna grauiaque bella in Germania ad 
uerfus feditiofos Francos &£ Saxones conficere debebat. Radagaifus immaniflimus ilk 
Barbaras iurabat omnium fe Romanorumfanguinem eftufurum , ac Dijsfuis illo facrifica 
turum. Hie fane inter tytannos veteres & przefentes , longe omnium fuit.crudeliflimus, 
inopinatoque in Itakam/ecum adduxit plufquam ducenta V Vifigothorum millia. Hi cui 
iam prope vibem Romam adeflent, Romani Ethnici concurrebant vociferantes pro fori 
bus immanes efle Barbaras. Percurrebant peruetufta Deorum templa , auxiliumque ab ijs 
implorabant. Tand&i omnis culpa conferebatur in Chnftianos , dicebantque tarn lu&uo- 
fumlmperij cafum ex contemptu Deorum & negleclo priftinxreligioniscuku exortum 
efle: quapropter & cdncludebant Deorum facrificia fore renouanda , alioquienimvi&o- 
riam vniquam fperari haud pofle ; adeo vt hinc maximus Chriftiani nominis contemptus 
Romx fit confecutus. Radagaifus obuia quaeque vaftabat , incendebat , ac cun&a ca?dibu$ 
1 atque ince»3ijs abfumebat. Romse fe ad refiftendum parabant : fed Deus , virtutem fium 
in hominum multitudine ac robore haudquaquam conliftere, voluit exhibere. Ridagai- 
fus enim fubito tanto fuit timote atquf. hoirore captus, vt in Peculanos montes cum fuqH 
exercitu propere feceflerit. Et quantumuis quidem tantam penes fe hominum habebat 
mukitudinem , incertus tamen fuit quonam aufugeret , maximaque in aridis iftis locis cibi 
potufqtie laborauit penuni.: atque ita in montib'us vftis magno timore cinclus , ingentes ilM 
las cbpias , quarura paullo ant6 tota ? yix Italia capax, eflepoterat , in anguftos coegitmon-,1 
res. Spem igitur omnem Radagaifus Rex in fuga collocans , clam a fuis feceffit ; §£ in ho- 
ftiummanuslapfus eft, qui ipfumcaptumvindumque catenis Romam duxerunt. Tanta, 
etiam Gothorum mukitudo a fuga retra&a fuit, vt gregatim inftar pecudumdiuenditi 
fuerint, adeoque ex ijs multi vnico floreno. Mox hinc Alaricus Oftrogothorum Rex cum 
fuisconfilium iniens ftatuit , fatius efle vno negotio Regnnm perdere , quam populoalie- 
nigena: inuito animo fubijei , expeditionemque cum fuis parauit , ac profeclus eft Hunga- 
ria per Alpes tanta cum hominum multitudine in Italiam , vt Romani fuerint demirati, 
vndenam tot homines confluxerint. Cumquenullus ei refifteret, ad pontem venit Con- 
dinianum , qui ab Rauenna diftabat milliaribus tiibus, vbi etiam VVifigothorum Rexab 
exercitu refiduo efficiebatur. Gonfeftim Alaricus legatos ad Hohorium fratrem Arcadij, 
qui ea tempeftate Rauennse agebat, mifit , qui agros ad habitandum ab eo peterent. Ho- 
noriusmetu ijs totam Hifpaniam &: Galliam conceftit ; qiias regiones Genfericus Vanda- 
lorum Rex paene" prorfus vaftauerat. Hue igitur dum Gothi pergunt, Stilico Honorij prae- 
fes ac focer infperato eos ipfo Pafchatis die oppreflit, mukofque occidit. In primis quidem 
Gothi territi moxanimos receperunt, Romanofque in fuga proftratos interemerunt. Et 
cum iam indignati iter in Hifpaniam ac Galliam omitterent , deleturos fe plane nomen 
Re man um quam fan&iflime iurabant j reuerlique per Italiam , toto impetu Romam 
con tende bant. 



V 



I6 5 

L X X X 1 1. 

MAXIMA PAVLLATIM EX MINIMIS, 
MINIMA SVBITO EX MAXIMIS, 




Cum fratre Orientale geffit Imperittm X 1 1 1. atink 
annos natus xxx, occubuit. 

Jv 3 




166 

o N o r i v s fe continebac Rauennae , permittebatque Gothos Romam ob- 
fidere,ac totam vaftare Italiam:reftituendienim Imperij fpes erat nulla.Romx 
ingentes paffim audiebantur querela? &C blafphemia; aduerfus Christvm, 
qui turn plane contemnebatur. Hinc feueriflimofane iudicio diuino effe&um 
eft , vt cum ex Italia Romam fere omnes confluxerant , eo dementia: penuria coafti fue. 
lint vt fuos fibi liberos'coxerint matres , exftiterintque Romani hoc deteftabili exemplo 
'foli in vniuerfo Orbe Ierofolymitanis omnino comparandj. Vt autem Alaricus ad inftru- 
clam pugnam feCe parabat , confiderata interim ciuium rabie , fana profedto vfus ratione 
per ediaum fuis praxepit, vt a cardibus quantum fieri poflet abftinerent, praccipueque par- 
Roma a ceretur confugientibus ad templa Chnftianorum. Capta igitur turn Roma , deuaftata at- 
$' th jf que incenfafuit, anno abeacdndita M. c. lxiiii. poft natum autem Christvm 
mer f a - CCCCII l Frincipatus Arcadij & Honorij anno quarto. Gothi Roma per Carapaniam, Lu- 
caniam, Bruuam, ac Calabriam profefti , in Siciliam contendebant ; fed Alaricus Confcn- 
tia fubito dcceflit. Confeftim Gothi Alarici cognatum Ataulphum Regem falutarunt. Hie 
Romam reuerfus , quidquidetiamnum fupejeflet , haud aliter ac locuftae fegetes, abfum- 
pfit &t deftruxit. Magnifica ilia aedificia, quae per vim dirui non poterant , partim fecando, 
pattim cxdendo in ruinas confregerunt. Etquidem cum nullus efTet qui refifterec, Placi- 
d/a Arcadij & Honorij foror mulier fane formofiflima, Roma; Ataulphum adijt, animum- 
que eius verbis amiciflimis commouit,ne penitus depopularetur funditufque euerteret, 
quemadmodum conceperat animo. Placatus itaque Araulphus Roma; pepercit , abeaqug 
difceffit accepta in vxorem Placidia. Incertus autem quonam proficifceretur , confilium 
cepit redeundi in Galliam. Qua re ita adiacentes regiones merunt territae, vt Vandali iftinc 
in Hifpaniam fugerint. Cum vero & Galliam Ataulphus depopulatam offendebat , ea mi- 
nimccontentusfuitj quin & in Hifpaniam profeftus eft, hinc in extremos fines profligatis 
Vanda-lis. Locus vbi primum fodem figebat , Gothaloniam appell'abat : cumque trienni(£ 
irjJHifpaniagubernaiTet, a fuis occifus eft, quod Romanum Imperium fibi minimefer- 
uaffet , nee Rortianum nomen penitus deleuiflet , vrbemque Romam iteriim non inftau- 
raffct, ac Gothiam nominaffet. Sigericus in eius viccm furrogabatur : quem , ctim nee ipfe 
Romani redire vellec, etiam interfecerunt. Huic fuceddebat Vallia , qui Gothorum votis 
refpondere conabatur. Verum aduerfus hunc HonoriUs Conftantium virum foftiilimum 
milk ; tui, fi fororem fuam Placidiam reduxiflet , earn in vxorem fedaturum pollicebatun 
Turn Conftantius inftruftis copijs laetus in Hifpaniam profeduseft, contra quem nonmi- 
nofc expeditione Vallia egreflus eft. Oini'iam alter alteri fuos viciflim mittebat legatos, 
tanct^ in hunc moaum conuenerunt , vt Vallia Imperatori fororem reftitueret , contra- 
que Romani prsefidia illi praeftarent, quibus integram fibi ac liberam haberet Hifpaniam, 
Vandalofque inde pelleret. Hac via Conftantius fuam adeptus eft Placidiam, ducebatque 
exercitum fuum fubfidio Gothorum acerrime aduerfus Vandalos , Francos , Burgundio- 
nes , Alanos , ac Sueuos, (hi enim klc Vandalis adiunxerunt, vt Galliam inuaderent , fu- 
gerantque a Gothis cum ijs in Hifpaniam) atque eo pellebant, vt Hifpania cedere , & in 
Afticam traijeere coafti fuefinr. Sub haze tempora pefllme agebaturinGermaniaarmis 
cxdibufque onufta. Accola; Rheni , Vandali , Sueui , Sarmata; , Poloni , Alani , Gepidi, 
Heruli , Saxones , &: Burgundi , fibi mutuo multum detrimenti attulerunt , agros homi- 
nefque attriueruht , Galliam funditus deuaftarunt. Immanes illi Hunni Rheni accolas mi- 
fere comprefierunt , VVormatiam ac Maguntiam euerterunt , atque infinita hominum 
millia occiderunt. Vangiones, Nemetes , Quadi , Hedui , Argentoratini , pa;ne radicitus 
fuere exftirpati , Gallia; detrafti , ac Germaniae adiuncU Hactempeftate Conftantinopoli 
vita exceflit Arcadius , acfilio fuo Theodofio Imperium Orientale reliquit. 



1 67 



LXXXIII. . 

CONDVS REQJVIRIT PROMVM. 




In Occidentem dominatus eft fimul cum fratre Xin. annis, 
cumque eius filio X v. annis : in Vrbe vaftata mortuus eft. 




I6S 

heodomvs Arcadij filius poft Patris obitum Imperator Conftanti- 

nopolitanus efte&us eft , anno Christi quadringentefimo vndeci- 

mo j in illo infeliciflimo torius orbis faeculo . Cum autem eius patruus 

Honorius facile animaduertiflet , Rempublicara indies magis magifque ad 

interitum ruere > nee Barbaras modo , fed & Tyrannos alios conari Imperium hinc 

inde difcerpere , qui omnes Prouinciarum paflim Prcefides erant , debebantque iurc 

Optimo Imperium defenfare 3 animum certe omnino abiecit. Se tamen in Roman 

Imperio vfque continuit , ne Barbari opinarentur ia&arentque eos fe deleuifle , qu 

vniuerfum Orbem fibi fubiectum habere enitebantur. Ac tametfi quidem reftituen 

- dx Reipublica: fpes ei nulla erat , nolebat tamen quemquam alium Imperatoris no 

mine appellari. Sciebat enim ab ijs fe illo tantum nomine diftare. Quamobrem ge 

herum fuum Conftantium , vice Stiliconis , quern tamquam Romanae vrbis deuafta 

tionis. auctorem occiderat , Prouinciarum fibi Praefidem creabat. Huic vero prsecepit 

Vti tyrannos omnes e medio tolleret. In primis itaque profe&us hie eft aduerfus Con 

ftantinum quemdam , qui fefe - in Anglia Imperatorem fecerac , Galliamque inua- 

ferat* Sed vbi in Galliam veniflet y -pugnamque aggreffus iam fuifTet , Conftantinum 

ad primos impetus Arelate comprefllt interemitque . Eius autem filius , quern Cx- 

faiem fecerat , Viennat occidebatur. vEodem fere modo Sebaftianus ac Iouianus , qui 

Imperatores fefe nuncuparant > fuhjtd item occidebantur . Deinde & Heraclianus 

Carthagini confoflus eft . Cum iam omnes paflim tyranni ita eflent interfe&i , Ho- , 

noiius in morbum incidit., ac Rauenna 2eger Rbmam delatus decefllt. Poft eius 

mortem Theodofius Valentinianum ex Placidia natum Caefarem fecit , ac paullo 

poft Auguftum appellauit.' Hi VVandalis totam Africam , quam vi occuparant, 

vitro tradiderunt , vt fe quietos fecurofque imperare permitterent . Hac tempe- 

ftate Rex Hunnorum Attila expeditus omnem Thraciam atque Illyricum deuafta* 

bat. Quare Theodofius fane Legatos fuos ad illos mittere cogebatur , qui , vt bel- 

lo decederent , fex ijs auri librarum millia numerarent , pollicerenturque in cenfum li- 

' bras mille quotannis. Is iam turn Romance Monarchic ftatus ierat publicus j qui haud 

collapfus ' modo penitus erat , verum etiam Barbaris penderc ve&igal cogebatut k Pr6 

Deum hominumque fidem , quam fubitd res mutantur humanae >. quas cum in fum- 

mo loco ftare, ac velut in portu (quod.aiunt) nauigare putamus , turn fane calami- 

tati funt proximal. Quis enim dixerit , Imperium Romanum * cuius olim a tam mul- 

tis praeclaris Scriptonbus fa&a eft mentio , ita repente ad iftum ftatum fuiffe colla- 

pfum ? Quod Marcus Varro fcfibit , duodecim vultures , quos vidit Romulus , au- 

fpicium dediffe, duraturam Romam annos mille & ducentos ; quamqu.am & hie 

numerus non admodum ab hac fupputatione remotus fit , tamen exiftimo eorum in- 

terpretationem proprie.ad Genfericum Vandalorum Regem pertinere , qui fub Va- 

lentiniano &C Martiano Romam exuffit ac plane deuaftauit » Nam poftea toties vrbs 

capta fuit , vt omnibus tandem Barbaris patuerit. Ad poftremum morbo correptus eit 

Theodofius , ac Conftantinopoli vita deceflit. Vir fane erat prudens , qui dementia 

ac liberaiitate multos fuperabat. Adeo, inquam, clemens erat, vt capite aliquem dam- 

natum ne ad portas quidem vfque educi permiferit , fed motus mifericordia reuoca- 

uerit. Et cum ex Confiliarijs quifpiam rogitaret, quamobrem de illo fupplicium mi- 

nime fumeret, qui ei infidias paraflet, refpondit: Ftinam Deas faxit , vt omnes mor- 

tuos vita quea?# rejlituerel . 



LXXXIIII. 

PRiESENTEM FORTVNAM 
BONI CONSVLE. 



169 




Poftquam cum patruo Honorio X v 1. & cum Valentiniano 

xxv. annis Imperium adminiftraflec, vitam cum 

morte commutauit. 




170 

alentinianvs non erat Conftantinopoli defun&o iam Theodono,fed 
in Occidente ea. tempeftate agebat , Barbaros paffim liberalitate ac munifi- 
centia pacaturus. Vt autem eciam Orieris fuum haberet defenforem,Pulcheria 
Theodofij foror , priufquam mors eius propalaretur , Martianum fenem ac 
prudentem (eratquippepietate& pudicitiainfignis) accerfiuit, atquein hunc modumaU 
locuta eft: Pofteaquam Imperator -vit a funBus Jit, at "que ego te omnium animo meo commo- 
difiimum ac gratiflimum iudicem , hoc mihi quajo addicas velim, te meam mihi virginita- 
. tern HUfam defenfurum , quam equidem Deo ab ipfa, pueritia femper obtuli ,• ejr er is mihi 
Imperator. Quod vbi Martianus iuramento quam fanctifllme promififlet , Patriarcham 
Anatolium ipfa ad fe cum vniuerfo Senatu vocauit , Martianumque Imperatorem crea- 
uit. Contigit autem id anno falutis Chriftiana: quadringentefimo qu'inquagefimo tertio. 
Mox Africa: Prafes Bonifacius , cum Valentinianus Prouinciam illam Vandalis tradidif- 
fet, fefe Imperatorem fecit. Aduerfus hunc Valentinianus exercitum mifit^qui ab Bonifa- 
cio casdebatur, antequam in Africam venire potuit. Vt vero Clodius Occidentalium Fran- 
corutn Rex , qui in inferiori Gallia Belgica. agebat , hanc Romanorum neceffitatem acci- 
piebar, totam fere Galliam armis occupauit. Proficifcebatur illaefus cum Francis fuis ex Si- 
cambria autGeldria ad Oceanum vique Occidentem verfus inter Scaldem & Sequanam, 
capiebatque Tornacum 8c Cameracum,&c. Hinc longius iter maturantes, Rhemos, Pari- 
fios,Aureliam,atque vniuerfam denique Galliam armis fubegerunt; itidemque ad Rhenum, 
Gallia Coloniam,ac Treuiros,&c. In hac regione fuos incolas fecit, &antiquo nomine fublato a 
Francia f LUS Francis Franciam earn appellauit , quod nomen etiam nunc retinet. Fuere olim Ger- j 
mani , ac Germanice in Francia primum locuti funt : veriim bellis populique varietate &: I 
multitudine efFecwm eft, vtillorum lingua tandem merit mixta. Atqueitaquidem Gel- 
drenfes Franci cum his Francis in vnum populum coaluerunt. Valentinianus vero cum ijs j 
pacem inire vel inuitusdebuit, & Prouinciam illis permittere. Qua occafione factum eft, t 
Vt orane Reipublica: commodum,totumque Occidentale Imperium adeo perierit,vt illud 
Anita nemo deinceps potuerit inftaurare. Extin&o itaque prope Imperio Occidentali , Attila 
Jpj- Hunnorum Rex Dei fe flagellum publice aflerebat , conabaturque Romanum Imperium 
penitus collapfum fibi fubijcere. Imperium autem dumtaxat in Scythas habebat, qui ea 
tempeftate Valente Imperatore fuis fedibus erant pulfi ; quare horum mukitudini ac virtuti 
fide bat. ExHungaria igitur militum educebat quinquies centena miHia^ populum fane im- 
manem afpectuqueipfb horrendum. Vaftabatin primisThraciam,Daciam,Macedoniam, 
Moeliam, Achaiam 5 ac totumfere Illyricum. Deinde verfus Occidentem redibat,atque in 
Germaniam prpfedtus , multas inilgnes euertebat ciuitates , vt erat Augufta Vindelicorum, 
Bafilea, Argentoratum, VVormatia, Moguntia, Colonia, Neomagium, Tongeri,ac com- 
plines alias. Hinc dein profectus in Galliam,regem cepit Burgundionum, ac poftea obfedit 
Aureliam. Iam vero adhuc vnus Gallia: fupereratangulus Francis minime habitatus , vbi fe 
Romanorum Dux continebat ^Etius, qui apud Francos & Gothos tantum egit,vt commu- 
ni manu Hunnis refiftere fuerint conati. Metuebat autem Attila Gothos, agebatque calli- 
de cum eorum Rege Theoderico, vt nulla Romaais aut Francis prazfidia prseberet. Veriim 
Gpthi nulla ratione amicitiam cum Hunnis fouere volebant , adeoque fefe ad bellum pa- 
rarunt. Vbi ha:c cetera: videbant nationes , Gothis , Francis , ac Romanis fubiidio venere, 
Ripalioni,Alani,Armoritani,Ambiani, Britones, Latiani, Saxones, Germanici Franci, Sar- 
mataz, & Burgundi; hi omnes , inquam , educti funt in campos Catalaunicos, qui Franco- 
rum fupputatione longitudine funt centum &C quinquaginta milliarium , latitudine vero 
centum & quinque. Atque vt ad bellum Cefe parabant , Attila mos confuluit arufpices , vt, 
quispugnazhuius foret exitus, dicerent. Hi fuo more nunc hepar, nunc extaaliaexamina- 
rant , refponderuntque , infortunium quidem ilia Hunnis poitendere, fedita tamen vt ho- 
ftium dux fupremus in bello fit cafurus. 



171 



LXXXV. 

OMNIA MEA MECVM PORTO. 




Occidents Imperator vltimus regnauit xxx. annis* 

cum Thcodofio xxv. 8t cum MartianQ v< 

gladio transfixus eft< 



I I 




vm AttilaHunnorum Rex arufpices de morte iEtij dixifle ratus eft ; cuius 
profe&o erat auidiflimus. Nam hie Populi Romanietiamnum nomine,quod 
ille diutius ferre haudquaquam poterat , bellabat. Cogitabat eciam vel cum 
fummo fuorum detrimento manus conferere, dummodd iEtium interficere 
poflet. Itaque in Gallia vcrimque infeftis fignis congrefli funt ; hinc a Romanorum parte 
j£stius,Gothi,&: Franci,illinc ab altera parte Attila. Et teftantur quidem hiftoriae numquam 
in Occidente tantum ab vtraque parte exercitum , tantamque multitudinem collectam 
fuifle, perinde ac ea fuit. Pugnatum eft a mane ad vefperam vtrimque acerrime , tanta ani 
morum obftinatione, vt nox dirimere praelium debuerit. In eo autem conni&u ceciderunt 
centena feptuaginta fortiffimOrum hominum millia, tantumque fufum cruoris eft,vt riuu- 
lus,qui prope erat,humano fanguineaucl:us,rapidiilimi torrentis inftar effluxerit. Attila opi- 
hione fua de ^Etij morte fruftratus fuit.Cecidit autem ineapugnaTheodericusGothorum 
Rex. Turn die poftero Gothi diuifi Hunnorum copias aggrefli funt , Attilamque occidif- 
fent, nifi iam ante fugiflet , ac fe cum fuis in fua caftra recepifTet. Illo die fe Attila in caftris 
fuis continuit; & quamquam exire minime audebat,claflicum tamen tubis canere non cef 
fabat,quafi qui confli&um rurfum pararet, vri eo pa&o vi&ores fuos terreret. Thurifmun- 
dus Theoderici Regis fllius mortem patris deplorans , apud fe ftatuebat cum Gothis fuis 
Attilam infeqiu' ac funditus delere. Turn Attila extrema tentans, vndique (ua caftra cly- 
peatis & fagittafijs munijt : quitantifper Gothis refiftebant, donee Attila fcenum, ftramen, 
atqtie eius generis fomenta alia facili incendio aptacolligi iuflifletj idquein eum finem,vt fi 
'Gothi forfanirfumperent,inie£to igne rogum confeenderet, feque incendio abfumeret, n& 
viuus in hoftium manus incideret. Verum JEzius veritus ne profligatis Hunnis Gothi in 
Romanos facile impetum conuerterent, Thurifmundo expedire confuluit , paternum Re- 
-gnum defendere,priufquam cetera: nationes nitantur Hifpaniam (quddeiuseopiae iam eC- 
lent ex magna parte concife)inuadere, Regnumque patris opprimere. Huiusconfilio Thu-i 
rifmundus ceu vtili acquieuit , domumque reuerfiis eft. Sed perniciofiim hoc fuit confi- 
lium. Et, pro dolor, ignarus Mtius quanta patriam clade eo confilio affecerit , dum cladem 
auertere detrimentumque omne amoliri ftudet. Videns enim Attila hoftem abijffe, ani- 
mura recepit,reuerfiifque in Hungariam, reparato exercitu Sc colle&is Viribus fajuiori arii- 
t mo Italiam inuafit-primoque Aquileiam fortiter obfedit,ac debellauit.Sed ciim hie parum 
proflciebat , quod ita animose ciues fefe defendebant , ac iam velut fufurros in fuo exercitu 
audiebat,nolle milites inediam diutius perpeti,velle ide6 difcederejconfeftim ingenti vi at- 
que impetu ciuitatem aggrefTus diripuit, cunctifque csefis incendio abfumpfit , & in cinerem 
teda&am liquit.Hincdeinceps profee\us,Goncordiam,Atinam,Vincentiam, Brixiam,Per- 
gamum x Ticinum, Mediolanum,aliafquecepitciuitates. Turn vero aim iam Romae prope 
adeflet,Leo Pontifex (quiadhuc fein ruinosa Vrbe continebat) in Pontificalibus eioccur- 
rens fupplex petijt > vt retrocederet. Huius viri imagine ac virtute Attila aded fuit commo- 
tus 3 vt in Hungariam redierit.Quo equidem reuerfus,fblemnes nuptias egit,&: in prima no- 
de largiter potus,ferociris ftertendo mero repletum fpiritum efHauit.Valentihianus ac Mar- 
tianus quocumque circumfpiciebant , cruenta omnia perditaque intuebantur. Vnaquxque 
gensfuum legebat Regem.Tum item Franci imperare cceperunt in Gallijs,Hunni in Hun- 
garia, Saxones in Anglia, Gothi in Hifpania, ac Vandali in Africa,&c. Nee mentio quidem 
Romani Imperij fiebat.Ciim vero ;Etius ad Valentinianum rediret,ab eodem confofTus eft, 
quod receptu Gothis perfuafIfTet.Tum etiam Valentinianus ab Maximo Mti) amico occifus 
eft.Hic appellabat fe Imperatorem Romanum ,ccepkq; imperare cum Eudoxia Valentiniani 
Vxorejatq} ingentem hominum multitudinem Romam conuehebat,vti Vrbem inftauraret. 
Poftea verd Vandali cum Rege Genferico ex Africa magno impetu in Italiam profedi funt. 
Qua re territus Maximus cum optimis quibufqj potentiffimifqj fugere conatus.in ipsa fuga 
occifus eft:atque omnes fere ex Vrbe fuerunt profligati. Vandali Romam inuaferunt,qusequc 
• poterant diripueruht, homines captiuos abduxerunt; & quidquid inftaurare cceptum fuit, 
deiecerunt-Hactempeftate etia Marti anvs Conftantinopoli in feditione fuit interemptus. 






173 



LXXXVL 



QVAMDIV PACATE VIVERE LICET,NONEST 
PRINCIPI DECORVM VT ARMA SVMAT. 




Vna cum Valentiniano v. annis , fblus I L Orientem rexit: 

a tumultuarijs occifiis. 

Y 3 







174 

'eo Tribunus militum Imperator in locum Martiani eligebatur, ac 
[Conftantinopoli ab Anatolio Patriarcha coronabatur,poftnatum 
Christvm anno quadringentefimo fexagefimo, qui-filiumfuurrt 
^Leonem Imperij confortem fecit. lam res ItalicaspefTime fefehabe- 
bant.Vandali,relicH Roma, per Cam paniam difperficundaferroincendioque 
vaftabant;Capuam oppidum nobile,fortemque Nolam euertebant.Neapolim, 
dum fortiter erat munita,inuadere non potuerunt,fed foris cunda funt depopu- 
late Genfericus autem lllorum Rex,vbi multas in Italia collegiffet opes,pra;d; 
onuftus Africam repetijt,fecumque Eudoxiam vna cum duabus filiabus ac mu 
tis alijs captam abduxit. Turn multi fe in Italia Carfares appellarunt. Quifqu 
vel aliquanto ceteris potentior erat , hie Auguftum fe confalutari permittebai 
Ex his vnus nomine Maioranus haud longe ab Rauenna agens, breui tempore 
ad oppidum Dertonam necatus eft. Hinc Seuerus Rauennas Auguftum fe no- 
minari volebat, fed breui item Romas fepultus eft. Horum tertius Leo appella- 
tus nonnullos conuocabat , ac Nouitios equites nominabat , a quibus & ipfe 
Imperator eledus eft.Hic Antonium quemdam Ca?faremcreabat,mittebatquc 
Romaminlmperium. Seruandus,qui & ipfe Imperator efle voluit,ab Antonio 
profligatur. Romanus etiam libens, vt ceteri, Imperium afTedaflet ; quamob- 
rem ab Antonio fait interemptus. Anthemius vt patritius Cadfar ab Leone vero 
Orientali Imperatore Romam mittebatur, vt tyrannos propelleret. Genfericus 
vero hofcemotus intelligens, rurfum tempus efleexperiundi fortunam co^ita 
bat, Italiamque iterum ingenti Vandalorum multitudine inuadebat. VerujJ 
Anthemius contra profedus , vi ipfum repulit, populumque & naues multas! 
difiecit. Genfericus rurfum fugiebat in Africam. Dehinc tyrannus exftitit qui* 
dam Richimer. Hie Romam profedus, earn cepit, Anthemiumque ad pontem 
^Elium in frufta fecari iuflit. Proinde & hie menfe tertio fax tandem tyrannidii 
pcenas luit. Interea Patritius quidam opulentus, Afper nomine, Imperium coj 
pit; fedmox ab Olibrio necabatur, qui in Anthemij locum ab Leone eratmif- 
Uvjfus. Verum nee Olibrius diuadmodum fuperftes fuit. Turn Licerius Rauennje 
Imperator effedus eft. Sed non multo poll: ab Nepote inftrudo exercku Re- 
gno pellebatur; qui turn ipfe Imperialenomen ad fe rapuit. lam vero Leo,poft- 
quam eius filius obijiTet, Leonem nepotem fuum ex filia Ariagna & Zenonc 
natum Imperatorem fecit. BafilifcusCadTarcreabatur, mittebaturquein Afri- 
cam , vt traiedionem Vandalorum in Italiam impediret. Interea fenior Impe- 
rator Leo vita deceflit. Turn Bafilifcus Imperator publice declarabatur. Hie 
fuo ciim exercitu Romam profedus,confeftim in Baiilicam D.Petri fugam ce- 
pit : currtOjUelmperiaie diadema altari impofuiflet, vna cum vxoreZenobia vti 
baptizaretur,feftinauit. Sed Conftantinopoli Zenorerum pptitus eft.Nam Leo 
ob astatem iuuenilem huic Zenoni vitrico fuo Imperij coronam imponebat. 
Hac tempeftate Chriftiana fides primo in Gallia praedicari ccepta eft. Nee fane 
multo poll: Clodoueus quintus Francorum Rex in Gallia-ab Antiftite Remigio 
baptizatus eft occafigne infignis cuiufdam vidorias , qua potitus fuifTet in Ger- 
manos, qui Franciam inferiorem feu Galliam Belgicam inuadebant vaftabant- 
ojue. Hie Clodoueus Infignia Gallica , tres nimirum bufones , in tria aurea Jilia 
mutauit. Infcriptionem huius nummi equidem non vidi: facile tamen illud 
colligi poteft , nomen iunioris Imperatoris in vacuo fuiiTe fcriptum. 



I7S 



LXXXVIL LXXXVIII. 

AMICVM POSSIDE, VTINIMICVM 

FIERI PVTES. 




Imperio prasfuerunt X v I. annis ; vterquc naturali 

morte occubuit. 




e N o Imperator Conftantinopoli creatus eft , anno poft Christi natiui- 
tatem quadringentefimo feptuagefimo fexto , homonon minus vultu quam 
moribus deformis. Bafilifcus autem extrema Italia: linquens 3 Orientem ver- 
fus cum fuis profe&us eft. Quo quidem cognito , Zeno fugam adornauit, nee 
voluit vticiuitasdetnmentoaliquo nomine fuo afficeretur. Hac fuga. gauifus Bafilifcus , fi- 
lium fuum Marcum fe iuxta Caefarem fecit. Verum Conftantinopolitani nee ipfum nee 
filium admittebant , quin Zenonem potiiis a fuga retrahebant, fubfidiaque illi praeftabant, 
Vtpatrem ac filium Regno pelleret. Nepos , cuius fupra. mentio fa&aeft, Rauennaefecon- 
tinebat. Sed cum Bafilifcus Romam deferuiflet , iamque rem in Oriente cum Zenone ha- 
beret, Nepos Romam petijt, ratus Occidentale Imperium fe reftituturum ; adeoque in 
Italian ingreflum Tribunum fuum mifit Oreftem , qui Barbarorum fiue Orientalium Im- 
peratorum acceflum prohiberet. In itinere Oreftes filium fuum Auguftulum Rauennx 
Casfatem creabat. Quod vt Nepos intellexiflet , hinc in Dalmariam , quod Orefti eiufquc 
filio refiftendi confilium habebat nullum , aufugit. Turn Imperiale diadema Rauennac 
adeptus Auguftulus j pacem fibi cum Vandalis in Africa conciliauit , fperans vel hac ra- 
tione rcrum fe deinceps potiturum. Hinc Odoacer Hunnorum Regis Dux vltimis Hun- 
garian finibus egreflus eft , vt Romanum nomen penitus deleret , Italiamque ipfe habi- 
tant, lam vero ciim per Noricos campos Germaniam peteret , audiretque Seuerinum, vi- 
rum efle pium ac beatum , qui ea tempeftate iftic agebat ; ipfum tandem adijt Odoacer , ft 
benedi£honem ab eo fufciperet. Ciim ex Seuerini cubiculo ad fuos fe reciperet , ceruicem* 
que incuruaret , ne caput in limen impingeret, (erat quippe vir ftatura admodum procera) 
inhxc verba virum beatum fibi loquentem audiebat : lam fete Odoacer ltaliam , turn pro 
fcifcere •vlli hirfutaqtie vejle indutm , moxditior apud plurimos xjlimaberis. Hoc aute 
vaticinium res ipfa fecuta eft. Imperauitcnim in Italia annis quatuordecim contitwis. '. 
vt in ltaliam venit,hunc contra Oreftes profeclus eft adLiguriae fines.Venim vbi animad 
uerteret fieri haudquaquam pofle y vt tantse multitudini refifteret , extemplo fefe Tkinur 
('quod oppidum hodie Papia di&aeft) recepit. Hie, vrbe capta, cum multisalijs abOdoa 
cro interfe&us eft. Poftea autem Hunnitotam ltaliam candib us incendijfque deuaftabar 
Quod quidem vt Auguftulus intellexit , metu perculfus , abie&a purpura , Imperator dii 
amplhis recufauit. Atque ita fane Roma eft fuga elapfus , ceterique Italiae incolx aufug* 
runt , ac patriam hoftibus Barbaris permiferunt. Hinc profe&i in infulam funt , vbi Ve 
netias poftea condere cceperunt. Odoacer vero vt fortunam fibi arridere animaduerrit, 
confeftim dignitatem afFe&auit regiam ; Romamque profeclus , annis imperauit quatuor- 
decim , nee fuitqui huic vel contradiceret. Turn Zeno Gothorum Regem Theodericum 
Conftantinopolim ad fe accerfiuit , promifitque eidem vniuerfam ltaliam- Quern venien- 
tem honorifice vt filium excepit, voluitque ei vt Confidum fafces ('qui honos turn erat 
maximus) praeferrentur. Etiam ftatuam illi ante palatium vnacum equocollocauit. Poftea 
vero cum incredibili Gothorum multitudine ltaliam ingreflus eft , quem contra Odoacer 
ciim ingentem exercitum eduxiflet , fa&a vtrimquepugna eft haud fane incruenta. Pugna- 
bat Theodericus fortiffime •, & cum hoftes praelio fugaflet, priorem cepit expeditionem, 
ac Veronam rurfus properanti obuiam iterum Odoacer profe&us eft. Hie fecund 6 Theo- 
dericus Odoacri exercitum fugauit. Poft ingentes cruentafque casdes Theodericus Vero- 
nam inuafit •, ac fugientes Gothos infequens , Odoacrum Rauennse triennio obfedit : vrbe 
tandem capta Odoacer crudelirer ab ipfo excarnificatus eft , totamque ltaliam inuafit , ac 
Veronam de fuo nomine Theodericam Veronam appellauit. Atque hinc quidem com- 
mixtis Hunnorum ac Gothorum linguis , Latina lingua plane interijt. Zeno Imperator 
Conftantinopoli vitam finijt : cuius frater Longinus Imperium quidem affe&auit, fed ei 
praelatus eft Anaftafius. 



177 



LXXXIX. 

INGENTINODO CVNEVS 

I VN GET VR AC V TVS, 




Ciim Orientalibus xvi. annis imperafTet, Gothifque 
Occidentales voluntarie tradidiffet , obijt. 




sNASTASivs Ariagnae prasdic~ti Zenonis vxoris opera ad 
'Conftantinopolitanum Imperium eue£tus eft,anno Chri- 
s t i quadringentefimo nonagefimo tertio : quare St Ariag- 
i nam fibi matrimonio iunxit. Hie Clodoueo potentiflimo 
Francorum Regi munus aureum oppidb qnampretioiiim dono mifit, 
qubd ciuitates quafdam Ariana hasrefi infe6tas ad priftinam faniorem- 
cuie religionem reuocaftet.Verum eadem illahasrefi &; ip{e tandem in- 
quinatuseft per AchaiumPatriarcham Conftantinopolitanum.Inter- 
ea verb, dum Theodericus patenter ac pacifice in Italia imperabat, ac 
multa Romae magnificaque asdificia in regio palatio exftruebat , fce- 
dus cum Rege Clodoueo percuffit-,cuius item filiam Adelphedam vxo- 
rem duxit. Turn Vandali animum ad Imperium Conftantinopolita- 
num adijeere cceperunt,nauibufquecrebrbex Africa jn Thraciam cum 
maximo regionis detrimento profecli mnt,ita vt Anaftafius neceflitate 
coactus damnofam fibi pacem cum ijs inire debuerir. Pbft item multa 
prasliaaduerfiis Sabinianum &C Mondonium in Sclauonia gelilt, ac 
deinde contra Pompeium prope Adrianopolim . Sic etiam aduerfus 
Ariftum ac Parthos in Syria,c£ poftea contra Vitellianum ad Aquilo- 
nem , qui omnes Orientale Imperium afTe&abant. Quampiurimum 
negotij etiam cum Bulgaris habuit,qui item eius Imperium opprimerc 
conabantuijdiripiebant^ue Macedoniam,TheiTaliam, atqne Epirum. 
Victoria tamen non fine fanguine potitus eft.Hanc circa tempeftateil 
Romas ingens religionis fchifmafuit^ idque Symmachiac Laurentjj 
nomine, qui ambodiuerfis fufFragijs Pontifices Maximi erant creati. 
Cuius equidem rei occafione multas casdes Romas commiffas (lint tam 
inter Sacerdotes quam laicos, donee Theodericus RexRomam reuer- 
fus Concilium (quamquam hasrefeos erat Ananas) habuit,in quo Sym- 
machus in Romanum Antiftitem fuit confirmatus,ac Laurentius Nu- 
cerias Pontifex inftitutus, qui non ceflauit vel quotidianos excitare tu- 
multus. Ob quam fane cauflam a Symmacho Pontificatu motus , in 
Dalmatian! relegatus eft. Cum verb iam Anaftafius in Ariana hasten* 
perfeuerabat, Papa Hormifda (qui poft Symmachum ele6tus erat)Eu- 
nodium Papienfem Epifcopum cum aliquot Chriftianis alijsadipfum 
mifit , vt illorum monitis ad fidem rediret Catholicam. Ceterum non 
{bliim monitadogmataque eorum derifit , fed magna etiam contume- 
lia ex confpe&u fiio illos fecedere iuflit. Deinde in frada naui eos col- 
locauit, prascepitque non antea in terram exirenr, quam e fuo Regno 
in Italiam fuifTent reuerfi. Item Pontifici nuntiarent , Imperatoris mu- 
nus effeimp^rare&iubere, nonaliorum iullis obedire. Haudmultb 
pbftfulmine i&us interijt. 



179 



X c. 

HABET SVVM VENENVM 
BLANDA O R A T I O. 




Orientem poffedit xxvil. annis; fulmine i£tus perijt. 

Z 2 



180 




vstinvs, poft natum Christvm anno quingentefimo decimo 



nono, a mi 



itibus Conftantinopoli Imperator electus eft,ciim mor- 
tuo Anaftafio ad Senatumproperaret. Erat autem hie adeo ignobi- 
jflis, vtfuum cuftos ac deinde bourn merit. Tandem ad militiam fe 
contuiit: in qua tamprompte tamquefortiterverfatus eft, vt ad extremum 
Princeps Ordinis efFeftus fit. Hac vero vfus calliditate Imperium adeptus eft: 
Amantius vir fane ditiflimus ad eum venit , magnam vim pecuniarum fecum 
ferens,orauitque,vt earn in toto exercitu ductoribus & militibus praecipuis par- 
tiretur,ac promifitinfuper ei multa,fi fe Imperatorem milites legiffent.Iuftinus 
accepit pecuniam non ad votum Amantij, fed fuum, atque ipfe pro fe fuflfragia 
caute emit , vt ipfum Imperatorem legerint. Amantius omnem mouebat lapi- 
dem id ipfum callide vlcifcendi , parabatque Principi infidias. Quod vt Iufti- 
nus accepiffet, ipfum cum focijs fuis interfici iuflit. Iuftinus hie Chriftiana? 
religionis erat obferuantrffimus , omnemque cum primis operam dabat, vc 
Arianorum nomen radicitus exftirparet , ac Conftantinopoli pelleret. Quod 
Theodericus Gothorum Rexfummopere contemnens, hacdecaufsaBoetium 
& Symmachum , cum ijs omnibus qui aduerfus Arium ftabant , in exfilium 
Roma exegit. Deinde Ioannem Pontificem Maximum ea tempeftatead Iufti- 
nummifit, quinuntiaret vti Arianis fua templa reftitueret •, fin nollet , gladio 
fe omnes in Italia Chriftianos interempturum , idque adeo vt vel infans in ma- 
ths vtero eius nomine plectendus fit. Interea dum legatus etiamnnm in itinere- 
efletjBoetium ac Symmachum ferro truncari iuflit.Cumque Ppntifex redijflerA' 
in carcere ipfum fame confumpfit,non obftante tamen, quod Iuftinus eius vo* 
tis fatisfeciflet. Verebatur enim,ne Romara, Imperiumque vniuerfum,aut dcnl 
lo aut vi ad fe raperent, cum optime inter fefe conuenirent. Sub idtemporifl 
cum Alaricus , qui in Hifpania Gothis praeerat , a Francis in bello fuiflet in- 
teremptus , Theodericus in Vafconia per Hibbam vno tempore fupra trigin&y 
Francorum millia fudit , ac Thiodem Equitem poft Alarici obitum tutorem 
& prasfidem Almarici nepotis fui conftituit. Haudmulto tempore poft natu- 
lan' morte occubuit anno Principatus fui trigefimo o£tauo. Poft ipfum autem, 
Gothorum Imperium in Italia Athalaricus eius ex filianepos obtinuit. Iuftinus 
vbi Theoderici fasuitiam in Pontificem aliofque accepifTet,dolore ac fenio con- 
fumptus Iuftiniano fororis fua: filio Imperium tradidit.Erat autem hie vir acu- 
tus , peritus, confilijs promptus , verus , atque in iudicijs oppido quam iuftus. 
Hac fane tempeftate Imperij gloria aliquantulum fnit ampliata : habebat fi- 
quidem Principes duoslonge prudentiftimos fortiflimofcjue , Belifarium & 
Narfetem , qui multa ac prasclara facinora commiferunt. Primum enim Per- 
fasaggreflus Belifarius deuicit, atque imperatorispermifTuConftantinopolim 
triumphans reuerfus eft. Poft mittebatur in Africam nonaginta & fex annis a 
Vandalis occupatam, vt earn recuperaret. Ingentem hichominum multitudi- 
nem fudit, Regem eorum captum Conftantinopolim mifit 5 deinde & Car- 
thaginem atque vniuerfam Prouinciam Imperio reftituit. Interea Iuftinus (e- 
nior Imperator obijt, poftquam Iuftinianus cum eo Imperium adminiftraflet 
menfibus quatuor. 



181 



X C I. 

CVIVS PVDET, PIGEAT. 




Auguftus per viii. annos & nil. menfes firit; deinde 
decrepitus naturae conceffit. 

Z3 




182 

^ V st i ■ n I a it V s cognomenro Magnus,ob ingenij animique msgnitudinem 
fie di&us , vir erat fane acutus,fortunatus , & omnibus rebus paene mirabilis. 
Imperium autem adeptus eft anno pott Chmstvm natum quingentefimo 
vicefimo feptimo. Poftquam iam virtute & opera Belifarij vniuerfam Afri- 
cam & Afiam recuperalTec , etiam de reparanda Italia cogitabac , fperabatque per eumdem 
e manibus Gothorum earn vindicamrum. Hue item occafio accedebat , qua Francos ad 
fubfidium hortabatur, eiufmodii Athalaricus Theoderici ex filia nepos , vbiiamdiu in 
Italia Gothis pratfuiifet , repente occubuit. Huius mater Amalafuntha ex regia Francorum 
ftirpe oriunda tradidit Imperium cognato fuo Theodato. Sed immemor hie accepti bene- 
fiicij ; per dolum earn in balueo inrerfjei iufllt. Hinc Iuftinianus Francos ad pradidia praeftac 
di facile pellexit , admonuitque eos fuaz cladis , quam a Gothis etiam accepiffet. His mc 
ti Franci, pratfidia Caefari addixerunt , ac Belifirium Iuftinianus rnifit in Italiam contr 
Gothos. lam vero Theodatus Gothorum Rex in fufpicionem incidit , quod Belifario nor 
reftitit , quafi proditurus eflet Gothos. Qua quidem de caufsa illi Vitigem extemplo in 
Regem furfecerunt; cuius iulTu necatus eft Theodatus. Hie copias eduxit aduerfus Belifa- 
riiim inftrudtiffimas hominum fupra ducenta millia , paruitque Pontifici Romano Liberio, 
ac profedus eft Rauennam } fed hinc cruenta pugna repulfus eft. Belifarius intra moenia 
Romans vrbis fe continebat , quam ad integri fere anni fpatium Vitiges obfidebat ; & in- 
;ens fames non erat Romas t^ntum 3 fed in tota etiam Italia. Fugientes autem Gothos ob 
magnitudinem famis , palantefque pafllm fine ordine infecutus eft Belifarius , proftrauk- 
que, & circumuentum per infidias cepit Vitigem. Ceterum Gothi interim deleri prorfus 
non potuerunt ; fed conftituta cum illis pace , per Iuftinianum permiflum eft , vt region^ 
ab Alpibus ad Padum vfque inhabitarent , & vltra eas non ptogrederentur. Reuocabat igi- 
tur Iuftinianus poft deui&am Neapolim & Siciliam Belifarium. Nam timebat ne Carfar 



fee 



I 



i 



J 



conftitutus, Italia; Imperium fibi vfiirparet •, quamquam interim fidus in agendis rebus Be- 
* lifariuS nihil tale moliretur. Itaque reuerfus Conftantinopolim , Vitigem Gothorum Re- 
gem captum Sc alios ex potentiori nobilitate fecum in folemni triumpho ducebat.Interea, 
poft difceflum Belifarij, Rex creatus eft i Gothis Totilas ; atque arma rurfum ceperunt, vt 
Totilas magna cum laude apud Placentiamoftoginta Gothorum millibus fuderit hoftiura 
ste dueenta millia. Hinc Romam profe&us, poft longam oblidionem cepit earn atque 
ipuit ; &: in prima oppreflione multi homines funt trucidati. Ceterum ob interceflbrias 
prices Pelagij Papa: prae'epit Totilas parcendum deinde humano fanguini , heque etiam 
Roma de- ftuprum inferendum vllifeminx. Sed& Vrbe excedere iuffit dues omnes , alioque in loco 
\ ^ habitare ; ac ftatim muris & turjibus , praeter Pantheon , fblo adasquatis , Vrbem incendi 
extittak ac concremari mandauit. Totilas hinc Calabriam petijt ; ac captis multis oppidis Rauen- 
Cjotho- mm p ro fi c ifQ ^ecreuerat. Interea v«6 Belifarius venit in Vrbem iam vndique patentem, 
<re Ton- curauitque moenia re.parari ac reftitui , circumdu&a etiam fofsa modo militari dierum fpa- 
la, anno tio viginti fex. Turn reuerfus Totilas Romam rurfus obfedit: fed Gothos Belifarius in fu- 
I f gam egit. Non multo autem poft Belifarius iterum Conftantinopolim fuit reuocatus : fe- 
M , cc> citque vt prudentiffimus rei militaris; ac de Imperio Italiae retinendo plane diffidebat. Iu- 
x c ix. ftinianus Duci huic fideliflimo fortiflimoque , vt Conftantinopolim redijflet, ex leui ad- 
modum fufpicione citra culpam oculos iufllt erui ; &: profligauit eum , vt mendicando ci- 
bum quaerere cogeretur : tandemque vt calamitofiffimus mendicus obijt. Turn Romam 
Totilas reuerfus, caftra in Vrbe locauit. Sed Iuftinianus aduerfus Totilam mifit in Ita- 
liam fingulari prudentia Principem Narfetem. Haud multo tempore poft Iuftinianus viti 
deceffit , Imperiumque Iuftino reliquit. 



f 



183 



XCII. 

A BONIS BONA BENE. 




"Vbi xxxvin. annis gloriose imperafTet , legefque ac iura 
conftabiliiihTet,vita defun&useft artatis fux anno LXXII. 




li 

i 



V s t I n v s, qui etiam a teneris annis armentarius fuibus agendis operam de- 
difTet,Orientale Imperium fufcepit anno Christ i quingentefimo fexage- 
fimo quinto. Hie Iuftiniano plane erat diflimilis, improbus, tenax, predator, 
C veterum Confiliariorum expulfbr, tandem etiam (vt fummatim dicam ) Dei 
pariter hominumque inimicus. Pauperes medullitus exfugebat, Senatus amicQs bonis fpo- 
liabatjciftas ferreas fibiconfici curabat 3 in quas aurum illud argentumque conueheret,quod 
amiferaplebeculaper fas & nefas vndique corradebat. Denique tanta captus fuit habendi 
cupiditatejVt mentis impos in furorem incident. Quare eius vxor Sophia Imperij guberna 
cula adminiftrare debuit. Hac tempeftate Narfes Vrbis Praefectus(quem Exarchum nomi- 
nabant) Totilam Gothorum Regem bello deuicit , Gothofque ita omnes Italia non firo 
ingenticruore expulit.Quo fa&o Romam hie recuperauit,ipfamque ad priftinam formam 
scdificijs ccepit inftaurare. Atque is quidem exitus fuit regni Gothici apud Italos:profe£hque 
hinc Cunt in Hifpaniam ad Gothos alioSjvbi potentiores efFec~h,ad ha:c noftra vfque tempo- 
raperdurarunt. Narfes etiam Bucellinum Francorum Ducem(qui ab Rege Galliae erat fub- 
ornatus-vt Italiam inuaderet)interemir,ac Sindoaldum Brendorum Regem(quiex Hunno- 
rum ftirpe } quos Odoacer in Italiam duxerat>folus adhuc fupererat)cepitjcaptumque ex al- 
ta trabe fufpendit. Poftquam triennio iam Roma? Narfes imperafTet,Sophia Iuftini vxor eo 
adulatorum ae feditiofbrum ciuium inftin&ibus perfuafa fuit , vt Narfetem contumeliose 
domum reuocarit,idque hoc pactoiScripfit vt ad penfa muliebre opus rediret.Tum Narfes 
refpondebat aptaturum fe illi penfum eiufmodi, quoddum viueret,abfoluere haud poffetA 
I Hinc indignatus legatos mifit ad.Gothos(qui in Saxonia, Auftriajac Sueuia annis habitaranS 

centum,&: quorum auxilio delendis Gothis ac Totilae ante vfus fuerat)eofque in Italiam ac-3 
cerfiuit.Hi cum vxoribus & liberis expediti ciim in Alpes confbendifTent, atque Italiam pro- 
cul confpexiflentjvxorum capillos acapite ad genua religarunt 3 galeifque impofitis armai 
in manus fuppeditarunt,atque vt hoftibus terrorem incuterent 3 copias fuas iftiufmodi fr; 
de auxerunt. Vt ergo in Italiam fefe dimififfent (tanta autem fe multitudine prxcipitaru 
Longo- vc a( j a pi um examen effent comparandi) vulgo ab Italis mixta lingua Longohardi fu 
de fie ap- appellati ob coma? prolixitatem,qua? inftar barbae mulieribus ad genua dependebat. Atque^ 
pellati. i ita quidem per Sirmium ac Venetorum Prouincias profe&i 3 primd Infubriam vi inuadebant, 
atque omnes deinde ciuitates Gailia? Cifalpina? ab Bononia ad Papiam vfque. Rex vero ho*-' 
rum Alboinus fedem fuam figebat Mediolani , ipfaqj Regio ab his appellabatur Longobar- 
dia. Poft triennium Alboinus regiam fellam transferebat Veronam , occupabatque totam 
HetruriamacTufciam vfque ad portas vrbis Roma?. Longinus quifpiam , qui ?.d refiften- 
dum Narfeti & Longobardis miflus erat 3 agebat Rauenna?.,feque Exarchum faciebat. Hax 
■Exar- enim dignitas his temporibus recens originem cepit,ciira Romajmperiumque Occidenta- 
dknitas. fe nullum habebat Casfarem. Proinde turn omnem Roma perdebatmagnificentiam-, pluri- 
mumque annis centum fexaginta, dum Exarchatus hie vigebat , varijs tyrannicis Exarchis 
concufTa yexabaturridque aded 3 vtciuesfaspius Vrbem linquere,ac feris inhabitandam de- 
ferere fuerint coacti-Exarchus hie aulam fuam alebat Rauenna? 5 nec vmquam proficifceba- 
tur Romam 3 quam vt ceteras ciuitates cenfebat. Quo factum eft, vt amplitudo Romana,vf- 
que ad Carolum Magnum, Ducatus tantum, atque is quidem fub Exarcho Rauenna^fit ap- 
pellatus.Interea Iuftinus podagra grauiter laborareccepit:quamobrem Senatum Sc Patriar- 
cham ad fe conuocauit ; ac Tiberium , qui prajfectus eratvigilum 3 in Caefarem adoptauit, 
vfufque eft oratione huiufmodi: En,jili,Deus tecum egit optime: Imperium hoc tibi tradidit; 
quod, vt te Deus honeftet , tibi Jit honori: nee in delicijs habeas fanguinem f under e , neve 
mdum malo rependas .Nequitia in hojies meijimilis ne eJlo.VeJies hie caue te fuperbum red- 
dant,vt mihi accidit. Memineris femper qui fueris ante a. Hi omnes tuifunt flij ac famuli: 
hos cum inJpexew ? eos te injj>exijp credit o,quibtts Republic a curx eft. Atque ita quidem obijt. 




18 S 



XCIIL 

N O N BE AT V S, 
• OVI SE BEATVM NESCIT. 




Ab x I. annis fui Imperij pedum intolerabili 
cruciatu perijt. 

Aa 




iberivs anno Christi quingentefimo feptuagefimo fexto Orien- 
! tale Imperium adeptus , Imperatorium diadema ab Euticio Patriarcha fufce- 
pic. Accerfiuititem coniugemfuam Anaftafiam jfecitque&l ipfam coronari. 
Quod vt Sophia Iuftini vxor accepiflet , animo fuitoppido commota. Igno- 
! rabat enim Tiberium vxorem habuifle ; quin huic fe nupturam fperabat, 
ideoque Imperacricem permanfuram. Sunt autem , qui Iuftino etiamnum viuente ipfam 
cum Tiberio rem habuifle referunt, eoque Iuftinum verbis impulifle , vt Tiberium ado- 
ptaret. lam vero ciim hie vt Princeps vere Chriftianus , immenfas opes a Iuftino fr%lc 
partas , ac ferreis arculis inclufas, pauperibus erogaret, crebro ipfum Sophia obiurgauit, 
inquiens: ^uem multis ego annis thefatirttm collcgi , breui tu tempore exponls. Cui fie ille re- 
fpondit: Equidem Deo ifiud plane confdo , numquam fifcum regium pecuniae inopia labor at». 
rum. T^am pauper es fubleuare eleemofynis , magni inHar thesauri eH:c apt ofye vinculis ajfere- 
re , ingens eft mifericordia. Sophia autem aliunde rimabatur , quo Tiberium infeftaret. Iu- 
ftini enim nepos etiamnum erat in viuis,quem ad Imperium promoturam fecogitabat. 
VdUm res parum fucceflit, atque ipfa Imperiali aula exacta eft ; fed Iuftinianus apud Ti- 
berium fempe'r in pretio fuit. Quadam vero die cum forte Tiberius in aula obambularet, 
lapidem in pauimento confpexit , cui Crucisfignum eratinfculptum: quare itaaftantibus 
inquiebat: Fas eftfrontempetfitfy Cruce confignare , atque en pedibtts earn concukamus. Iuflit 
itaque lapidem fuftolli , iub quo & alius erat eadem Cruce infignitus ; quo item fublato 
& tertius inuentus eft. Hunc fimili modo etiam fuftulerunt, mirati quidnam res eapor- 
tendereti Turn eo in loco ingens auri thefaurus repertuseft: quo fumpto, Tiberius mul- 
ta fextariorum frumenti millia in iEgypto emit , ac nauibus in Italiam tranfmific. Eo fiqui- 
dem tempore Longobardi cunda Italise loca paflim depopulabantur,maximaque erac 
Roms penuria j quare folita fua motus mifericordia ijs opem tulit. Sed nulla contra Loo. 
gobardos felicitate vfus eft. Rex Clophis poft mortem Alboini Romam arete obfidebatj 
cepifletque,ni a quodam e proximis fuis confoflus fuiflet. Porro dum Clophis magna turn 
in amicos turn in hoftes crudelitate vtebatur , Regem amplius habere Longobardi nolue- 
runt ; fed Italia inter fe diuifa. , triginta crearunt Principes , qui omnia paifim oppida vniui 
anni fpacio fubigebant , excepta Roma ac Rauenna. Huius Tiberij Imperatoris virtus 
tarn longe lateque innotuit , vt eius amicitiam multi Reges ambierint. Herpericus Fran- 
corum Rex legatos fuosad ipfum mittebat, multis infignibufque donis onuftos, aureik 
que nummis eiufmodi , quorum folidus faciebat libram: inalcero latere effigies erat InW 
peratoris cum inferiptione huiufmodi : tibek.ii constantini perpetvi 
a v g v s t i. in altero vero currus Triumphalis cum equis quatuor , illiufque eftigie qui 
currum agit , cum inferiptione huiufmodi: gloria romanorvm, Verum in 
tertio Principatus fui anno inducise inter Perfas ac Conftantinopolitanos exfpirarunc. 
Quamobrem Indi legatos fuos ad Caefarem miferunt , atque hie viciffim fuos ad Are- 
tarn Indorum regem. Hi cum ingenti cum exercitu ad ipfum maturarent , Mauritium 
iuuenem fortiffimum multis copijs hos contra mifit. Hie Perfas vnico conflidu fudit , vi- 
doriaque potitus domum reuerfus eft, honorificeque a Tiberio exceptus. Conftantiafi- 
lia in matrimonium data , confortem ilium Imperij fecit. Interea Roma? Narfes vita fun- 
dus eft, quicifternam auro onuftam heredibus reliquerat; quit Tiberio a fene quodam 
demonftrata fuit. Turn Tiberius quofdam mittebat Romam ; atque eftradacifterna tan- 
tum auri argentique in ea inuentum eft , vt multos dies in hauriendo infumpferint. Quod 
quidem omne pauperibus partiebatur. Erat enim vir plane pius ; & quo maiora eroga- 
bat , e.6 certe plura poffidebat : opes illi vndique adfluebant. Alium prx fe contem- 
nebat neminem , omnes amice fufcipiebat ; quare seque omnibus gratus acceptufque 
fuit . Ciim iam fenio confedus viribufque eflet deftitutus , nee diu fe fuperuidurum 
fentiret, Imperij gubernacula genero fuo Mauritio tradidit cum iftiufmodi precepto: 
Da operant , illud antes , quod aquum ac rationi ejl confentaneum. Quod vbi dixiffet, re- 
pente occubuit , non fine lacrymis & ludu vniuerfi populi , ob incredibilem eius pieta- 
tem ac clementianr. 



187 



XCIIII. 

VIRTVTEM VKJB OMNIBVS 

C O L I T O. 




Regno per vn. annos pie adminiftrato, fato conceffit. 

Aa 2 




I8S 

avritivs Cappadox , humili loco genitus , Orientalis Imperij guber- 
nacula fufcepit anno natiuicatis Christi quingenteiimo oduagefimo 
tercio. Cum iam poft mortem Clophis decern annos Longobardi ablque 
Rege fubiedi Ducibus fuiflent, tandem Atharim Flauium Regem fibicrea- 
runt: cuius fane fucceflores Flauios deincepsab hoc Rege nominarunt. Iam 
pellere Italia Longobardos conabatur Mauritius: atque vt commodius neret, hacdere 
egit cum Sigifberto Rege Franciae. Hie ingenti conferipto exercitu Italiam inftrudiflimus 
petijt ; fed hinc ipfum Longobardi repulerunt. Hac victoria audaces eftedi , elatique ani- 
murn recipiebant : proficifcebanturque ad mare vfque Sicilian cunda paflim depopulantes, 
Roma dumtaxat excepta, quam poft longam diutinamque oblidionem vincere haudpo- 
terant. Mauritius creabat Exarchum nomine Romanum , adquem pecuniae militumque 
vim mittebat ingentem , vt Longobardos Italia exigeret. Veriim hie clam ab Longobar- 
dis ftabat , nee erat fuo Principi fidus , quare infe Exarchatum reddebat fceleftum. Diuer- 
ii ea tempeftate in Italia exoriebantur motus. Hunni ac Sclaui earn itidem inuaferunt : fie 
& feongobardi magnam exercebant crudelitatem. Praterea quatuor erant Rauennx Ex- 
archi , Gallinicus , Balduinus , Smaragdus , & Romanus. Hi fub fpecie auxilij acdefenfio- 
nis fpoliabant tam amicos quam hoftes. Nee vero aliud in tota erat Italia quam rapere , fU- 
rari, fpoliare s cunda incendijs ac cxdibus abfumere; idque abfque aliquo titulo iuris. 
Huiufce temporis calamitatem maximopere queftus eft Imperatori Papa Gregorius. Mi- 
rabatur Ecclefiam in tanto conftitutam efle periculo , nee fecurum quemquam ab incurfu 
idololatrarum Barbarorum reperiri; feque plus detrimenti , cazdium , rapinarum ab ipfis 
Exarchis amicis pati debere , quam ab hoftibus Longobardis. Cetenim Gregorio fblamen 
nullum. Adhsec Mauritius vireratfupramodumtenax, qui magis cumulandis thefauris, 
quam Imperij commodo operam dabat. Hie primiim militibus fua retinebat ftipendia, , 
coepitque vnumquemque tondere ac deglubere: quin in Italia nihil non ad {e rapiebac 
Quidquid alicunde corradere potuit , id omne Rauennam eonuehi pracipiebat. Grego- 
rius mihtibus rebellibus Romje commearum prsebere debebat, vt tumultum auerteret. 
Littetas hie ad Smaragdum dabat , in quibus Imperatorem grauiter accufabat. Hinc Im- 
perator atque Exarchus Gregorio ciuibufque Romanis hoftes eftedi , Longobardos ad 
Romanae vrbis oppreflionem hortati funt. Turn Agilulphus Longobardorum Rex exer- 
citu parato inftrudoque ita fubito Romam opprimebat , vt minimum abeflet quin Ponti- 
fex atque optimi qui^ue caederentur. Hinc Roma annum perpetuumoblidebatur.Iam ve- 
ro ciim Mauritius fecum cogitaret perpenderetque , quemadmodum Deus vnicuiquc 
iuxta meritamercedemtribuat, atque illocogitatu altiusdormiret, per nodurnam quie- 
tem viiionem confpexit ad portam palatij seneam , vocemque audiuit horrendam , qux 
ita aiebat : vbinam vis tibi rependam quid quid in me malt admififti , hicne , an i/lic ? Refpon- 
debat autem : xjiiallem equidem , ludex dquipme , hie peecati pcenas , ji fieri pojjet 3 luere , 
quamillic. Vox rurfum ita loquebatur: Trade Mauritium cum fuaprofapiamilitiFoca. Mau- 
ritius itaque fomno experredus , PhiUppicum generum luurn (quem Imperium afFedare 
ipfe diu fufpicatus erat) accerfiri iubet. Sedhic vbi fufpicionis cauisa mortem certo time- 
ret, coniugi fuse Gordiaslmperatorisfilia: tamquam minime rediturus valedixit; itaque ad 
Imperatorem adijt , & ad genua eius in cubiculo fupplex procubuit. Imperator autem fie 
loqui exorfus eft: Jgnoficas mihi , ebfecro te , tibi enimpeccaui , ac fnodo certmfum te nihil in me 
molitumfuijfe. Proinde noTlinedi quern in exercitu J ocam ? hunc mihi indices velim. Turn re- 
fpondebat Philippicus , ipfum Procuratorem ab exercitu , & qui commeatui prcefTet, ele- 
dum fuifle, hominem effe meticulofum & minime metuendum. Turn fubijeiebat Mau- 
ritius : Si eft timidm , eft homicida. ac fbmnium Philippico enarrabat. Poftera nodecome- 
ta vifus eft afpedu horrendus. Hinc in exercitu feditio confeftim fubfecuta eft , in qua mi- 
lites Focam legerunt Exarchum 3 clypeifque impofitum fubleuarunt, vociferantes in hunc 
modum: Horribile Imperatori non parere , horribilius eidem parere. Cum iam omnia 
Conftantinopoli perturbari cosperunt , ac Theodofius Mauritij filius cum aliquot cogna- 
tis e caftris ad Mauritium confugiebat , mutata hie vefte cum vxore ac liberis per mare 
aufugit. Focas ipfum cum exercitu infequebatur , capiebatque Calcedonix , atque omnes 
capite obtruncabat. Mauritius miferia: huius patiens , Deum vfque inuocabat , (xpiufquc 
ante mortem hanc recitabat fententiam : IuHhs es Dom'we , ejr reel urn indicium tuum. 



I&9 



xc v. 



ivstvs.es domine, et rectvm 
ivdicivm tvvm. 




Anno xx i. fui Imperij cum omni familia 
capite truncatus eft. 

Aa 3 




ocas ab fcelerato exercitu , anno poll Christvm natum 
, fexcentefimo quarto, Imperator le&us publicatufque eft. Simul- 
atque Roma Longobardorum obfidione ellec liberaca , fcribebat 
Gregorius ad Focam honorificas fane litteras , cun&a illi felicia 
fauitaque optans ; ad quern etiam Diaconum mittebat , orabatque vti eum in 
omnibus fequi vellet. Omnis quippe fpes,omne auxilium in Foca erat,quod hie 
Italiam e feruitute Longobardorum vindicaret. Praebebat enim Focas ipem de 
fe Populo Romano magnam,ade6 vt & eius effigies ad aliorum Cadarum ima- 
gines in templo merit appenfa. Eo aucem tempore au6ta contentio de Primatu, 
quam Mauritius cum Patriarcha fuo Ioanne aduerfus Gregorium inchoarat. 
Quare Bonifacius tertius,poft muitam follicitationem,non fine magna conten- 
tione ac multorum contradic~tione,aFoca Carfare tandem obtinuit,vt fanciretur 
Romanus Pontifex Oeaimenicus , & fummus Epifcopus totius Ecclefias Chri- 
ftiana:. Concedebat item Focas Templum iftud peruetuftum, quod fiangeon, 
hoc eft,omnium Deorum, appellabatur,vt ex eo conficeretur aliud in honorem 
Deiparas Mariae Virginis atque omnium Martyrurh,fublata omni idolorum 
farce ; vt, quo in loco Deorum, hoceft , Darmonum cultus olim celebrabatur, 
modo omnium Sanctorum ageretur memoria. Ab hoc templo Barbari metu 
Deorum Temper abftinuerunt,fed fois ornamentis crebroilludfpoliarunt.In eo 
enimfuerarit imagines mille &c triginta ; itaque ad fop remain vfque concauita- 
tem auro argentoque parietes vndique exornati , vt nihil fopra. Et quia rotun- 
dum eft , appellaturhodie D.Maria: Rotundas. Inter cetera templa , quae: vm-q 
quam Roma: fuerunt,hoc certe longe eft pulcherrimum atque opero(iflimumj 
quemadmodum hifacile iudicare norunt,qui iftarum rerum maxime font peri- 
ti. Et qUamquam modogfadibus quibufdam in iliud defcendatur, olim tamen 
ante Vrbis vaftationem afcendi in illud gradibus oportebat. Adeo enim ipfa 
terra ex crebra ardificiorum inftauratione frequentibufque ruinis creuit, au&a- 
que eft. Focas interea Conftantirtopoli maximam exercebat tyrannidem ca% 
dendo, ftrangulando, ac fingula quatque diripiendo: quamobrem omnibus 
fobito erat inuifos. Sub hoc Foca vehementer debilitate & diminutar font vi-f 
reslmperij. Perfar cumRege fuo Chofroe vniuerfam occuparunt Afiam : po- 
titi etiam font vrbe Ierofolymitana , abductis'vexillis ac Cruce Seruatoris 
noftri Iesv Christi, captoque Zachariaeiufdemoppidi Patriarcha. In 
tantis autem malis Focas haudquaquam fe ad refiftendum parauit , vt merito 
Focas di&us fit. Focas enim vitulum fignificat marinum , animal inter cetera 
maxime fomniculofum , quodque ita altum ftertit , vte fomno excitari a ne- 
minepoflit , atteftante Plinio. Eius fomnolentiae ac focordias hie erat Focas; id- 
que adeo, vt foa fere omnia hoftibus diripienda permitteret : ac quemadmo- 
dum iam nullum Occidentale exftabat Imperium , ita etiam Orien tale pame 
interierat. Res haec genero fuo Prifcomagis erat cordi, quam quifquam arbi- 
traretur. Significabat per litteras Heracliano Africa: Praefidi , vti filium Hera- 
cliummitteret,quicumipfobellum aduerfus Focam moueret; fieri alioquin 
haudpoffe, quinnon Imperium modo, fednomenipfum Imperij foretinteri- 
turum. Cum i^itur Heraclius mamo cum exercitu veninct , Focam infefto 
Marte deuicit, ipfumque milites captum Heraclio ac Prifco tradiderunt. Hi 
Imperatorem , inanibus pedibufque prarcifis , igne ad Taurum combuflferunt, 
atque in mare tandem proiecerunt. Praeterea & tota eius profapia radicitus ab- 
fumebatur. Atque ita quidem Focas fimili clade perfidia: foa: pcenas dedit , 
qua in Mauritium , eiufque coniugem ac liberos , vfus fuerat antea. 



191 



XCVL 

FACILIVS FORTVNA PARATVR 
QVAM CONSERVATVR.. 




Imperator Romanorum v 1 1 1, annis minime probandus, 
immani crudelitate laniatus eft. 




I 



192 

eraclivs Imperium vi ad fe rapiebat anno poft Christi natiuita- 
tem fexcentefimo duodecimo. Venit hie copijs inftru&iflimus Conftantino- 
polim , caputque a Sergio Patriarch! diademate cin&us eft cum Eudoxia; 
quarn eadem die vxorem duxit. Hxc fequenti anno filium enixa , cui etiam 
_j Heraclius nomenerat, ac cognomen apudplerofque Conftantinus , vita fun- 
cta eft. Turn illicitas dicitur contraxifle nuptias cum Martina , fua ex fratre nepte ; ex qua 
alterum fufcepit filium, nomine Heraclionem. lam Imperij vires omnino erant debilita- 
te j cadi milites : quare pacem iibi cum Hunnis , Longobardis-, Gothis , Germanis , & 
Francis conciliauit in Europa , in Africa vero cum VVandalis. Ceterum populos circum- 
iacentes, &: quos ex Africa pater miferat, contra Chofroen Perfarum Regemeduxit: cum- 
quetotam Afiam deuaftaflent funditufque euertiflent , curfum verfus Jsgyptum deflexe- 
runt , aique Alexandriam inuaferunt ; feque iftic tantifper continuerunt , donee rumor 
fpargebatur Heraclianum patrem Imperatoris ingentem in Africa colligere exercitum:tu 
enim iter Garthaginem parabant. Sed interim moritur Heraclianus. Quo audito , confe- 
ftim inuafere Carthaginem. Turn Heraclius Imperator eos toto exercitu aggreflus eft, 
eonfecitque pugnas cum ijs tres acerrimas : in primo conflicfu Perfarum fudit tria millia; 
in duobus ceteris tantum erFecit , vt defperatis rebus Chofroes a Syroe filio fuo in fuga fit 
interfe&us. Heraclius autem eos infequebatur , ac Periiam perpetuo fexennio mifere de- 
populatus eft , tandemque in belloSyroem cepit : cui pax data eft ijs conditionibus,vt Per- 
iiam retineret , vtque limes Perfici ac Romani Imperij Tigris eflet. Ciim iam in Perfiam 
cum Syroe proficifceretur, ipfumque in earn reftitueret, ecce Palatium ac Thronum 
Chofrois ingentithefauro onuftumfpoliauit ; quo feptem oneratis elephantis , magna Ix- 
titia & ingeriti gloria , lignum Crucis manu tenens , curru aureo Conftantinopolim redijt. 
Hinc admirabili pompa Ierofolymam profe&us, Crucem in locum fuum reftituit: cuius 
rei gratia feftuminftitutum eft Exaltationis S.Crucis. Id autem abunde fatisnummus hic^ 
teftatus eft. Nam in altero latere fedet Heraclius in curru triumphali tentorio circumda- 
tus , Crucem penes fe retinens cum hac inferiptione: svper aspidem et b a s i J 

HSCVM AMBVLAVIT, ET CONCVLCAVIT LEOKEM ET D R A C Q N E M.i 

In medio autem fupra equos ita Uteris Grsecis fcriptum eft: AOSAEN Ti'ISTOlS 
X* T¥ 0*. OTI AIEPPH2E 2IAHPA2 FIIAA2 KAI EAET0EP^2E 
^THN AriAN BA2. HPAKAE. hoc eft: Gloria in altifsimis fit Chrifto Deo : nam por- 
ta con f regit ferreas , liber auitfofiacr of anftum Heraclij Imperium. Litteraz vero Gra:ca: hoc 
in latere infculptae hanc habent fententiam: Rex atque Imperator Romanus, Victor , Legum*-) 
lator jfemper CAugufius , fidelis ac pirn in cbrifio Heraclius. Scias autem , Lector humanifli- 
me , ea tempeftate inuenuftas litteras Grxcas in vfu fuifle : ita tamen hie eas tradidi, 
quemadmodum nummo inferiptas deprehendi. Quo equidem nomine nulli culpandus 
fum , quad rem nouam ipfe comminifcerer , aut quid commutarem , caftigare'mve , ad- 
deremaut detraherem. Quapropter literam ¥ vt H intelligas oportet; cuiufmodi funt 
cuiatuor ha; : xilj TH , ©fl , & PIL Animaduerto equidem fatis Cufpinianum etiam 
huiufmodi nummum habuifle , fed litteras hie nee videre nee fatis prompte- legere potuit. 
Multa enim verba defidcrat. Hunc imitari voluit Iacobus de Strada in Thefauro fua- 
ru m Antiquitatum , fed male , fcribitque hoc paclo , ambvlabis et concvl- 
c a b 1 s. Lapfufque eft item grauiter in litteris Gratis* Iam quod in medio habetur, fi- 
gnificat, Vultumtunm Dettsillttminet. Ac Graeca ilia dictio retro ad eius caput connotat,&/tf 
[anguine. In Luna habetur, Propter tehebras nojlras hetia geram aduerfus gentes. Nummus 
hie, vt ego ipfum habeo, latitudine eft digitorum quatuor ; nee magnitudine tanta alio- 
rum Carfarum alter repertus eft, prater eum qui ell Conftantini Maximi. Huius Hera- 
M*bo- clij temporibus Antichriftus ille Mahomet inter Saracenos primo in Afia auditus eft , ac 
met m multa in cselo vifa funt prodigia. Hie in Arabia apud Agarenos fe prophetam ac regem f&. 
d"s - C * C ' ac ^ uos non Agarenos a ^ Agar , fed Saracenos a Sara appellauit. Ab hoc paflim ma- 
gni exftiterunt tumultus , adeo vt nomen ceteri abhorrerent. Heraclius autem videns Re- 
gnum fuum a Saracenis plane perditum iri , vndique pracfidia conuocauit , filiumque 
fimm Heraclium fe iuxta Csefarem creauit. 



memos 
ontur. 



193 



XCVIL 



SVPER ASPIDEM ET BASILISCVM 

AMBVLAVIT , ET CONCVLCAVIT 

LEONEM ET DRACONEM. 




Imperauit Orienti XX v 1 1, annis; aqua intercute 
morboque infando extin£tus eft. 

Bb 




194 

[eraclivs cognomento C©nftatttinus,apatre, poft natum Chri- 
st vm anno fexcentefimo triceumo fecundo, in confbrtem nutantis 
Imperij fufceptus eft. Cym iam Mahometes multis Saracenorum 
'copijs Prouincias paflim caedibus, incendijs , ac direptionibus deua- 
ftaret , Imperatores fefe ad refiftendum paratunt , ne ipfi Conftantinopoli pra:- 
uerterentur j belloque Saracenos aggreffi funt 3 fedadmodum infeliciter. Nam 
dadades * n vno congreffu ceciderunt Chriftianorum centum & quinquaginta tria mil- 
cimftia- lia. Turn Imperatores ad mare Cafpium aufugetunt , atque ill'as portas aperue- 
«omm. runtj q Uas Alexander Magnus Macedonum Rex ad mare Cafpium exftruxerat, 
& ob immanes quofdam populos prascluferat. Hinc quotquot vel milites , vel 
homines paflim prouinciales potuerunt colligere , eduxerunt : cumqueante So- 
ils ortum pugnam conficere putabant, nefcio a quibus laruis in caftris Impe- 
ratorum cazfa fuerunthominumprope quinquaginta duo milliaj pars militum 
refidua Ierofolymam fefe recepit. Heraclius vero fenior Imperator animaduer- 
tens haud fieri poOfe vt Saracenis refifteret , ex moerof e in hydropifin incidit. 
Fertur & alio morbo , nempe ex genitalib'us , perpetuo laboraffe feptennio. 
Turn fratrem fuum Heracleonam iuxta fe Imperatorem fecit. Interea autem 
dum fenior Imperator laborabat , potens in vniuerfa Afia effe&us eft Maho- 
metes tarn viribus quam do£fr:in&, eaque diabolica. Profitebaturenim , popu- 
lum fuum & dici & efle populum Dei , qui Diuina fruituri forent promiflio- 
ne , folique in vniuerfo Orbe rerum eflent potituri^ adeo vt hinc Saraceni, qu 
rnodo Turcas nominamus , in verbis huius Mahometis fpem etiamnum 
Maho- demque collocent. Aperte in fuo Alcorano ingentes profert horrendafque in 
biafvhe- Christvm blafphemias ; nominatim autem Christvm minime fuiffe paf 
mus m f um ^ f ec | l uc j am ^ q U i ipf um prodere conabatur , eadem hora, qua Christv 
Iudad quasrebant, fuiffe virtute Dei in Christi formamtranfmutatum , 
pro ipfo captum,& cruci tandem affixum. His ita plebs ilia mifera adeoque de- 
menscredidit, rata ilium magnum fane hominem, cuiifta reuelarentnr, qui- 
que ea ita fentiret. Interea dum fenior aeger decumberet , Heraclius iunior Im- 
perator fa?pe conatus eft Mahometi refiftere , fed cum maximo fuo Imperijque 
detrimento. Nam Mahometes vi Antiochiam fubegit. Heraclius aujemveri- 
tusne & Ierofolymam opprimeret, Crucem Domini iftinc Conftantinopo- 
lim tranftulit. Atque ita quidem Mahometes intra vitas fua; terminum vniuer- 
fum Orien tern fuo Imperio fubiecit Quamquam vero Reges aliqui in ciuili 
adminiftratione perfiftebant , ad extremum tameneos velarmisvel doload 
fuam religionem pertraxit: im6 funtquivelint & ipfum Heraclium hanc do- 
ctrinam anteobitum oblectaflfe. Poftremo a morte Heraclij eius vxor Martina 
filium fuum Heracleonam in vniuerfum Imperium fubftituere conata eft, at- 
que Heraclium priuignum poftmenfeis quatuor opera Pyrrhi Antiftitis Con- 
ftantinopolitani veneno fuftulit. Sed biennio poft, cum hacc casdesin publicum 
emerfilTet, atque indies ambo magis magifque faeuirent, eos Senatus abripuit. 
Martina lingua prarcidebafur, Heracleonae nares-, itaque regno exigebantur. 
Antilles vero e fuga abreptus in vrbem , laqueo ignominiose ftrangulabatur. 



STVM. 



195 



XCVIII. XCIX. 



VOLVPTAS HILARIS INSANIA. 
SATIS EST POTVISSE PVNIRE, 




Imperij "vin. jetatis xxviii. anno, veneno perijt; 

alter bienniopbft,abfciffis naribus, 

in exfilium mifTus. 

• Bb 2 



, ||^jjs|l||jpf onstans Heraclij filius , ac fenioris Heraclij nepos , Imperium Orienta- 
^j^^^S^ le adeptus eft 5 anno Christi fexcentefimo quadragefimo fecundo. 
^^ePfSi^ Mitcebat autem nic Olympium in Icaliam tamquam Exarchum, vc eius hae- 
$ ®§l&j!i *%Q, refim cundli Antiftites veluc imbiberent. Et Rom anus quidem Pontifex 
Martinus fi forfan doctrinam hanc contemneret , mitteretur illico ad Imperatorem ; cui 
fi parere reCufaret , extern plo confoderetur. Patriarcham Conftantinopolitanum in lo- 
cum Pyrrhi fufficiebat Paulum hsereticum , idque in contumeliam Pontificis Martini. 
Hac vero tempeftate Saraceni opulentiffimam potentiflimamque ciuitatem Rhodum in- 
uadebant , diripiebant , atque euertebant. Inter cetera fpolia onerabant nongentos camc- 
Colojfas los columna aznea altitudine cubitorum quadraginta o&o , aut pedum feptuaginta duo. 
Solis, j^- nc p er mare Egseum profe&i funt in Siciliam , atque inde in Italiam : fed eos Olympius 
confeftim repulit. Poll obitum vero Olympij Conftans Theodorum veluti Exarchum 
in Italiam mifit. Hie Pontiflcem in templo quafi allocuturus adijt , catenafque in col- 
Ium iniecit, ac captum deinde Conftantinopolim duxit : vnde rurfum tamquam exful 
relegatus eft. Deinde Conftantinum filium Imperij confortem conftituebat , committe- 
batque vt Conftantinopolim curaret : atque ipfe expeditus iter in Italiam non aduerfus 
Saracenos, Longobardos, Hunnos, aut hoftes alios maturabat •, fed vti ipfe tamquam 
Romani Imperij hoftis religioforum thefauros , templa , oppidaque Prouinciarum fpolia- 
ret. Poftquam iam multa in Italia oppida diruiflet , tandem militari inftruchis exercitu Ro- 
mam ingrefius eft , cui Vitalianus Pontifex cum religiofis omnibus obuiam proceflit , ho- 
norificeque ipfum in Ecclefiam deduxit. Templa omnia fub pietatis nomine frequenta- ' 
bat, donee fingula diligenter exploraffet. Quinto die pofthominum viginti millibusin-j 
ftru&us cun&a templa inuafit , diripuitque fingula diebus feptem continuis. His fpolijs 
quatuor onerauit naues , atque inde ketus Neapolim profe&us eft , indeque in Siciliam.' | 
Hie animo conceperat fedem Imperatoriam Conftantinopoli Roraam rurfum transferrer* 
Nouerat quippe inuiium fe Conftantinopolitanis ob haerefin ac fuam tyrannidem . Erat 
autem vir praui ingenij , hxreticus , Reipublicac corruptor peflimus , omni libidine ac 
fpurcitie inquinatiilimus. Maximo , viro lane prudentiflimo , manus pedefque praecidi, 
ac linguam erui iuflit. Sic & multos alios homines Chriftianos varijs cruciatibus interemir. f 
Cumque in Sicilia annos aliquot crudeliter imperaflet , die quadam Andreas quifpiara 
cum ipfo balneum ingrefius vt Gallico vnguento Imperatorem inungeret, lecythum is 
eius caput efiudit , ac ruga elapfus eft. Deinde miniftri , qui pro foribus prseftolabantur, 
ingrefli, Imperatorem mortuum offenderunt. Quo quidem audito , Conftantinus in- 
genti nauium multitudine in Siciliam traiecit , cxdemque paternam grauifllme vltus eft. 
Hinc tandem Conftantinopolim reuerius , fratribus minoribus Heraclio & Tiberio nares 
amputauit. Narrant aliqui, quod eos interfecerit, vti folusrerum potiretur, Saraceni vt 
mortf m Conftantis accepiflent , confeftim in Siciliam traiecerunt , Cyracufam inuafe- 
runt: qua egregie vaftata , omne fpolium fecum Alexandriam aduexerunt. Non multo 
poft Ierofolymam opprefletunt , vique inuaferunt. Contra hos feptennio fortiflime bella 
mouit Conftantinus , atque in vno-coogreflu fudit Saracenorum triginta millia ; quare 
pacem petere coa&i grauiffima tributa pendere debebant- Hie Conftantinus Chriftianx 
Reipublicx fuit defenfor celeberrimus , amatorque longe pijflimus. Ecclefias deftructas 
ac varia. hxrefi infe&as, quantum potuit , repurgauit , & praecipue' Grxcam ac Romanam: 
quamobrem fextam congregari fecit Synodum. Poftremo e Palatio lapfus occubuit, he- 
redemque Imperij reliquit filium fuum Iuftinianum. 



C. CI. 



J 97 



SEQVERE TRAHENTIA FATA. 
MALE QV JESIT A MALE PEREVNT. 







Imperium Orientalc moleftauit X X v II I. annis : ex infidijs 

interfe6tus eft. Filius regnauit X v 1 1, annis, & ex 

Palatio praecipitatus interijt. 

Bb 3 



198 

^§|&¥^J? Vstinianvs Conftantini films , Orientalis Imperij gubcrnacula 
«i^iPI(^ fufcepit , anno a Christi natiuitate fexcentefimo oc"r.uag;eiimo 
^H IP feptimo. Confeftim autem , priufquam Saraceni de morte patris 
afe i MJ&W ^ fa£ti eflent certiores, hac lege cum ijs pacem compofuit,vt quotan- 
nis auripondo triamillia, quinquaginta captiuos nobiles , totidemque equos 
ipfi tribuerent. Verum vbi deceptos fe animaduerterent, totam indignati Li- 
byam arque Africam caedibus , direptionibus atque incendijs infeftabant. Vc 
vero Iuftinianum copijs inftru&um ad fe properare accepiflfent , decennales 
pa&i funt terra marique in dticiasj idque nouis conditionibus, nempe vt Sara- 
ceni Libyam & Africam liberam nee grauatam reftituerent, atque illo decen- 
nio fingulis diebus Imperatori mille aureos numerarent , Equitemque ex fuis 
Equitibus equo infidentem fingulis item diebus traderent. Iuftinianus circa 
Principals fui initia vir quidem erat prudens fortifque , fed rerum fuccelTu ela- 
tus, ccepit fe Dijs hominibufque opponere. Inconftans ac periurus inSarace- 
nos efficiebatur : qui cum abipfo eflent contra fcedus circumuenti, omni rne- 
tu fepofitoarma aduerfus Iuftinianum capeffebant, nectantum cladis patie- 
bantur , quantum inferebant. Tunc iftinc reuerfus , mare in Europam traie- 
cit, Bulgarofque fortiteraggreilus multis calamkatibus affecit , qui exScythia ' 
in Thraciam venerant, pacemque cum parre fuerant pa&i. Hie enim fine v» 
cloria bello infeliciter gefto quibufcumque tandem conditionibus pacem curty 
ijs inijt, ac Thraciam inhabitandam ijs reliquit. Cum iam ergo Iuftinianus 
horum Prouincias caedibus , direptionibus, & incendijs deuaftafiet, animuc^ 
refumpferunt, ipfumque coegerunt, vt inhoneftis conditionibus cum his pa- 
cifci debuerit. Deinde Conftantinopolim reuerfus, grauemciuium in currit: 
indignationem , quod tyrannidem impunitam reliquiflet. In dixit Synodum 
bonis omnibus aduerfantibus , in $\ua. vt raulti erant Epifcopi , ita rnetu nihil 
aliudconcludereaudebant, quam quod ipfi gratum foret,quodqueconclufum 
vellet. Et quidem cum Rom anus Pontifex Scrgius his affentire recufaret, Iu- 
ftinianus RomamTribunumfuum Zachariam mifit, & Papam comprehen- 
fum Conftantinopolim duci m and auk* Sed propofitum hoc Exarchus cum 
vniuerfb Equeftri ordine Rauennenfi facile auertik Hi enim Zachariam Roma 
expulerunr. Turn Iuftinianus Chriftianorum effeclusefl: hoftis publicus. Sol- 
licitab at indies Gallinicum Patriarcham, vt orationem ad populum habere 
veilet , cui perfuaderet euerfionem infignis templi Mariae Deipaja: facri, 
quod iuxtaPalatium erat- Nam aliudhicardificiumaptum Palatio exftrucre 
cogitabat. Proinde Patriarcha ei refpondebat : Munm noftrum eft templa ex- 
firuere , non autem deftruere : quare ijli rei acquiefcere fas non eft . Poftremo 
cum poft miiias etiam Imperator orare non deftitiilet, ita locutus eft Patriar- 
cha : Deo ft honor (e^r gloria , qui continuo paiiefts* multum'que miferkors eft ab 
hoc tempore in <euum vfque. Quod vbi dixiflet , confeftim templum deftrue- 
re cceperunt . Turn Patriarcha Leontium religatum clam Gonftantinopo- 



u 



m reuocauit. 






- 



CIL 



199 



MVLTI NIMIVM, NEMO SATIS. 




Perfun&o decennali Imperio mutilans naribus relegatus; 

alteroque decennio tranfa&o, Regno recuperato 

ac v 1. annis adminiftrato, interfe&irs eft. 




200 

'eontivs vir quidem fuerat antea Senatorius vrbis Conftantino- 
!politanae , Patritiufque opulentus ac magni pretij , poftea vero con- 
i ftitutus eft ab Iuftiniano Archidux totius exercitus aduerfus Sara- 
>cenos , hoftefque alios . Ceterum cum iamtriennio in carcere ab 
eodem fuerat detentus , poftea inexfilium relegatus eft. Tandem opera Galli- 
nici Patriarchs clanculum Conftantinopolim ingreflus 3 magnam excitauit 
aduerfus Imperatoremluftinianumfeditionem, qui & omnibus modo inuifus 
effe magnopere cceperat. Ec quidem cum iarh prater fpem plurimi illi adha^re- 
bant, vi omnes confeftim effregit carceres , liberauitque quotquot erant nobi- 
les ac ciues iniufte capti. Hoc verotumultu excitum vulgus arma capeflebat, 
feque Leontio adiungebat, atque vrbelmperatoremcum fuis exigebat. Dein- 
deipfum Leontius propere infecutus, in campo libero aggreffus eft, Iuftinia- 
numque naribus truncauit, atque ita mutilum Cherfonam relegauit. Acpoft- 
quam Imperator efTet faluratus , Imperij adminiftrationem fufcepit anno 
Christi fexcentefimo nonagefimo feptimo. Interea dum motus hie Con- 
ftantinopoli ita continuaretur , Saraceni cum Rege fuo Habdimelech expedi- 
tionem pararunt, Africamque iterum deuaftarunt. Hos contra Leontius Tri- 
bunum militarem mittebat Ioannem, qui cum Saracenis faepius fuerat con- 
grefTus. Cumque Saraceni prafidia ex Arabia, Perfia , atque JEgypto poftula- 
bant , etiam fibi fubfidia mittenda extemplo fcripfit loannes. Sed multi ex* 
eiuscopijs ceciderunt. Turn indignati milites , ita in Leontium exarferunt , vt 
Tiberium virum fane eximium in caftris Imperatorem legerint , Auguftum* 
que appellarint. Hie oblatum Imperium libens fufcepit j & quo fortior eflf< 
cum irato exercitu Conftantinopolim profe&us eft. Turn fe Leontius con 
expediebat , ijs qusfitis omnibus qua? iftuc pertinebant. Veriim milites inc 
gnati vrbem armis fubito inuaferunt. Leontius fuga in Palatium elapfus eft; 
quod item facile aTiberiofuperatumfuit. Leontius igitur capitur , eique na- 
res amputantur^quodpaulo ante fecerat Iuftiniano : idque vfque adeo ijs 
frequens, vt truncari naribus tandem apud illos in confuetudinem abierit. 
Tiberius in Dalmatian ccenobio Leontium cuftodiri curabat, in quo & vitam 
fuam finijt. Confeftim autem Tiberius ingentem exercitum in Syria aduerfus 
Saracenos eduxit. Vtrimque ita acriter pugnatum eft , vt infra paucos dies ce- 
ciderint prope ducenta^millia Saracenorum. Cumque Iuftinianus (qui iam 
triennio in Ponto exfularat) ad Imperium redire conabatur, nee habere diu- 
tius Cherfonae volebat , confiderans ciues Leontio fideliter adhasfifTe , pluri- 
mumque huicTiberio, qui modo imperare cceperat, fauere, in Bauariam 
ad Regem Caianum profe&us eft ; a quo honorifice exceptus , eius filiam 
Theodoram in vxorem accepit. 




201 



CI II. 



ORIS ATQVE CORDIS PVLCHERRIMA 

H A R M O N I A. 




Orienti prsefuit tribus annis : truncatis naribus in carcerc 

tandem excarnificatus. 

• Cc 







202 

iberivs annopoftCHluSTi natiuitatem feptingentefimo Impe- 
rium adeptus eft Orientale - y & confeftim Exarchum in Italiam mi- 
lit Theophilatium 9 quern nee Romani , nee Itali recipere Volue- 
runt. Nomen enim Exarchi Grazcorum ac Conftantinopolitani' 
Imperij, Romas & Rauennas vulgo inuifum fait execrandumque. Hac in re ta- 
men Pontifex Ioannes VI. ipiiplurimum auxilio fuit. Dux autem Beneuenti, 
qui vnus erat ex triginta Ducibus Longobardias , libentiflime hanc difcordiam 
accipiebat $ ac Campaniam inuadens , plurima oppida caftraque incendijs ab- 
fumebat j cities paflim rufticofque & pecora fecum auehebat. Sed Pontifex, ni 
pacem daret, excommunicationem hominiobtmfit : quare captiuos, ciuitatef- 
que reftituit, acbello deftitit. Tiberius vero vt audiuit Iuftinianum ex Ponto 
ad Germanos transfugifle, ifticque in pretioefTe , plurimiun fane veritus eft , 
cogitauitque , quanam potiflimum ratione ipfum necaret. Caianum igitur re- 
gem Vindelicorum fubomauit, vt»hominem e medio tolleret : fed hanc prodi- 
tionem vt Iuftinianus intellexit > clam cum vxore ad Terebellum Bulgarorum 
Regem fuga elapfus eft» Ab hoc fideliflime exceptus eft, tradiditque illi ingen- 
tem multkudinem , vt parato exercitu Conftantinopolim clam profe&us dolo 
lufama- vrbe potiret'ur. Turn multi Tiberium deferuerunt, ac Iuftiniano adhasferunt; 
»hs fm- | mo £. mmtum fauoris & beneuolentia; apud incorcftantem illam vulgi multi- 
%"tns. tudinem , quae ilium antea admittere haudquaquam voluerat , obtinuit. Turn 
autem Tiberium apprehenfum captumque, cum Leonrio vinculis religato, per' 
vicos in fpedaculum educebat. Tandem in Throno refidens , humi coram fe 
prdftratos pedibus eonculcauit, & palam clamari iuflit : Super afpidem ffl ba/i- 
Itfcum umbulabu, & conculubis leonem &> draconem. Poftea ante featque in con- ; 
fpe£tu vulgi obtruncatos in frufta fecari mandauit. Patriarchal Gallinico v«3 
trumque oculum effodi iuftit, ipfumque Romamrelegauit. In huius locum 
fuffecit Cyrum. Hie, dum etiamnum exfularet, prasdixerat ilium Imperio ad- 
huc fore poriturum. Quoties autem truncas nares emungebat , toties vnum ex 
ij's, qui Leontio autTiberio fauerant, ad fupplicium rapi iubebat. Mauritium 
ducem fuum cum omni exercitu in Pontum mittebat , vt Cherfonx barbatos 
omnes fexus virilis ftrangularet , quod ipfum in gratiam Tiberij , nifi aufu- 
giflet, occidiflfent. Eodem illo anno quo ad Imperium redijt , vxor eius Theo- 
dora illi enixa eft filium , quern Tiberium appellauit , coronauitc]ue ftatim 
cum ipfius matre. Hlc prauus ac periurus tandem etiam Terebellum, cuius 
opera fuerat reftitutus, de improuifo oppreflit: fed Terebellus ipfum facile 
repulit. Deinde exercitum fuum parabat in Italiam aduerfus Felicem Archie- 
pifcopum Rauennenfem •, qui quidem captus Conftantinopolim rnifliis , vtro- 
queluminepriuatuseft , relegatufque alio , atquevrbe exadtus. Numquam fe- 
re tantam Rauenna pafla eft calamitatem , quam in iftaoppreflione. Dux enim 
Mauritius ftrangulabat fere optimos quofque ciuitatis, vrbemquepenitus di- 
ripiebat. Dein Iuftinianus omnibus copijs aduerfus Philippicum profe&us 
eft , quern Cherfonam in Pontum relegauit. Verum milites eius tyrannidem 
amplius recufantes, Philippicofe adiungebant, ipfumque Imperatorem crea- 
bant. Huius nummi inferiptionem vlteriiis legere non potui. 



203 



CIIII. 

MISERIAMNESCIRESVAM, 
SINE PfiRIOVLO EST VIVERE. 




Vt v 1 1, annis Oricntali Imperio prafuiffet, 
ignominiose occifus eft. 

Cc 2 




204 

hilippicvs Oriencale aggreftus Imperium eft anno Christi fe- 
ptingentefimo decimo tertio. Quod vt Iuftinianus accepiffet, aufu- 
git , exercitumque confcripfit alium , atque acre mox confectum eft 
^_ pradium duodecim milliaribus ab Conftantinopoli , in quo Iufti- 
nianus captus , interfe&us eft. Itemque dc eius filius Tiberius , puer annum 
agens astatis fuas fextum , ab his eft interempuis , quibus illud a Philippko 
fuerac demandatum. Pofteaomni cum exercitu Conftantinopolim ingreilus, 
Patriarcham Cyrum Vrbe expulit : confregir , deftruxitque omnes Ecclefis 
imagines j ac Pontificem Romanum quaii cogere voluit, vtfua dogmata velut 
bona & falutaria amplecteretur. Sextas Synodi decreta , qua: in S.Sophia: tem- 
plo erantordine depicta , erafit atque expunxit. Geterum eius doclrinam Pon- 
tifex vt hasreticam damnauit, vetuitque Romse ne quis ipfum ceu Imperatorem 
coleret, nee eius imagine nummos quifquam percuteret, auteffigiem aereali- 
quo exprimeret. Hinc etiam acta di£te Synodi rurfum in ingrefTu bafilicx 
S.Petri depingi curauit. Turn Philippicus Ioanriem quemdam, qui eiufdem 
cum lpfoerat fententias , in contumeliam Pontificis Romani, Patriarcham 
Conftantinopolitanum conftituit. Imperator hie ciuis fuit Conftantinopoli- 
tanus nobilitatis prarcipuas , qui, quod vifam fibi Aquilam caput obumbrane 
dormienti dixerat , Cherfonam in Pontum ab Iuftiniano relegatus eft. Hie fa- 
miliariter vfus eft Monacho quodam hasretico & veridico, qui imperaturum 
ilium praedixerat: quod quidem Philippicum fnaximopere indies magis ma- 
gifque fbllicitum detinebat. Sed huic ita aiebat Monachus: (urn ita Deo <-uifum 
fit , quid tut e repugnes ? Vemm hoc inquam tibl diftumfit , Jextam Synodum imufle 
fuijfe (§jr celebrtttam ,& conclufam. Quare cuhttu Imperiumjfuem adept us 9 turn me- 
mento earn infringere atque infirmare. Jshtpd Ji fecerif > cert e {labile iibilmperium 
perdurabit. Illud igiturra&urum feiuramento affirmauit. Deinde cum excom- 
municatum feafummo Pontifice, atque vthaereticum ab Ecclefia fuiiTe rejfel 
ctum intellexiflfet , perniciofumex diuerfis ha^reticis Concilium conuocauit: 
itaque fextae Synodi decreta altera Synodo infirmauit, cftidemnauitque. In- 
terea vero cum iarh circa fuos hasreticos ad iftum modum eflet occupatus/ubi- 
gebantur , Imperioque a Saracenis detrahebantur , Africa , Libya , ac Granata 
in Hifpania. Atque ab eo quidem tempore, vfque ad annum millefimum qua- 
dringen,tefimum o&uagefimum feptimum , Hifpania habitata fuit a Sarace- 
nis, ac prascipue Bastica , qua; Granata hodie eft appellata. Turn enim a Fer- 
dinando Rege Aragonias ( erat autem hie poftremus Gothorum Rex, atque 
auus Catoli V. Imperatoris) viinde fuere expulfi: fed Africam fibi & Libyam 
retinuerunt. lam vero cum Philippicus pridie Pentecoftes cum aliquot antiqui 
generis ciuibus inbalneas publicas fuiflet ingreffus, confeftim a quodam Ru- 
iino nomine ad hoc fubornato arreptus , oculis priuatus eft. Atque ipfo Pen- 
tecoftes die poftero , cum populus vniuerfus in fummo templo eflet congrega- 
tus, Imperator publicitus eftcoronatus Arthemius. Hicnomenfuum muta- 
uit , atque Anaftafium fe appellari iuflit. Mox autem Philippicum in carcerem 
coniecit , vbi vel ad extremum vita; diem ipfum conclufum detinuit.. Ferunt 
aliqui in hoc ipfum carcere fame fuifle confumptum ene&umque. 



205 



c v. 

LEVIS EST FORTVNA-, 
QViE DEDIT, REPOSCIT. 




PerpetUo carceri addi&us , fame enecatus eft 
Imperij anno fecundo,menfe nono. 

Cc 3 




2C6 

nastasivs Orientale Imperium adeptus , anno poft natum 
Christvm feptingentefimo decimo quinto , litteras confeftim 
ad Pontificem Romanum per Scholafticum Confiliarium dedit,ia 
quibus fe amatorem defenfbremque fidei Chriftianae appellabar, 
propugnatorem eciam confirmatoremque Sacrofanctas Synodi fextas, atque Ec- 
clefias totius Rornanae : robur item Decretorum Pontificum , inftauratorem 
deie&arum ecclefiarum &imagirium,receptorem profugorum Chriftianorum, 
• exftirpatorem hasreticorum , atque hoftem deniqueethnicorum longe acerbif- 
fimum. His litteris Romas ita recitatis, animum nonnihil Pontifex eiufque af- 
feflfor recepit , quibus iampridem Imperatorium nomen fordcre ccepit ob im- 
probosquofdamlmperatores : qui quo plures, eo deterioces effemagis magif- 
que coeperunt •, atque horum quifque id maxime operam dederat , quo infenfi£ 
fime Pontifici refifteret. Anaftafius ergo hie Saracenos tamquam Chriftianas fi- 
dei holies crudelifiimOs belloaggredi eonatus, claflem ingentem in Africam 
emifit. Veriim diffenfione inter claffiarios orta , qui Anaftafium oderant, Con- 
ftantinopolim redire parantj& cum Adramyttium veniflent, Theodofium 
ignobilem rudemque virum, cuius officium eratpublicam £xigere pecuniam, 
exactionefque corradere , Imperio prasfecerunt. Sed hie clam aufugit , feque in 
montem abdidit. Proinde vbi ipfum inuenifTent, inaugurationem ei vitro pras- 
ftiterunt> inuitumque ad Imperium fufcipiendum coegerunt. Quo audit^ 
Anaftafius feftinanter mare Nicasam .verfus traiecit ; vbi fe ad refiftendum pa» 
rauit. Theodofius hunc infecutus eft, atque ingenti pugnavidumcaptumquc, 
quod necandi occafionem haberet nullam , facris initiatum in monafterium 
detrufit , ne qua via pateret redeundi ad Imperium. Quaz quidem res vbi iail 
Romas increbuit, nuntiataqueeflet, cunctos ingens inuafit dolor. Verebantai: 
enimne Chriftianum modo hoftem eflent habituri. Quoniam vero hac ten}- 
peftate grauis in Ecclefijs controuerfia ventilabatur de fuftollendis imaginibiM,, 
operas pretium eft & de his quasdam recenfere. Nam paullo poft in fequentibus 
Oita oc- etiam horum mentio nobis facienda eft, cum dicemus qua ratione Imperium 
imtenii Romanum ob dtflidium , quod inter Conftantinopolitanos Casfares ac Ponti- 
ad Ger- fices increbuerat , ad.Germanos & Francos tranflatum fit. Superioribus ergo 
mount. "Heraclij temporibus orta au€laque hasrefis Monothelitarum , qui ex Mahome- 
te originemtraxerunt; atque inter ceteros dogmatis fui articulos & hunc cum 
Saracenis communem habebant , Exodi'cap.xx. fKon fades t'tb'vfculptile. Hasc 
autem hasrefis damnata fuit fub Martino Pontifice in vniuerfali Concilioab 
centum & quinquaginta Epifcopis. Deinde & damnata fuit extinctaque in 
fexta Synodo Conftantinopoli celebrata, Sed omnes paene Imperatores ab He- 
raclio vfque ad hunc labe hac infecti fuere 3 atque vbique fere 'aduerfus imagi- 
nes pugnauere. Quid veroexhacimaginum controuerfia natum fit , audietur 
in fequentibus. • . 



207 



C V L 

- 

:VI SEMPER DEDERISj VBI NEGES, 
RAPERE IMPERAS. 




Qutndecim menfium Imperatot , ex Imperio 
ad Monachifmum detrufus eft. 




10% 

^heodosivs Orientale ImperiUm vi ad fe rapuit , anno poll Christvm 
natutn feptingentefimo decimofeptimo. Leo autem Anaftalij Tribunus cum 
vniuerfo exercitu Nicomediam profedus , Domino fuoauxilio venit j fed a'li- 
quanto feriiis , re enim perfedaabfoluuque. Noluit tamen hie fe Theodofio 
tradere,- veriim cepit filium eius cum optimis quibufque totius Alike, abftulitque omnem 
thefaurum cum vniuerfis ornamentis Imperatorijs , ac Chryfbpolim profedus eft. Quo fa- 
ne audito, Theodofius rem cum Patriarcha acSenatu vniuerfo expendit, deliberatque. 
Cum iam ergo Leo (qui Ecclefias non infeftaturum fe pollicebatur^) hue perueniflet,certe 
Imperium illi traditum fuic. Veriim Patriarcha vitam Theodofio filioque precibus impe- 
trauit. Turn fiquidem Leo vtrumque facrisinitiacum in monafticam vitam protrufit , in 
qua diu fatis ac feliciter vixerunt. Leo tantus deinde imaginum vaftator effedus eft, vt hinc 
a Graecis cognomento Iconomachus fit appellatus , hoc eft y imaginum expugnator, quod 
Pontifex imagines ac ftatuas Sandorum e templis auferri , incendique mandaret. Quarum quidem 
c */l rfW perdendarum aim finis nullus efTet , tandem Pontifex Comitibus Palatinis (qui turn 
unopoli- Maiores domus dicebantur) (tie adiunxit. Hi autem prjefedi erant Curia; 3 adeoque pri- 
tanum marij gubernatores apud Reges Francorum , & penes quos fumma in Germania ac Gallia 
deferens,^ R e g e ^ q U i f ee p trum poffidebat , erat poteftas. Apudhosetiam ipfe Pontifex, abfentc 
htsfead- Rege, magna: erat atftimationis ; adeovt hinc amplioris dominij fpes qusedam iam velut 
iungit. eluceret. Pontifex igitur ac Palatini operas tradiderunt mutuas ; idque adeo , vt Pontifex 
Imperatorem facile repulerit , Italiamque poffederit vniuerfam. Quare cum regia proge- 
nies indies magis ac magis decrefceret ac debilitaretur , hi autem Principes potentioi 
fierent j fadum eft confentiente Pontifice, vtregni adminiftratio ad hos Principes trar 
ta fit. Hac tempeftate Maior domus Childerici Regis Francorum effedus eft Carol 
Martellus , vir fane ftrenuus fortifque. Gallia hie egreffus, Saxones , Sueuos,Vim 
cos, atque vniuerfam Germaniam armis fubegit. Saraceni , qui iam magnam Hi: 
' partem inuaferant , etiam fuos vicinos aggredi paullatim conabantur. In Franciam qu 
edudi , fortiffimum Arelatenfe oppidum aiiaque multa ceperunt. Carolus Martellus h 
* infortunio refiftere cupiens , hos contra profedus eft ad oppidum Turonenfe. Hie 
confedae funt , in quibus ceciderunt trecenta feptuaginta quinque Saracenorum millia, 
non autena abfque infigni Francorum clade. Deinde Gothi ac Saraceni inter fe conuene- 
re : aduerfus quos rurfus exercitum eduxit Carolus , pugnauitqueita acriter , vt profugerc 
etiam vkra Pyrenaeum montem debuerint. Afferunt aliqui , nifi Carolus hac potitus fuif- 
fet vidoria, Saraceni cunvGochis hac tempeftate Franciam, Germaniam , Italiam , co-l 
tamqueEuropam ,&: Afiam cum ftui parte Africa vi occupaffent. Hie Carolus ingentes 
vbique adeptus eft vidorias , adeo vt nihil non captum fit quod fuis manibus of&rebatur. 
Tanta* equidem aeftitnationis apud omnes,dum in.adminiftratione etiamnum effet, ha- 
bitus fuit , vt nemo non fatis animaduerterit aliud breui Regnum aduenturum fore. Quo 
enim potentior efficiebatur , quoque magis ac magis viribus crefcebat , eo certe Conftan- 
tinopolitani Carfares magis debilitabantur , decrefcebantque. Ciim iam Carolus hie Mar- 
tellus Regnum partim in liberos partiretur, Carolomannum Auftrafiae , Sueuiae , atque 
Alemaniac prxfecit : Pipinum Francis: Griphoni partes alias dedit ; quibus minime con- 
tentus , bello a fratribus fuit fuperatus. Non multo poft Carolomannus , poftpofitis mun- 
danis , in monafterium fe dedit : quare integer Maioratus domus deuolutus eft ad Pipi- 
num. Hie focordiam luxuriamque Regum animaduertens, impetrauit a Pontifice auxi- 1 
lium, vt Childericum non fine fauore populi Regno exegerit , ipfeque Rex folusfit defi-! 
gnatus. Nuric vero reuertamur, vnde digrefli'fumus. 



2Q9 



CVII. 



CVIVIS DOLORI REMEDIVM 

EST PATIENTIA. 




In Imperio Orientali anno pera&o, ex Caviare 
,; * monachus fa&us eft. 

Dd 




210 

e o ex Syria oriundus primo quidem mechanicus, deinde verd Dux mili. 
tiac effectus, Imperium Orientale adeptus eft, poft natum Christvm 
anno feptingenteiimo decimo o&auo. Circa initium Principatus edichun' j 
extemplo Conftantinopoli promulgauit , vc fiqui haberent Christi ima-|f 
gines'aut matris eius Mam* auc etiam aliorum San£torum,eas Tub poena capitis in pu. 
blicum proferrenc. Ac tot quidem ftatua? produdbe fuere vt nihil fupra. His adijcieban. 
tur refiduae templorum imagines 4 atque vniuerfat comburebantur. Deinde pn bl ice edi- 
xit, vti in toto Imperio imagines paffim abolerent , perderent , ac deftruerent. Si quis ve- 
ro huic fe opponere vellet , hie tamquam Cxfarese Maieftatis contemptor capite punire- 
tur. Quamobrem multi paffim trucidabantur. Significant item Pontifici Gregorio II. vt 
&: ipfe fimiliter faceret. Qui fane" animaduertens rem derifione in Deum atque impietate 
haudquaquam carere , vetuit Romaj & per vniuerfam Italiam tributa Ca*fari amplius 
pendi ; ipfumque praeterea excommunicauit , ac velut inutile membrum ab Ecclefia abfci- 
dit. Vt autem Germanus pijftimus ille Patriarcha intolerabilem Imperatoris impietatem 
confiderabat , PontificatUm Conftantinopolitanum prorfus recufabat , officiumque fuum 
relinquebat. Inhuius locum Leo adolefcentem Anaftafium fubrogauit , qui eiufdemcum 
ipfb erat faitnse. Sed cum audijflet in Italia aduerfus fe confpirationem Ruffe inchoatam, 
Exarchum fuum ofHcio motum ; idque eos iam fere operam dare , quafi Imperatorium 
nomen abolere , nee amplius ferre id aut pati vellent ; certe Ducem fuum Romam mifit, 
vt populum feu vi feu humanitate fibi reconciliaret. Hie vbi Romam venit , in grauifli- 
ttjo tumultu occidebatur , atque alium fibi Ducem pro animi fui fententia ciues coniti- 
tuerant. Rauennenfes item fuum Exarchum Paulum interemerunt. Atque hie quidefli 
Exarchus fuit poftremus , ciim iam is Magiftratus floruiffet centum fexaginta annis. Nee 
Ab Jm- Roma , quse iam pridem fub Grseco Duce fteterat , voluit am plius eum ab Imperio flagj- 
£f n °„ tare , fed ipfa fibi femper Ducem deinceps decreuit vfque ad Caroli Magni tempora. Hac 
tinovoli- dereconfule hiftoriam de Iuftino Imperatore folio 184. Longobardi confiderantes Im- 
tano Ro- peratorem ad iftum modum cum fuoExarcho Italia fuifTe exac~tum,dum iamcun&ajh 
ttm e J a - tumu [ t[1 yerfabantur, magnis fane copijs e Longobardia profe&i oppida vniuerfa casdi- 
bus atque incendijs obruebant, ac Romam tandem etiam obiidebant. Turn Pontiff x 
fubfidia Hon ab Leone , fed ab Carolo Martello Maiore domus Regis Francise flagiu- 
. bat j cuius mentio fa&a eft pagina zo8. Carolus tantum egit apud Luitprandum Re- 
gem Longobardorum, vt armis difcefferit, reftitueritque Pontifici oppida & captiuos 
omnesj conciliata decennali pace. Tertio autem Leonis Imperatoris anno Armtrthus 
Dux Saracenorum ter mille triremes ex Afia atque Africa in Thraciam eduxit, Confhn- 
tinopolimque terra mariquefortifTime trienhio obfedit: venimob inediam, peftem , ac 
frigus intolerable , magnam profecto padus eft cladem. Nauesvi flu&uum, tempeftate- 
que partim fubaete, partim artificiofo incendio perierunt , vfque aded vt abfque com- 
modoiftinc difcedeire debuerit. Peftilentialis extinctorum cadauerum foctor etiam in vr- 
bem proferpfit , vti hominum fupra trecenta millia interierint. Ciim iam Imperator Sara- 
cenorum metu effet liberatus , cogitabat quanam via potiflimiim inobedientiam Pontifi- 
cis vindicaret ; totufque erat in fpolianda Italia nummis, ornamentifque. Quare Mari- 
num Ducem fuum mifit Romam, vt Pontificem aut comprehenderet , aut interficeret. 
Pontifex Longobardorum fubfidia implorabat: quamobrem Marinum facile repellebat, 
ita vt quod propofuerat, perficere non poffet ; cum fuis nempe in fugam actus vt vix eua- 
dere potuerit , mukique ex fuis interierint. Turn Imperator donis Longobardos a Ponti- 
fice abftrahere conabatur , fed fruftra. Atque ita quidem irapius hie imaginum expugna- 
tor in fiio propofito obijt. Hac tempeftate Chriftianam fidem amplexi funt Germanipcr 
Bonifacium Epifcopum ad eos milium. 






211 



CVIII. 

PEIVS TECTVM 
qVAM APERTVM ODIVM. 




Decimoquarto anno Orientalis Imperjj 
anathemate obftri£tus interijt. 

Dd 2 










212 

onstantinvs Leoriis filius , poft obitum patris Orientalis Imperij ad- 
miniftrationem in fe fufcepit, anno Christi fepcingentefimo quadrage- 
limo fecundo. Is plane fceleftiflimus non folum patris impietatem reddidit, 
fed maiore etiarh fcelere fe niodis omnibus contaminauit. Decreta conftitu- 
tioneique fan&orum Patrum , quantum potuit, contemplit. Ac in primis quidem a 
Christo difcedenSjpoftquam Diuorum imagines paflim abbleuiflet, ac Patriarcham 
qui huic impiecati fe opponebat } e medio fuftuli{Tet,&: Nicetam hominem eiufdem fceleris 
Confcium in Patriarchal locum fubftituiflet ; faepenumeto ipfum vxor , vt qua: pia magis, 
impietatis fuse arguit : prxterea &C Pontifex Romanus legatos fuos ad ipfum milk , vt aut 
flagitia fua omitteret , aut cenfuram exfpe&aret : veriim nihil monita apud ipfum honefta 
potuerunt. Sabinum Bulgarorum Regem in gratiam reeepit,aduerfus quern paullo ante 
bella geflerat j idque hac conditione , vt imagines item in fuo Regno aboleret ac combu- 
reret. Quodcumque decretum Conftantinus promulgabat , id contra eius vxor abroga- 
bat: perfequebantur fefe mutuo velut holies infeftifllmi : nee hinc fane melior efficieba- 
tur , fed deterior magis ac magis- DepopulabaturTempla ac Monafteria , Chriftianofque 
ftwltos trucidabat. Appellabatur autem Grace Copronymus, quod infans baptiimi laua- 
cro admotus alimonise excremento aquam baptifmalem polluiflet. Oble&abat fe incan- 
tamentis ac rtefarijs facrificijs ctim inuocatione dxmonum ; quibus adeo erat deditus , vt 
Tunica hinc poftea cceperit delirare. Et quidem dum his rebus alijfque infandis occuparetur ma- 
tnfanda g is q Uam Reipublicx adminiftratione , Tartari exciti , gens fane Scythica ad Ar&um in- 
eriuo. ter R'phaeos fita , ex oftijs Caucafi moritis egrefli funt, ac Saracenos flue Mahometicos in 
Ada eppreflerunt , rati meliorem fe regionem alicubi inuafuros. Quare primum fuperji- 
runt Saracenos in Perfia , Arabia, Armenia , Cappadociaj&c. Quemadmodum verb cum 
Saraceiiis vniti fidem illorum amplexi Ant 5 & quemadmodum minima fcintilla immen- 
fum ex fe rogum excitauerit , cuiufmodi Orbis non habet alium y mox audies. Erat autem 
multitudo vaga , incondita , nemini vtilis , fcelefta , omni fpurcitie ac libidine inquinatz, 
quae in fiiis fe Prouincijs algore ac perpetuis tenebris prope inhabitabilibus continere noli 
potuit. Hi igitur fedibus fuis vagi difpalatique , latrocinantes potius quam belligerantes, 
eruperuht. Quae res Romans: Monarchist certiffimum prabuit exitium. Nee hodie etiam- 
num arrodere Imperium ceflant , quo & refidua mundi parte Europa nos priuent . Re- 
gnum hoc Turcicum , Tartarorum, feu Saracenorum , plenum terroris in Sacris litteris 
defcribitur , ne nefciremus hoc Satanaz regnum efle , & cuius potentia atque fucceflu non 
abfterreremur , a Christo ad Mahometicam impietatem deficientes. Ezechielfc 
Joannes 7 appellant populum hunc Gog & Magog. Gog tentorium vocatur , & Ma- 
gog populus eft extra tentoria : nam Tartari habitant in tentorijs. Et aperte fcribit Ezc- 
chiel permififle-Deum augeri potentiam Gog propter peccata populi. Methodius autem 
ait Gog& Magog vltra Cafpios montes , hoe eft , Caucafum , conclufos fuifle , & vul 
pem illis meatum facluram efle. Vulpeshaec Mahometeseft; nam per legem Mahometi- 
cam prouocati, potentes fa&i funt, & dominari coeperunt. Dicebat enim Mahomet,popu- 
lum fuum Deo gratum efle, atque adeo ad qnem benedi&ionis promifllo pertineret, &c do 
minaretur in toto Orbe. De principio autem huius Mahometis lege paginam lyz.&iyq. 
huiufce libri. Poftquam diu Conftantinus ar&e Imperiilm adminiftraflet , vindi&a diuina 
idus intolerabili seftu confumptus exclamauit : Viutts inextinguibili igne accendor , dif- 
xrttciorifo. Haeretico Patriarchal ciboruna excrementa ore erumpebant. 






213 



CIX. 

CORPVS EXCORS FRAGILE. 







Ciim xxxin i. annis,n. menfibusatque XX vi. diebus, 

rerum Orientalium potitus eflet, violentiffima 

incurabilique febri interijt. 

Dd 3 




214 

[e o Conftantini F. patri fucceflit , anno a Christ: natiuitate feptingen- 
! tefimo feptuagefimo fexto. Hie animaduertens patrem ob imaginum expu- 
gnationem fummopere fuiffe inuifum , fimulabat fe inprincipio Chkisti 
i amicum , fautorem Pontificum ac Monachorum ; fed clam ne pili quidem 
cunda faciebat, imaginefque domi fufque deque ferebat . Cum autem Roma: ipfum 
fine aliqua fimulatione ica fentire arbitrabantur , incredibili fane laetitia mere perfufi, aded 
vt filium Conftantinum Imperatorem legerint.Leo hunc vnicum efle fuum dicebat filium, 
per attatem nondum fapere , ideoque fibi cure efTe maxime : idque fe vereri , ne huic vfa 
veniat, quod multis alijs olim contigit , nimirum ne hunc tandem e medio tollant, 
aliumque Imperatorem faciant. Quamobrem iurarunt nullum fe ledums Imperatorem 
alium prater Leonem, & Conftantinum, &: qui nafcentur abillis. Cindus igitur Imperia- 
li diademateeit Conftantinus Conftantinopoli ipfb die Pafchatis: fedRomam haudqua- 
quam venit. Nam iafpidem Deo dicatum e Sacrario S. Sophias nefario capiti v imponens, 
per vniuerfam vrbem fuperbus incedebat. Qua; res magnam Romanis peperit fufpicio- 
nem futuri hoftis in Deum , vt maluerint Ducem fuum retinere. Przterea multum fpei 
collocabant in Francis , tarn his qui in Franconia ac Germania , quam illis qui in Francia 
agitabant, queis omnibus imperitabat Carolus Pipini Alius, qui & Magnus poftea eft 
cognominatus. Hie poft mortem patris regnum adeptus ante quadriennium Wormatix 
Comitia celebrauit , conclufitque bella mouenda aduerfus Saxones : quo item omni exer- 
citu profec^us eft , cunda ferro ac flamma deuaftans. Arcem Eresburgum inuafit , ido- 
lumque Saxonum Irminfulnominatumdifiecit.Hinc ad VVifarim fluuium profedus, duo- 
decim a Saxonibus obfides accepit , atque inde ad Germanicum mare perrexit. Vt autem 
Carolus Hadrianus Pontifex crudelitatem ac feuitiam Defiderij Longobardorum Regis accepif- 
Magnus ^ p em nu j us Caroli mox implorauit. Profedus itaque bic omnibus copijs in Italiam: 
ham ac- Papia? obfidione Defiderium compreflit ; qua integra hieme perdurante , res multas hercle* 
cerfitHr. prasclaras etiamnum aggrediendas animo concipiebat. Interea Saxones atque HefTories 
(qui cum illo diflidebant) templa paflim fpoliarunt , deuaftaruntque. Quo quidem audi- 
to , Carolus Papienfes ita conftidibus coardauit , vt ad deditionem fuerint coadi, 
Defideriumque illi in manus tradiderint. Captum autem Regem Carolus fecum in Fraq- 
coniam abduxit, ac tribus exercitibus Saxoniam inuadens, csedibus atque incendijs cun- 
da populatus eft. Atque hie quidem tantifper egit, donee ab omni idololatria repurgati re- 
ligionis Chriftianae fidem amplederentur 5 quod fine fanguine profedo hand fieri potuic 
Ciuitates fuas caftraque Francis fortiflime munijt, ac domum reuerfus eft. Nomeneius 
tarn late cognitum fuit, vt omnibus nationibus terrori fuerit. Natus autem eft in oppido 
Ingelheym in Germania ad Rhenum, non procul a Moguntia. Eius parentum heredita- 
riumac priitium dominium fuiffe dicitur Comitatus Palatinus circa Rhenum fluuium-, 
quamobrem Palatini Comites appellabantur , fed tamen vt Maiores domus Regis Fran- 
cia: , quemadmodum pagina 208. abunde didum eft. Nam Franci omnes , tam 
qui in Franconia , quam qui in Francia agebant", vni erant Regi fubiedi. Quemad- 
modum vero Carolus poftea ad Imperium Romanum peruenerit , & quemadmodum 
quarta Monarchia in Germania initium cepefit , mox dicetur. Leo autem aduerfus Tar- 
taros ac Saracenos profedus , audita illorum vidoria , vi & crudelitate , domum reuerfus 
eft ; atque in adminiftratione Imperij plane defperabat. Poftea ardentiffima febri obijt, Im- 
periumque vxori fua: Hirena: ac Conftantino filio reliquit. 



211 



ex. 

qVO MI HI FORTVNA, 
SINON CONCEDITVR VTI? 




Cum filio obijt quinto Imperij Orientals anno. 




216 

ONSTAtiTiNVS cum matre Hirena Oricntalis Imperij adminiftra- 
tionem fortitus eft anno falutis feptingentefimo o&uagefimo primo- Con- 
feftim autem Hirena conuentu trecentorum & triginta Antiftitum Nicaea: 
indicto, feptimam Synodum celebrari iufTit. Hie damnabantur eixwo/ua^oi 
& imaginum corruptores , cenfebanturque omnes haeretici , abnegata interim fuperiori 
Synodo. Hie, inquam , templis Diuifque fuae reftitutae funt imagines. Conclufum quippe 
erat, Sacrarum Iitterarum imagines laicorumeffe litceras. Turn Hirena templis fuas red- 
didit imagines ; fidemque Romanam , adeoque Catholicam > vi in Oriente quantum po- 
tuit tutata eft , quemadmodum in Occidente Francorum Rex Carolus. Mox item cada- 
uer Conftantini infignis illius ««ofo^a^« , patrifque foceri fui Leonis , atque huius Con- 
ftantini aui , effodi curauit & comburi ; cinerefque in mare proiecit , quod imagines per- 
diderat atque impie aboleuerat. Quod fane ajgre ferens Conftantinus iam adultus, ma- 
trem haud amplius paflus Imperio deiecit , templifque rurfum fuas imagines detraxit tam- 
quam idololatriam intolerabilem. Decreuerat autem multos excaecare Chriftianos (quae 
res ipfum maxime oble&abat) plurefque interficere. Ciim iam nouam ele&ionem Con- 
ftantinopolitani clam moliebantur , atque in Nicephorum defun&i Leonis fratrem fuf- 
fragia mukorum tacite inclinabant ; non multo poft ipfa confpiratio Conftantino cogn:-= 
ta fuit , qui comprehenfum captumque Nicephorum oculorum & lingua; vfu priuabat. 
-Id autem populo aded difplicuit , vt Hirenam matrem in Imperium reftituerint. Hxc 
captum filium in carcerem detrufit, Nicephorumque liberauit. Turn Senatu populoque 
congregato decreuerunt , haud velle fe a muliere fola imperari, adeoque Imperatoremc 
carcere reuocandum , vt vna imperaret Verum cum rurfus fe omnibus flagitijs inqui- 
naret , imagines & contemneret & combureret , oculis vnumquemque fere indies priua- 
ret , mukofque leui de caufsa exfilio puniret ; mox mater hinc rerum fola potita , fHiuai 
fecundo captum excaxauit , vitamque caecus in carcere finijt. Hate autem Hirena itafupra 
captum muliebrem prudentiflime cum populo egit atque imperauit , vt fumma cum laud( 
omnium in Imperio permanferit. Ab illo tempore deinceps cum Pontifiee Leone lit 
egit , vt eius opera potentiflimo Francorum Rqgi Carolo poflet nubere ; Imperatorem 
enim ipfum faceret, idque feduld operam daret quo Imperium Romanum iam Oriec- 
tale , in OcCidentem ad Carolum deueniret. Nee mora, Pontifex precibus Hirerue Iega- 
turn fuum hac de re ad Carolum mifit. Quod vt Nicephorus intellexiffet , magnam pro- 
fe&d quantumlibet csecus elinguifque excitauit Conftantinopoli feditionem , ita vt Hire- 
nam Reginam comprehenfam in perpetuos carceres detruferit , Imperiumque ad fe vi 
traxerit, anno Christi o&ingentefimo fecundo. Proinde cum hac tempeftate re- 
gnum Occidentale Imperiumque Romanum atque omnis Cxfarei nominis maieftas ope- 
ra Pontificis ad Carolum Francorum Regem deuenerit ; confultd hie pmermittemus 
Imperatores Graxos , qui adhuc fuerunt circiter triginta quinque , donee Conftanti- 
nopolis a nefarijs Turcis fit capta anno falutis millefimo quadringenteGmo quinqua- 
gefimo tertio. Neque enim turn Iatius Imperium Conftantinopoli patebat ; itaque in- 
felicker deinceps imperarunt , vt eorum vix vlla exftet memoria. Sub ha:c tempora Tur- 
ca; , quos ante Tartaros ac Saracenos appellauimus , totam Afiam , Orientem atque hinc 
Africam fubegerunt. Sed in Occidente , quod Imperium Romanum in Principes Germa- 
nos iam tranflatum eflet, potentiores certe erfedi funt. Occafionem vero, quaRoma- 
num Imperium ad Germanos deuenerit , abunde fupra a pagina 208. ad hunc vfque lo- 
cum diximus : fed quemadmodum iftud Carolus primd adeptus fit , mox dicetur in fe* 
quentibus. 



217 



CXI. C X 1 1. 






FEMINiE NATVRAM REGERE 

OMNINO DESPERARE. 

VIVEVT NON MORIARI S. 







ftia cum matre regnauit annis X v 1 1, qua* , filio excaxato & in 
perpetuos carceres detrufb , fbia quadriennium regnauit. 

Ec 




21$ 

arolvs Magnvs potentiflimus ille Francorum 
in Germania ac Francia Rex , quod aduerfus Leonem 
Pontificem tumultus Romani concitauerant , Ro- 
mam ipfe profe&us eft. lam. verb vbi iftic Natale fe- 
ftum celebraret, factum eft cum ad facra properaret , quae eo fe- 
fto perficiuntur , feque cognofceret peccatorem, atque a preci- 
ous fuisrefurgeret,ac nihil tale quid piamexfpe£taret, ipfi coro- 
nam PontifexLeo impofiiit, atque alta voce Imperatorem Ro- 
manum publicauit. Confeftimvniuerfuspopulus Romanus,qui 
eoFefto maxime erat congregatus , incredibili la?titia acclama- 
uit: Carolo Avgvsto a Deo coronato, ma- 

GNO ET PACIFICO IMPERATORI ROMANORVM 

vita et victoria. Poft hanc acclamationem a Pontifi- 
ce inun£tus eft , ac iuxt;a veterem confuetudinem fe Poncifex 
Csefari rlexit humiliauitque^ac fublatocognomento Patrici), ap- 
pellauit ipfum magnvm Imperatorem Avgvstvm. 
J Factum autem id ita eft prsedi&o die , anno poft natum C H r i- 
s T v M o&ingentefimo primo , ab Roma verb condita milled- 
mo quingentefimo quinquagefimo fecundo. Poftquam Cai 
iam Francorum rebus annis triginta tribus prsefuiflet, comitu 
coa&a fuerunt in eos qui in Pontificem commiferant , ac iuxta 
Romanorum decreta capite fuerunt condemnati : verum Ponti- 
fexex fua dementia pro his fupplex orauit, nequid in vitaaut 
corpore detrimenti paterentur. Vbi iam Carolus Longobardos 
in vniuersa Italia fubegiflet, &ad pacem compuliflet , inGer- 
maniamreuerfuseft,fellamque Imperatoriam fixit Aquifgrani. 
Hincpaflim pervniuerfairi Europam ingentem militum multi- 
tudinem mifit , ac cun&a profpere iuo Imperio fubiecit. Nihilo- 
minus fuum cuique nationi permifit Principem prater Longo- 
bardos in Italia mam filium fuum Pipfnum vniuerfo Italic Re- 
gem pratfecerat. Habebat pmerea & alios duos filios, Caro- 
lum , & Hludouicum : horum Carolus rntflt'a fortiaque bella 
patris nomine abfbluerat, acnon*niultbpbftobijt: fedHludo 
uicum confbrtem fibi Imperij fecit . Vfqueadeb enim liberoj 
fiiosadamauit, vtbeatumfevere arbitraretur, quod fibi coha- 
bitabant, atque ideb nullos matfimonio elocabat dum viueret 
Filial eius fericapenfaducebant, lanamque praparabant, atqiu 

act 



219 



C X 1 1 1. 



NIHIL EST Q^V OD PLVS VALE AT 
AD PONENDVM LABOREM, 

QJV AM CVM EST INTELLECTVM 
NIHIL PROFICI,ET FRVSTRA 
ESSE SVSCEPTVM. 




Rcrum Occidentalium habenas tenens per Xjin. annos, 
aetatis lxxii. nature debitum perfbluit. 

Ee 2 



220 

acuartificiose pingebant. CompluresmatronasNobiles in Aula 
fua alebat,eafque fecum quocumque proficifceretur conuehe- 
bat , nee vmquam fine his aut prandebat , aut coenabat. Augu- 
ilinum fibi ac facras Litteras quotidie in mensapradegicurabat. 
Nullum non fcientia? genus difcere afFe&abat. Aftronomiae, 
Geometric, Arithmetical , Mufices, atque aliarum artium erat 
peritiflimus: in orationibus habendis copiofus , elegans , orna- 
tus, atque eloquens. Balneis ac venandi ftudio plurimum fe 
obledabat. Amabat item plurimum thermas illas naturales , 
quamobrem Imperialem fuam Aulam effe voluit Aquifgrani. 
In hac vrbe operofiflimum fane templum ftruxit. Ita erat om- 
nibus imaginum ornamentis , caerimonijs , atque officio diui- 
no femper addi&us , vt in templo facras Lecliones ipfe canta- 
uerit , Pfalmofque vna cum Sacerdotibus modulatus fuerit, 
6c omni fe officio diuino facile accommodauerit. Etquam- 
quam natione erat Germanus*, femperque Germanica lingua 
vfus fit, dicendo tamen Latine difertiilimus fuit , nee Graxa? 
'linguae-omnino ignariis ; adeo vt ipfe legatos Gracos audiue- 
rit , & Graxe refponderit. Miffi enim erant ad ipfiim legati 
Regis Perfarum cum muneribus huiufmodi : nimirum cum 
Regio tentorio magnificentiffimo , ac tribus colons diuerfi 
alijs magnified artlficiofeque ex fericoconfe£tis; pneterea cum 
innumeris ornamentis fericis , balfamo, alijfque vnguentis fa- 
lutaribus , atque horologio operofiflime ex auro atque aere 
confe&o. Mittebant item perditi Imperatores Conftantinopo- 
litani tres quatuorve continui falutem (nihil enim his fere 
aliud reli&um erat ) per litteras fe illi fubijeientes , nihijque 
aiiijd flagitareprofitentes, quam eius gratiam & fauorem. Ce- 
terum omnes Chriftianos Reges in omnibus Prouincijs ob- 
fecrabat, vti pacem conferuarent : quod vtique factum eft. 
Nam metus atque amor, quern de illo cundti fufceperant, 
per vniuerfum orbem Ccfe diffundebat ; exceptis Turcis fl- 
ue Sar'acenis , quos pugnis hercle cruentiflimis fepenumero 
fubegit , damnoque vix recuperabili affecit. Odiofum fane foret 
omnia eius bella hie fecenfere. Aduerfus Hunnos bella mouit 
anniso&o, in quibus pame omnes euerfi fuerunt. Interea tem- 
poris Bohemiam quoque cepit, acRegem Lechon interemit. 

Grauia, 



221 

Grauia , innumeraque bella aduerfus Danos , Norcmannos , 
Frifios , atque Anglos geffit. Poftremb omnium nationum iura 
ac conftituriones in vnum volumen congeflit , mutatis corre- 
clifque plurimis. In vniuersa Europa fan&iilimam temper iufti- 
tiam diligenter obferuabat. Quater in vita Romam profe&us 
eft. Poftremam profe&ionem fiucepit nomine Pontificis Leo- 
nis (cuioculos Romani effoderant, aclinguam praxiderant, & 
qui ad ipfiim in Germaniam confugerat) vt-hunc in Sedem 
Apoftolicam reftitueret . Cum iam Pontifex atque Imperator 
Romam properabant, obuiam his Romani cum Sacerdotibus 
adpontem Miluium ingenti pompa procedebant, ac Romam 
cymbalis,'citharis, atque id genus inftrumentis inducebantur. 
Proinde Imperator hancfeuitiarn non pafliis eft inultam. Nam 
eodem die obtruncati fuerunt ex praecipuis trecenti.. Deinde 
iquatuor annis continuis febri grauiter confe&us , Aquifgrani 
ielix ad Superos migrauit; atque huius nomine ceteri deinceps 
Romanorum Imperatoxes in hac ciuitate Imperij diadema (uf~ 
cipere debent. 









Ee 3 Hlvdo- 




222 

lvdovicvs Pivs Caroli Magnifilius,rcrumpotitus eft anno C hri- 
sti odtingentelimo decimoquinto. Huic in initio Principatusfuinuntiatum 
fuit j .Roma; aliquos ex optimatibus (audita morte patris) coniurafle , atque 
in necem Leonis Pontifieis confpiraffe ; & quemadmodum Pontifex eius rei 
| iam fa&us eflet certjor , iufleratque coniuratoreshofce ftrangulari ; ac Rom« 
cun&a etiamnum intumultu efTe. Hludouicus, eo nuntio accepto , ingenti fanedolore, 
tamquam grauifTimum perpefliis infortunium , perfufus eft , mandauitque Bernhardo 
fratris fui Pipini filio (quern Carolus auus poft mortem patris Italia? prxfecerat) vt hxc 
certius rimaretur. Hicvbi Romam venit, morbo correptus eft : nihilominus confeftim 
ducem Heroldum in Germaniam mifit , vti Hludouicum de Rebus Romanis certiorem 
redderet. Hunc legati Pontificis infecuti flint , qui crimina quaE de illorum Domino fere- 
bantur , coram Hludouico abunde fatis refutarunt. Abhinc diebus non multis ipfe Pon- 
tifex obijtj atque in eius locum Stephanus quartus fucceflit. Hicextemploproperauitin 
Germaniam , Hludouicumque Aquifgrani dtedemate cinxit. Interea poftquam tumultus 
aliquis in Gafconia exortus fuiflet, quae ab Imperio defcifcereconabatur , Pontificem per 
Galliam Caefar Aureliam vfque deduxit. Diutius quidem ipfum apud fe detinuiflet,nifi gra- 
uiffimis bellis fuiflet occupatus , ac nifi ipfe aduerfus hoftes proficifci debuiflet. Dum ergo 
Imperator in Francia circa hoftes erat occupatusjplures fane ab Imperio defciuerunt; nem- 
pe Angli, Dani, Saxones, Hungari, Nortmanni , ac Saraceni. Gafconienfes quidem ferro 
compefcuit. Deinde vero ita acriter Anglos &: Danos adortus eft , vt omnes facile domue- 
rir. Profe&useft pleno exercitu aduerfus Saxones,qui iam Viromachum Ducem fecerant, 
quern in primo conflidu proftrauit, fibique Saxones parere coegit. Lindeuintum denique, 
quern Hungari Regem fibi legerant , etiam bello deuicit. Volebat item aggredi Bulgaros, 
qui Hungaris fuppetias tulerant ; nili Nortmanni , qui Franciam obruebant , impedijf- 
fent , adeo vt hos contra redire debuerit. Hi plurimum huic negotij fecerunt , plurimaque 
bella terra marique aduerfus hos mouerecoactus fuit. Nam vniuerfum mare Occidentale 
fam opplerant , ac nufquam non eruperant : tandem & hos tamen coercuit. Deinde colle- 
cts vndecumque praefidijs , cum ingenti liberorum fuorum multitudine in Hifpaniamai. 
uerfus Saracenos profectus eft ; fed in multis pradijs nihil aut parum ab his potuit obtineie, 
Hax vbi bella in Imperio fedaffet , reuerfus eft Aquifgranum , ibique comitijs celebratis fi- 
lium fuum nam primum Hlotarium Imperatorem Romanum creauit, confortemque Im- 
perij fecit: filios autem alios, Reges appellauit ; alterum quidem Aqaitanix in Gallia , alte 
rum vero Bauariae in Germaniafiiperiori. Poft haze intellexit quemadmodum Bernhardus 
Italia? Rex tyrannidem afrettaret , ac vias iam in Alpibus ardtas pramuniuiflet, cunctaquc 
Italic oppida illi iuraflent. Hunc rumorem vti compefceret , expeditionem confeftim pa- 
rauic inftrudliffimam. Bernhardus non multum fuis in hac neceflitate fidebat; quamobrem 
arma deponebat , eogitabatque fe facile propter aetatem , genus , ac criminis fui confeffio- 
nem, in Caefaris gratiam rediturum. Casiarem itaque accedebat, permittebat fe eius volun- 
tati & gratis , culpamque omnem in fuos reijeiebat nobiles , qui ipfum concitarant , quare 
vt fibi ignofceretur oblecrabat. Verum Imperator ipfum cum fuis nobilibus captum ad 
Comitia Aquifgranum duxit , ac publice interemit. Quo facto, Hlotarium filium fuum 
Italia: Regem pfxficiebat , eoque ipfum mittebat, vti cuncia Italiae negotia fuo arbitratu 
ordinaret. Cum iam iftic fingula diligenter reftituiflet , atque in Germaniam redire cogi- 
taret, Pontifex Pafchalis ipfum obfecrabar, vti Romam venire vellet. Quod minime recu- 
fauit, atque in Vrbem ingenti honore exceptus eft, ipfoque die Pafchatisa Pontifice Impe 
rator vn&us coronatufque eft. Multo tempore poft Imperator fenior filio fuo Carolo 
Caluo , quern ex Iudith Sueua fufceperat , concefTic Sueuiam , Burgundiam , ac Rhaetiam. 
Quas res Hlotario iuniori Imperatori difplicuit,. &: aduerfus patrem confpirabat. His rebus 
plurimi fefe mife'ebant Antiftites atque Epifcopi, confulebantque vti Iudith nobilem illam 
Sueuam coniugem fuam'ab fe abdicaret , quo velhoc pacto filium fuum placaret. Verum 
hacrefilij fuiiram euitare non potuit. Opera quorumdam Principum comprehendeba- 
tur. , cogebaturque Imperium atque omnem poteftatem deponere , atque Antiftitum con 
fenfu in monafterio vitam fuamfinire pcenitentiamque agere iudicabatur. Sed hinc tan- 
dem liberatus , advxorem, liberos , atque Imperium redijt ; Hlotariumque filium fuum 
(qui cum exercitu ex Italia aduerfus hunc bellaturus properabat) vi in Italiam repulit, 
Dum iam pater filiufque inter fe dimicarent, Saraceni feu Turca: Italiam obruebant, ter- 
ramque locuftarum more opplebant , atque vrbem Romam obfidebant. 



223 



C X 1 1 1 1. 



VICISSITVDO OMNIVM RERVM EST. 




Sui Imperij anno X x v I. aetatis L X 1 1 1 1. vita decedk. 




224 

lotarivs qui Rex erat conftitutus Vt Italiam ab impetu Turcarum de- 
fenderet , tantos ipfe concitabat tumultus , vc aduerfus hunc veluc Turcam 
aut Saracenurn fefe pater in Icaliam parauerit. Templa quippe paflim diri- 
piebat , profligabatque cunclos Religiofos. Turcae inuadebanc Romam 

. atqueex Bafilica diui Petri ftabulum iibi conficiebant equorum. Geftum id 

ita eit polt Christvm natum anno o&ingentefimo trigefimo quarto. lam vero vbi 
Turcae intellexiffent , Guidonem Marchionem Cifalpinenfem cum Longobardis aduer- 
Roma at-jSas fe expeditionem parare ; vniuerfam Romam omnino fpoliarunt, vaftaruntque Tu- 
Titrcis fciam , &c quidquid circa Romam fitum erat , cxdibus atque incendijs. Mox Tarentum 
fpoliata. Apuliam , Siciliam aggrefli funt •, & poftquam multa his intuliflent damna , nauefque fpo- 
lijs onerailent , propere aufugerunt , priufquam Icalise quifquam auxilio venire potmt. 
Quidam tamen narrant , Guidonem multo fanguine . , multaque Chriftianorum clade 
eos ex Italia profligafle, Hlotarius nihil horum penii habebat, fed indies magis magifque 
furebat, atque in fua vifcera truculentius fseuiebat. Filiam patrui fui , fororem Bernhar- 
dt trucidataminvafculumcondiditj&influuium Ararim coniecit. Nonnullos ex cog- 
natis fuis> quod ipfum arguerant, interna iubebar. Hludouicus fenior Imperator duos 
alios ad fe filios accerlebat, Pipinum videlicet &Ludouicum ; proficifcebaturque cum 
exercitu aduerfus filium ftium Hlbtarium iuniorem Imperatorem in Italiam. Hlotarius 
vero ingeutem patris videns mukitudinem , ignofci fibi obfecrabat ; & poftquam- illi ite- 
rum iuraffet , Rex Italia? permanfit. Nee multo poft moritur Pipinus. Cum que Hludo- 
uicus fenior Imperator hums Regnum ad fe recipere decreuerat, eius alter filius Ludoui- 
cus Sueuia'm ingreflus, patri militari manu reftitit ; &c cum pater Aquifgrano Moguntiam 
veniflet,'morbo correptus eft. Tentoria iftic fua figi mandabat , atque in earn incidebar 
inflrmitatem , vt quadragintadiebus neque edent, neque biberit. Interea condonabat fi- 
lm fuo Ludouico tumultum quern excitauerat, itidem & Hlotario, cui praefenti cuocta 
Imperi/ Anfignia tradebat , obfecfaris vti cum coniuge fua ac filio Carolo Caluo amic$ 
deiriceps agere vellet. At<jtie ita quidem magnis cruciatibus interijt. Confeftim ver<> 
fenfio j Regni caufsa , intef fratres coorta eft.. Imperator Klotarius xquali iure \ti v 
bat .nee permittebat Carolum Caluum Regni fore participem , volebatque etiam L 
douicum exheredare. Fratres itaque tanto inter fe conflicba congreffi funt , quantui 
humquam apud Francos alias fuiffe teftantur hiftorieL Victores fuerunt Ludouicus & O 
rolus Caluus, fed non fine clade fuorurn. Hlotarius Aquifgranum fuga elapfuseft, inde- 
que aYratribus propulfus Viennam Aufti'i^jquo & fratres cum exercitu ipfum infecuii 
funt. Muiti fane Principes atque Epifcopi , imo &: Pontifex ipfe Sergius Secundus , hac re 
foerunt foUicitati ; & cum ingratiam tandem efl'ent redadi, Imperium inter fe diuiferuot? 
Hlotarius cum Imperiali nornine Italiam retineret , Ludouicus; Rex diccretur Germani- 
t*', Carolus denique Caluus vniuerfam Galliam in hereditaria tranfactione poflideret, 
henufque Germaniam ab Gallia diuideret. In lu&uofis hifcebellis, qua? inter feCe con- 
cerunt fratres, ceciderunt hominum bis centum millia. In hac vero.calamitate rurfura 
Turca? magnis copijs. Italiam vndiqueac Siciliam inuaferunt. Ab Turcis Conftantinopo- 
htarmrumac Venetorum triremes m fundum a&az fuerunt fupra fexaginta. Turn ijdem 
ciuitat&tvAnconam aggrefti, ceperunt,fpoliarunt,incenderunt. Poftremo Ifaliam deferen- 
tes 3 profe v £iHynt in Illynum ac Sclauoniam, Hie ceperunt Ragufium , ac eiuitates multay 
alias;tantumq^e dan-mi Uituie*unt, vt ajiqui dixerint , Chriftianum nomen plane fuiiTe in- 
teriturum , niii mare nobis tandem fuppetias tulifTet , Turcafque cum fpolijs abfbrbuifTer.' 
Interea temporis inuadebant Aquitaniam Nortmanni , cunclaq^ie depopulabantur ; & 
quia nullus erat qui reiifteret , proncifcebantur per vniuerfam Galliam , Geldriam, Hol- 
landiam, Zelandiam,redibantque'pefFtandriam ac Picardiam in Aqqitaniam. Hicfe- 
dem fecerunt , appellaruntque earn Nortmandiam. Et quidem quod Carolo Caluo Gal- 
lia cqnagiflet , voluit hinc Nortmannos expellere. Verum haudquaquam potuit ; atque 
ideo aRo tempore Nortmanni in Aquitania manferunt. Carolus vero Caluus vel quin- 
quennio aduerfus Angliam bella gefllt , donee tandem & fibi fubegiflet. 



/; 



■\ 



I 



225 



c x v. 

VBI MEL, IBI FEL. 




xv. annorum cum filijsHludouico II. StHlotario II. Imperator, 
monachus fa£hisin monafterio moritur. 

Ff 




226 

lvdovicvs II. Rcgni Imperijque confors a patre efte&us eft anno 
C h r i s t i ochngentedmo quadragelimo tercio , mifllifque cum ingenti 
hominum multitudine. Adolefcens autem rerum fucceflu elatus , cun&a 
paffim in-icinere csedibus, direptionibusatqueincendijs Romam vfque vafta- 
bat. Hie Religion" omnes ad prim'um milliare huic Tyranno obuiam cum 
crucibus ac facris vexillis procedebant , deducebantque ipfum Romam canentes: Bencdi- 
Bm qui venit in nomine Domini , Hofanna in exceljis. Pontifex ipfum collo amplexus ofcu- 
labacur. Hac vrbanitate atque humanitate ferox ifte animus paullo tranquillior huma- 
niorque efte&us eft. Pracludebat illi Pontifex vniuerfas Eccleiias , aditum in eas inquiens 
minimeipii patere, nil! camquam amicus & pacificus ingredi vellet. Quod huic Hludo- 
uicus facile promittebat. Turn extemplo a Ponriiice Sergio II. Italiac Rex inunclus ac 
diademate Imperiali coronatus eft; ad quae fefta cuncii venerunt Italiae Principes atque 
Antiftites. Etfic quidem cunfta vndique Ixtiria perftrepebant , vtvniueriis cadis arbori- 
bus , frudtibus^armentifque, exijspublice omnibus epulas parauerint. Principes optabant 
vti Hlotarii. patris ^nomine ipfum Romani inaugurarent ; led id. Pontifex haudquaquam 
admittebat, fatis efle inquiens eos femel fenipri Imperatori iurafle. Mox Hlotarius Im- 
perator fenior alteram liium filium etiam Hlotarium appellatum Aquifgrani in locum 
fuurri conftituit, profeckufque eft omni vi Romam, quod audierat Pontificem iratum 
conari Imperium ab Germanis rurfum in Orientem transferre. Veriim Pontifex excufa- 
bat {e ; & qui nuntiauerunt , tamquam delatores falli obtruncabantur , ita vt nine Pon- 
■ tifex Imperatorque conciliati lint. Hjotarius vbi iam multis annis cum duobus filijs Im- 
perium adminiftraflet , reuerfus eft ad Hlotarium filium in Germaniam , cui omnem vim 
potentiamque tradidit , ac Imperij gladio -depofito tonfus monaftcrium ingreflus eft, & 
Prumi* inccenobio obijt. Deinde rurfum Italiam Turcce i'ngrefli , Tufciam inuaferunt, 
Romafe- veneruntque iteriim Romam. Proinde quia in primo confliclu prater fuburbium obtine- 
cundo a re nihil potuerunt, idipfum miris modis deuaftarunt , & iam fecundo ex Baiilica diui 
Tttrcis Petri ftabulum equorum confecerunt. Eradeban.t, quxcumque erat in pariete pi&ura: 
deffafta- a ltaria imaginefque vniuerfas deijeiebant , cundta ferro flammfique vaftantes , ac fpoliji 
tHU =.. onufti Oftiam deinceps petebant. Pontifex vero &: Hludouicus Imperator Turcas collc- 
cto exercitu infecuti liint , ac fuderunt : partem ceperunt , partem vero portis aifixeruiir, 
quo hoftibus magis eflent tercori : reliqui denique Turcse profecti funt Neapolim atque 
in Galabriam , vbi itidem cundta funt depopulati. Pontifex nolebat vt ita deinceps Ec- 
clefia hoftibus ac Tyrannis vndique pateret ; ideoque D.Petri Bafilicas fortia mceriia cir- 
cumdedit. Cuius rei gratia multaei dona ve&igaliaque ambo Imperatores concedebant. 
Non tnultd autem poftTurcse tertio Italiam inuaferunt; fedab Hludouico & Hlotario 
eius fratre hinc facile repulli funt. Vniuerfam etiam hi Apuleiam & Campaniam ab Tur- 
carum armis repurgarunt. Sic & Sclauos vicerunt , eorumque Principi oculos eflbderunt. 
Hlotarius duas volebat ducere vxores , alioqui prioremabfe velle abdicare # diceba?. Hac 
decaufsa Pontifex Adrianus fecundus ipfum anathemate ferijt. Quod adeo commouit 
Hlotajrium , vt reuocata priori vxore concubinam mox prater illam habuerit , qua: nee ab 
eo nifi morte diuelli potuit. Pontifex ipfum accerfibat Romam j & poft multas admoni- 
tiones nequidquam fe laborare confiderans, turfus ipfum excommunicauit. Hlotarius ex- 
Troiigia communicatus Roma exceflit, ac Placentiae in Longobardia vita functus eft. Hornbilia 
harrenda fane hac tempeftate prodigia apparuerunt. In,Longobardia cruenta pluuia cecidit diebus 
venwr* tnbus totidemque nodibuscontinuis. Hoc etiam tempore vniuerfa Gallia oppleta eft lo- 
calami- cu ftj s ^ q uaz ( ex habebant alas totidemque pedes , atque in ijs vngues duos vel quouis faxo 
tans. duriores. Hae circulatim terras contege bant (patio qiiatuor milliarium. Surium autem 
deorfumque fimul volitabant , ac deuaftabant herbas , arbores & omnis generis fructus, 
ad mare vfque Oceanum. Turn exortus Eurus eas vnico impetu in mare egit. Et cum eaf- 
dem mare rurfum ad littora pellebat , itaearum fcetore aer infedus eft, vt in Gallia pluf- 
quam tertia pars hominum ex pefte obierit. Sed prodigium hoc omen dumtaxat futuras 
erat calamitatis ; quam,vtmox audies, Imperium Romanum paflum eft. Hludouicus 
Imperator poftquam iam diu folus poft obitum fratris imperaflet , Italiamque tranquillam 
reddidiflet, line herede mafculo vita deceflit. Veriim eius patrui Ludouicus Rex Germa- 
nicus ac Carolus Caluus Rex Gallia; etiamnum in viuis agebant. 



227 



CXVI. CXVII. 



NIHIL LABOR ADVERSANTE FORTVNA PRODEST. 

DITIOR QVI "DlVITIAS SPERNIT, 

QVAM QVI EAS POSSIDET. 



% 




m 






Simul cum patre xv. annis,eoque mortuo X 1 1 1 1. Augufti 
fuerunt, diemque natural obierunt. 

Ff 2 




228 

a RO L v s II. cognomento Calvvs Rex Franciae Romam venit anno 
Christi o&ingentefimo feptuagefimo fexto , fimulacque audijflet obi- 
turn Caefaris ; tantumque egit apud Pontificem Ioannem IX. vt quampri- 
miim ab eodem Imperator deiignatus, vn&us publicatufque fit. Iamvero 
machinabatur Romanus Pontifex Imperij Maieftatem a Germanis ad Gal- 
los transferre : veriim re cognita Ludouico Regi Geruianico ac huius Caroli fratri, 
ferre id plane noluic. Turn Imperator cornminabatur tam innumerabiles hoftium ca- 
pias trans Rhenum fe du&urum , vt vel ab equis exhaufto Rheno exercitus ficcis pe- 
dibus pofiet tranfire. Ludouicus , colle&is duobus exercitibus , mittebat filium fuurn 
natu minimum Carlomannum Regem Bauarixcum exercitu vno per Alpes in Longo- 
bardiam , vt Caroli Calui propofitum inhiberet : cum altero autem exercitu ipfe cum 
duobus filijs Carolo Craflo & Ludouico (quern Regem Francorum fecerat) compen- 
diofiori via trans Rhenum profectus eft in Franciam , vt fratri obicem obijciat , ac 
deinde opportuno tempore in Jtaliam pergat. Ludouicus vir erat fenex, debilis , & qui 
iri fuperioribus bellis ciuihbus grauiter fuerat vulneratus ; quare folus profectus in bel- 
Ium eft, vel propter fuam autloritatem vel propter liberos fuos. Carolus Caluus 
tametfi haud ignarus fratrem non ita fubito inftru&um fore , ac depopulaturum fuas 
regiones.; non deftitit tamen orare &£ blandiri , donee Imperatorium diadema a Pon- 
tifice impetraflet. Pontifex nulla decreti ratione habita , quo nullus Princeps Franci- 
cus Imperator creari ppterat , ipfum Caslarem inunxit ac coronauit. Quo facto Im- 
perator confeftim Roma in Regnum fuum iter flexit , ac dolo in Franciam repeda- 
uit. Hie exercitus conferipfit e diuerfis nationibus, videlicet Nortmannis , Picardis, 
Anglis j Gothis , ac pluribus aliis , parauitque {e ad expeditionem quinquaginta inftru- 
ctus Gallorum millibus. Frater eius Ludouicus fuga fi.bi confuluit ; profe&ufqueJFran- 
cofordiam , aduerfa laborare coepit valetudine , atque obijt. Mox vt hax Carolus ac- 
cepiflet , ingenti cum exercitu Aquifgranum profectus eft, eo certe animo , vti vniuer- 
fam Regionem ad Rhenum ab imo ad fummum vfque populabundus deperdertf; 
quod vtique fecit. Vbi vero Coloniam venit , deliberauit lecum Ludouici alius, nee 
ita patriam fuam perditum iri pati voluit; fed hunc contra armaextemplo mouit, gee 
vndecumque illi defuere prsefidia. Casfar Coloniam liquit , atque vlteriiis profeftus ift, 
fperans omnia fe vaftaturum. Cum iam copiaz vtrimque congrederentur , pugna habita 
- eft non procul ab Andernaco ad Rhenum, in qua vniuerfa psene Gallia: notwlitas inters, 
Csriarque in turpem fugam adus eft. Nam in Italiam vfque profugum tres Ludoui- 
ci filij ipfum ingenti exercitu infecuti funt , pugnatumque fxuifllme. Cazfar in Alpi- 1 
bus antra paffim occupare conabatur ; at fruftra : Germani enim quocumque irrum- 
pebant ; idque eo animo •, vti aut vincerentur , aut Cx farem interficerent. Tantum 
ob Csfaris infaniam ftomachabantur , &: quod ius fafque violaflet, ac magna clade 
Imperium illis eripere molitus fuiflet. Cognita hac fa'ma, Caefar ex moerore morbo 
Mantua: correptus Sedechiam Iudamm Medicuin ad fe accerfiuit : qui toxicura illi 
pro antidoto porrexit , vt miferabili hac calamitate femel Orbis liberaretur. Sed ne- 
quidquam. hax quidem omnia. Nam Pontifex,, audita morte Csefaris, Lvdovicvm 
Balbvm huius filium Romae Caefarem publicauit. Sed Germani Romam profe- 
c"ti j Pontificem comprehenderunt , ac Carolum CrafTum Imperio prarficere voluerunt. 
Ludoui- Deinde Pontifex fuga in Galliam elapfus , Ludouicum Balbum Caefarem creauit. In 
chs Bal- hoc fane tumultu Turcse rurfum in Italiam irruperunt , cunctaque paffim cardibus 
bus m ac ra pi nis oppleuerunt. Pdft Gallia ab Nortmannis obruebatur , adeo vt deinceps di- 
ejarem u ^ f uer i tt Cum itaque Italia ad ilium modum ab Turcis coar&aretur , Romani e 
Gallia Pontificem in Italiam receperunc. Cumque fubfidijs iammaximeaduerfusTur- 
cas indigerent , ita Imperator Ludouicus Balbus in Gallia circa hoftes occupabatur, 
vt Italia; fubfidio efle non poflet ; vnde inuidia; ac mali quamplurimum poftea exor- 
tum eft. Turn Pontifex neceflitate coa&us Germanicos Reges implorabat , vt Italia: 
fubfidio. venirent, coronaret Cxfarem quern vellent. Turn ad expeditionem fe parauit 
Carolus Craflus cum ingenti mihtum multitudine. 



229 



CXVIII. CXIX. 



I V S T I T I A.M INIVSTITIA P A R IT. 
QVOD PASTORI , ID O V I B V S. M 







Paucorum menflum Imperator obijt. Ludouicus Balbus filius, 

vix tribus annis pbft regnauit. 

Ff t 




230 

arolvs III. cognomento C R A s s v s, cum exer* 
citit in Italiam profe&us eft, anno C H R I s T I o£tin- 
gentefinio feptuagefimo feptimo, vt Pontificem ac 
Romanos ab obfidione Turcarura liberaret . Profli- 
gabat vi ab vrbe Tufcas, repurgabatque Siciliam , 8t Prouin- 
cias alias. Turn Imperialem coronam accepit a Pontifice ; adeo- 
que hinc Imperiu m ante finem quadriennij ex Gallia in Ger- 
maniam redijt. Quantum profeclo cruoris in hifce bellis ciui- 
libus profufum fit, & quantopere vel integral Prouincia? fine 
depopulate , dki aut fcribi vix poteft. Reueffus itaque in Ger- 
maniameft ad fratres fuos Carolus,qui patris Regnum iam ad- 
miniftrabant, vtillis diftribuerawInterea(annonimirumocl:in- 
gentefimo feptuagefimo nono ) moritur Imperator ac Gallic 
Rex Ludouicus Balbus ; vnde noui de integro motus exorti 
funt. Nondum enim £tat.e adultus erat heres Regni. Sufceperat 
autem Ludouicus Imperator exconcubina filiostres,acgraui- 
dam poft ie vxorem reliriquebat. Quare magna? paflim diflen- 
fiones concitabantur de adminiftrando Regno, donee Regius 
filius adolefceret. Bofus frater Reginse plurimiim fe Regno im- 
plicabat ; fed foli prafidebant Ludouici filij fpurij, rerumquefa- 
uore vulgi potiebantur. Interea peperit Regina filidm Regrii- 
que heredem , quern appellabat Carolum Simpiicem. Dumque 
Regnum ita in multos partitum adminiftrabatur , Nortmanni 
irruentes in Galliam , tanta vbique damna intulerunt , quod coa- 
£ti fint Galli prafidia ab Imperatore Carolo Craflb poftulare : 
6c quia Prouincia erat fedkiofa, ignorabant quern potiffimum 
implorarent. Imperator igitur vna cum duobus fuis fratribus e 
Germania in Galliam cum ingenti exercitu profe&us , multa fu- 
dit Nortmannorum millia. Ceterum Nortmanni , rurium au- 
clis copijs, e nauibus profilientes, Galliam vndecumque aggref 
fi funt: iterumque eos Imperator profligauit. Gotfridus Nort- 
mannorum Rex fuga Parifios elapfus eft , vbi ipfiim Imperator 
obfedit, tandemque vrbecapta interemit; atque ita vniuer/am 
Prouincia mpaci reddidit. Turn verb omnium confenfu Carolus 
Rex Gallia? defignatus eft, inauguratufque in cun6tis oppidis. 
Atque ea demum occafione vniuerfam Germanic, Gallia?, & 
Italian Monarchiam obtinuit. Verum fufpicans Nortmannos fe 

abfente 



231 



cxx. 

OS GARRVLVM INTRICAT OMNIA. 




Poft decennale Imperium depofitus eft; alterque, eo viuente, 



eius loco gubernauit anno vno. 



232 

abfente rurfurn Galliam oppreffuros , foedus cum ijs percuffit> 
habitationemque permific apud alios Nortmannos , qui iam 
quadragirita annis Aquitaniam incoluerunt , atque ipfam Pro- 
uinciam de fe Nortmandiam appellarant , quemadmodum di- 
ctum eft pagina 224. in rebus ab Hlotario geftis. Nee multo 
fane pbft ita rerum fuecerlu elatus eft , itaque communi fenfu 
priuatus, vtquotidieinceptaret quae neminiplacebant. Acprae- 
cipue quidem zelotypus fuit fupra quam credi poffet in vxo- 
rem ; quae tameri mulier erat verecunda, proba , atque hone- 
fta. Hanc rem habuifle dicebat cum Epifcopo , qui vir habitus 
erat probus, irreprehenfibilis , atque Imperatoris Cancellarius. 
Hoc vitio ita agitabatur, vt coniugem fuam ab fe in monafte- 
niim abdicarit. Hac occafione Imperator adeb vnicuique . inui- 
fus eft , vt priuatus fit Imperio , atque Arnolphus fratris fui Caro- 
lomanni filius Rex Bauarias in ems vicem fubftitutus. Quam- 
quam verb Nortmanni iam ante ad obfequium domiti fuerant, 
nunc rurfum paullb audaciores effe£ti funt , vt poft motum 
Imperio Casfarem multb alacriores expeditionem parauerint, 
quam vmquam alias. Inuadebant Campaniam, Burgundiam, 
6c Lotharingiam , multofque pafllm occidebant, tametfi qui- 
dem non abfque illorum grauiflima clade. Sed tarn erant nu- 
mero fortes, quod etiam multi indies per mare Germanicum 
ad eos accedebant, vt difficile eflet ijs reflftere. In hac expedi- 
tion vetuftifllmum illud oppidum Troiam incendio abfum- 
pfere , deinde Ifolam & Verdum inuafere, ac tandem etiam 
prope Leodium multos interemere. Mox Arnolphus in Fran- 
coniam inferiorem aduerfus Nortmannos profe£his eft, hofte£ 
que apud flumen Tiliam pedes aggreflus , ita pameomnespro- 
ftrauit, vt pauci euadere potuerint. Refidui autem per Flan- 
driam rurfus ad mare fugerunt , atque ita ea tempeftate Gal- 
liam omnino defenierunt , poftquam plurima in ea confeci£ 
fent damna. Ob hanc fane vi£t.oriam Arnolphus apud omnes 
fidus gratufque habitus eft. Salutabatur item honoriflce , do- 
nabaturque ex omnibus Germanise atque Italia? Prouincijs. 
Creaflent praeterea lubentifiime Occidentales Franci Regem 
Arnolphum > fi hoc voluiflet admittere. Veriim haud ignarus 
Carolum Simplicem Ludouici Balbi filium etiamnum fuper- 

effe, 



23 3 

efle , iilique fanguinis ac ftemmacis ergo vniuerfam Galliam , 
qua? hos etiam complete batur, deberi , gratias ijs habuit. Sed 
noluerunt hi a^tatem Regis fin exfpe£tare ; quare prsefidem 
Ilium VVjchardum Comicem fibi crearunt . Hie cum fratre 
xio Ljupoldo fortiffimam conftruebat ciuitatem , appellabatque 
jam de nomine filij fin Gelciam; vnde & populi deinceps, re- 
i&o Francorum nomine, dicli funt. Gelriacus filius dicli VVi- 
;hardi his poftea prafuit , atque ab eo tempore in pofterum 
Temper a Gallia fuerunt feparaci : qui tamen veri ac primi fue~ 
unt Franci ,. & ex quibus Franci in Germaniam & Galliam 
wouenerunt, vt dictum eft pagina 96. in M. Poftumo Impe- 
ator vbi anno Imperio fuerar orbatus, obijt , atque ineius lo- 
nim fucceffit Arnolphus. 



ARNOL- 




234 

rnolphvs, clariflimusille Princeps, Imperium adeptus eft anno a Chri- 
sti natiuicate o&ingenteftmo o&uageihno o&auo. Victoria hie vir fuit in- 
fignis , dum Imperacoris vice pugnabat , vt pagina 232. bftenfum eft , atquc 
1 eciam nihilominus dum ipfe Imperator eflet. Nam initio Principalis fui gen- 
tem profugam ac plane incondicam armis deuicit, vt quae relidla erat ex ciuili 
bello Imperatoris Caroli Calui ac filiorum Regis Germanise Ludouici, quamque Duxeo- 
rum Senebaldus adduxerat,cuncl:a Germanic k>ca paflim deuaftans: tandem illis reeionem 
Bohemias adfitam,nunc Morauiam appellatam,inhabitandam conceflit.Non multoautem 
poftomni icerrini feuitia Germaniam inuaferunt. Cum ergo Arnolphi copia: multis graui- 
bufque bellis in Nortmannos ac przedictam gentem geftis plurimum eflent_attritasac psene 
delete; Hungarorum prafidia implorare coaclus fuit,quorum ope illos fubegit, ac tributa- 
ries fibi fecit. Cetenim victoria haec non bene liicceflit: nam Hungari per vniuerfam Ger- 
maniam profe&i , obuium quodque ferro, igne & laqueo ad Rhenum vfque deuaftabant. 
Durante autem hoc tumultu iteriim Nortmanni in Gallia rebellarunt 3 reueriique ex Gallia 
etiaiii Wormatiam ad Rhenum vfque peruenerunt ; & hinc Moguntiam , vbi Antiftitem 
captum miris cruciatibus interemerunt. Imperium innumeris turn infultibus concutieba- 
tur.In Italia per tumultum Dux Spoletanus VVido ex Longobardis oriundus Csefar crea- 
tus eft. Proinde Arnolphus cum omqibus copijs aduerfus hos probe inftrudtus , primurn 
Hungaros vicit,deinde Nortmannos,quos ad Christi fidemetiam ample&endam com- 
pulit. Iriterea Berengarius Dux Foroiulij multas Italise ciuitates in contemptum VVidonis 
occupabatjipfumqj in extremos Vmbriae fines profligabat.Poft haze Berengarius foedus cum; 
Arnolpho percuflit hac conditione,vti alter alterius hoftes expugnaret.Pontifex Formofus 
propere Csefarem in Italiam accerfibat ; ingens enim turn Romas diflidium ob eledhonem 
fuerat Pontificis.Nam & Sergius fimul Pontifex creatus erat, fed pulfus eft a Formofi fau- 
toribus. Sergius profugerat inGalliam, acmoliebatur praelidio Gallorum Pontificaturnl 
confequi. Quare Formofus in fublidium Caefarem vocabat , quo Papatum poflet retinere, 
Intereadum Cxfarfe parabat, Italia multum erat anxia. CaelarcummilitibusfuisGerma- 
nis in Italiam venit , ac primo congreflu Pergamum vi expugnauit. Ducem eorum Am- 
brofium fufpendio enecauit ; atqueinde Romam profectus, Vrbem ford obfidione cinxit; 
adeoque fame prefllt, vt in fummam earn coar&auerit neceffitatem. Deinde Vrbs Pontift 
cis fuafu dedita fuit,eamque omni vi ingreflus Casfar eft ; vbi multos fane potentiffimos fupi 
plicio affecit,& ab Pontifice inun&us Casfar coronatus eft. Et ciim Pontificem in fuam dj.' 
gnitatem reftituiflet,Roma inVVidonis regnum profe£tus,idipfum deuaftabat ; vxorem eiu;) 
Spoleti o bride bat, quae fcelefti cuiufdam opera Casfarem potionauit, adeo vt tribus diebu: 
totidemque no&ibus continuis dormire debuerit. Poft haec ftatim in Germaniam reuerfus. 
in morbum incidit pedicularem. Sic enim vndique ex eiuscorpore pullulabant pediculi,v! 
nullo medicamento curari potuerit , mifereque Otingiae in patria fua interierit. Quod vb' 
Hungari intellexiflent , Morauianos armis oppreflerunt & deleuerunt. Etiam Bauariatr' 
inuaferunt, oppida caftraque deuaftarunt, templa incendio abfumpferunt, homines trud 
darunt ; &: vc magis efTent ceteris terrori 3 casforum fanguinem inbiberunt. Ludouicus pan- 
in Imperium fuccerlit; quern nonnulli huius generis poftremum fuifle arbitrantur. Verurr 
aliud contra teftatur Genealogia hasc, quam his fubiunximus. 

Carolus Magnus Caefar,8io. 
Hludouicus -Pius Caefar.,8 1 5. 



Ludouicus Germanicus 
Rex Germaniaj,8 34. 



Hlotarius Caefar, 8 3 4. 

A 



Ludouicus 
qui cu Ca- 
rolo Caluo 
bellauit. 



Carolus III. 



Carloma- 
nus Baua- 
riar Rex, 



Hludouicus II. 
843.pofthunc 
Imperii! Pon- 
tifex ad Gal- 
los tranftulit. 



cognometo 
CrafTus fie 
CxCa.r:,8jj. 

Arnolphus primo Csfaris vicem fup- 

plebat,mox & ipfe Casfar, . 

888. 



Hlotarius II. 84 3 
iuxta fratrem Cae- 
far effe&us,in P6- 
tificia excommu- 
nicacioneobijt. 



Carolus Caluus Rex Galliae, 
-^ tandem &C32far,87<5. 



Ludouicus IIII. Ca>far,90i. 
qui Adelbenum obtrnncabat. 



Conradus Dux Comitem 
quemdam ftrangulabat. 

EberhardusDux,ab hoc 
originem fumunt Prin- 
cipes Franconis. 



Ludouicus III.cognometoBal 
bus, qui cum Carolo CrafTo 0! 
Imperium bellabat, 877. &i 
Gallia regnabat annos tres. 

Carolus Simplex Rex,92(J. 
Ludouicus Rex,952. 



LothariusRex,5>86. 
Ludouicus Rex,$)87. 



Carolus Rex huius pro- 
fapiarpdftremus,952. 



Conradus C3efar,9i 3.poftremus 
huius generis, poftquem Impe- 
. lium ad Saxones tranilatum eft. 



CX XL 



*35 



FACILE VOCAVERIS CACODiEMONA, 

SED VOCATVM 

HAVD FACILE REPVLERIS. 




Imperauit annos v. venim cum Carolo Craflb tamquam eius 
vice annum vnum: obijt morbo pediculari. 

G § 2 




Vdovicvs IIII. Imperium poft: mortem patris mi Arnolphi adeptus eft anno 
Christi nongenceiimo primo.Hicjuinimeferens ita fubditos fiiosab imma- 
nibus Hungans dilaniari,ingentem conferipfit exercitum,pugnauitquecum ijs 
ad Licum fluuium. Cumque pugnatum enet circiter horasfeptem , vi&orquc 
Csefar putaretur , fugam Hungari diflimularunt , ac nonnulli fe abdidemnt. 
Quare Caefariani iftius plane ignari , eos liint infecuti : fed hiexinfidijs emergentes , Casfa- 
rifque exercitum aggrefli, vittores proftrauerunt. Ipfe Caefar etiam,qui victoria ante fuerat 
potitus j fummopere mirabatur fe tam fubito vi&um , quo & grauius illi mopinatum hoc 
ceffit infortunium. Hungari autem vt iram explerent fuam } maximas vbique calamitates 
&damnaincredibiliaCxiaiispatrimoniOjBauarisnempe 3 Sueuis&;Francis,intulerunt J om. 
nia incendio mifere deuaftantes. Ciim iam vniuerfam prope Germaniam depopulabundi 
infeftaflent, magniscopijs-Italiam opprefferunt : qua re territi Itali, ignauiam Oefaris incu- 
fantes, Berengarium, cuius in pagina 2,51. mentio fa&a eft , Imperatorem extemplofe- 
cerunt. Hie numero centum & quinquaginta millium aduerfus Hungaros profectus eft. 
Vt autem pugnam vtrimque aggrederentur , Berengarij exercitus paene omnis oedebatur. 
Hungari vlteriiis profecb , Taruifiym terrafque omnes Venetias vfque deuaftarunt , atque 
hincdeincepsPaduam.Tum Berengarius vt fauorem fibi Romanorumconciliaret, ii eos 
ab feris iftis Barbaris iiberallet , magno pacem ab Hungaris redemir; adeo vt ex Italia reuer- 
fi fine, poftquam cuncta paflim fine dele&u caedibus atque incendijs deuaftaflent. Quapro- 
Bercnga- pter Pontifex Ioannes Berengarium in Caefarem coronauit , qui ftemmatis fui onginem 
rim in ducebatlab Longobardis Germanis. Eadem fere tern peftate Conradus Ludouici Casfaris 
C&fanm f rater interficiebat Comitem Badenbergenfem. Quod huius frater Adelbertus Princeps 
coronamr f ort j s p OCen f^ uc X g r ^ ferens, iratum fuum animum aduerfus Imperium ac Ludouicuin 
fi ce Casfarem declarauit. Vt enim fratrem fuum vindicarer, occidit fratrem Caefaris: vnde tan- 

ix funtortae inimicitia:, vt eas nee Princeps, nee Epifcopus fedare potuerit. Res aim in bel- 
lum excreuiflet, faepius ipfum Ludouicus Csefar in arce fuaobruere conatus eft ; fed hunc 
, tandem Adelbertus contra profe&us , varias confecit pugnas. Iam vero vbi Adelbertus ad 
iftum modum annos feptem rebellem fe exhibuiiTet, ac certus ellet Imperator nifi dolo & 
fraude ipfum minime fuperatum iri,Hattonem Epifcopum Moguntinum hac fuper fe con- 
fuluit. Hic,vt erat vir prompta: calliditatis, illi refpondebat vt bono atq ; otiofo eftet animo, 
fe effeefcurum ad ilium vti veniret yltro : turn operam daret , ne qua via rediret. Atque eo 
quidem animo Epifcopus in arcem venit Badenbergenfem , non feeds ac fi Adelbertum 
confilijs iuuare voluilTet. Multa vitro citroque cum nomine locutus, negotia quaedam per- 
uerfa correxit atque emendauit , confuluitque vti ad Caefarem fponte veniret , fanttiiume 
pollicitus , nollet vellet Imperator, pacem inter ipfos aut conciliaret , aut faluum in arcera 
reduceret. Ifti fraudi fidem adhibuit Adelbertus, orauitque Epifcopum vti apud fe prande- 
re vellet. Sed cum dolo id recufaftet , line mora vibem equo egreiTus eft, dextram Adel- 
bertitenens. Cumque vix ad primum lapidem extra oppidum equitaflent , ita loquiEpi- 1 
fcopus exorfus eft: Ab,quoties optamut, qns. oblata recufamm! t<edet me longi inner is, pr&fcrtm 
turn ad vejperem declinet dies.nec abfque efu diem integrum e quit are pefsimus. Quod v bi Adel- 
bertus audiuiflet, nihil mali fufpicans, la^tus ad Epifcopum hononficefeconuertit, obfe- 
cransredire vellet in arcem ac prandere. Atque ita quidem Epifcopus cum Adelberto in 
arcem reuerfus eft, ratus eo pa&o iuramento ie fblutum , quod incolumem ipfum in arcem 
reduxiftet. Surhpto autem prandio Adelbertus cum Epifcopo cceptum iter ingreflus eft,qui 
ipfum Csefari in manus tradidit. Mox coaclo iudicio ac coram Principibus , qui iftic ade- 
rant , morti Adelbertus adiudicatus , capite truncatus eft. His rebus ita in Germania a&is, 
Ludouicus in Italiam ingentiexercitu contra Berengarium Cazfarem profectus eft , ac nu- 
gno ipfum cruore in fugam egit. Veriim ciim Ludouicus Veronaz otium ageret , prodita ci- 
uitate vtroque lumine per Berengarium captus eft. Turn reuerfus in Germaniam , mcerore 
cafus fui infeliciter perijt. Nee multo poft vniucrfa Italia ab Imperio defciuit, habuitquc 
peculiarem Casfarem in annum vfque Christi nongenteiimum fexagefimum qiiartum. 
Ciim autem Ludouicus Caefar fine herede obijflet, Germanici Imperij Principes pariter 
contendebant Othonem Saxonum Ducem Caffarem defignare. Veriim quia prouecladam 
erat a?tatis, Conradum Ludouici ex fratre (qui ab Adelberto erat interfeiftus) nepotem 
Caefarem creandum confulebat , promittens ipfi ceu collega Imperij omnem fuam ope- 
ram. Succeflit itaque Conradus in Imperio ; fed in maiore audoritate erat Otho, vt penes 
quem Imperij liimma repofita erat. 



/237 

CXXIL 

MVLTIS QVIDEM AGGREDIENDI HOSTES, 



PAVCI VERO CONSVLENDI. 



I 




Imperator per Germaniam X 1 1, annis , a Berengario per Italiam 
Imperatore oculis priuatus, pradolore vitam finijc. 

■_ Gg" 3 




23$ 

o N R A D v s Imperio praeeffe coepit anno C H R i s T i 
nongentefimo decimo tertio. Hie autem Imperator 
fuit nouiffimus ex nobilillima pofteritate Caroli Ma- 
gni, virfeuerus 5 ac militias minime ignarus. Tertio 
Principatus fui anno Hungari rurfum Germaniam ingrelTi , Ba- 
uariam , Sueuiam , Franciam , Thuringiam , Saxoniam , atquc 
Heiliam inuaierunt , Ratiiponam incendio penitus deleuerunt, 
cun£taque Bauarias oppida ac Saxoniam deuaftarunt ad Ful- 
dam vfque. Deinde traie£ti Rhenum , in Lotharingiam atqiie 
Elfatiam profe£ti funt. Ban* learn pame fundicus euerterunt. 
Turn iefe ad refiftendum pararunc Conradus & Otho , profe- 
£tique prafidio totius Germanic , acerrimas profecl:6 pugnas 
confecerunt, ac tandem Hungaros fuperarunt profligarunt- 
que. Hie Henricus Ochonis filius ita fortiter ie geffit , vt vir- 
tute fua ac rebus geftis tantum laudis 5c honoris apud Germa- 
nos cofnmeruerit , vt iam ipfum hinc Conradus , qui meritb 
ipfiim amare debuerat , cceperit odifle. Timebat enim ne poft 
mortem patris fui, Imperio in locum iuumiufliceretur, ade 
que conabatur ipfum per infidias opprimere, antequam obit! 
pater. Cum iam pudebat bene de fealioqui merito laudato- 
que adoleicenti aperte iniuriaminferre,cum Hattone Mogun- 
tinenfi Antiftite , qui & patris fui percuiTorem praxedenti Im- 
peratori Ludouico tradiderat , clanculum egit , vti adoleicen- 
tern veneno e medio tolleret . Rem Antilles libentifSpe ag- 
greiTus eft. Inuitabat quodam tempore Henricum , inlariter- 
que exceptum lntlgrii torque aureo donabat : hie veneno erat 
infe£tus. Sed cum ilium collo ems implicare conabatur , infi- 
dias Henrico per amicum fuerunt aperta* , nee recipiebat vene- 
nofiim torquem , ac confeftirri difcedebat 5 fignificabatque per 
nuntium Antiftiti, {iium collumarque eile molle ac fuitComi- 
tis Adelberti. his verbis illud innuens , quod non minori ftu- 
dio fe conatus fuilTet interimere , quam Comitem Adelber 
turn ; cuius in pagina 236. mentio fa6ta eft. Quare ingen- 
ti anxietate ac ibllicitudine Antiftes corripiebatur ; itaque 
eius animum admifli lceleris conlcientia vrebat , pudorque ag 
grauabat, vt ex lolo moerore interierit. PoftquamiammortuuJ 
ellet Otho , qui fupremus erat Imperator , videretque Conra- 
dus 









239 



C X X 1 1 L 



FORTVNA CVM BLANDITVR , FALLIT. 




Vna cum Oth.one Imperator fa&us, 
cum eo regnauit v 1 1, annis. 



240 

dus fefe Germanis omnibus effe odio ( nouerant enim cun&i 
Othonem patrem Henrici muka in ipfum contulifle beneficia) 
aperte turn inuidiam, ha£tenus celatam ac diflimulatam,indi«- 
cabat ; mittebatque fratrem fuum Eberhardum cum exercicu 
in Saxoniam, vt earn deuaftaret. Hie fratris fui voluntari obe- 
diens^ bellum nimis quamanimose aggreflus eft, fed fiiperatus 
ab Henrico prope Heresbergum conflict acerrimo, a&ufque 
in fugam eft. Mox illi alium Conradus- fubminiftrabat exerci- 
tum j obfidebatque Saxones Grunae. Dietmarus Dux commen- 
turn excogitabat acutiffimum ; narrabatque Henrico, prafenti- 
bus legatis Eberhardi , exfpe&are fe adhuc triginta legiones. 
HunC rumorem ceu verum legati (qui vtrimque partem con- 
ciliare conabantur) propalarunt in caftris. Quo audito , Eher- 
hardus clam no£te ad Conradum fratrem fuum difceffit. Ade^ 
pti itaque calliditate runt vi£toriam , quam armis ne fperare 
quidem potuerunt* Turn Conradus nuntium ad Henricum mi- 
fit, qui fuo nomine fignificaret mandaretque, vti veniam pe- 
titurus ad fe veniret : quod Henricus recufabat. Mox Conradi 
milites indies ab ipfb difcedebant,adeoque vt vel ipfe bellofu- 
perfedere debuerit. Nonmultoautem pbft Conradus in grauif 
fimum incidit morbum , quo paululum fuit humiliatus. Fate- 
batur ingenue vniuerfa qua? admifcrat peccata, admonebatque 
omnes Principes vti venrurae vitae ac Diuini Iudicij perpetub 
eflent mempres , cogitarentque quern tandem finern ipfa habi- 
tura fit fuperbia. Fatebatur iamiam moriturus, Henricum Du- 
cem Saxonias, fiium ha&enus aduerfarium , Principem efTe fi- 
de ac diligentia fumma , qui fblus Imperio dignus eftet , appel- 
labatque ipfum Germanic afylum. Eberhardum hunc iuxta 
collocabat , atque Imperiale Diadema, enfem , ceteraque Irn- 
perij infignia, Henrico tradi mandabat, veniamque ab ipfo ef- 
flagitabat , atque ita naturae .legibus fatisfecit. Ad hunc ergo 
modum Imperium a Francis ad Saxones tranflatum eft. EtFran- 
corum Dux ex Caroli Magni proiapia poftremus fuit Eberhar- 
dus Conradi frater. Ac tametfi quidem poft horum duorum 
obitum Duces in Francia adhuc alij fuerint ; VVirtzburgenfes 
tamen Epifcopi fumma hie vfi funt aucl:oritate,ac Duces Fran- 
coniae feappellarunt, vfque in haec noftra tempora. Monet au- 

tem 



241 

tern res ipfa , vti pauca hie de patria mea memorarem. Epifco- 
pus hie vbi facra peragit in altari , nudum fibi enfem prafixum 
habet ; cumque Epifcoparum Ducatumque adepturus eft , in- 
genti cum exercitu ad vrbem venit, equo defilit, deponit ve- 
mmenta,ornamentaque infignia , indftitque penulam funecin- 
£tus , ac capice pedibufque nudis Bafilicam ingreditur ad Ca- 
nonicosiftic congregatos. Quibus poftquam Vetera Francorum 
priuilegia conferuaturum fe iurauit , deducitur ad vetuftam 
Epifcopi cuiufdam imaginem , admoneturque vt iftum , cuius 
imago ea eft,irnitetur : deinde in fellam fuam honorifice allo- 
catur. Vrbs hax peruetufta admodum eft, in qua olim Diana 
ib Germams colebatur , donee tandem ad Ch risti fidem 
lint conuerfi. • quod contigit anno C H R i s T i feptingentefimo 
cjuadragefimo nono . Dicitur autem ciuitas hax multis apud 
atinos nominibus : vocat earn Ptolomeus ArcTauium , alij 
Vlarcopolim , Peapolim, &Herbipolim . Primaria Temper Fran- 
orum fiat ciuitas , quemadmodum etiam nunc eft. Sita autem 
:ft amoeniftime in medio Germanic , habetque arcem exi- 
niam in fummo montis cacumine (itam ; qualem non videas 
n Germania fimilem , non (blum afpe&u iucundam , verum 
:tiam fortiftlme aduerfus hoftes munitam : atque inter hanc 
>rcem ac ciuitatem labitur egregius ille fluuius Mcenus 3 ita ta- 
jnen vt ciuitas & arx ponte coniungantur. 



H h HENRI- 







242 

enricvs films Othonis Imperiale diadcma fce- 
ptrumque & gladium adeptus eft poft C H R I s t v m 
natum nongentefimo & vigefimo anno . Poftquam 
verb huic Herigerus Pontifex inun£tionem ac coro 
nationem oflferret , non«id quidem contempfit , fed nee affe- 
ctauit: Sttffirit mihi, aiebat, % mek mmoribm Im-prMorem appU 
farifdutiarifc. Etenim plus fatis negotij (e habere cogitabat , fi 
deprauatos Germanise fuse mores corrigere , & in melius for- 
mare conaretur, tumultufque fummo ftudio pacaret, quam fi 
inanem infrugiferamque profe&ionem Italicam aggrederetur: 
facile enim prseuidebat tumukum aduerius ie excitatum irl 
Nee multb pbft huic fefe armis infeftis oppofuere Dux Sueuise 
ac Dux Bauarise Arnoldus , quamquam ipfum vna inauguraf 
fet. Imperator, arcendse iniuriae caufsa, profeclxis primum eft 
cum inftruclis copijs aduerfus Bauaros ; fed nihil hoftiliter ten- 
tans , poftulauit Arnoldum Ducem prius ad colloquium , con- 
ferens cum eo Imperij Maieftatem a Deo donari : quod fi re- 
liquorum Principum fuffragijs Caviar eligeretur , turn fe vitro 
ceffiirum,& fub eius ditionem fubmittere le primum omnium 
paratum effe . Retulit hax Arnoldus Dux ad fuos : a quibus re- 
{ponfum eft, confiderari debere, Deum haud dubie adefle ei, 
quippe quern ad Imperium prater, ceteros extulerat : proindej 
petere fe , ab incceptis porrb defifteret , neque moliretur am- 
plius quidquam in ilium . Quieuit itaque Dux Arnoldus , & 
fine caede fuorum vitro paruit . Cum iam multa fibi in Gallia 
grauiaque negotia forent expediunda, Hungari ten tare volue 
runt, an Imperator nouitius confuetum tributum penderet: per 
totam Saxoniam difcurrerunt , oppida agrofque incendio va- 
ftantes, ac multas paflim caedes confecerunt. Iam verb conti- 
git,qubd exHungarorum Principibus aliquis captus Caefari of- 
ferretur, quern Hungari tantopere amabant, vt ingentem vim 
auri argentique pro ipfb fponte orTerrent. Imperator illorum 
aurum contemnebat , ac verb maluiflet pacem . Tandem no- 
uennales inducias cum ijs percuftlt . Huius verb tempore pads, 
Caefar milites fuos in decurias diuidebat , fingulifque nouem 
praefeclum aliquem dabat , quern Decurionem nominabat. 
Concedebat item nouem ijs agros quos colerent ; 6c quidquid 

cultural 



243 



CXXIIII. 



AD VINDICTAM TARDVS, 
AD BENEFICENTI'AM VELOX, 




Imperij fummam adminiftrauit X vil. annis; vixit L X* 

Hh 2 



244 

Cultura fua eorraderent , id ofnne ad Decurionem fuum (qui 
in aliqua ciuitate habitabat, vtnouem alios hofpitio exciperet) 
deferrent, cuius tertiarh partem obtineret Imperator, refiduum- 
que fibi in commeatum feruarent. In oppidis comeflarentur 
pr£cipiebat , feque exerCerent in ijs quae ad militiam pertine- 
bant. Hoc ille exercitio Imperium fiium conferuabat. Prasterea 
fures omnes, latrones, fcurras, & quoicumque nebulones po- 
tuit adipifci militix non inidoneos , ad ftipendia merenda coge- i 
bat , fcelufque ilium illis condonabat , atque arma in manus 
fubmimftrabat , vt aduerfus Barbaras pugnarent ; eo quidem 
edi&o, vti ciues in omnibus defenfarent. Cum iam de propa- 
gando Imperio cogitaret , profe&us eft aduerfus Sclauos,quos 
pluritiiis pugnis egregiefatigauit. Poftremb hieme grauiteriae- 
uiente , caftra in glacie fixit , atque oppidum Brennaburgum 
fame,ferro, ac frigore captum cum vniuersa ea regione iiibe- 
git. Hinc euolutis vexillis in Dalmatiam profe&iis, obfidebat 
oppidum Gran viginti diebus continuis ; qui bus exa&is , illud 
deuicit. Quidquid ad virilem a^tatem adultum erat , interficie- 
.batur, captis dumtaxat pueris ac puellis. Deinde Bohemiam 
ingrefTus , Prageniem ciuitatem obfedit ac deuicit v Regemque 
illorum ipie comprehendit : atque ita quidem Ejohemia Impe- 
rij legibus parere coa6ta fuit , reueriuique eft ipfe in Saxoniam. 
"Iam verb Hungari, dum inducia? illis cumGenlianis eiTent,in 
Italia tumultus concitarunt , Romanamque Prouinciam onv 
nino deuaftarunt - y atque Hetruriam ita bonis hominibuique 
fpoliarunt , vt iam turn prope vacua reliEta. fuerit. Quidquid 
denique ferro etiamnum fupererat , id captum in Hungarian! 
abduxerunt. At verb finitis nouennalibus inducijs , rurfiim 
Hungari armata manu in Saxoniam ac Thuringiam irrupe- 
runt> eamque Prouinciam miiere iunt depopulati. Imperator 
morbo grauiter laborabat ; seger tamen iratuique e lec~ra pro- 
filijt, profe&ufque eft cum exercitu aduerius hoftes , cum iam 
Hungari multas feminas puerbfque cepinent, atque ingentem 
virorum multitudinem interfeciflent . Imperator Germanos 
hortabatur , fortiter pro patria efle dimicandum ; itaque fine 
mora corifliclum adortus eft . Casia fuerunt eo die prope qua- 
draginta Hungarorum millia , ceterique in fugam a&i. Capti- 

uorum 



24$ 

uorum verb tanta erat multitude) , vt incerti eflent quidnam 
cum illis agerent; quocirca multos vitro dimittebant. Vique- 
adeb vox ilia triftitiae verfa eft in (uauiflimum lsetitia? cantum. 
Pod hanc vicStoriam Pater Patriae Auguftufque eft appellatus, 
atque ingentem fiii timorem ac aeftimationem apud nationes 
exteras (ibi conciliauit,vt vel optimi quique ex regionibus alijs 
ad ipfum profe&i Tint , agnouerintque ipfum prater ceteros 
Principem potentiffimum , atque id tantum operam dederint, 
quo gratiam eius ac fauorem ftbi compararent. Dici non po- 
teft , quantis & quam multis feditiofis tumultibus Imperium 
eius temporibus concutiebatur. Italia peculiarem fuurn habe- 
bat Imperatorem, Tyrannos Berengarios tres continub: turn 
praeterea ab Turcis fere vndique deuaftabatur ; per Apuleiam 
enim Romam vfque veniebant. ParsTurcarum alia Beneuen- 
tum deuicit / funditufque incendio euertit. Poftquam verb 
iam Imperator Germanicos hofce hoftes deleuinet , decreuit 
deinceps Italia? fubfidio venire : verum quia pradicl:o morbo 
plurimum debilitatus erat,expeditionem omitteredebuit ; nec 
multb pbft eodem illo morbo interijt , non fine maximis Ger- 
manorum lacrymis. Maternum genus (vt cuius mater filia erat 
Arnoldi Imperatoris,ac Ludouici quarti Imperatorisforor)du- 
|cit ab Imperatore Carolo Magno ; atque ab hoc ftemma de- 
duxerunt reliqui Saxonum Principes. 



Hh 3 Otho 




T H o 1 1, cognomento Magnvs, poft mortem pa- 
!tris Henrici communi Saxonum acFrancorum fiiffra- 
gio Aquifgrani Imperator ele&us eft , Imperialemque 
'coronam ab Epifcopo Moguntinenfi accepit , anno 
Chrifti noningentefimo trigefimo feptimo. In initio ems Impe- 
rij plurimi ingentes tumultus fimul exorti funt. Primi tumul- 
tusau£tores fuerunt Palatinus Eberhardus Sc Gilelbertus Lo- 
tharingiam Dux. Hi , quod ex pofteritate Caroli Magni & Fran- 
corum e rant, con tendebant fucceffionisiurelmperiumaSaxo- 
nibus ad Francos deriuare : & vt conatus illi plus iuris habere 
viderentu/ , pertraxerunt ad fe Henricum Othonis fratrem,eo 
pr&textu , quod amtatis nomine ipfi deberetur adminiftratiolm- 
perij , & non Othoni. Durauit hoc bellum annos fex , & plu- 
rimas in eo pugnas commiffe flint. Othonem fecuti funt Sueui 
& Franci. Herimannils Sueuia* dux , & Conradus Dux Fran- 
corum, pugnarunt contra hoftes Camfaris apud Andernacum 
ad Rhenum confli&u grauiffimo, in quo Palatinus occubuit, 
& Dux Lotharingiam inter fugiendtim in Rheno fubmerfus eft. 
Porrb poft adeptam hanc vi&oriam , contentio adhuc Othoni 
reftabat cum Henrico fratre fuo ; qui videns conatus fiios irti- 
tos effe, & debilitari fiia prafidia , ipfe ad Othonem Camfarem 
fiipplex venit , & orans delicti veniam , in gratiam ab Othonc 
non modb receptus eft, fed donatus etiam Ducatu Bauariar, 
qui turn forte vacabat. lam &: Ludouicus Rex Gallic, Caroli! 
Simplicis filius , Lotharingiam inuadebat, quod Dux eratfub- 
merfus. Quare aduerfiis ipfum Otho profe&us eft , cogitans 
hoftem fiium ac Lotharingiam non eo fe animoviciffe,vtRex 
ea potiretur: & pugna cum ipfb habita , victor Lotharingiam 
fibi fubie&am retinuit. Et poftquam Argentoratum etiam flib- 
egiffet, quod Ludouico prcefidia miferant, profe£fcus eft in Gal- 
liam. Sed contentio ea facile confbpita eft , atque Otho fbro- 
rem fuam Ludouico coniugem dedit. Sub hanc tempeftatem 
dominabatur Parifijs Comes quifpiam Hugo , qui poft multos 
annos Galliam obruebat, ac Regem Ludouicum captum deti- 
nebat , feque ipfe Regem Galliae nominabat. Hac fama igitur 
excitus Otho , ingentem hominum confcripfit multitudinem, 
quo illud ipfum vindicaret. Hugo comminabatur ipfi, tantum 

fe 



247 

cxxv. 

SATIVS EST RATION E M Q^V I T A T I S 

MORTEM OPPETERE, 
QVAM FVGERE ET INHONESTE VIVERE. 




Infignem operam Reipub. nauauit, placidiffimeque . 
ex hac vita migrauit. 



A m 



248 

fe in Germaniam exercitum du&urum , quantus vifus ante; 
non fuiffet. Ad qua? refpondiffe Othonem ferunt , du&urun 
fe in Galliam tot pileos ftramine contextos , quot numquan 
anteavel ipfe vel eius pater vidifTet. Atqueeade-caufsa trigint. 
duas legiones militum, qui omnes ftramineos pileos ferebant 
ad Lutetiam vique Parifiorum perduxit . Turn Ludouicus di 
mittebatur ab ijs qui captum feruabant , atque Hugo fug; 
Lugdunum elapfus eft. Mox Ludouicus lefe ad expeditionen 
parauit , ipfumque cum Othone infecutus eft . At ciuitaten 
earn ob ltineris arduitatem fuperare non potuerunt; quareRo 
mam in Italiam iter deflexerunt : nam iftic nepos fratris Hugo 
nis fefe Pontificem fecerat. Vrbem itaque oppugnarunt, armi; 
fiiperarunt , cruoris multum profuderunt > Pontificem falfurr 
profligarunt , verumque in locum fuum reftituerunt. Verurr 
poft menfes tres victor Otho triumphanfque in Saxoniam re 
J uerfus eft ■ Nee multb pbft ei reftitit proprius filius , quod pof 
obitum eius matris vxorem duxiflet Italicam, verebaturque,nc 
fi ex ea pater fufcepiflet filium , ifte in Imperium fuccedere f 
• Continebat fe in Saxonia , vbi confilia confpirationefque fuai 
inaufpicatb conferebat. Interim tamen maximos quofque Prin 
cipes huius confilij •& confpirationis participes habu it , incei 
quos Francorum quoque Dux Conradus fbroris fux maritii! 
fuit. Appellabant Salfeldiam (vbi hsec agebantur) locum confi- 
lijs funeftum. Vbi verb Otho pater hax intellexiflet, omni f( 
exercitu parabat , obfidebatque filium cum fuis coniuratoribu; 
Moguntia?. Filius & Conradus vrbe egrefli , in caftra coram pa 
tre prociderunt , dedentes fe fuaque omnia , modb velletcon 
foederatoribus fuis parcere; quod vtOtho recufabat, reuerfi fun 
in vrbem , dimiferuntque obfidem quern lllis dederat tmpera 
tor. Verum hie a quibufdam monitus,manere apud illos vo- 
luit,effe£tAifque Csefaris eft hoftis. Moguntia fugerunt Ratifpo- 
nam. Bauari item Henricum Casfaris fratrem deferuerunt , ac 
Luitholpho adhasferunt. Hos Cadar fiibfecutus eft, grauiterque 
vrbem obfedit. Interea diuerfis pugnis ac confli6tibus non pau- 
ci in ea obfidione perierunt homines*. Cumiam ipfa ciuitaspe- 
nuria rebufque alijs nimium eflet anxia, egreffus eft filius nu- 
datis pedibus,& humi antepatremprouolutus,omnicummi- 

feratione 



249 

feratione fiipplex admiili peccati condonationem poftulauit; 
itaque fedati ira , receptus eft in gratiam . Caviar in Saxoniam 
profeclus eft, vbi ex Hungaria ipii legati obuiam proceilerunt, 
quafi eius inuifendi & falutandi gratia .-fed reuera animus illo- 
rum erat exitum inteftinj. belli videre. Poft dies aliquot , vbi 
eos Imperator honorifice donatos dimififlet, nuntiatum ei eft; 
per fratrem Henricum Hungaros Bauanam obruifTe. Otho 
triftis expeditionem para bat, verum paucis copijs : nam & alibi 
Sclauis refiftere debebat , qui item Germaniam irrumpebant. 
Cum iam Hungari ad Auguftam vrbem tentoria fua fixiflent* 
ingens Francorum ac Bauarorum multitudo hos contra profe* 
iflaeft. Etiam Conradus ifti fe multitudini cum ingenti exer- 
citu adiunxit. Mox & Casfar hue aduenit. Edicitur, parent fe 
in diem pofterum finguli ad confli&um. Deinde fummomane 
copias coniun6he fimul iurabant , erantque numero legiones 
06I0. Hungari verfi in poftremam legionem irruerunt , ac in 
fugam profligarunt . Sic & fextarn ac feptimam adorti flint, 
Verum Caefar fuos verbis hortatus eft, rem inquiens eo dedu- 
ftam effe > vti gladijs potius expeditionem quam verbis fini- 
rent. Atque hinc fufcepti lancea , clypeoqne,in hoftes equo 
profilijt. Ea res tantum fuis addidit animi , vt Hungari vlterius 
in Germaniam progredi non fuerint aufi. Dux Conradus, qui 
fortilTime pugnauerat , in eo confli&u cecidit. Tres Hungaro- 
rum Reges captiin exercitu fufpendebantur. Hac victoria Otho 
lb exercitu Magnvs, Pater Patriae, Auguftufque eft appella- 
cus, triumphanfque in Saxoniam redijt. Flagitatus a Pontifice 
/ti Italiam ab faeuitia Berengarij vindicaret , filium fuum Otho- 
jiem tertium Imperio fubftituit. 



Ii Otho 







250 

tho III. a patre fuo Othone Magno puer prater 
confuetudinem Romanorum Rex creatus eft , atque 
in Saxonia relidus : Otho autem Magnus Pontificis 
IoannisXII. precibus aduerfus tyrannidem Beren- 
garij III. in Italiam profe&us eft anno Ch r ist i noningen- 
tefimo fexagefimo fecundo. Berengarius Othoni Magno in 
Longobardia cum exercitu obuiam venit : vnde mox plurimi 
fane confti&us flint fiibfecuti . Tandem Berengarius in oppj- 
dum quoddam eoacl:us biennio obfefTus fuit. Sed vbi ciuitas 
nimium premeretur,ipfum cum filio Adelberto captum Otho 
Bambergam relegauit;vbi& totam vitam fuam exfules tranfe 
gerunt . Romam igitur Otho Magnus ingreflus, honorifice ex 
ceptus eft , a Pontifice inun&us , ac Diademate Imperiali infi- 
gnitus. Atque ita quidem Imperium ad vnum Othonem Ma- 
gnum deuenit ; quod iam annis ab hmc quinquaginta tribus 
diuifum fuerat. Ca?far autem Roma egrefliis*, cum in quibuf 
dam Italian locis cun&aretur , criminum quorumdam reus ab 
Romanis Pontifex accufabatur , vt Romam reuerfus Pontifi- 
cem verbis acribus nimis quam feuere corripuerit; qui ob me- 
tum Othonis profugit : ideoque in locum eius fuffe&us eft Pa- 
pa Leo o&auus. Ceterum fub abitionem Othonis reuerfus 
Ioannes , Roma eiecit Leonem iterum ; qui ad Cxfarem Spo- 
letum profugit. Non multopbft Ioannes confbfTus interijt, 
fed morte eius omnis tumultus necdum fuit confbpitus : Ro- 
mani enim in locum eius Benedi£tum V. Pontiflcem elege- 
runt, elecliionemque hanc in odium Casfaris ratam habere vo- 
luerunt. Cadar hanc ob rem ftomachatus, in pofTefllones eo- 
rum redijt , cun&aque ferro ac flamma deuaftauit. Obfedit 
etiam vrbem Romam oppugnauitque fortiter , verum capere , 
earn haudquaquam potuit ; ciues tarnen fame atque egeftate 
coa&i, Othoni portas vitro aperuerunt. Dein iratus vrbem cum 
fuis ingreflus , multis turn Romanis obtruncatis , Leonem re 
ftituit . Leo inconftantiam Romanorum veritus , ele£uonem 
Pontificiam a Clero ac Romanis ad Casfarem tranftulit. Re- 
bus itaque pacatis Ca^far in Germaniam reuerfus eft , duclc 
fecum Benedi&o , qui non multo pbft Auguftas ex moerore 
animi interierit. Otho Magnus 6t Otho III. eius filius incre- 

dibik 



251 



CXXVI. 

* 

CVM OMNIBVS PACEM, 
ADVERSVS VITIA BELLVM. 




>um patre x 1 1. annorum , folus nouem annorum Imperator, 
trigefimo a^tatis a Romanis veneho fublatus. 



1 2 



252 

dibile quantum iam collapfum pame Imperium ampliarunt. In 
Saxonia argentifodinas primb inuenerunt. Quantopere verb 
Germaniam aedificijs exornarunt , vix iufto volumine explica 
ri poflet , adeoque de ijs hie tacebimus. Poft obitum Leonid 
fucceflit Pontifex Ioannes XIII. Ceterum Romani pellere Pon 
tifices fueti , concitato tumultu Ecclefiam Laterahenfem ob 
ruerunt , captumque Pontificem in Hadriani arcem primb ab 
duxerunt, ac deinde velut exfulem profligarunt. Et poftquam 
eiufce tumultus au&ores praxipui obijflent , Papa Ioannes ex 
filij fui menfe vndecimo Romam reuerfiis eft. Otho Magnus, 
intelle&a Pontificis expulfione,cumfilio fuo magnis itinenbus 
ingenti exercitu inftru&us Romam profe&us eft ; comprehen 
fbque Confule, Pratore, ac Decurione, au&ores tumultus fci- 
re voluit": cumque tormentis rei Veritas comperta eflet , Con : 
fiilem captum in Germaniam relegauit , Decurionemque la 
queo fiifpendit . Verum Praetor per vicos Romae turpiter tra 
£fcus , 8c ad necem virgis flagellatus , etiam captus in Germa- 
niam mifliis eft. Cum ergo tumultus omnis eflet confbpitus, 
Otho Magnus legatos ad Conftantinopolitanum Imperatorem 
mifit , offerens illi filium fuum eius filial matrimonio coniun 
gendum . Hi nuptias in Italia eelebrarunt , & vtrique a Caefa 
re fiint coronati. His ita fedulb geftis, per Galliam in Gerrria 
niam reuerfi fimt , vbi Otho naturae legibus fatisfecit ; tranfla 
tufque eft Magdenburgum , ac ingenti cum triftitia in Bafili 
ca, quam fundauerat , iftic fepultus. Non multb pbft aduer 
fus Othonem III. exortus tumultus eft. Nam Henricus Baua 
rias Dux Imperium affe&abat , quern armis facile domuitOtho 
Poftea Lotliarius Gallorum Rex Aquifgrani Caefarem inopina 
to oppreffit, adeb vt eorum infidijs vix euadere potuerit. Ve 
rum exercitu reparato Galliam ingrefliis Otho , Parifios vfqut 
cuncl:a depopulatus eft , Lothariumque in fuo Regno eb ar 
mis compulit, vti ad pacem pofcendam paratum fe efle,8tfa 
cere profeflus fit, quaxumque vellet. Deinde porrb in Italian: 
contra Graxos & Saracenos , qui Calabriam , Apuliam , aliaf 
que Prouincias pa*ne euerterant , profe£t.us eft : fed viclo fu( 
exercitu, ipfe inter fugiendum a nautis captus eft. Veriim curr 
ob Graxa? linguae cognitionem ignotus eflet nautis , Princep 

• *" " ■ " ij! 



253 

ijs Germanus minime habitus fait. Ferunt aliqui iftinc ipfurn 
(alutis caufsa enatafle,fed a piratis captum,& in Siciliam igno 
turn abdu&um. Proinde tandem agnitus,magnamargentivim 
Siculis promifit , fi Romam ipfum reftituere vcllent. Hi eum 
a pitatis redemerunt , Romamque honorifice reduxerunt, vbi 
aulam fuam , dum viueret , deinceps habuit. Eius vxor fide 
Graxa Romanos plurimum conuitiata eft , quod a Graxis per- 
cuffi fuiflent; magifque propemodum ob Graxorum vicloriam 
tetabatur, quam fi ea maritus potitus fuifTet. Multas praterea 
Italiae vrbes Catfar vltus eft , quarum dues primb ex confli&u 
profugerant. Igitur ambo iam Romanis inuifi ; qui Othonem 
veneno tandem iuftulerunt. 






Ii j Otho 




254 

THO I III. Imperium adeptus eft magna cum dif- 
ficultate anno Christi noningentefimo o&uagefi- 
mo quarto. iEtate enim puer erat vixdum annum 
egreflus duodecimum , cum Otho III. pater morere- 
tur : proinde Henricus Bauarias Dux feruandum eum Romae 
curauit. Itali plerique Crefcentium declarandum Casfarem fua- 
debant , vt Impenalis Maieftas ad Italos iterum reduceretur. 
Sed fideles erga fiium dominum Germani Principes , reuoca- 
tum ab Henrico iuniorem Othonem , communibus omnium 
furfragijs Caefarem defignarunt , adeoque Aquifgrani ab Epi- 
fcopo Rauennate Csefar inun&us coronatufque eft. Primum 
bellum geflk contra Ludouicum Lotharij filium Regem Gal- 
lia^, qui praeftiti a patre iurifiurandi oblitus, Lotharingiam ite- 
riim inuaferat, vaftaratque. Sed hinc eo repulfb, facile Otho 
Lotharingiam retinuit . lam & Crefcentius Roma? earn crude- 
litatem exercebat, vt Pontifex Ioannes XV. in Hetruriamce- 
dere debuerit. Scripfit ad Othonem Casfarem extemplb Pon- 
tifex , obfecrans vti Ecclefiam tyrannide Crefcentij oppreflam 
vindicaret. Quo audito , Crefcentius mifit ad Pontificem ad- 
uerfarium fuum, item orans, ne Othonem in Italiam concita. 
ret, paratum fe efle facere qua? vellet , ad Sedem fiiam Ponti- 
ficiam faltem rediret. Itaque Pontifex redijt, fcripfitque Otho- 
ni, ne veniret. Crefcentius obuiam Pontifici egrefTus , ad ge- 
nua cum fuis complicibus procubuit , pedefque ofculatus eft. 
lam Otho cum exercitu in Italiam venit. Huius aduentuter- 
riti Romani, honorifice ipfiim introduxerunt. Etiam ab Cre- 
fcentio amice magnificeque exceptus eft. Otho Brunonem 
Saxonem , Ducem Sueuia* , Pontificem creauit , qui poft ade- 
ptum Papatum Gregorius Quintus eft appellatus : ab hoc co- 
ronam lmperij accepit Otho . Reuerflis igitur turn eft Otho, 
poftquam Italiam pacafTet, in Germaniam. Romani Germa- 
num Pontificem ferre haudquaquam voluerunt , extrema illi 
minitantes, ni cederet. Turn in Germaniam ad Casfarem pro- 
fugit. Quare Crefcentium fibi rurfum Romani Caefarem crea- 
runt: hie Pontificem illis dabat, qui ab fe prorfum ftabat. Ita- 
que ingeneibus copijs accin&us Romam venit Otho, aduerfus 
quern fe parabat Crefcentius . Cum iam Otho Romam obfi- 

deret 



255 



CXXVII. 



FACILE SINGVLA RVMPVNTVR IACVLA, 
CONIVNCTA NON ITEM. 




Ex XXX. annis quos vixit, xvii. imperauit. 



2$6 

deret expugnaretque , Romani confiderantes haudquaquam' 
fe tantae multitudini refiftere poffe , dementia Othonis freti,' 
Gerrnanis portas recluferunt. Quare territus Crefcentius, eiuf- 
que Pontifex , in arcem Hadriani cefsere , fortiterque reftite- 
re . Rebus autem defperatis ex arce ad Caefarem fpe veniae vi- 
tro r)rofugerunt , & in via grauiter funt vulnerati. Otho Cre- 
fcentium nafb & auribus truncis , retrorfum afino impofiiit, 
& fpe&aculi loco per vrbem circumue&um , tandem etiam 
prascifis manibus pedibufque ex moenibus fufpendi mandauit. 
Pontifice item adulterino luminibus priuato, Gregorinm refti- 
tuit . lam verb natus erat Otho annos viginti o&o , eaque in- 
genij promptitudine praeditus ,'qubd ob fingularem pruden- 
tiam vulgb eum appellarint Mirabilia mundi. Hie vbi confi- 
derauit, perpetub Gallos &: Italos transferendse Imperialis Maie- 
ftatis a Germanis cupiditate a?ftuare j item iam prope nullum 
Cadarem fore , ac ipfos etiam Germanos inter fe diflenfiones 
m ob ele&ionem feminare - y vt Imperio debilitato profpe&um e£ 
fet , llludque perpetub apud Germanos perduraret , neve tot 
£fc&r deinceps controuerfias ob Imperium inter Germanos Principes 
r» p»«-concitarentur, rem excogitauit vtilem atque Orbi plane necef- 
"*mad- Miriam , quam Pontifici Gregorio indicauit ; qui, quia Germa- 
7^**- nus erat •> facile annuit : itaque Principes Ele&ores inftitue- 
torem runt ac j eo vt cer tis quibufdam cum religiofis turn laicis Prin- 
beam, cipibus delegata fit au&oritas conirituendi Romanum Caefa- 
rem , vt concordia feruaretur in ele£tione , religionis cauffa in- 
ter Sacn ordinis Prafules,& Principes reliquos. Sunt igitur hi 
feptem , quibus ea prasrogatiua demandata eft : Moguntinus, 
Colonienfis, &; Treuirenfis Archiepiigopi,Princeps Bohemia:, 
Comes Palatinus Rheni, Dux Saxonias, ac Marchio Branden- 
burgenfis. Et poft mortem quidem alicuius Cadaris , fanxit 
Otho , vti Archiepifcopus Moguntinus id ipfurn reliquis Prin- 
cipibus Ele&oribus figiiiflcaret , diemque prasfcriberet , quo 
Francofordiam ad Moenum venirent ad conftituendum eli- 
gendumque Romanum Ca^farem . nee inde difcederent , nifi 
creato Carfare . Si verb Ele&ores in ele£tione minime conue- 
nerint, vltra diem trigefimum nihil illis pra*bendum fore pra- 
ter aquam ac nudum panem , donee in ele&ionem pariter 

confen- 



257 

:onfenferint. Ele£his Imperatof , priufquam alkjuid deinceps 
tncipiatur, fan£tiffime Deo Diuifque iurabit, Imperium, eiuf 
que priuilegia ac iura , fortiter fe defenfurum , obferuaturum- 
que- Prasterea confeftim Pontifici ele&io figniflcabitur,vteius 
tern £an£ticas ele&um Casiarem confirmet. Deinde creatus 
Ctefer publicabitur ; Aquifgrani vn&us diademate ferreo , Me- 
iiolani argenteo, ac Romas a Pontifice ad S.Petrum aureo co- 
onabiturlpconfirmabiturque. Hax fancftio omnem Romanis 
:onatum transferendi Imperium a Germanis ad fe prorfiis ade- 
nit. Quas ca?des, q&x incendia, quafque direptiones hac oo 
:afio#e Ocho fuftulerit , certe apud fe quifque facile perpen- 
iere poteft. Conftituta autem hac ordinatione, Itali varios tu^ 
Snultus aduerfus ipfum concitarunt. Quare cum videret Ro- 
nx fe tutum minime efle , in Germaniam redire ftatuit. Sed 
itnffo per infidias veneno , in itinere necatus eft. 



n 



Kk Henricvs 



• 




e n r ic v s 1 1, cognomento Clavdivs, Imperator ab Ele&oribus 
Principibus eleclus eft anno Christi millefimo primo, Dux Bavaria:: 
cuius pater terhporibus Ochonis III. & Othonis IIII. patrui fui Imperium 
nimis quam affe&abat. Eius aims frater fuit Othonis Magni, nomine item 
Henricus, de qub multa in prsecedentibus memorauimus: ac tres fimul hi Duces fueie 
Bauaria: eodem nomine appellati , pater videlicet , filius , ac nepos. Hie profe&ionefli Ita 
licam in annum diftulit duodecimum , tantumque negotij cum oppugnatoribus vierma- 
nia: habuit, vtproficifci Romarii haud vmquam potuerit. Antehaecvero tempora Caro- 
lus Gallorum Rex, ex Caroli Magm progenie poftremus , Regno priuatus eft perHugo- 
nem Capetum , & in perpetuos carceres detrufus. Ab hoc Hugone Cap«^ genus fuum 
ducit Gallia: Rex Henricus II. qui etiamnum noftra a:tate Regnum potenter adminiftrat, 
Is fuerat Comes Parifienfis, Magni illius Hugonis filius, cuius fupra in Othone Magno 
paginaz4tf. &£48. abunde mentionem fecimus. Hac rerum mutatione, dici vix poteft 
quanta Caefar ab Gallis eorumque Rege pati debuerit . Mediomatrices , ac Gai^Jauura 
obfedit : Lotharingiam , &: Flandriam domuit, quas Galli Imperio deuicerant- interea 
Bohemos ac Polonos ad fidem Chriftianam coegit . Hungarorum Rex fororem ambie- 
bat Caefaris in coniugem ; fed ei negabatur , nifi polliceri voluiffet fe Chriftianam reli- 
gionem ac baptifmatis facramentum cum omnibus fuis fufcepturum : quibus pollicitis 
poftea ille ftetit;'& baptizatus , Stephanus sppellatus eft. Tandem Henricus Romam 
venitj ibique a Pontifice Benedicto V 1 1 1. Imperiali diademate coronatus eft. Sarace^ 
nos , qui ea tempeftate Italiam obruebant , ac Capuam modo profecli erant , Italia ex- 
ptilit*. Princeps erat fane illuftris& praeclarus,verum eius vita ac gefta negligenter fiue 
ordine litteris funt prodita , nee rationes geftorum fatis accurate funt annotatae . Prodi 
giofa multa ac rara in eius offendo hiftoriaj qua: omnia prudens omitto . Noftri quippe 
apud Germanos hiftoriographi Monachi iuere parum periti, & iudicij pxne expertes : qui 
setatem in coenobijs tianfigentes , peculiare quidpiam nee viderunt , nee tantum ijs iudi- 
cium fuit , vt de ignotis fuerint percontati ; aut femel perpenderint , quodnam Hiftorici 
munus effet , quemadmodum res ordine oporteat narrare , caulTas earumdem a capite 
explicate, quomodo lint gefta:, &: in quem finem dedudse.cum omnibus fuiscircumftan- 
tijs, quomodo > vbi , quis , quid , quare, & quando. Attamen nee omnino res Principura 
praxlaras perire paflus eft Deus , quin & alicubi fufcitauerit aliquem , qui rerum verita- 
tem quafi per tranfennam cognofceret. Diuus Maximilianus Catfar fa:pe conqueri foli- 
tus fuiffe fertur de imperitia hiftoricorum Germanorum , quod tam prxclarorum & 
prudehtum Principum res geftas non foliim fine ordine confcripfifTent , fed corrupiffent 
etiam male fcribendo. Ac pra:cepit memorabilia qua:que ex omnibus hiftoricis decerpta 
ordine quodam in compendiofa Chronica digeri : id quod haud dubie fuiflet factum , fi 
nonpra: grauiorum rerum follicitudine prattermififfet. Quantum vero ego ex hiftonjs 
cojligere potui , qua: huius Henrici mentionem faciunt , vir fuit rara: abftinentia: , adeo 
vt & viuus habitus fit Sandus. Vita: pmerea fuit incontaminata: , ac plane continentis. 
Quotidiana item corporis caftigatione medullitus eneruatus , in aduerfis idem atque in 
profperis , triftiaa:quanimiter perferens , omnem gloriam mundanam , voluptatem , atque 
opes contemnens , neminem defolatum a fe dimittens, vir plane humanus, ad Chriftia-r 
nam religionem diligentiffimus . A Pontifice vna cum vxore , quicum rem habuiffet 
numquam , in Diuorum catalogum relatus eft. Ante obitum fuum conuocatis Ele&ori- 
bus, legitimofuffragio.Conradum Ducem Francorum Csefarem dixit. Obijt Bamberg*, 
fepukufque iftic in bafilica , cuius Epifcopacus exftitit fundator. 



• 



259 



CXXVIII. 



NIHIL IMPENSE AMES ; ITA FIET 

■ 

VT IN NVLLO CONTRISTERIS. 




Cum X X 1 1 1. annis v. menfibus Imperio fummo cum honore 
prefuiflet, L 1 1, annos vixifTet , mortem obijt. 

Kk 2 




260 

onradvs II. Dux'FrancicusacSueuuSjdiiTen-* 
tientibus Ele&orum Principum fufFragijs , Casfar 
creatus eft. Hie Henrico II. beila fua abfoluit^ 
ac virtute earn fane adeptus eft glonani , vt ab 
ipfo viuo Imperator fit defignatus : qua? res poftea plurimos 
concirauit tumultus . Quamquam enim Principes Ele&o- 
res confenfum huic praebuiffent ; erant tamen quasdam Im- 
perij membra , quibus Caefarem libere iuxta legem Otho- 
nis II II. creandum placebat, non fauore, fuccefTione,aut 
alio quouis modo , alioqui velle fe aperta manu refiftere. 
lam, & Cuno Bauariae Dux in diflentanea ifta ele£tione ad- 
fuerat, qui cum ab ceteris Principibus Ele&oribus interro- 
garetur , cuinam fuum daret furYragium*, fubridens refpon- 
debat : Conrado Francorum ac Sueuorum Duci cognato 
meo . Haec autem ele£tionis diflenfio vel biennio perdura- 
uit; vfque adeb legem Othonis III I. obferuarunt. Ea enim 
iubet , ne ele&ionem vltra dies triginta, protraherent : fe- 
cus , Elecloribus Principibus prater aquam & nudum pa- 
nem prasberetur nihil, donee Csefarem legiflent. Atque 
hie quidem lex ea vel in fecundi ab ea lata Caffaris eleclio- 
ne interijt. Ita plerumque fit , vt mortuo Legiflatore , lex 
lpfa in defuetudinem abeat , etiamfi earn vel mille iuramen- 
tis confirmafTet. Nihilominus poftquam multum diuque 
circa eleclionem diflenfiffent , legitimo tandem fuffragio 
Conradum II. elegerunt , quando & Henricus ipfiim ante 
obitum Cadarem defignafTet. A&um autem id eft anno a 
Christo nato millefimo vicefimo fexto , poft mortem 
verb Hennci II. anno fecundo. Neque hie fane omnis 
controuerfia fublata eft. Nam Bauaria? Dux Cuno ioco- 
fum fufFragium fuum dicebat, indignatufque ele£tionem 
plurimum ridebat. Verum enimuerb elecliio legitime coe- 
pta in fuo vigore permanere debuit . Quoniam verb Con- 
radus motus aliquos in Imperio fuborituros forfitan fe ab~ 
icnte timeret , effecit vt in confbrtium Imperij filius fiius 
Henricus Nero eligeretur , ne , fe in Italiam profecl:o , fi- 
ne capite certo Imperij fubditi inter fe tumultuarentur in 
Germania. Atque hoc quidem modo res multb efFe&ade- 

terior 



26i 



CXXIX. 



OMNIVM MORES, TV OS INPRIMtS 

OBSERVATO. 




Irhperij anno X 1 1 1 1, e viuis deceflit. 

Kk 3 



262 

terior eft. Siquidem Erneftus Germanise Dux ac Comes 
VVelphus rebelles Cadari fuerunt ; fed eos facile compe- 
fcuit , vc fefe mutub direptionibus , incendijs , ac csedibus 
aggreffi (int. Tandem Erneftus in eremum aufugit , ibi- 
que fe diu continuit . Interea Itali aduerfus Casfarem con- 
fpirarunt , vt ft quando in Italiam veniret , hinc ipfum 
expellerent. Quo audito , totis hie viribus eb profe&us; 
Mediolanum in primis obfedit , ac fuburbium incendio va- 
ftauit,minitans ijs deinceps grauiora, vrbifque euerfionem. 
Sed cum fe dedidiflent , Romam profe&us eft. Veriim cum 
nullus ei refifteret , cun&a oppida in gratiam recepit. Cre- 
mona Pontifex ei Ioannes XXI. obuiam proceilic , obfe- 
crans ne indignabundus Romam peteret , eb quod inaugu- 
rare ipfum ac iurare parati eflent . Turn ira depofita Ro- 
mam placide profe&us , ab ipfb Pontifice coronatus eft. 
Deinde & Romanis euerfionem minatus eft , fi Pontifici- 
bus molefti efle pergerent , vt olim fuerant. Eadem hac 
tempeftate fasuiflime tumukuatum eft inter Romanos ac 
Germanos . Hi lllos vrbe pellebant , vt plurimi casfi intM 
ierint. Verum pace perConradum illicb inter eos conci- 
liate , aduerfus Sclauos atque Huhgaros Roma profe6tus 
eft , qui Italis in fiia rebellione praefidio fuerant , grauiter 
que eos vltus eft. Interea Dux Erneftus nouos concitauit 
tumultus ; quare ab Carfare in reditu confoffus eft . Edi- 
.&um fiquidem promulgarat memorabile , vt , fi quis pa- 
cem publicam infringeret , is capite puniretur . Porrb au- 
tem dum iam in Italia agebat , Mifco Regem aut Cadarem 
fe in Polonia effecerat, aduerfus quern Conradus ingentem 
mifit multitudinem ; atque ipfe poftea fubfecutus , cuncla 
caxlibus atque incendijs compleuit . Mifco animaduertens 
nequidquam fe Casfari reftiturum , ad Ducem Bohemia? 
confugit ; qui item Cadari erat aduerfarius . Dux ratus pro- 
ditione huius in gratiam Cadaris fe redimrum , clam nun- 
tiabat Cadari hoftem fe fiium captum traditurum . Carfar 
ex fua magnanimitate proditionem illam minime accepta- 
bat , fignificabatque Mifconi , alium quasreret defenfbrem 
quam perfidum iftum. Quare demiratus Mifco , clam in 

Poloniam 



263 

Poloniam profe&us , diademate Regio depofko , fupplex ad 
^sefarem perrexit , coronam feque illi ofFerens . Csfar in gra- 
iam ipfum recepit, Ducemque Polonias fecit. Deinde Conra- 
lus bella aduerfus Gallos ad recuperandam Lotharingiam gef- 
k : quibus deuiclris , Lotharingiam iterum cum Lugduno ac 
;tegno Arelatenfi cepit , Imperioque fuo fubiecit . Obijt VI- 
raie£u , Imperiumque filio flio reliquit . Huius auus erat Con- 
adus , qui cum Othone Magno apud Auguftam Vindelico- 
lim aduerfus Hungaros pugnauit , ac caefiis eft. 



y 



Henricv? 




^S* e n r i c v s I II. Nero cognominatus , imperare ccepit anno Christ 
Wl W milleiimo quadragefimOi Primum ingentes copias aduerfus Bohemos du 
^ xit , & poft incendia , direptiones, deuaftationefque quam plurimas, Duceir 
~ iam turn rebellem eo neceffitatis adegit, vt Ratifponam venerit, & vltrd (i 
Ȥ tributarium Caefari tradiderit. Inde Hungariam ingreflus , duas cepit ciuita- 
tes, eius regionis fere maximas. Nam & has rebelles fefe praebuerant , Regemque iibi le 
gerant Vbam nomine, qui Caefaris erat aduerfarius , & quiconabatur Bauariam euertere 
Ex hoc bello Caefar reuerfus , praefens in Concilio Conftantienfi ipfe fuit, in quo plurim; 
in fe admilfa condonauic , omnique fepofita contentione, pacem quae ad ea tempora non 
dum erat audita publicauit j atquein omnibus Imperij fin Prouincijs ediclo confirmauit 
Anno autem Christi millefimo quadragefimo fexto profe&us in Italiam, ab Roma 
nis pacifice exceptus eft* Tres Pontifices inter fe concertantes de Papatu fimul reiecit 
Pontificiae Sedi Bambergenfi Antiftite praefecto : hie fe Clementem Secundum appel 
lauit , Caelaremque cum fua vxore coronauit . Deinde Romanos Caefar ad iuramentun 
praeftandum coe'git , ne Pontificum ele&ioni fe deinceps immifcerent . Hinc profechi 
eft Capuam, vbi Turcas qui continuo Italiam obruebant, feliciter deuicit , profligauit 
que. Pofteaquam iam Italiam bonis legibus ac moribus reftituiflet , ampliflimo fane ho 
nore in Germaniam redijt. Anno praeterea Christi milleiimo quadragefimo fepti 
mo , nouos deintegro tumultus concitarunt Hungari , legeruntque fibi Regem Belan 
quemdam nomine , pollicentes omnem huic obedientiam , fi Chriftianam fidem ex 
ftirpare , Epifcopum enecare , & fidem priftinam reftituere yeller. Quae quidem omni; 
facile impetrarunt. Turn furentium inftar fimul impetu in Ecclefias concurrerunt, ea 
mifere depopulantes . Necfuum modo interfecerunt Epifcopum, verum ctiam Germa 
nos & Italos omnes , qui in aliquo faltem officio Regi Petro , quem illis Catfar praefece 
rat, inferuierant. Praeterea per vniuerfam Hungariam Bela edicfo mandauit, Religiofo 
omnes libere interficiendos : adeoque paffim trucidabantur. Rex Petrus a fuis captus[ 
Vtroque lumine priuatus eft. Mox propere Caefar multis per Danubium ratibus profe 
£tionem aggreflus t Peflinnuta oppidum obfedit. Nocfce vero perforatis nauibus , mul 
tos Hungari fubmerferunt. Hinc fatigatus Caefar in Germaniam redijt. Anno C h ri 
st i millefimo quinquagefimo Hungarorum faeuitiam experti funt Germani. Gefa 
patruum fuum Epifcopum multis copijs Ratifponam hoftibus obuium mifit; hie eosii 
fugam compulit. Papa Leo nonus Germanus vna cum quadraginta duobus Epifcopi 
in Germaniam Moguntiam vfquevenit. Hie de compefcendis Hungaris,ac rebus alij 
Religionem fpectantibus,. agebatur. Caefar rurfum cum exercitu in Hungariam profe 
ctus eft , diuifitque fuos in parteis duas , vt hinc plurimum. damni agris intulerit. Se<j 
exercitus Hungarorum facile a Caefarianis , qui multis iam praelijs ac penuria erant de! 
bilitati , aufugit , & Germani fine clade in patriam reuerfi funt . Anno C h r i s t j 
millefimo quinquagefimo fecundo iterum Caefar in Hungariam profectus eft ; - in qu 
expeditione ipfemet fuit Pontifex : verum fine aliqua re gefta memorabili in patriae 
redierunt. Dux Bauariae Cuno multum praefidij in his bellis Hungaris tulit ; nam co' 
nabatur Hungarorum opera fretus Imperium ad fe transferre ; fed tandem a Caefar 
explofus , astatem fuam exful in Hungaria tranfegit . Imperator Pontifici oppidui 
Beneuentum tradidit , cum ingenti hominum multitudine , qua cindtus e Germani 
profecfus erat in Italiam. Siquidem Apuliae Comes oppidum iftud fuo iuri fubiectur 
detinebat. Pontifex verd vt munus fuum defenderet , ipfemet in Apuliam conn 
Comitem profectus eft : verum fuccubuit. nam omnis eius nobilitas , multi Germai 
Principes^Epifcopi, alijque titulis praeclari ante oculos ipfius caedebantur : tandem t 
ipfe in fuga abreptus eft , fed paullo pdft dimiflus . Proficifcebatur Caefar in Italiam . 
ibique cunctis paci reftitutis , in Germaniam redijt. Hactempeftate fames magna pit 
rimum calamitatis vbique attulit : qua. re motus Caefar , in morbum incidit ; ac fili 
fuo Casfare per Ele&ores Principes creato, non multo poft obijt. 



26S 



CXXX. 



QVI LITEM AVFERT , EXECRATIONEM 
IN BENEDICTIONEM MVTAT. 




Annis xvn. rerum potitus, moerore animi vitam reliquit. 

LI 




266 

enricvs IIII. adhuc puer in Imperio patri flic- 
ceflit anno Christ i millefimo quinquagefimo fe- 
ptimo.Cum hoc in pueritia certe haudpraxlarea&um 
eft, vt qui m omnibus qua? adulatores aut vellent aut 
nollent , admittere debueric. Sed adultus coepit cogitare,atque 
apud fe examinare quid asquum , quid honeftum , quid bene 
vel male acT:um fuiflet ; pleraque dic-torum factorumque fuo- 
rum reuocans , ac proprios condemnans iudices. Tumcxdes, 
incendia , direptiones, bella , vimque omnem prohibuit ; ac pa- 
triae pacem , mftitiamque ha&enus expulfam , refticuit . Adole- 
fcens erat facundus atque eloquens,acutus, omm laude dignus, 
liberalis eleemofynarum erogator , ac rebus praxlaris Princeps 
infignis. Coronacus autem eft Romas a Pohtifice Nicolaoll. 
nee quidquam fane aduerfus Ecclefiam Romanam moliricona- 
tus eft. Veriim flmulatque Pontifex hie faro conceffiflet, Bon- 
tificem creauit Epifcopum Parmenfem, contra Alexandrum II. 
Pontificem. Hinc infignes orta* funtfragoedias. NamHenricus 
fan£tionem quam pater tulerat, vt electro Pontificia fine Impe- 
ratoris permiftu non fieret , voluit vim fuam ac vigorem per- 
petub fbrtiri. Pfoinde cum apud Mantuam peccatum fuuni 
agnofceret, ac metu potius quam ex animo veniam obfecraret, 
earn a Pontifice impetrauit, atque in Germaniam reuerfus eft. 
lam eius aulici , vagi incompofkique , atque vniuerfb Imperio 
pare re infueti, nullius iugo aut poteftari fe fubmittere volue- 
runt • fed dicta eius omnia in adolefcentia , rata habere. Itaenifn 
fibi prouideranr, vt quidquid adolefcens vel egiflet vel locurus 
fuiflet, numquam abrogarerur fine infigni rerum tumultu. In- 
terea moritur Pontifex, atque in eius locum fuffeclnis eft Grc- 
gonus feptimus . Hie fignificabat Henrico , ne pofthac conare- 
tur Epifcopatum aliquem conferre , ac res deinceps Ecclefiafti- 
cas prorfus ne curaret. Quodquidem segre ferens Henricus, 
VVormarias Synodum celebrauit , in qua congregati eranr om- 
nes Imperij EpifcopiarqueAbbates,quiHenricum inftigabant, 
vti patris fui conftitutionem raram haberet , ac Gregorium ceu 
Pontificem minimeadorarer. Hac motus occafione Gregorius, 
qui iniuriam hanc minime ferebat, primb Epifcopos & Abba- 
tes fuis titulis ac beneficijs priuauit 5 deinde tantum apud poten- 

tifTimos 



267 



CXXXI. CXXXIL 

MVLTI MVLTA SCIVNT, 



S E AVTEM NEMO. 




Annos natus l v. cum per annos X L 1 1. Imperator fin/Tec, 
mortuus eft. Poft eum regnauic Rudolphus annos 1 1 1 i. ' 

mifereque vitam finijt. 

L1.2 



268 

tiflimos quoique Principes (qui tantum id operam dabant , vt 

' via aliqua Csefarem Imperio commode deijcerent) egit , vt ab 

Imperatore deficerent, aliumque legitimo Ele&orum fuffragio 

eligerent. Itaque defecerunt ab Henrico Otho Saxonias Dux 

atque aliquot Epifeopi . Turn horrida bella in Germania paflim 

exoriri cteperunt. Ab Henrico ftabant Bohemi & VVelphi, 

quibus donauecat Henricus Bauariam . lam verb profe£tus eft 

in Italiam Henricus , tranfigendas huius controuerfiae cauisa. 

%ndoi- i nterea a b reliqua parte Ele&orum , Casfar creatus eft Rudol- 

far crea- phus Sueuiaj Dux , fub annum Cnrifti milklimum ieptuage- 

fimum , in figniaque coronas atque vn£tionis accepi t ab A rchie- 

pifeopo Moguntino. Pontifex Henricum excommunicauit,mi- 

fitque Rudolpho Imperialem coronam , cui verhculus liic in- 

feriptus erat : 

Pttm dedit< Petro , Petms diadema Rjidofyho. 
Hac re indignatus Henricus , multos tarn Ecclefiafticos 
, quam profanos flrangulauit ; &.. Epifeopum Rauennatem 
' Pontificem fecit , appellauitque Clementem : quicum hofti- 
li animo Romam profe&us , Gregorium in arce Angelica 
obfedit. Ille fubfidium implorabat Ducis Apulias , qui citra 
moram cum exercitu aduentauit. Huius aduentu terntus 
Henricus ,* cum fuo Pontifice fugit in Germaniam , ac Ru- 
dolphum ex Sueuia expulit in Saxoniam . Primb quidem ad- 
uerfus Henricum expediti Saxones , ipfiim ex ea pellere cona- 
bantur; fed hos ille oppreflit , fugauitque , vrbes & caftra per 
vhiuerfam fere regionem vaftando, depopulando, atque euer- 
tendo . Turn cetera pars Germanise ad Rudolphum defeiuit , 
atque inter fe fcedus inierunt , vti Henricum vndique pugnis 
aggrederentur. Rudolphus omni fe militari expeditione quam 
fortiffime munijt. Cum verb iam Henricus hoftes exfpe£ta- 
ret , Rudolphus in Henrici patriam profe£tus eft non longe ab 
Herbipoli 5 quo hie ilium infecutus eft. Hie inter fe pugnam 
commiferunt, fugatique funt equites Henrici, adeb vt velipfe 
per arma mifere contufiis fuerit- fed pedites, quibus fuga adem- 
pta erat, penitus interierunt. Atque ita quidem Rudolphus 
Herbipolim caput Franconise cepit. Poftquamvrbem prafidio 
munijftet , tranquille profe&us in Saxoniam , aliquot cum eo 

pugnas 



269 

pugnas commifit. Anno millefimo o&uagefimo pugnatum 
eft nouiflime apud Mersburgum , & in ipfo confli&u dextra 
manus Rudolpho amputata eft : quam quidem ille (vt fertur) 
Epifcopis fuis circumftantibus exhibens ; En, inquit, mtmm hu 
efi am Henrico fidem confirmam:ipfi *vos ntmc expendite tipbkm pie 
confulmritit mihi , cvt ah eo deficenm. Miferabilis omnino que- 
rimonia hax eft , qua? teftatur bonum Pnncipem meriro hoc 
(uo infortunio fuifle contentum . Dolorem fine incredibilem 
hunc ad vita? exitum perpeflus eft , faffufque femper iure Opti- 
mo fe ifthaec pati ', nee iniunarum quidquam fibi illatum efle. 
lam Henricus in -fuga amiflus , vt ante feptimum diem non 
merit repertus: eius complices filium fuum Henricum V. Cae- 
farem fecerunt : quern poftea pater Aquifgrani coronauit , at- 
que inunxit: ac turn profe&us cum exercitu in Italiam , cun- 
cl:a casdibus, direpnonibus, atque incendio deuaftauit. Roma 
obfidebatur , & poft aliquot confli&us capiebatur . Pontifex 
fuga elapfus eft in arcem Angelicam,ac Roma infignem pafla 
eft deuaftationem , anno Chrifti millefimo o&uagefimo primo. 



• 
LI 3 Henricvs 




270 

EN Ricvs V. xui Germania a patre commifla erat, 
fecurus nihil mali omnino metuebat , quod Rudol- 
phus iam interierat. Ceteriim anno Ch rist i mille- 
{imo o&uagefimofecundo , Hermannus vir potens, 
Germanus,nobilis,ab Saxonibus acGermanis Caviar efficieba- 
tur. Huic cum nemo in fiia Prouincia, hoc eft, in Lotharingia 
& Germania, difciplina milicari aut opibus par inueniretur, fa- 
cile Cxfarem fe hominari admifit . Anno millefimo ocluage- 
fimotertio, Hermannus per vniuerfam Franconiam cum exer- 
citu hoftili more profe&us eft. In eadem expeditione vila eft 
equicum turma hue illucque diuagari , quorum veftigia repe- 
rire nemo potuir. Hac item tempeftate Pontifex in arce An- 
gelica concludebatur , exipe£tans interim exitum rei . Henri- 
cusIIII. munitionem obfidionemque ea parte parabat , qua 
ab ie olim Roma aduerfus Solis occafum capta fuerat. Roma- 
ni viginti dedere obfides, petieruntque diem prcefcriberet-, quo 
Pontifex Senatufque Romanus ad ipfum venirent. Di£tusita- 
que dies eft ad ipfas Kalendas Nouembres : deinde Roma 
egreftus,ad Alpes profe&us eft, ac prafcripto die Romam redijt. 
Verum Pontifex in confpe&um eius haudquaquam prodijt; 
fed clam fuga Salernum elapfus , omnem iftic deinceps setatem 
tranfegit. Poftquam verb Henncus II II. vniuerfam Italiam 
pacaftet , Clementem in Pontiflcis locum fubftituiflet , ab ipfb 
que imperij figna ftifcepinet,honorificecumingentihominum 
multitudine Roma inGermaniam profecl:useft;vrbemque Au- 
guftam , ab Saxonibus ac Germanis oppreflam , obfedit & de- 
uicit. Anno millefimo o£hiagefimoquinto, Saxones cum Hen- 
rico pacem inierunt , omnefque ab Hermanno fimul defciue- 
runt. Turn Hermannus apud fuos atque exteros etiam con- 
. temptus , in loci cuiuftkm obfidione , anno millefimo o&ua- 
gefimofeptimo,a muliere defuper (axo petitus,ante portam in- 
terijt. Anno millefimo nonagefimo , rurfiim Henricus II II. 
in Italiam profe£ms eft , feptennioque iftic agitauit : & cum 
hinc in Germaniam rediret , conceflit Iiidaas, vt, qui ad Baptif- 
mum velut coa£ti erant, deinceps liberum cuique efTet vel ba- 
prodigu :ptizari, vel non. Anno millefimo centefimo quarto, a^ftate, 
cdam t - Herbipoli , quando Sol breuiffimas facit vmbras , ingens gla- 

ciei 



2 7 I 



CXXXIII. 



MISER QVI MORTEM APPETIT, 
MISERIOR qvi TIMET. 




Patri Imperij focius fuit annis xx v. fblus prxfuit xx. 



.'272 • 

ciei pars ex aere cecidic , qua? in frufta fecata quatuor , portari 
viris vix quatuor potuic. In Epifcopatu Spirenfi e pane cruor 
profluxit : qua? res , iuxta prifcas Romanorum hiftorias , porten- 
dere dicebatur ciuile bellum maxime horrendum . Anno mil- 
lefimo centefimo quintO,cumHenricus I II I. PafchaMogun 
tix celebraret , Henricus fllius patri fe in Bauaria oppofuit. In 
primis paternam ha?reiin , qua diras Pontificias contemnebat 
ac ridebat,damnauit, obfequiumque Pontifici Pafchali II. pol- 
licitus eft. Deinde foedere cum Pnncipibus inito, omni exerci- 
tu aduerfuspatrem infurrexit-captifque Saxonia?vrbibus,Her- 
bipolim reuerfiis eft. Hinc Epifcopum^ qui a patre ftabat, ex- 
pulit, aliumque in locum eius fufTcck. Arque itaquidem Her- 
bipolitana Ecclefia Romanae fuit reconciliata . Hinc Norim- 
bergam cum exercitu perijt , eamque fpatio duorum menfium 
obcinuit & diripuic. Turn pater hunc contra profe&us , cepit 
Herbipolim , confodit quotquot fllio iurauerant , Epifcopum in 
locum fiium reftituit, fugauitque alterum 3 ac filium infecutus 
eft vfque Ratiiponam. Confcribebat vndique milites,atquein 
fila profectione plerafque regiones per Bohemos diripi permit- 
tebat^ lam verb vbi filius exercitum in quinque legiones diui- 
fiffet, confligere cum patre plurimum affeclauit. Vidifles hie 
Ipeclaculum vtrimque horrendum: namtres dies continuos tot 
ac tanta? vtrimque excurfiones confe£ta? funt,vt non pauciab 
vtraque parte interierint . Sed tamen ipfb die , quo conflicl:us ha- 
bendum ehet ^ Principes ,ac praecipui exercitus vtriuique Duces 
inter ie collocnti fimul concluferunt , fratnbus , hoc eft,poptilo 
Chriftiano parcendum , confulendumque efle. Ferunt filium, 
vbi aciem probe inftru&am vidiffet , ac Marte iam furere coe- 
piffet, totis in pattern membris excandelcentem alte exclama£ 
fe: Gratiasvobis,milites fortiflimi, ago immortales, deveftro 
in me fauore longe promptiffimo . Porrb cum pater cum fiiis 
deliberaret , quernadmodum die poftero pugnam aggrederetur, 
prater fpem ex Marchione Luitpoldo Duce Bohemia? audiuit, 
neminem efte cui pugnare colliberet. Hac re triftis , blandiens 
fubfidia implorauit . Eodem tempore littera? a filio allata? funt, 
quibus pattern monuit,vt a proprijs fibi miniftris caueret. Turn 
clam pater profugit Leodium : & ibi eodem anno e viuis ex- 

ceftit. 






273 
ceffit. Quinquennio autem pbft,qubd excommuilicacus obie* 
rat , accepta abfblutione,in Spirenfi bafilica fepultuseft. At- 
que ita quidem filius Imperio folus poritus eft anno millefimo 
centefimo lexto . Cum iam efTet Romam profedtus , a Ponti- 
fice coronam impetrare ndn potuic , nifi prius ftatuere vellet, 
pro rato habendum porro efle , & Pontificem & Epifcopos fi- 
ne Caefaris.approbatione & confenfu creandos. Quod vbi con- 
fentire nolebat , tantus Romas tumultus excitatus eft , vt , nifi 
fua ipfius manu vitam defendiffet Caviar, iam perijflet* Vidto- 
re tamen Cadare , trucidati muki funt Romani,eaptufque Pon- 
tifex, atque extra vrbem abdu&us. Turn Confenfit Pontifex, 
vt earn fibi prserogatiuam vfurparent Carfares, ne Pontifex quis 
vel Epifcopus citra eorum fiifFragationem defignaretur. Quare 
Romam reuerfi , a Pafchali infignitus eft Henricus diademate 
imperiali. Ceterum poftdifceflum Imperatoris ex Italia, Pon- 
tifex, conceftum priuilegium veluti extortum reuocauit. Turn 
sefar magna vi Italiam repetens,fugauit Pontificem ,& alium 
ius in locum fufFecit. Interea denub aduerfus Cadarem exci- 
ati fuere Saxones , adeb quod iterum Germania di/cordijs mu- 
uis agitata , infeftis copijs vtrimque pugna commifla fit , an- 
o millefimo centefimo decimo fexto , apud Mansfeldium. 
roinde videns Caefar tragoediam hanc fedari non pofle fine 
berpetuo conflict , iure priuilegij fui vltrb ceflit. Itaque per 
lane occafionem pax inter Pontificem & Qdarem firmata eft, 
:aque publice ad Rhenum non procul a Wormatia in caftris 
proclamata; adeoque propter initum hoc foedus concordia? pu- 
;Dlica?,(umma laetitiain tota Germania coorta eft. Deceflit hie 
fine prole mafcula. 



Mm Loth a- 




274 

o T H A R I v S III. Saxoniae Dux ab Ele&oribus Cx- 
far creatus Henrico V. fucceflit poft C H R i s T v M 
natum anno milleflmo centefimo vicelimo fepti- 
mo. Huius Imperium grauiflimis fubinde infulti- 
bus quaffatum fuit. Nam & nunc iterum contra hunc in- 
gens & diuturnus tumultus exortus eft. Etenim Francones 8c 
Sueui , quibus iam diu cum Saxonibus bellum fuejat , seger- 
rime ferebant Imperij celfitudinem ad Saxones deriuari . Pra> 
terea etiamnum erat Conradus ex ibrore Henrici V. progna- 
tus ; cui item Franconis Ducatum conceflerat Henricus. ldeb 
aduerfus Lotharium iure ad fe Imperium pertinere contende- 
bant. His fauebat Comes Palatmus Godefridus ex Franco- 
num genere oriundus , a quo Conradus Caefar ele&us eft. Ce- 
teris m Bauaria? Dux VVelphus Lothario adhsefit. Vt ergo 
Conradus Lotharium anteuorteret , Italiam ingrefTus , Longo- 
bardiam occupauit , vbi & ferrea corona infignitus eft. In- 
terea a Lothario obfeffie 8t victx font vrbes , Spira , Vlma, 
Nonmberga , & Augufta j atque inde coniecutus eft Conra- 
dum in Italiam. Proinde vbi cognouit Conradus &c vrbes 
Germanicas amifTas efle , & nullam lpem praefidiorum exfpe- 
clandam eiTe ex Germania ad feruandum regnum Itajicum ; 
relicla Italia , pacis conditiones apud Lotharium pa&us, fufce- 
pto Imperio ce(Iit 5 ac dum vita Lothario manfit,quieuit. Iam 
verb Lotharius adepto Imperio Leodium profe&us eft ad Pon- 
tificem Innocentium 1 1, quern Petrus pfeudopontifex Roma 
expulerat. Hunc cum exercitu in Italiam duxit , vi Romam 
expugnauit , Ianiculumque montem occupauit , ac Pontifi- 
cem reftituit in Bafilicam Lateranenfem . Quod facinus cum 
non minus pie quam feliciter abfbluiflet , a Pontifice Imperij 
diademate infignitus eft. Cumque Lotharius extemplb in Ger- 
maniam ad comprimendos quofdam motus in Bohemia con- 
citatosredijfIet,intereaque Innocentius Pontifex a pfeudopon- 
tifice Roma exactus fuiflet, fecundb in Italiam iratus cum in- 
genti hominum multitudine profecl:us eft , debellauitque ad- 
uerfus Rogerium Pontificis aduerfarium ac pfeudopontificis 
amicum terra marique , & tandem ex Italia ipfum exturbauit. 
Multas Italian vrbes Pontifici rebelles (vt erant Albia , Bene- 

uentum, 



CXXXIIII. 
AVDI ALTERAM PARTEM. 



75 




In Italia morbum contraxit , quo in Germania mortem obijt, 

anno Imperij fui X 1 1 1. 

Mm 2 



276 

uentum,&c.) deuaftauit. Poft hate rurfum in Germaniam re 
dire ftatuit , adeoque profe&ion^m ex Italia adornauit per 
agrum Tarentinum: vbi morbo correptus in deferto, quod fi- 
tum eft inter Oenum St Licum fluuios, fub paftoris cuiufaam 
tuguriolo vita deceflit. Quidam ex. Hiftoricis Lotharij huiufce 
mores recenfens , bellatorem fuifle ait ftrenuum , virum in 
defendendo acerrirnum, in confilijs prudentiflimum , adueria- 
rium horribilem Dei eiufque Ecclefia? hpftibus , veri in omni- 
bus amantiflimum, a?qui item obferuantiffimum , ac iniuftitis 
contra hoftem perpetuum ; cuius virtus iatis in Sicilia emicuit, 
atque in Saxonia abunde patefa&a eft : qui etiam dum vixir, 
nihil detrimenti Imperium Romanum paflum eft. Petrum 
pfeudopontificemprofligauit, Innocentiumque vt verum Pon- 
tificem vi reftituit. Commendatur etiam plurimum, quod iu- 
ra Romana fummopere amauerit. Nam cum legum Roma- 
narum libros VVernherus , quern Accurfius Irnerium fipe 
riominat, in Italicis bibliothecis repperifTet , & in lucem redu 
xiftet , mandauit Lotharius hos publice in Scholis tra£tari & 
pra?legi , atque iterum fecundiim eas- leges ius dici in iudicij* 
Imperialibus. Itaque per hanc occafionem in vfum reuocatui 
eft is thefaurus , quo neque vtilior , neque pretiofior efte aliu; 
poteft. Nam hinc Ius iterum vniuerfa? reftitutum eft Euro 
pa? : fiquidem omnes regiones & omnes alia? leges vtunturRo 
mano hoc lure tamquam amuiTi quadam in a?quitate cogno 
fcenda , quod honeftati publico proxime fit accommodatum 
Pra?terea ex reparato hoc lure iterum Latina? lingua? purita. 
veluti renata florere coepit ; ftudiaque Iuris turn exorta funt 
ac ftatim magni & multi praclan Iurifconfulti exftiterunt, qui 
bus 6t interpretari leges , & in publicum vfum reuccare curs 
fuit. Turn Inftituta Imperatoris Iuftiniani Magni, velut intra 
du&orium ac prima Iuris elementa , tradi cceperunt. Turn & 
Edi£ta Pra?torum atque iEdilium , qua? non modicam Iuri 
cognitionem continent, prxle&a fuere;quemadmodum &re 
in Pandeftis feu Digeftis comprehenfa?. His acceflit Codex 
qui ftatutaconftitutionefque Imperatorumcompleclitur. Quai 
tus denique liber eft Authenticorum , quern fuperioribus id 
eb adiecit Imperator Iuftinianus , vt conftitutiones Principun 

hin 






277 
hinc confirmaret ac corroborarec. Equidem mirari fitis ne- 
queo , rantam illius temporis homines cognitionem efle con- 
fecutos , quo Latinas linguae vfus, hiftorise,omnes denique Ro- 
mans difciplinse veteres erant intermiffe. Quare facile a^fti- 
mare pofTumus , Iureconfultos illos huius Locharij temporibus 
non fbliim fummce diligentias & (edulitatis homines in fludijs, 
fed magnos atque prudentes quoque , & vfu Rerumpublica- 
rum viros exercitatiilimos fuifte. Nam fine ea exercitatione, 
ne podibile quidem fuiflet , leges Romanas cognofcere . Ita- 
que illi ipfi do&ores Iuris , Azo, Accurfius, Bartholus,&c. 
nihilo inferiores cenfendi (iint veteribus illis Iureconfultis ? Ser» 
uio , Vlpiano , Papiniano , &c. 



Mm 3 Conradvs 




278 

onradvs III. Franconiae ac Sueuia* Dux, cuius 
paullb ante mentionem fecimus , Imperium adeptus 
eft poft obitum Lotharij anno Christ i millefimo 
centefimo vicefimo nono. Huic Saxones atque alij, 
qui in eleclione non adfuerant , reftiterunt , quad haud le- 
gitime ele£tus fuiflet. Sed ea controuerfia facile in Comitijs 
confbpita eft Bambergse. Henricus tamen Superbus Bauaro- 
rum Dux , gener Lotharij , ipfe poft fbceri obitum rebus pra> 
efTe maluiffet. Habebat fiquidem penes fe Ratifponas ornamen- 
ta Imperialia ab Lothario relicl:a,quse reftituere plane nolebat. 
Tandem verb coa&us ea reddidit ; in gratiam tamen cum Car- 
fare redire non potuit. Henricus exercitum parabat,caftraque 
ad Licum fluuium figebat contra Auguftam Vindelicorum , 
quam occupabat Csefar. Hie ilium veritus, clam no&u Her- 
bipolim aufugit. Cum iam Henricus apud Principes quofclam 
Imperator haberetur , illi adhserebat prater ceteros Hungarian 
Rex. Verum breui ad Superos migrauit Henricus. Tumom- 
nes fefe VVelpho Henrici filio dabant , omnemque aditum 
Casfari prohibebant, ac vias tranfitufque Italia? omnes illipra- 
cludebant , ne Diademate Imperiali infigniretur. Hos contra 
omni exercitu profeclus Caviar, VVelphum in fugam egit. 
Deinde & alia pugna commifla eft apud vrbem VVeinsbur- 
gum. Hanc autem ciuitatem obfefTam Caefar deuicit. Mulie- 
ribus abire permiftum eft cum tanta farcina bonorum , quan- 
tam poftent ferre: vin autem omnes erant interimendi. Turn 
mulieres , reli£t,is rebus, viros fuos afportarunt. Ca^far infpe- 
ratam feminarum fidem fummopere mirabatur. Eius frater 
Fredericus calumniabatur , bonorum , non hominum afpor- 
tandorum beneficium concefTum fuiffe. Cui refpondebat Cx- 
far, femel fe locutum fuifle, nee id velle reuocare. Adeb infu- 
per hac feminarum virtute delegatus eft , vt non modo viro- 
rum Ulis , fed omnium etiam opum copiam fecerit , vt fecum 
auferrent. Inter hos verb motus Pontifex Eugenius III. le- 
gatos fuos ad Csefarem mi fit , vti pararet fe cum exercitu ad- 
uerfus Turcas ac Sa*racenos ad recuperandam Ierofblymam. 
Bernardus Clarasuallenfis Abbas , quern in catalogum Diuo- 
rum relatum habemus, ac viri Religiofi alij verbis , quoad po- 

tuerunt, 



2 79 



cxxxv. 

P A V C A C V M A L I I S, 
MVLTA TECVM LO QJ/ E RE. 




- 



Rerum habenas tenuit annos xnn. & morcuus eft. 



280 

tuerunt , Principes ad hanc profe&ionem adhorcati font. Pa- 
rarunt igitur fe ad expeditionem Ludouicus Gallorum Rex, 
Henricus Anglian Rex , St Alphonfus Rex Hifpaniae , ac Ger- 
mani Principes omnes cum fuo Carfare > qui VVelphum item 
(quamquam bellum nondum finitum erat) eb impulerunt , vt 
vna cum ijs profe£tus fit . • Edu£ti itaque anno C H R I s T I mittc- 
fimo centefimo fexage(imofeptimo,incredibilemHungarorum 
ac Graxorum multitudinem afTumpferunti Equites eran't nu- 
mero feptuagefies mille,exceptis peditibus . Qui quidem exer- 
citus pame vniuerfus feu preflus fame feu aeris inclemenna, 
feu etiam copijs Turcarum ac Saracenorum obrutus , casfus in- 
terfe&ufque eft,ac nihil penitus profecit. In hac laboriosa ex- 
peditione Caviar VVelphum fa^penumerb iuuit. Tandem vt 
Ierofblymam veniffent , ac pars Damafeum profecli fuiflent, 
Welphus morbo correptus eft > quare domum redire ftatuit. 
Cum iam hie mare traie&us in Siciliam veniffet , conualuit. 
Hie amiciffime ab Rege Rogerio exceptus , plurimis muneri- 
bus donatus eft , quibufeum aduerflis Cadarem bellaret. Si- 
mul atque Welphus in Bauariam redijflet, ad bellum fefe pa- 
rauit, Gefarifque poffeffiones inuafit , atque Herbipolim gra- 
uiter obfedit . Vox VVelphorum Tub moenibus erat , Hei 
Wefyh ; Herbipolitanorum verb , Hei Gibelin. Hinc illud 
natum eft , quod etiamnum hodie in Italia Casfarianos Gibeli- 
nos, Pontiflcum autem complices VVelphosappellemus. Nam 
Welphus hie pro Pontifice pugnabat , (lib eius nimirum fti- 
pendio , ac titulo Rogerij , quod Franci Imperatores omnes 
pame Pontifici rebelles exftiterant. Poftquam verb Welphus 
feomma iftud audiuiflet , cetera inftrumenta bellica dimouit, 
atque ariete muros crebro difiecit , vrbem euertit , dues mul- 
tos interemit, alios captos iftinc abduxit , atque arcem deni- 
que Flockburgum vi aggreflus eft . Proinde vbi Franci ac Sue- 
ui ad bellum fefe paraflent, VVelphum armis ita profugarunt, 
vt cum fummo dedecore iftinc VVelphi difeedere fuerint coa* 
&i. Fredericus Barbarofta (qui non multb pbft Casfar creatus 
eft , Imperatoris ex fratre nepos, itemque VVelphi huius ex 
fbrore nepos) ifti fe riegotio immifeuit , atque omnem contro- 
uerfiam diremit. Capti vtrimque dimifli funt; refque ita pro- 
be 



281 

be eft conftituta , vt nee Cae/ar , nee VVelphus quod timeret, 
habere poflet. Proinde quanta St quam deteftanda bella ex 
Welphis hifce ac Gibelinis nata fine , dicetur in fequentibus. 
Nam praefentia hax inter Caefarem & Pontificem bella hinc 
ariginem habent. VVelphi Principes fuere femper Sueuorum, 
ac deinde Bauarorum ex antiquiffima Germanorum ftirpe 
Driundi; ac primo fe oppofiierunt Caefari Conrado II. qui item 
Dux fuerat Francorum, Anno Chrifti millefimo centefimo 
quinquagefimo primo , Conradus Caefar ex Afia in Germa- 
niam reueriiis eft. Hie Norinbergam praxipue exftruxit, am- 
pliauit atque inftaurauit ; quam Henricus V. plane deiecerat, 
vaftarat , funditufqueeuerterat. Sic Vlmam non reftituit mo- 
fib (quae Lotharij III. temporibus diruta ac cladis multum pa£ 
j(a fuerat) fed multis etiam priuilegijs donauit. Verum haud 
multo pbft obijt excommunicatus. 






•• 



Nn Frede- 




282 

redericvs Barbarossa Sueuorum ac Fran- 
Icorum Dux , poll mortem Conradi patrui legitimo 
Eleclorum fuffragio Francofordias Casfar creatus eft, 
'anno millefimo centefimo quinquagefimo fecundo. 
Hie triennio pacem , tarn fepultam pasne , Principibus Germa- 
nis reftituit. Nam . dementia & iuftitia Princeps fuit clarifli- 
mus, nee minori tamen audacia ac fortitudine infignis , inge- 
nio promptus , corpore validus , confilijs proiiidus , negotijs 
expediundis diligentiflimus , militias peritiffimus , tenaci me- 
morial felix , in vi&os mitis , qui acceptas iniurias facile obliui- 
fcebatur , erga maniuetos denique humanus & benignus , au- 
dacibus verb ac fuperbis durus. Rebus itaque iam in Germa- 
nia pacatis , ingenti cum exercitu in Italiam profe&us, omnem 
controuerfiam fedauit , ac Romam deinceps vt Diademate 
Imperiali infigniretur, petijt. Verum Pontifex alijqueltali me- 
mores iniurias, quam eius patruo inflixerant , fufpicabantur fa- 
cile earn hunc vindicaturum. Et ciim primum ei Tordona 
refiftebat, ipfam cepit,domuitque:ac deinde Romam eo mo- 
d#profe£t.us eft, vt Hadrianus III I. ipfum veritus , cum fuis 
Cardinalibus in vrbem veterem profugerit. Porrb pace tan- 
dem impetrata , fupplex Casfar ad Pontificem ingrefTus , debito 
ipfum honore eoluit, coronamque Imperijab eo flagitauit. In- 
tcrea Romani Germanicum exercitum inopinato opprefferunt, 
vt vtrimque casdes plurimas fuerint perpetrate. Hinc Casfar 
profe&us, a Spoletanis in itinere oppugnatus eft; ideoque eo- 
rum oppidum funditus euertit* Poftea per vniuerfam Italiam 
ac Longobardiam profe&us, complures rebelles ad obfequium 
coegit; reuerfufque in Germaniam , Principum amicitiam fiim- 
mopere aftedtauit. Mediolanenfes quippe aduerfiis ipfum iam 
bella parabant. Ducem Bohemias, Regem fecit; Marchionem- 
que Auftrias, Ducem : ac Bauariam deinde VVelpho conce£ 
fit. Interea Mediolanenfes multa Casfariana oppida deuafta- 
runt: qua de caufsa in Italiam cum exercitu profe&us eft. An- 
te hunc tamen itineri fe tradidit Rex Bohemias , ac Brixienfes 
inuafit domuitque . Turn Casfar cum multis Principibus illico 
fubfecutus eft : cumque loca cun&a circiter Mediolanum de- 
uaftaffet, vrbem ipfam obfedit vel integro feptennio: tandem- 

que 



283 






cxxxvi. 

i . 

VRJESJAT VNI PROBO QVAM MILLE 
IMPROBIS PLACERE. 




Poft multos labor es & serumnas per X X X v 1 1, annos pro 
Imperio exantlatos, tandem fubmerfus perijt. 

Nn 2 



I 



que pofl grauiffimas fan£ pugnas ab Carfare capta eft. Quid- 
quid hinc fpoliorum colle&um eft , tarn virorum quam femi- 
narum ac puerorum , id omne in Germaniam abdu£him eft. 
Eorum Principem fixb mensa non feciis atque canem in pran- 
dijs alebat : deinde tc ille captus in Germaniam tranfmiflus eft, 
multifque ibi annis in vinculis detentus. Ca^far vrbem fblo 
adaequauit , eamque aratro ita euertit , vt velut ruina perpetuo 
efTet manfura . Multa? hoc tempore ciuitates item fuere euer- 
fx cum Mediolanenflbus idem fentientes. Turn VVelphusa 
Carfare de fecit , ac filium fuum iuniofem VVelphum Tufcia? 
Principem fecit, reuerfufque eft ex Italia in Germaniam. Hinc 
magna in Germania orta funt inter Gomitcm Tubingia: &: 
V Velphurn bella : quare & Caviar ad componendam pacem m 
ermaniam redij.t. Interea obijt Pontifex, fuccelTitque in Pon- 
ificatum Alexander III. Quamquam verb legitime" creams 
fuerat , multa nihilominus fuffragia habebat O&auianus q 
dam,elecl:ufque erat, non obftante akero , a multis,ac Vidi 
appellatus. Hie ad Caeiarem profugit , Alexander autem ad 
Philippum Gallorum Regem ; illeque ab hoc ? in Concilio Cla- 
remdntenfi , cum Carfare execratione petitus eft. Cum iam 
Alexandra Romani magis fauebant , accerfitus eft ab illis e 
Gallia Romam. Hinc oppida qua%lam Italia? (pern magnam 
concipiebant vindicandi ie in Caviare: ideoque Pontificem Cav- 
iar exofus , quatuor continub Pontifices aduerfus ilium creabatj* 
fatigabatque adeb Ecclefiam , vt iam perituram qui/que facile 
timeret. Pontifex exepmmunicatum Ca^farem vbique publi- 
cabat. Sed-ne id quidem proflcere quidquam poruit: nam Im- 
perator cun£t.a Pontificis bona, iura,poneflionefque ad fe ma- 
gis magifque rapiebat , veniebatque cum ingenti exercitu in 
Italiam anno millefimo centefimo fexagefimo feptimo, atque 
vniuerfa denique funditus deuaftabat. Dum iam Anconam 
obfideret , prope Romarri ^uiculafrarrf venit Colonienfis Epi- 
fcopus tamquam pacis conciliator. Sed hunc Romani armis 
obruebant,fubfidioque illi erat Moguntinus Epifcopus; acres 
in earn pugnam deducta eft, vt Romanorum intenerint quin- 
decim millia. Interea cum vniuerfb exercitu Romam obfide- 
bat Imperator , expugnabatque Vaticanum cum D. Petri Bafi- 

lica. 




28$ 

lici .' Verum Pontifex no&u clam ad Gallorum Regem profu- 
git, indeque in Angliam6c Hifparriam. Ca>far Principes fuos 
Germanos in multis Italia* locis Duces creabatf atqus inde in 
Germaniam reuerfus eft : nam eius exercitus pefte propemo^ 
dum interierat . A nno Christ i jrnillefimo centefimd feptua* 
gefimo vinculis elapfus eft Dux Mediolaneiifis • atque habitu 
ruftico in Italiam reuerfus \ difperfam multitudinem conuoca4 
bat,Mediolanumque iterum vi asdificabat. Etiam Pontifex in 
Italiam redijt : huic vrbem collapfam quidem antea reftaura-? 
bant , appellabantque Alexandriam. Ca?far autem pacis fern-* 
per amantiflimus id ei facile permittebat. Porrb anno milled- 
mo centefimo feptuagefimo quinto , Itali priftinam fuam in* 
I conftantiam renouarunt, & cum Longobardis aduerius Ca^fa* 
, rem confpirarunt ; atque omnes Caefaris miniftros pradcripto 
die enecarunt , nudofque aliquot profligarunt . Haec verb de- 
fe&io adeo profe£t,6 Cadarem mouit,vtiam quarto in Italiam 
profetl:us (it. Sed ne noui in Germania tumultus exorirentur, 
filium fuum Henricum iuxta fe Romanorum Regem creabafc 



I ' 



Nn 3 Henricvs 










286 

enricvs VI. teli&userat in Ge^mniayfedOthoi 
•nem ac Philippum ems fratres pater Fredericus cum 
vniuerfb exercitu in Italiam fecum affumpferat , ob- 
?iidebatque Alexandrian! oppidum iam recens exftru- 
&um. In hac obfidione nihil perfecit Fredericus , quod ab eo 
Henricas Welphus defecerat occafione excommunicatioms. 
Sufpicantur aliqui ad hoc ipfum are fuifle conductum . Huno* 
fubfecutus eft Fredericus , fupplexqne orauit , ne (e deferereti 
at fruftra . Welphus enim in Germaniam venit , concitauit* 
que ingentem tumultum aduerfus Fredencum. Igitur coa&us 
Fredericus Italiam linquere , in Germaniam reuerfus eft , pro- 
fugauitque VVelphumin Angliam ; ac Bauariam donauit Otho- 
ni a VVitelsbach. Rebus ad lftum modum pacatis ,in Italiam 
redijt anno millefimo centefimo feptuageiimo fexto , venitque 
cum exercitu Comum. Hie ipfum Itali exfpe&arunt. Verum 
impreflionem in eos tribus copijs fecit. Germani ardore belli 
ordinem neglexerunt , fed Fredericus fua manu plurimos in- 
terfecit . Equo confojffo deiecl:us eft , adeb vt tarn (ui quana 
hoftes mortuum ipfum eile arbitrarentur. Qua? res tantum 
addidit animum Italis,qubd in fugam Germanos egerint,eo- 
rumque lignum Aquila in hoftium manus deuenerit. Muki 
Principes , Nobiles , ac praxlari in ea pugna interierunt. Otho 
Ca^fans Alius Venetias ad Pontificem captus abdu&us eft . Im- 
peratrix Comi agebat , veftefque induebat funebres , ac mari- 
ti fui corpus inquiri mandabat. Sed quinto die pbft Frederi- 
cus Papiae vifus eft . Hie Principes & Epilcopi multa illi mini- 
tabantur, nifi pacem concordiamque cum Pontifice breui ini- 
ret ; nempe alioqui ipfum ad vnum omnes defererent , alium- 
que Caefarem ab Ele£t,oribus poftularent . Quare Imperator 
pacem a Pontifice efflagitauit. Verum Pontifex voluit, vt ipfe 
Venetias veniret : neque enim alias pacis conditioned vllas ad- 
mittebat, quam vti poenitentia? loco faceret , quidquid eieflet 
iniun&urus . Cui rei ft paruiflet , iuftit Pontifex , vt pro 
D. Marci foribus humi fe profterneret . Turn ipfum Pontifex 
publice pedibus conculcauit , fcriptum efle inquiens : Super 
afyidem $r bafdifmm ambidtibis , &* conepdeahu leonem <S» draco- 
nem. Proinde Cadar exhiberi earn a fe humilitatem dixit non 

Alexandro, 



287 

CXXXVII. 

% 

QVI TACENDI NON HABET ARTEM, 
NEC LOQVENDI NOVIT 

OPPORTVNITATEM. 




Mortuo patre, v 1 1, annos cum fratre regnauit : in Sicilia 
non fine fuipicione veneni obijc. 



288 

Alexandra , fed Petro. Ad qua? refpondit Pontifex : Imb &: 
mihi & ifttro. Atque ita mifer humi leuatus eft. idque conti- 
git Caefari Frederico viro fbrtiflimo. Porrb miferabih hac tranf 
a£tione fa&a , fenio confe&us , in Germaniam reuerfus eft, 
Imperiumque Henrico filio au£toritate & confenfu Ele&orum 
omnino tradiditt Othoni conceflit Burgundiam , ac Frederi- 
cum Sueuia? Ducem fecit. Cum iam vbique pax eflet publi- 
cata, maximo apparatu & multorumPrincipum comitatu cum 
filio Frederico per Hungariam Conftantinopolim profe&us eft: 
inde traiecit in Afiam Ierofblymitana? vrbis recuperandarcauf- 
fa. Cepit in Cilicia multas potentifTImas vrbes;Turcaiquead- 
eb proftrauit , vt numquam talem interitus fui timorem ha- 
buerint. Iii Syria ipfi multarum ingentium ciuitatum moenia 
foloaequabant^ciim diffiderent fe eas retinerenon pofle. Pro- 
inde vnica hora infelix omnem Chriftianorum fpem abftulft. 
Nam Fredericus fenior caloris caufsa equo in rapidum amnem 
ingreffus eft, & ftrenuiiTImus Heros in vndis perijt . Eius cor 
pus Tyrone fepultum eft : ac Fredericus filius exercitum An- 
tiochiam ducebat ; vbi item obijt partim moerore , partimargri- 
tudine. Atque ita Imperium plene ad Henricum V^. deuolu- 
tum eft , anno millefimo centefimo nonagefimo primo. Hie 
primum bellum geflit aduerfiis Colonienfem & Leodienfem 
Epilcopos . Sed in eo tumuku Leodienfis Epifcopus ferro con- 
foflus eft;& hoc cafu permoti alij quieuerunt ab incepto ', 
vitro paruerunt. Poftea Henricus Romam profe&us eft , v 
Diademate Imperiali mfigniretur. Verum Cseleftinus III. Pon- 
tifex id ei recufauit, ni prius Siciliam atque Apuliam Romans 
Ecclefise fuis fumptibus recuperaftet , tributariamque feoffee. 
Acque ea conditione defpondit ei Pontifex Conftantkm Ro- 
genj Regis filiam annos fexaginta natam , vty ea occafione Re- 
gnum Sicilian ad ipfum quafi pertineret. Igitur Henricus ter- 
tio die poft fa&am coronationem copijs inftru&us Neapolim 
profe&us eft ; led mimnie ffc'il Vtpi l . In difceffu Conftantiam 
coniugem Casfaris Siculi captam abduxerunt. Pontifex eosom- 
nes excommunicauit, donee Casfari vxorem reftituiffent. Ve- 
rum excommunicationem illi Pontificis deridebant. Turn Car- 
fir Pontifici pollicebatur earn fe iniuriam grauiter vindicatu- 

rum. 



. 289 

rum. Deiiaftabat primb extremos Italian fines, dein inuadebat 
Siciliam , magnamque feuitiam exercebat . Vniuerfi Nobiles 
ac Principes Regni apud vrbem Catanam contra ilium profe- 
&i funt. Hie pugna commifla eft acerrima , ac tandem pro- 
fugerunt in vrbem. Casfar quofcumque trucidabat : capiebat 
eius oppidi Epifcopum ; ciuitatem ip(am incendio deuaftabat , 
vt nee templo quidem pepercerit , quod multis hominum ge- 
neribus confertum erat,quos omnes mifere cremabat. Poftea 
autem nulla ei ciuitas refiftere potuit . Quotquot habebat No- 
biles , excoriauit ; ac plerofque Comites luminibus ex gratia 
priuauit . Cuidam , quod fe regio ftemmate prognatum ia£tita£ 
fet , coronam ferream clauiculis capiti inflixit. Quofdam de- 
nique verubus affixit , aliofque ftipiti alligatos concrerriauit. 
Qua quidem re ingentem terrorem populo incufllt. Poftquam 
iam Siciliam recuperaflet , Ducatum Franconiae ac Sueuia? in 
Germania cum Imperiali dignitate fratriPhilippoconcefli^eb 
quod nullos fe ex ea vxore fufcepturum liberos iperabat. 



Oo Philippvs 



\ 




290 

hilippvs III cui magis Imperium adminiftrare 
conucniebat quam fratri Henrico , Princeps fane erat 
ingeniofus , eloquio facundus , atque acumine patri 
BarbarofTas quam fimillimus. Hie , dum frater in Si- 
cilia ageb'at ,prudencer Imperium in Germania adminiftrauit. 
Verum mox rarum quiddam atque infperatum audiuit , nem- 
pe fratris coniugem vetulam illam vterum geftare coepifle. 
Quare dum partus inftabat , Henricus edi&um promulgauit; 
Vt (i qui in pariundo adefle velint,ij Panormum venirent. Hie 
extra vrbem tentorium fixit , ac Conftantia Imperatrix palam 
omnibus filium enixa eft : qui paulb pbft vt Caviar nobis Fre- 
dericus II. appellabitur. Hinc CxQuc cum vxore ac fllio Fa- 
lernum profe£his , tanta in vrbem pompa introduc1:us eft, 
quantam fuifte vrnquam haud memini. Nobiles, dues, puek 
\x ac pueri, fuo quifque ordine , edu&i obuiam Casfari , omni: 
ipfum muficorum inftrurrientorum genere magna cum lastitia 
in vrbem deduxerunt : vulgus autem humi proftratum ter- 
rain honorifice ofculabatur. In hifce regionibus tamingentem 
repperit theiaurum , vt fuis impenfis exercitum in Adam ad-| 
uerfus Turcas miferit. Poft hax duos Comites , atque Epifco- 
pum vnum , tamquam obfides fecum abduxit , vt illi magip 
eflent fidi , ac promiflis fidelius ftarent. At fimulatque hie 
tergum verterat , defecerunt: ideoque vt oculis obfides priua-, 
rat , in Germaniam reuerfiis eft . Hie tantum apud Principes 
egit, vt Fredericum filium adhuc puerum confenfu Ele&orum 
Casfarem crearit , quo tarn cum Philippo quam poft ipfum im- 
peraret. Ele£tio hax figillatis tabulis confirmata eft : ac dein- 
de Henricus in Siciliam redijt. Anno millefimo centefimo no- 
nagefimd oclauo obijt. Ferebatur autem publice veneno ab 
vxore necatus , quod eius profapkm varijs cruciatibus intere- 
miflet. Philippus frater eius ea tempeftate Germaniam egre£ 
fiis, in Siciliam proficifci decreuerat ; ac Montisfalconem cum 
perueniflet , fratrem obijfte accepit : concitatufque tumultus 
eft praxipue contra Germanos , qui turn in Italia agebant ; qua- 
re Philippus ex Italia magno labore in Germaniam redire de- 
bebat. Hie Coniurati iam alium Imperatorem eligere ftude- 
bant. Quapropter Philippus ad Rhenum profeclus, legatos 

fiios 



291 



cxxxviii. 

■a 

QJV OD MALE COEPTVM EST, 
NE PVDEAT MVTASSE. 




Poftquam laboriofiffime decern annis imperaflet, 
ignorriiniose trucidatus eft. 

00 2 



292 

fuos mifit, vt impediret, ne quis Casfarin alicuius pradudicium 
crearetur. Nihilominus ea tempeftate defignatus eft Impera- 
tor Bartholdus Dux Zeringenfis. Cum iam Philippus animad- 
uerteret Principes haud velle a fententia difcedere , in oppido 
Mulhaufen cum ijs Principibus qui a feftabant concilium ha- 
buit , atque a Sueuis , Saxonibus , Bauaris , Bohemis , alijfque 
Principibus Caefar creatus eft : ex qua re ingens poftea difli- 
dium natum eft. Nam ciim Bartholdus fuam imbecillitatem 
agnofceret , Caefar efle haud voluit ; venitque ad Philippum , at- 
que ipfum inaugurauit. Id verb vbi olfecit Innocentius III. 
Pontifex , (bllicitauit ferib Principes Ele£tores , vt alius Impe- 
' rator eligeretur : indicans aperte ie Philippum Francum ilium 
ac Gibelinum ceu Imperatorem ferre non pone ; exofus quip- 
pe erat vniuerfum illud genus. Quare 3 ni paruiflent , velle ie 
dicebat Philippo Imperialem coronam adimere , aut Pontifi- 
ciam infulam ab eo eripiendam . Cum hanc Pontificis men- 
tem intellexiflent , accerferunt Othonem VVelphum ex An- 
glia ; hunc Colonise Casfarem crearunt . Id fane Pontifici opti 
me placuit, ac Philippum excommunicauit. VerumOtho a< 
duos Cardinales a Pontifice mifTos venit Herbipolim , in p 
triam Philippi . Hie inter mortales feminari coeperunt ducor- 
dias , inimicitice , perfidias, periuria , ac proditiones , quibus al- 
ter alterum exftirpabat,diripiebat, atque interimebat : ex qui- 
bus item nata funt incendia , vaftationes , bella , caedes , furta ; 
atque id genus multa alia fcelera turn in publicum prorepfe- 
runt : quod etiamnum hodie multo (anguine conftat. Nam 
Difcordia omnium malorum mater quiefcere haud voluit; ac 
multo minus Germani 3 quibus fas omne inuifiim , quique id 
tantum operam dant , vt alter alterum glorias ac bonorum gra- 
tia extingueret : & quod deterius eft , fi hoc ceflauerit, turn in 
fe odia conuertunt. Hos eb impulit peftis ilia Difcordia, vt 
cum fiimmo Imperij detrimento ac probro Imperiale Diade 
ma pretio venale fuerit ; quodque antea figillatis tabulis con- 
firmatum erat , in eo nunc iuramentum omne fidemque fre- 
gerint. Sed interim tamen fortunauit Deus res Philippic adeb 
quod Imperium per totam vitam fuam adminiftrarit . Primum 
in Alfatiam profe&us , Argentoratum cepit , 6t Epifcopum ad 

deditionem 



id 
a- 



293 
deditionem coegit. Interea temporis Otho omni crudelitate 
(vir enim erat ferox) Spiras vfque peruenerat • fed inde a Phi- 
lippo in Saxoniam retro fugatus eft : & fubfequente iam Phi- 
lippo in Thuringiam , conuenerant eb Rex Bohemian ac Co- 
mes Thuringia?. Sed hi pugnam detre&antes , Philippi Impe- 
rio fe fubdiderunt , qui ab eo metu excommunicationis defe- 
cerant. Poftea & Colonienfi vrbe obfefsa , adegit ad deditio- 
nem Epifcopum ; qui & Philippum Aquifgrani Imperiali Dia- 
demate donauit. <Non multb pbft armatus Otho Epifcopum 
Colonienfem profligabat. Turn verb Coloniam reuerfus Phi- 
lippus, aliquot pralia commifit cum Othone,& vi&oriam ad- 
eptuseft: ceterum Otho in Angliam profugit. Tandem vbi 
iam vidiflent Principes infirmatas partes Othonis,miferunt le- 
i gatos ad Pontificem de concordia ineunda inter Papam &t Phi- 
iBppum; prseterea vt & Otho in gratiam reciperetur. Itaque 
i miflis a Pontifice in Germaniam Legatis , abfblutus eft ab ex- 
communicatione Philippus ; & tranfa£tio qubque facta eft , vt 
Philippi filia Othoni nuberet. Porrb fancito iam hoc foedere, 
egit poftea Bambergae Philippus ; & die quodam , cum eflet ei 
a medico vena incifa , & nihil iam mail optimus Princeps fiifpi- 
caretur , ac fblus in conclaui non haberet plures fecum prater 
Cancellarium & Dapiferum , quidam conclaue ingreflus ^ ferro 
obruit inopinatum , interfecitque. 



Oo 3 Otho 




294 ;* 

T H o V. poft defun&um Philippum Imperij celfi- 
tudinem rurfum adeptus eft anno Christ i mille- 
fimo ducentefimo nono . Natus hie eft , vt pauilo 
ante diximus , ex fanguine Welphorum , qui Du- 
ces olim fuerant Bauariae , Sueuias , & Saxbniaz. Et , vc refert 
Carion , pater eius Henricus VVelphus poftquam a Frederico 
Barbarofsa pulfiis ad Regem Angliae generum fuum profugif- 
fet , reuerfus fa&a tranfa£tione Ducatum Brunfiiigenfem obti- 
nuit. lam verb Otho hie Romam confeftim profe&us , Im- 
periali Diademate a Pontifice Innocentio III. infignitus eft. 
Nee mora , Ecclefiaftica bona ad fe rapuit , quemadmodum 
& Philippus fecerat , Ecclefiamque fe velle inftaurare dicebat. 
Hinc fibi Ecciefiafticos habuit egregie iratos. Deinde prater 
iuramentum , quo de more Sedi Romans deuin£hiserat,cun- 
cT:a Pontificia? ditionis oppida hoftili manu capere conatus eft: 
& quamquam fepius a Pontifice iuramenti praftiti indies ad- 
moneretur, vti bona Ecclefias per vim fubtra£ta reftitueret; 
nihilo certe plus a6tum fuit , quam ft furdo fabula narrata fuif 
fee Turn autem a Pontifice anathemate notatus ita induruit^ 
vt itinera cuncla Romana latrocinijs , caxlibus j rapinis , alijfi 
que modis ceu Pontificius hoftis infeftiflimus opplerit . Qua 
occafione ipfiim Pontifex Imperio deiecit; ac pracipuos Impe- 
rij Principes , qui Othoni iurauerant , fuo iuramento abfbluit. 
Defecerunt itaque ab eo Rex Bohemia? , Comes Turingia3 3 Ar- 
chiepifcopus Moguntinenfis & Treuirenfis, Dux Auftrias, at- 
que ex Equeftri ordine optimi quique . Quare in Pontificem 
nimis quam exardefcens,velut ex profeftb Sacerdotum aduer- 
farius erTe&us , totam fere Italiam oppreflit , & ad fe rapuit. 
His cum necdum contentus euet, fed xqub fureret ac feuiret, 
Concilium cum Religiofis celebrauit , in quo Casfarem impro- 
bum inualidumque declarauit. Atque ita Otho Imperio deie- 
cl:us eft. Hinc Pontifex Moguntino Epifcopo mandauit,vti 
Othonis deie£tionem ab Imperio per vniuerfam Germaniam 
publicaret , ne quis deinceps fiib poena vindi&a? Diuina? atque 
excommunicationis ipfiim pro Imperatore coleret , aut obfe- 
quium aliquod praftaret, iuramenti abfblutionem ijs iniungens, 
qui ipfi olim iurauerant ; concedens item omnibus , qui fe illi 

opponebant, 






29S 



CXXXIX. 



ST RE PIT ANSER INTER 'OLORES, 




Cum pracfuiflet 1 1 1 1, annis , Imperio detrufiis, 
a Poncifice anathemate i&us obijt. 



29^ 

opponebant , indulgentiam ac peccatorum omnium remiflio- 
nem . Mandatum hoc Epifcopus gnauiter exfecutus eft : 'fed 
hinc grauiter Principes exterriti , fufpicabantur facile bella pro 
foribus adeffe. Turn ab Othone ftabant Henricns Comes Pa- 
latinus Rheni, Henricus Dux Brabantise,&: plerique Principes 
alij : qui omnes aduerfus Epifcopum Moguntinum profecli y 
vniueriiim Epifbopatum direptionibus, incendioac ferro deua- 
ftabant. Quod vbi Otho in Italia intellexiflet ;*e veftigio in 
Germaniam reuerfus, omnia mutata, ac plena triftitiae , inobe- 
dientiae , & tumultus ofFendic. Norinbergam accerfiuit Prin- 
cipes , quos fibi etiamnum*fauere cognouiflet , obfecrauitque 
eos vti pro paterna fan£tione tuenda fortiter vellent dimicare, 
ne & Impefium ilmul & Principatus fuos amittant : nam fi ad 
Pontificis ambitionem conniuerent 3 deiedionemque Impera- 
torum ita admitterent , fore certb crederent , Principum ele- 
ctionem fubitb interituram . His Principes aliquot in fuam per- 
traxit fententiam : quorum praefidio profeclus eft in Comite 
Turingise (qui a Pontifice aduerfus ipfum item ftabat) cepit op- 
pida caftraque , quae cun&a folo sequabat. Turn Tribock mi- 
litari inftrumento primum vfi , totam prouinciam mifere. font 
depopulati in fines vfque Saxonise. Hinc Principes fra&i iura- 
menti in Henrico VL'memores , vaftationem hanc inftar vin- 
di£tae Diuinx acceperunt , fimulque Caefarem elegerunt Fre- 
dericum Henrici VI. filium Regem vtriuique Sicilian. Interea 
Dux Brabantiae Antiftitem Eburonum profugauit , Leodium 
trucidatis incolis cepit -, & quidquid erat vel coenobiorum vel 
templorum , id omne prorfus diripuit. Vt iam Otho aduen- 
tum Frederici II. accepiflet , expeditionem mox in Sueuia pa- 
rauit ; illique obuiam profe&us vt in Imperium ingrerTusauer- 
teret , Brifiacum venit. Verum ciues tan turn concitarunt tu- 
multum ,vt vrbe iteriim exa&us fit. Tumquifque fere inne- 
ceffitate ab Othone deficiebat , adeb vt in Saxoniam cedere 
cum exigua militum manu pudefa£hisdebuerit. Ad haecitem 
Pontifex Philippum Francorum Regem aduerfus Othonem 
pertraxit. Otho autem praefidia nac~his erat ex Anglia , para- 
batque fe aduerfus Fredericum: interim cun&a oppidaad Rhe- 
num fita Fredericus occupabat , ac totum pame Imperium. 

Cum 



297 
Cum iam Gallorum Rex a Pontifice in Ochonem concitatus 
aciem fuam in campum eduxiffet , mox etiam Ocho cum fuis 
prseddijs aduerfus hoftes egreflus eft ", nominatim autem cum , 
Rege Anglian, Duce Brabantino,ac Ferdinando Comite Flan- 
dria? : pugnaque commifia apud Tornacum acerrima,Rex ipfe 
Gallorum equo deie&us erat : tamen Gallicus ifte exercitus 
adeo Othonianos compnmebat , vt in fugam a£ti, turpiter bel- 
lo deficere debuerint. Quse res ica Othonem mouit , vt hinc 
breui ex mera animi trilhtia obient. Atque ita quidem hie 
Csefarum rebelliflimus egregias Pontifici rebellionis fuse poenas 
dedit , vt ceteri cautiores Pontificem Dominum fuum & co- 
lere 8c obfequi difcant. Prseterea & diris Pontifieijs notatus in- 
feliciter obijr , perpetub Pontificis iudicio condemnatus. Rex 
Gallia?, Pontificis nomine , Regem Anglian Regno exigere eo- 
natus eft^ac duorum confli£tuum victor, in earn necefTItatem 
coercuit , vt Regnum fuum Pontifici , reliquifque Petri fiiccef- 
fbribus tradident ; ac deinceps Anglic Reges lllud ipftim Pon- 
tifici acceptum tulerint , quotannifque Sedi Romans pendere 
debuerint auri marcas centum. 






Pp Frede- 




298 

redericvs II. cum exercitu Rheno Mogunciam 
deuenit » quo & Ele&ores accerfiuit , conuenerunt- 
que omnes Eprfcopi atque vniuerfi pa?ne Germanic 
'Principes. Hinc Coloniam ac deinde Aquifgranum 
profeftus eft , vbi vn&us Imperiali Diademate infignitus eft 
anno C H R i s T I millefimo ducentefimo decimo nono . His 
rebus ita in Germania geftis Romam petijt,coronamque Im- 
perij ab HonorioIII. Pontifiee accepit . Prius tamen fanctifli- 
me polliceri debuit ^ defenfurum fe pro vinli patrimonium 
S.Petri, & ab omni hoftium impetu vindicaturum , au£fcurum 
denique ie illud ipfum velut infenfiftimum Ecclefix hoftibus 
aduerfarium . Poft coronationem verb Cruce fignatus , palam 
omnibus promifit pugnaturum fe , quantum poflet , aduerfus 
Eeclefia? hoftes in Afia. lam in Tufcia Comites duo ex VVel- 
phorum genere orti occuparant vrbes quafckm , qua? ad Im- 
perium pertinebant. Hos aggreflus Fredericus profligauit,at-| 
que vrbes captas Imperio recuperauit. Expulfi autem Comi- 
tes ad Pontifieem profugerunt , a quo recepti funt in defenflo- 
nem 5 & praxepit Frederico , vt eos in vrbium ablatarum po£ 
fefllonem reftitueret. Id verb facere recufantem Caefarem ex 
communicauit Pontifex. Fredericus Romam profe&us , cm- 
deliflime cum Sacerdotibus egit. Pontifex execrationem ag- 
grauabat,minitans,nidefifteret, abdicaturum fe ilium Impe- 
rio : quod etiam factum eft. Quofcumque fubditos ab iura- 
mento Qefari praftito abfbluebat. Fredericus e veftigio in 
Germaniam reuerfus , Pontificis iniuriam magnopere queftus 
eft, quad qui ampliationem Imperij impediret , atque Imperia- 
lia iura ad fe raperet . Quibus tantum ab Ele&oribus impetra- 
uit,vt fllium fuum Henricum Imperij confbrtem fecerint. Id 
verb ita geftum eft in comitijs Herbipoli habitis. Poftea Hen- 
ricus VII. Aquifgranum ductus, abColonienfl Archiepifcopo 
Romanorum Rex coronatus eft. Proinde in hoc tumultu Ro- 
mam venit Ioannes Rex Ierofblymitanus (quamquam enim Te- 
rofblyma vrbs iam antea amifla erat , tamen titulum adhuc & 
nomen eius Chriftiani retinebant , fperantes earn fe recupera- 
turos) atque opem a Pontifiee petijt , impetrauitque vt abfbl- 
ueretur Fredericus anathemati obnoxius. Quod hac quidem 

lege 



299 



C X L. 

■ 
COMPLVRIVM THRIORVM 

EGO STREPITVM A'VDIVI. 




Sexagenarius ferme & xiX.annorumImperator,Regnoexpulfus ? 
poft multas azrumnas tandem ex filij infidijs perijt. 

Pp 2 



too 

lege Pontifici placuit , fi Criicem accipere , aduerfus Ecclefiae 
hoftes pugnare , atque ipfe cum exercitu in Afiam proficifci 
vellet. Confenfit itaque Fredericus ad exercitum parandum 
vitro , & Rex Ioannes filiam fiiam illi in matrimonium tradi- ( 
dit , vt poft eius obitum Ierofblyrriitani Regis titulum pra? fe 
ferret : vnde id quoque hodie eft , quod Regni Ierofolymita- , 
ni titulum vendicant fibi Sicilian Reges. Vt autem Fredericus J 
Brundufij in morbum inci difle t , ac profe&ionem paullb dif 
tulifTet; minatus ei Pontifex , nifi vt polhcitus erat, pergeret, 
ftri&urum fe in ilium anathematis fpiculum denuo . Poft ali- 
quam dilationem Fredericus tandem traieeit in Afiam, fed bre- i 
ui redijt. Quod vt animaduertit Pontifex, iterum diris fiiis no- 
tauit Ca*farem : fed his foret abfoluendus , vbi in Afiam profe- 
dtus fuerit. Cum iam Fredericus videret fe , vellet nollet, pro- 
ficifci debere , iterum anno millefimo ducentefimo vicefimo 
o&auo in Afiam traieeit , & negotium ita confecit , quod a 
Turca npn Ierofblyma fblum , fed multa? etiam alia? vrbes vl* 
trb ei fint reddita?. Quare Fredericus Ierofolyma? coronatus 
eft,ac pacis foedera cum Turca fanciuit decennij fpatio. Signi- 
ficant hax omnia per epiftolam Pontifici Gregorio: Honorius 
quippe obierat. Iam ab excommunicatione ipfum abfbluere 
noluit Pontifex ob diflidium VVelphorum. Praterea & tota 
Italia iam eirebellis erat , occuparatque per vim vrbes aliquas 
in hereditario eius Regno Sicilian. Itaque hac neceflitate coa- 
6tus eft Fredericus redire in Siciliam , & hereditarium Regnum 
fuum ex periculi metu eripere. Nihilominus tanta demiflio- 
ne abfblutionem poftulauit , vt promitteret fe a Pontifice Sici- 
liam Regni feudum accepturum . Ad hax 5c Principes Ger- 
manos vocabat in Italiam, vt vel per eos controuerfia inter fe 
St Pontificem tranfigeretur. Proinde liberauit Gregorius Cx- 
farem anathematis diris anno millefimo ducentefimo trigefi^ 
mo. Ceterum hoc anno Roma? cun&a infeliciter fiiccedebant: 
Roma in. fiquidem ingens exortus tumultus eft. Romani Pontificem fer- 
wkw re amplius denegabant,Confulefque duos creabant , quibus 
jhaZ folis (vt ante Papatum) fas effet cun&a pro arbitrio adminiftra- 
m™*y re > n ^ °! uo d fumma Imperij aucloritas penes Casfarem ftaret, 
^b.cu qualem olim habebat Dictator. Multis Sacerdotibus nouahax 

Magiftratus 



301 

Magiftratus conftitutio non admodum difplicuit , hortatique 
funt populum vti a Pontifice deficerent. Itaque profligarunt 
Pontificem Perufium ; vbi ille egit annis duobus ac menfibus 
quacuor. Interea multi in Italia fe Frederico adiungebant. Nam^^*- 
diuifa turn erat Italia in Welphos & Gibelinos : de quibuscon- c^etmo. 
fule paginas 282. & 2^4. Pontifcx grauiffima neceflitate com-JI* ort ~ 
puhus,Crucem & Indulgentias publicauit aduerflis Fredericum, 
pennde ac manifefte impium, & profanatorem Religionis. Tulit 
id multo aegerrime Fredericus , obfedit Romam ; led re infecta 
dhceffit , ac Rauennam Imperialem vrbem cepit. Tanta hie 
tamque potens VVelphorum ac Gibelinorum fa&io exorta 
efl,vt Italia: interitum haud dubie timerent. Nufquam in vr- 
bibus tutum erat a fa&ionibus , adeo vt Magiftratus populu£ 
que inter fefe diuifus eflet. Clam multae varixque fraudes ac 
calliditates vtrimque funt tentata^vt quibus alter alterum do- 
lis , csedibus , rapinis , alijfque modis opprimere , exftirpare , & 
i delere potuit, id a£fcum plane fit. Duces Pontificij exercitus 
erant VVelphi duo Comites in Thufcia 5 qui incredibilem vbi- 
que crudelitatem perpetrarunt. 



Pp 3 Henricvs 




302 

(ENRICVS VII. Fredericill. filius , Imperium vi, 
t quoad potuit,in Germania conferuabat,ne qua par- 
te deficeret , cum iarn velutruinam certb minitaba- 
■ ^^T^ tur. Nam be variae nafcebantur haerefes ex Pontifi- 
ciae dignitatis eontemptu : quare ab Epifcopis hsereticorum in- 
quifitor conftitutus eft Monachus quidam nomine Conradus 
a Marborch . Hie Erfordiae quatuor hserefeos condemnatos 
igni adiudicauit. Praterea quo(dam haereticos e latebris in lu- 
cem protraxit ; quos item combuilit . Ferunt multos ipfum in- 
noxios e medio fuftiilifle : cum enim quifpiam ad ilium eflet 
delatus , indicia caufsa fententiam tulit , ac proclamauit : Ab 
ripite impium ha2reticum,ac comburite. Cum igitur Comes 
Senenfis item hasrefeos falsb efTet accufatus , Henricus vt Co- 
mitem hunc abfolueret > Comitiorum Moguntiae ab Epifcopis, 
Principibus , & Abbatibus multis celebrandorum diem dixit: 
horum omnium fententijs Comes virChriftianus ac pie de Re- 
ligione fcntiens declaratus eft* Quamobrem Conradus Mona- 
chus vniuerfo populo , tarn nobilibus quam plebeis , odio efle 
coepit ^ vt qui fub pratextu h<erefeos complures tarn Religio- 
fos quam profano§ contra ius fafque igni adiudicarat & com- \ 
bufterat. Nam ftatim eodem illo die , quo quis erat accufa- 
tus , nulla cadebat appellatio ; fed vix di£ta caufsa in ignem 
conijeiebatur : adeb vt vifum fit , Monachum magis oble£ta- 
tum fuifle in multis condemnatis , quam in ijs quos innoxios 
deprehendiflet. Vt ergo animaduertit rem earn fibi dedecori 
fore , Moguntia egrefTus,in itinere occifus eft. Hac tempefta- 
te Fredericus Caviar bella grauia aduerfiis VVelphos in Longo- 
bardia geflit. Pontifex interea egit cum Henrico atque alijs 
Principibus , vti a Frederico deflcerent , & fefc Longobardis 
clam foedere adftringerent. Interim quoque Pontifex Romam 
redijt, mifllliaque pecuniaria in vulgus proiecit , ac blandispro- 
miflis quemque (blatus eft , exceptis Casfarianis. Sacerdotes, 
qui ad Fredericum confugerant , excommunicatione vt hasre- 
ticos notauit . Poftea profedhis Pontifex Rearmam eft , deinde 
MefTanam , Spoletum , & tandem Anoginam . Turn Romani 
corifeftim fe ad Fredericum Csefarem reiecerunt. Senatusrur- 
fum edi&a fententiafque pronuntiabat . Caefarem in omnibus 

fequebatur, 



303 

fequebatur , tributa ve&igaliaque a Romanis iterum Csefaris 
nomine exigebat,recipiebatque. Fredericus Caviar pacem cum, 
Pontifice libens inijflet- fubfecutus ipfiim eft Areaten,ac con- 
cordiam vitro efflagitauit, Tum id Pontifex ijs conditionibus 
admittebat , fi promitteret in puniendis Romanis opem fe ad- 
hibiturum , reftituturumque quidquid ad Ecclefiam pertine- 
rec , atque riorum obfidem fi filium fuum Henricum daref. 
Prasterea praxipiebatur Monteflafconem ad Pontificium exer- 
citum proficifci , vt fuis ac Pontificis militibus Romanos op- 
pugnaret. Rem Fredericus aggreditur,figna explicat,euoluit> 
5c in altum aduerfus Romanos leuat : fed eius milites pugnare 
contra fuos , & qui vna C^efari iurarant , detre&abant. Tum 
recla Fredericus Pi/as profe&us eft , & inde in Germaniam 5 
comprehenditque Henricum filium, atque in Siciliam ablega- 
uit. Id vero Principes multi segerrime ferebant , qui hinc con* 
fpirationes aliquot fouebant. Etiam Longobardi arma para- 
bant : quare Fredericus cum exercitu aduerfus hos profe&us 
eft in Italiam • atque hie multi paflim exorti funt tumultus. 
Tum Fredericus ad Pontificem fbripfit, petijtque,vti aduerfus 
Srebellem fuum filium litteras promulgaret Pontificias , vt cun- 
fkx nationes ab Henrico ad fe deficerent : quod ita adhim eft, 
IHinc Henricus perpetuis carceribus mancipatus eft. Narrant 
aliqui ipfum uiffu patris in carcere fuifle enecatum. Anno 
C H r i s T I millefimo ducentefimo trigefimo fexto , Oratores 
fuos ex Italia in Germaniam mifit ad Principes Ele£t.oreS}pra> 
cepitque vt in defunc~ti Henrici filij fui locum ConradumRe- Co » r ^«' 

•p» 1*11*1 r Romano- 

gem Komanorum crearent : quod llh obtemperantes recerunt. mm Rex 
Fredericus plurimas infignes pugnas cum Longobardis commi- Z1HiZ> 
fit, in quibus multa hominum millia ceciderant. Tum Ponti- ff « ww '- 
ficem tardere coepit , quod prater aequum Imperator in Italia 
;plura quam vellet exequebatur ; adeoque illi fub poena excom- 
Smunicationis praxepit , vt a casdibus in pofterum abftineret. 
Cum iam di&o minime audiebat, Pontifex ac Religion* omnes 
conuenerunt, profecliique funt aduerfus Ca^farem. In obfidio- 
ne verb Mediolanenfl pugnam confecerunt , in qua cum fuis 
Pontifex victoriam amiferunt. Hie fufi tarn Religiofi quam 
profani multi funt. Venetiarum Ducis filius atque vniuerfus 
Magiftratus Mediolanenfis captus , varijs ab eo cruciatibus in- 

teremptus 



Vrb.cod. 
1792. 



304 

teremptus eft . Senatui ac Confulibus magnam argenti vim de- 
dit , vt Pontificem pellerent , veteremque Reipublicae (latum 
confirmarent. Verum eius crudelitas , quam modb excrcerc 
coeperat, nimis quam Romanis difplicebat, inducebantque ar 
mis Pontificem Romam . Hie Fredericum tertib anathematis 
fpiculo ferijt , & hasreticum profcripfit , atque omnino voluit, 
vti Ele&ores ad Ecclefiae defenfionem Caefarem crearent. Sed 
haudquaquam intra fexennij fpatium conuenire potuerunt : 6V 
quamlibet poft fexennium Imperatores aliquos elegerunt , mi ; 
nime tamen coronati fuerunt ; quare etiam in catalogo Casfa 
rum non numerantur. Nee Conradus Frederici filius ad com 
nationem peruenit. Nam cum patre Romani Imperij hoftis iu 
dicatus publicatufque eft. lam verb poftquam Imperio dele- 
ctus effet Casfar Fredericus II. mirum quam infeliciter,quam- 
que male cum Pontificatu , atque Imperiali fceptro, a&um fit; 
vacatio ac ieb vt Imperium vacaueric annos. triginta quatuor , vfque ad 
aZoJosi xtztem Rudolphi II. Vtraque pernicioiiflimx partes Welpho- 
rum ac Gibelinorum iterum confpirarunt , alter alterum vafta- 
runt, fpoliarunt, & trucidarunt adeb truculenter, vt vel faxeum 
commoueat , animufque horrefcat meminifie. Equidem apud 
nullos Hiftoricos iftiufaodi tumultum , tarn perniciofum ac 
diuturnum , inueniri arbitror , quam hunc , qui annis centum, 
imb ad noftram vfque astatem durauerit. Vrbes,pagi, quin 6c 
domus populo diuerfa fentienti inhabitabantur, vique adeb, vt 
quiique partis fax fignum geftauerit . V Velphi alijs vtebantur 
veftimentis , alijs loquendi modis , alio colore , quemadmodum 
apud nos difcrimen eft inter Iudasos & Chriftianos. Pontifex 
cognofcebat fuos,ac flios item Fredericus. Vnumquemque fa- 
cile nouiffes ex incefTu,vultu, voce, ore, ac vitas moribus. Si 
qui iam neutrius partis efle volebant,hiab vtraque parte vexa- 
bantur ; eorum vrbes, caftra , aedefque vaftabantur , csedeban- 
tur,aut in exilium profligabantur,ac quidam oculis priuaban- 
tur , alijfque cruciatibus trucidabantur , prout ab his flbi cauen- 
dum putabant. Nee inter vicinosmodbitaagitabatur, fed etiam 
inter longe diiIitos;adebijs nominibus erant fafcinati,vt,(iin 
itinere alter alteri obuiam veniret,velutcoaclipugnaredebue- 
rint. Tantus denique rogus ex tarn modica fcintilla fuccreuit, 
vt in ea fa£tione multa centena hominum millia interierint . 

Namque 



! 



30* 

Najiique indies congreffus plurimi dppreflionefque fiebant: 
proinde vix cun&a de tumultu hoc diei queant. Diabolica 
cnim hasc nomina ex Germanis orta,ac in emirate Piftoria pri- 
mb audita, plus detrimenti Ecclefia? Dei atque Imperio attule-* 
runt , quam haeretici , fchilmatici , erhnici , ac Turcas omnes^ 
Cum iam vniuerfa Iralia ad iftum modurn in armis degeret^ 
filiufque ie in patrem armaret , nee hofpes ab hoipire tutuS e£ 
iet^etiam regiones alia?, vt Gallia, Hilpania, Germaniaj&c. fa- 
6tione hac infe£be fuerunt per litteras Pontificis atque Impe- 
ratoris ; quorum alter in alterius odium eas vbiuis gentium pu- 
blicabanf. Pontifex iniuriam fuam queftus eft Ludouico IX. 
quern Diuum nominamus, in quadam Epiftola , Cuius initium 
ihoc eft: Afcendit de mitri befiia^ &c. Nimirum ratus beftiam 
earn efTe Ca?farem,qui ex Afia per mare in Italiam traiecerat, 
iln ea, inquam, Epiftola fcribit,quemadmodumCa?fax,cumab 
eo eflet excommunicationis nota ablblutus,perfidus ipfum de- 
feruiffet , vbi pugnaturus vna efTet Viterbij contra Romanos, 
qui a Sede Pontificia defecerant , regionemque vniuerfam de- 
uaftabant. Foedus praeterea ipfiim percuffifte cum Ecclefiasho- 
ftibus , nominatim Turcis aut Saracenis , cum ijfque patrimo- 
nium D Petri debilitaffe 5 Ecclefiam haerefibus deturpafle , at- 
que huius S^cerdotes vere Chriftianos varijs cruciatibus e me- 
dio fuftulifle. Item ilium efle impiorurri afylum , corrupto- 
Irem humani generis , perfecutorem aequitatis , fundatorem ar- 
icium latronum , contemptorem fupremae Maieftatis , fidei Chri- 
.ftianae aduerfarium , vt qui Crucem aduerfus infideles pra?di- 
cari prohibuerit, &c. Ac denique ipfum appellat Antichrifti 
prodromum . Epiftola verb Caefaris ita aufpicabatur : Fvedm* 
cm II DeigmtrnKomptnonimlmferator PrmcifibrnGermmU S* 
MirmtuY $lwimi y &c. Huius Epiftola? contextum re/erre, 
longum fane foret : quare breuiter qua?dam hinc excerpemus. 
Mater eius Conftantia dum in extremis ageret , atque ipfe etiam- 
num in cunis iaceret , illi defenfionem Ecclefiam Romans com- 
mifit , ne quam iniuriam vtpote pupiilus pateretur. Verum non 
fuit abfque periculo vita?, aut detrimento vniuerfi Imperij,eb 
quod bona eius hereditaria hinc in diuerfas partes diuifa diftra- 
ftaque fuerint. Deinde Pontifex Innocentius III. illius incom- 
modo Othonem profugum Welphum ex Anglia accerfitum 

O q Ca?farem 



3C6 

Gaefaremcreauit. Pratereaiqiiemadniodum deinceps(vbiQj:ho 
Jicclefias aduerfarius declarabatur) in multis rurfum vitas peri- 
culis verfatus fit,&C quemadmodum fe adlmperium in pueritia 
ab Ele£toribus fibi promifliim , turn cum nemo fperabat , re- 
duxerit.- Othonem fuperbum Deus deiecit,humilemque exal- 
tauit. Et poftquam Imperium Romanum in ordinem certum 
redegiflet , coronamque ab Honorio III. Pontifice accepiffet, 
Crucemlibens adueirfus Turcas fufcepit. Porrb cum vrbes ali- 
quas in Tufcia a VVelphis Imperio detractas , vti Auguftum 
decuit,recuperaflet, anathema te ipfum Pontifex notauit. Ab- 
folutus itaque cum in Afiam proficifceretur , morbo fuit impe- 
ditus , quo minus eo anno proficifci potuerit. Sed vbi fimula- 
tum eum morbum effe di&itabant, quafi proficifci non libuif- 
fet , quantumuis mari fe commififTet , a?gritudine redire com- 
pulfus eft. Vt autem iterum erat excommunicato , rurfum 
mare traiecit^Ierofblymam vrbefque complures alias cepit,ac 
cum Turcis decennales inducias confecit . Interea Gregorius 
hie Pontifex creatus eft, qui non modb ipfum anathematis di- 
ris liberare recufauit , fed 8c alios dolos abfenti fecit. Etenim 
contra eum ciuitates Italia? mouit , atque in eius Regno here- 
ditario aliquot vrbes occupauit. Cum iam acta Pontificis Ro- 
manis atque item multis Cardinalibus ac Sacerdotibus difplice- 
bant , Populus Romanus Magiftratum mutauit , Pontificem 
turpiter exegit , Pontificatum deleuit, atque ipfum vtPrincipem 
more veteri inaugurauit. Nihilominus humiliauit fe,promifit- 
que ilium fe in Pontificiam Sedem reftituturum. Verum cum 
ad hoc milites fuosimparatosfenfiffet,bellodifcefIit. Turn Pon- 
tifex publicauit , fi qui eflent ex militibus Gerrrianis, qui a Car- 
fare ad fuum exercitum deficere vellent , ac fibi opem ferre, 
eos prater largum ftipendium etiam hononfice donaret. Hinc 
tanta (Sermanorum militum multitudo ad Pontificem defeat 
vr Romani deinceps aufi non fuerint pradium aliquod cum ipfc 
aggredi , atque iftiufmodi ope patrimoniurh D. Petri recupera 
uit. Id autem ita fieri permifit. Porrb vbi perfidos Longobar- 
dos,qui a fe ante defecerant , rurfus ad obfequium cogere teri- 
tabat , iterum Pontifex cum vniuerfis VVelphorum complici- 
bus exercitum fuum in campum aduerfus ilium eduxit : hos 
ille vt hoftes infenfiflimos aggreffus,bello domuit,&c. Atque 

hax 



307 

hax quidem omnia apud Principes queftus eft , quod ob tam 
. multa beneficia ab Ecclefia minime fit honoratus , fed potius 
excommunicatus. Hinc igitur Fredericus Padua profe&us , Ve- , 
netos (qui cum Pontifice ac VVelphis erant confoederati) terra 
manque aggreflus eft , direptionibus , caxlibus , incendijs ob- 
uiumquodque annis propemodum duobus deuaftauit. Simili- 
ter & Pontifex , Veneti, Genuenfes , ceterique VVelphi omnes 
fecerunt Gibelinis . Florentini ., nobiles fuos qui erant Gibelini, 
irepudiarunt: contra Aretini ac Senenfes VVelphos expulerunt. 
Miferabile hoc exemplum imitate funt omnes Italiae vrbes, 
ibellaque ciuilia infinita inter ie concitarunt. Vnde etiam mul- 
i tae ciuitates a Pontifice in Vmbria atque Hetruria defecerunt. 
iltem Romani ipfi defeciffent , nifi eos Pontifex oracione com- 
mouiffet^qua ita coniuratorum animos mutauit , vt eos com- 
Ipnlerit pro defenfione Ecclefia: Crucem armaque capeflere; 
adeoque Fredericum,qui ceu infeftiflimus hoftis Vrbem'obfi- 
'debat , vi repulerunt. Qua re commotus Fredericus , captos 
jpmnes miieris cruciatibus interemit,acSamium profe&us eft. 
Ciuitatem Beneuentum ferro deuicit , omnes interfecit , cun- 
|6b direptionibus atque incendijs vaftauit , ac moenia fblo ad- 
jaequauit. Cumque iterum iratus Romam redijftet , in Via La- 
tina coenobium iftud Cafllnenfe praxlarifTimum ingenti cru*- 
delitate deuaftauit ; nee dici poteft qua ferocitate in Monachos 
fit vfus. Pontifex timere nonnihil ccepit , multas pias expeditio- 
nes fibi propofuit, atque ipfe in quodam Templi ambitu facro- 
fancbis Apoftolorum reliquias populo oftentauit ; multum diu- 
que pauidus flenfque concionatus , vitam asternam promifit ljs 
qui aduerfus impium tyrannum Fredericum Crucem fufcipere 
veilent : ac tantum quidem verbis querulofis mceftilque apud 
ipopuhim egit, vt pro Ecclefia arma vniuerfi ceperint. Interea *"«* <* 
Fredericus hoftili expugnatione Romam oppreflit , portas ac «//!£- 
imcenia ariete facile difcuflit , atque vrbem inuafit. Qui verb*^'!^ 
Crtice erant fienati , in acie fortes firmique ftabant : quod vt e ? m "*■ 
vidit Fredericus , ipfe in primam aciem fe euaginato gladio con- 1994. 
iecit , fuofque fortiter adhortatus eft. Hie miferabile fpe&acu- 
ilum exortum : tantum cruoris vtrimque fufumeft,vt vixqueat 
explicari. Poftquamiam Cruce fignati in fugam difperfi erant, 
viuos eos comprehendi iuffit , vt oculos femel tyrannide fum- 

Qq 2 ma 



308 

ma pafcefet atque expleret fuos. Hi itaque ad ilium produ£H, 
probe anteeius oculos Cruce fuerunt notati. Nam Sacerdoti- 
bus ea parte capitis Crucem ferro infigniuit, qua tonfuram (vt 
voeant) habent , Cardinales verb candenti diademate corona - 
uit,ac laicorum denique frontibus Crucem inuffit. Hancille 
feuitiam exercuit diebus tribus continuis. Hax vbi perfecifTet, 
vrbem fanguine & cadaueribus oppleffet , earn quoque incen- 
dit ac fblo asquauit. Deinde profe&us eft in Campaniam , ac 
magis magifque indies crudelitatem fuam auxit : plurimum 
Turca's fiue Saracenos adamauit ob eorum fkuitiam , vt ijs pra- 
ter ceteros in bello vfus (it. Nam & Magiftratum ijs conftituit 
8c Principem,ac conceflit ijfdem ciuitatem in Italia, quamet- 
iamnunc Nuceriam Saracenorum appellamus. Adeb autem 
hie pertinax in fua tyrannide induruit , vt fratrem Regis Thu- 
niae,qui baptifmum Panormi affectabat, illud ipfum verbis fit 
dehortatus. In eo faxulo fane deploratiflimo Pontifex ftatuit 
Salue Regina diebus fingulis canendum effe , atque Horarijs 
precibus fuccinendum. Praeterea 8t Crucem aduerfus Frederi- 
cum vbique locorum pradicari iuffit. Interearetiam Concilium 
in Lateranenfi Ecclefia habuit ; vbi de condemnato Frederico 
a£tum eft,opemque Regis Gallia? atque Anglian implorauit,ac- 
cerfiuitque Epifcopos 6c Abbates in iftud Concilium. Quod 
quidem vt intellexit Fredericus , quofque aditus terra marique 
praxlufit,Pifis Entium filium iuffit Genuenfium acceffus dili- 
genter obferuare. Hi ad Concilium quadraginta triremibus 
properabant , quos contra Entius profe&us eft. Voluiflent qui- 
dem fugere , fed eorum Dux ac Tribunus omnino diffuafit; 
turpe inquiens efie , fugere a Gibelinis , quadraginta triremi- 
bus : ideoque pugnatum eft vtrimque acerrime ; veriim Entius 
victoria potitus eft. Hinc multas naues Epifcopis , Abbatibus, 
ac Do&is oppleta?,fiibmerfe;hinc multi ca*fi , hinc muiti in 
Apuliam capti ad Fredericum Caefarem abdu6ti fimt. Hie in 
carcere multi fame , fquallore ac fitu flint enecati . Ex qua re 
tantus Pontificem inuafit dolor, vt breui interierit. Tumfedes 
'Pontiff Pontificia menfibus vacauit viginti vno. Nam qui in Ecclefia 
erant praxipui , excufarunt fe ; donee aduerfus Ecclefiam Fre- 
dericus feuiret , Pontificem eligendum non efie. Quo item il- 
lud accedebat , Fredericum extrema minitatum Ruffe , fi abf 

que 



catus va- 
cat 



309 

que eius confenfu Pontificem creaflfent. Proinde dum Pontifi- 
catus vacabac , Fredericus intolerabilia plane perpetrauit : quof 
cumque Ecclefias adhserere fciebat , vario cruciatus genere ve- 
xauit . Entius Alius vniuerfam Italiam fanguine purpurauit. Iti- 
dem eius fecere Tribuni in Sicilia ; fi quos Sacerdotum fauto- 
res deprehendebant , eos vna cum Archiepifcopis , Epifcopis, 
Cardinalibus , alijfque Prafulibus paflim mifere ftrangularunt. 
In Ecclefias vndiqueirruebant,Sacerdotefqueab arisdetradtos 
trucidabant. Infinita templa ac coenobia incendio funditus ab- 
fumpferunt ; & quidquid praedarum erat compilatum , calices, 
vafa , cruces , ornamentaque alia , partim argenrea , partim aurea, 
id omne ad Fredericum deferebatur : ex quibus ille nummos 
!percu(llc,ac militibus pro ftipendio diftribuic. Interea Frederi- 
i cus vi Rauennam cepit,deinde Fauentiam ac Bononiam fame 
preflit , atque omnia plane deuaftauitad Flaminiam vlque. Turn 
, Mutinam aggreffus ac Parmam,vniuerfas Romandiolx ciuita- 
! tes populatus eft . Cum iam fpes nulla in Principe aliquo eflet, 
boni quidquam inter VVelphos acGibelinos pofle confici;Bal- 
| duinus Imperator Conftantinopolitanus in Italiam venit,&tan- 
; turn apud Fredericum , qui turn Parma? agebat,potuit,vt Pon- 
tificem creari admiferit. Turn illico congregatio Anagnia? ha-£2jj^ 
bita eft , confultumque qua ratione Pontifex efTet eligendus.^K- 
Auditis igitur fuffragijs , creatus eft vir quifpiam ftrenuus ac ' 
l praxlarus, nationeGenuenfis,qui fe Innocentium 1 1 II. appel- 
lauit. Qua? quidem ele&io non admodum Frederico placuit, 
i quod virj huius diligentiam infignem probe cognitam habe- 
bat. Nam familiaris alter alteri iam diu fueratrquare Frederi- 
cus verebatur ne huic Pontifici antea&az vita: ratione m redde- 
re deberet. Ob quam rem cum eius amici Frederico faufta om- 
nia Pontificis adeoque familiaris fui nomine optarent , refpon- 
debat , Ilium fibi ex fummo amico hoftem infenfifllmum ob 
Pontificatum fore. Verum Innocentius habitum induit Ponti- 
ficium; ac Romam vt veniflet,omni honore introdu&us eft. 
j Abfbluta ergo coronatione atque inunclione Pontificia , om- 
nem dedit operam Pontifex vt inter fe VVelphos ac Gibelinos 
conciliaret , quo tranquillitatem miferx Ecclefias , casdibufque 
tandem modum imponerent. Cumque Balduinus etiam hie 
operam fuam polliceretur , negotium ipfum protra&um eft 

Qq 3 • , menfes 



310 

menfes quatuor • tandemque ftatutum eft vti Pontifex in Ca- 
ftellanorum eiuitatem proficifceretur , quo 6c Fredericus veni- 
ret, vt omnem femel controuerfiam poffent deponere. Cete- 
rum vbi Fredericus dolos (altem rimaretur , quibus hunc edam 
Pontificem extingueret ; res ca.Pontifici patefa&a eft , qui Ge- 
nuenfium nauibus vfus propere in Galliam Lugdunum naui- 
gauit: vbi Concilium conuocauic , vti Fredericum ab Ecclefia 
eeu impium ha:reticum refecarent. Id autem contigit anno 
Christ i millefimo ducentefimo quadragefimo. Pontifex per 
litteras ac tandem etiam per legatum peculiarem Fredericum 
ad fe accerfebat , dirafque vel grauiflimas adeoque extremas, 
ni pareret ac veniret , minitabatur. Fredericus illi renuntiabat 
fe breui compariturum . lam verb cum fe itineri adornabac, 
putabaturque certb profeclurus , in itinere Parmarh rurfumoc- 
cupauit : qua de re ipfi Pontifex fignificauit vt fuo oppido ce- 
deret . Hinc adeb rucceniliit , vt vniueriam eiuitatem deuafta- 
rit , VVelphofque omnes crudeliter extinxerit. Committebat 
Italicam adminiftrationem filio fuo Entio , parabatque fe cum 
exercitu ad difturbandum Lugdunenfe Concilium. In ea pro- 
feclione vaftabat omnes ciuitates acvicos Pontificis-itaque lm- 
maifiter vbique locorum egit, vt omnes ipfum fugerint, vicof 
que vniuerfbs vacuos reliquerint. Fredericus Brixiam profeclus 
eft: turn Placentini ac VVelphi fimul concurrerunt,& Gibeli- 
nos iterum Parma expulerunt. Quare Fredericus reuerius, ei- 
uitatem iplam fblo square ratus eft ; verum probe ea munita 
erat. Biennio autem Fredericus illam obfidebat fexaginta viro- 
rum millibus, ciuitatemque in caftris exftruxit , quam Viclo- 
riam appellauit. Hanc fb/sa ac moenibus cingi curabat , domof 
que in ea asdiheari , &' Ba ilicam , quam item in ea fundauit, 
S#»" Viftori confecratam volebat. lam vbi argeiitiinopialaborabat, 
nnmrnm. q corio iuflit numifmatis formam parari cum imagine fiia ac 
inferiptione vnius floreni ; publicauitque in caftris, feu noua hac 
vrbe, vbi primum argenti copia fieret , ac nummos hos Magi- 
ftro fuo serario oftenderent,fe id turn quod ex corio eft , bono 
ac vero numirmate commutaturum. Nummus hie diclus eft 
Auguftanus, habebatque in dorfb Aquilam ; eo fatisfa&um eft 
militibus. Sed poftea numifmate illo verum florenum liberali- 
ter commutauit. Eos ftorenos Vi&orinos appellauit. -lam nihil 

Parma? 



311 
Parma? pforfus feu foris feu intus agebatur , cun&a Vi&orias 
apud Fredericum in caftris conficiebantur 5 itaque negotijs , re- 
bus, opibus,viribufque au£ta eft, vt vel ab optimis mercato- 
ribus fit frequentata. Nam cum res ea in apertum prorupit, 
rumorque quouis gentium feie extendit , multi venere ex Afia, 
India , Africa , iEgypto , Libya , Mauritania,&c. ignoto habitu, 
moribus ac nouis mercibus fufpiciendi. Item diuerfa animan- 
tiain vrbem Vi&oriam indu&a fuerunt ,cuiufmodi Italia , poft 
dirutum Romanorum Amphitheatrum , non afpexit : vt erant 
: elephanti , dromedarij , panthers, tigres , pardi , rhinocerotesj 
leones , leopardi , lynces , vr(i albi , gryphes , ftruthiones , at- 
ique id genus ferarum alia. Entius interea grauia lane bella in 
i Italia contra VVelphos mouit. Verum mox iftuc Pontificius 
ilegatus cum exercitu Ecclefise (Hiftorici autem Milites Ec- 
:clefi32 nominant) venit. Hie Entium bello aggreffus , ipfum 
cruenta fane vicloria compefcuit. Entius captus catenis fer- 
reis in carcerem detrufus eft; vbi poft aliquot arihos vitam 
imhere finijt. In eo autem infortunio Fredericus fepe nequid- 
quam pradium aggreffus eft. Parmenfes qua via potuit grauifli- 
me infeftauit. Plerofque ciues captos inftrumentis quibuftkm ' 
inoppidum reiecit. Necdum enim ea tempeftate bombardas 
cognofcebant ; quapropter tormenta bellica habebant mira St 
iinfinita. 

Hoc tempore ferebantur Principes Germani ex iuffu Con- 
cilij efle Herbipoli congregati , vt alium Caefirem defignarent, 
ac Fredericum vna cum filio fuo Conrado Imperio pellerent. 
Ceterum Principes Imperij nondum inter ie conueniebant; rem 
tamen continub perficiebant , ne mora eledtionem forfan impe- 
diret. Atque ita quidem Henricus tandem , Landtgrauius Tu-^T™ W 
ringia? , Caviar defignatus eft. Id verb a£him eft anno Chr l- r *™- 
sti millefimo ducentefimo quadragefimoquarto . NonnulHSw/yS". 
' j Principes, quibus ele<5tio hax minus placebat , Henricum ride-/"^~ 
ibant, vocabantque ipfum Sacerdotum Regem. TumConradus 
fefe parauit,armaque expediuit, ac contra Henricum profeclus 
eft. Henricus extemplb exercitum conicripfit , eduxitque in 
campum. Vtrimque pugnatum eft grauiilime ; fed penes Hen- 
ricum victoria manfit. Comes Palatinus Otho ad Rhenum Gi~ 
belinis adha^rebat ; occepit Sacerdotes ac Monachos grauiter 

perfequi-, 



rator. 



: 



312 

perfequi ; quare & is a Pontifice excommunicato eft. Epifco- 
pus Argentoratenfis , ex VVelphorum genere , Gibelinorum 
ciuitates caftraque in Ahatiaad Rhenum incendio vaftauitac- 
que euertit. Poftea Henricus ac Conradus apud Francofordiam 
iterum pugnarunt ; & fecundb vicit Henricus. Verum haud 
multb pbft vbi Vlmam ciuitatem obfideret , iaculo confoffiis 
interijt;Vt hinc factum (it, quo minus ad coronationem peru 
herit. Turn Landtgrauius Turingiae VVilhelmus bellum adue 
fus Conradum gefllt. Atqui verb vbi confiderauit Conradus fe 
deftitutum prafidio Germanorum Principum , atque ab VVil- 
helmo grauiter oppugnatum, contulit fe in Italiamad Frederi- 
cum patrem ; Ele&ores Principes iuflu Pontificis alium Cxfa- 
vruhei- rem defignarent. Turn diu nemo Imperium afFe&abat : tan- 

mus Hoi- xi i • r C 

undus defn Dux Brabantia? luum ex iorore nepotem Comitem Hol- 
Tmperatorhindix VVilhelmum apud Pontificem atque Eleclrores defigna- 
fecmdtts. b atjV n jpfum Ca^farem crearent. Id autem contigit anno mil- 
lefimo ducentefimo quadragefimo nono. Porrb huius nomine 
graues tumultus in Imperio exorti Tunc Erant fiquidem , qui- 
bus VVilhelmum Csefarem creatum efTe minime placuit squa- 
re coronam adeptus non eft . Verum ad Rhenum illi maxime 
paruerunt, & in inferioribus regionibus : in quibus cum age- 
ret, Moguntinenfes & Colonienfes cum fuis afteclis defenfio- 
nem nullam aduerfus hoftes habuerunt. Quamobrem vrbes 
praxipua* , Colonia , Moguntia , Augufta Treuirorum , Bodobri- 
ga,Ficolia , Bingium,Friburgum,Friizlar, Vlma , Francofor- 
dia, atque oppidum Gelhaufen, &c conuenerunt. Has inter fe 
confoederatas ingentem commotionem per vniuerfam Germa- 
niam concitarunt. Nam nee furoris,nec ciedium modus aut 
i finis vllus fuit. Germania fere vt Italia ianguine fuit purpura- 
ta. VVilhelmus graue bellum aduerfus rebelles Frifios moue- 
re debuit, qui inftar aeftuantis maris furebant. Ciim iam ante 
exercitum equitaret , viamque in glacie femtaretur, qua aduer- 
fus hoftes iret ; tpfa glacies confra&a eft , in earn paullatim vt 
mergeretur : Frifbnes j qui in loco arundinibus confito abditi 
id videbant,accurrerunt,ipfumque pilis , antequam exercitus 
aduentaret , confoderunt.Fredericusrnulta indigna immania- 
que perpetrauit , atque Ecclefias hoftis permanfit ad finem v£-i 
que vitae Cux 5 fufque deque Pontificias diras ferebat , nee nifii 

deterior 






3I£ . 
deterior ac crudelior inde in Italia efFe&us eft . Pugnam ante 
Parmam haud longe ab Vrbe fua Victoria fane magnam amit- 
tebat; perdebatque in fuga Impetiale fuum Diadema J quod 
equidem ingenti thefauro vix erat comparandum , & iadhiram 
faciebat totius fui propemodum exetcitus. Alter eius filius , no- 
mine Iordanus , ante Bononiam in confli&u quodam interijt. 
:Ciim iam Fredericus ex his rebus in phrenitidem incidiflet^ 
eius filius Manfridius puluinar patris ori impofuit, vt compref 
fo fpiricu animam coa&us exhalarit. A<5him autem id ita eft 
anno millefimo ducentefimo quinquagefimo.'Poft eius obi- 
tum Conradus filius in hereditarium Regnum fuum Neapolis 
ac Sicilian ie contulit. Anno Christi millefimo ducentefi- RkhAt - 
imo quinquagefimo feptimo, vbi Imperium hoc defolatumva-^ *«■- 
Icabat, nee quis effet , qui illud affe&aret , Archiepiicopus Co^wfT 
Jonienfis in Angliam profecl:us,hortatus eft Richardum Anglian rator ' 
iRegis fratrem ad Imperium fufcipiendum . Venit igitur hie, 
iatque a Colonienfi & Moguntinenfi Archiepifcopis , & ab 
Ludouico Comite Palatino ad Rhenum Cxfar defignatus eft. 
Hac tempeftate vbi Richardus eligeretur , nee Germani An- 
iglum iftum facile admitterent , Principes quofdam Richardus 
jargenti marcarum otT:o millibus honorauit , qui ipfum in vr- 
tbes Imperiales ad Rhenum vi inducebant , petebant inde Bad- 
ileam. At verb Bafilea vi nulla fiibigi potuit,& iam Richardus 
iargenti inopia laborare coeperat j quo nomine Principes ab eo 
defciuerunt , ac velut alienigenam fblum deferuerunt. Quod 
vbi conquerebatur , inquiebat id facile fe potuifle fufpicari, • 
non alia de caufsa quidquam eos fecifle , quam propter argen- 
tum fuum. Turn probe delufus , in Angliam reuerfus eft $ nee 
cius quifquam amplius meminic . Id verb cum Principes con- 
fiderabant , nemo erat qui Imperium afFe&abat : quin fi quis il- 
lud afFe&aflet , facile impetraflet . Iam quasfo perpende , quo- 
inam fumma ilia Orbis totius dignitas dilapfa fit, qua? tammul- 
to olim (anguine conftitit. Multa Imperium oppida amitte- 
bat,quas Principes ad (e rapiebant. Caedes ac rapine paflim 
exortae funt infinite: nobiles flagitia indigna feuitiamque per- 
petrabant, donee cogente neceftitate Principes Cazfarem elige- 
re rurfum debuerint. Scribebat item Pontifex , nifi ipfi id fa- 
cere vellent , fe creaturum Casfarem , qui Ecclefiam ab omni 

Rr periculo 






314 

periculo tueretur . Quamquam enim Fredericus mortuus ef- 
fet , Welphi tamen ae Gibelini nondum fanguine fatiari po- 
tuerunt. Turn Imperij Principes conuenerunt , vt Caefarem 
aliquem defignarent , ne dilatio Imperij ele&ionem e medio 
tolleret. Verum nemo inuentus eft, qui Caefar efle vellet. 
Aiphofm Xum ex Hifpania Caefarem crearunt Alphonfum Regem Ca- 
fjauio- ftilia? , legatofque ad ipfum miferunt , atque opem confilium- 
'tjZlZT que vitro promiferunt. Sed Alphonfas Imperium Romanum 
nee recufauit , nee affe&auit; 8c qui miffi erant, ingentibus do- 
nis honorauit , domumque remifit , promittens fe illos cum 
exercitu fubfecuturum. Atqui fuo is Regno contentus fuit: 
nam infignis erat Philofbphus atque Aftronomus : ideoque 
nee venit , nee in quoquam Imperium curauit ; nifi quod all- 
quamdiu in honorem eorum qui ipfum crearant, titulo ac no- 
mine Romani Imperatoris in fuis litteris vfiis fit. 

Vt ergo vix vllus erat Princeps , qui Imperium non afper- 
naretur, triftitiaque magis ac magis in hominum animis indies 
fiiccrefceret ; illuxit velut in tenebris Princeps ille fortiffimus 
R hmii ac numt l uam fous laudatus Rvdolphvs Comes Habfpur- 
Habf. gius,qui perculfbs mortalium animos fblaretur. Vrbs Bafilea, 
cxu. qua? Imperio plurimum refiftebat, alijfque ciuitatibus multum 
^^"detrimenti adferebat , ab ipifb in primis ob/efla eft. Turn ad 
ipfum finguli confugiebant , non aliter atque ad patrem fuum 
fblet filius. Ele&ores confeftim Francofordiam conuenerunt, 
ac legitimo ipfum fiirTragio Csefarem defignarunt. Ex qua re 
non Germania fblum , fed & omnes vniuerfe Europe nationes 
incredibili la^titia perfufas fuerunt. yic rumor fimulatquead 
ipfum delatus eft,vrbis obfidione reli&a Francofordiam matu- 
rauit,qub magna pompa atque ingenti triumpho vt Pater Pa- 
triae introdu&us eft poft natum Christvm anno millefimo 
ducentefimo feptuagefimo tertio > ab Vrbe verb condita an- 
no mm. xxvi. cum iam Imperium vacauerat annos triginta 
quatuor. Hie Casfar verbis in Adam fe pellici haud partus eft; 
fed fuam Germaniam , quas iam opprefla , vaftata ac eollapfa 
pame erat,pacauit , & in priftinum ftatum reftituit ; nee earn 
deferuit , vt exteris nationibus opem ferret , maluitque Regni 
fiii bonus appellari adminiftrator,quam Auguftus. Philofophi- 
cum hoc dictum crebrb recitare fblebat , Fmdentw Rtgnum 

admini- 



3 IS 

adminiftrari , tyrannide autem ampliari. Atque huius di&i quo- - 
que meminit , Maioris efi artis bene imprare , quam amfliare* 
Item & huius , Bonus fafiorfm ombm adh&rebit, eas fafcet,nec 
tm&nt (thai <vt eas defer at ; ita/fc nee has net illas fafcat. Et , Ho- 
neftim effe^vitam <rvnim emit conferuare } cjukm mille f under e hofles. " 
Nee in Italiam profectus eft , vt Imperialem coronam peteret: 
fblitufque eft temper iEfbpi fabulam recitare de vulpe , qua: 
leoni in fpelunca aegrotanti dixerat , ideo fe terreri ab ingreftii) 
quod veftigia omnia ingredientium , non egredientium eftent 
animalium . Ad eumdem modum & (e confiderare , maiores 
fuos ingreftbs quidem faepe magrtiscopijs Italiam , fed male tra- 
£btos domum plerumque redijfte. Quod autem a Pontifice 
fit confirmatus , hi veteres verficuli faris teftantur: 
Bis fexcenti fepuaginta treffc fietere 
Anni , Lufam dwm Rex 6~ Pafafaere. 
Quemadmodum verb Cazfar hie ingenij fui acumine , ant- 
mique virtute ac fortitudine,collapfum Imperium Romanum 
reftituerit,& qua id via perfeeerit , fequetur modo. 



Rr 2 Rvdolphvs 



/ 




V D O L P H v s II. Comes Habfpurgius , Landtgrauius 
Alfotix , & Dominus Argentoratenfis , Francofordia 
profe£his eft Aquifgranum ■ vbi inuncl:us,Diademate 
ferreo coronatus eft . Atque eo quidem contentus,in 
Italiam minime profe&us eft, nee aliquam fane ambiuit pom- 
pam, vt Patriae ac collapfe paene Reipub. confixleret. Principes 
Germanise omnes ipfum inaugurarunt,acpoffeffionum fuarum 
Feudum ab eo libenteracceperunt;nec minus gnauiter aduer- 
ruslmperij hoftes illi fe fubfidio prasbuerunt. Nam Imperium 
haclenus defertum , dum vacabat , miris modis ruptum lania- 
tumque fuit. Comites ac Nobiles Csefarem amplius ferre de- 
fueti , ipfi fuarum pofleilionum Domini & dici & efle male- 
bant : quae quidem res Cadari negotium conficiebat grauiffi- 
mum. Quindecim Comites in Sueuia aduerfus Casfarem con- 
fpirarunt, vt 11 ablatas Imperio vrbes reftituere conaretur , ipfi 
turn inter fe confoederati Csefarem obtruncarent. Multis item 
Principibus non placuit,qui rurfum abfque Caefare efle maluif 
fent. lam vndique ita ftrenue fe Rudolphus defendit , vt in- 
genti victoria potitus fit. Per hunc enim Deus collapfam Ger- 
maniam reftituere voluit. Coegit itaque Comites hos , abftu- 
litque ab ijs quidquid per vim triginta quatuor annorum ipa^j 
tio Imperio detra£him fuerat. Imperabat adeb ftrenue , adeb 
potenter,& diligenter, vtvniuerfae Germanise terrori effet. Pri- 
mb Comitis Badeniis ditionem fibi fubiecit. Deinde aduerfus 
Othacarum Bohemian Regem profe&us eft ; qui cum Bauarise 
Duce non fblum parere recufabat , fed & vacuam heredibus 
Auftriam (quae Imperio nunc ceflerat) occupabat. Bauaria citb 
fubiugata eft: veriim Bohemia: Rexparabat fe ad reddendum. 
Quamobrem in Auftriam armatas copias duxit Rudolphus, 
eamque vi occupauit : obfidione cinxit Viennam vrbem,&in- 
genti pradio pugnatum eft apud Nidersbrugum;in quo cecide- 
runt Bohemorum quatuordecim millia , atque ipfe Othacarus 
Rex ferro confolTus eft. Atque ita demum reda£ta Auftriaeft 
fub ditionem Rudolphi ; & in ea Ducem conftituit Albertum 
filium fuum , a quo iam inde originem ducunt Auftriaci Prin- 
cipes omnes , quemadmodum in fequenti Genealogia oftenfum 
eft. Rudolphus fumma dementia & humanitate vfus eft erga 
V Venceflaum Othacari filium : reliquit enim illi Bohemias Re- 

gnum, 






m 



CXLL 



PRVDENTIA GVBERNANTVR REGIONES, 

Q^VARVM LIMITES TYRANNIDE 

NONNVMQVAM EXTENDVNT.VR. 



i 




Imperium quafi obliteratum integritati refticuit, 
eique praefuit XIX. annis. 

Rr 3 



318 

ghum , 8c filiam ei fuam in matrimonium dedic. Poftea a latro- 
cinijs Germaniam fedulb purgauit ; nullus latronibus locus 
reli&us fuic. Gircitcr fexaginta pradonum arces in Turingia 
iblo acquaint, & rebelles quafcumque vrbes paflim diripuit.To- 
to Imperij fui tempore bellauit , ac crebrius fub dio in campis 
quam in oppidis perno&auit : ratio autem cur id fecerit , fupra 
fatis enarratum efl: . Sed vt aliorum bella patriae erant perni- 
ciofa,fic hums cun&a e republica finiebantur. Ita perpetubin 
caftris fe continebat, vt 6t Cux & aliorum militum veftes fepe 
corpori defecerint. Detriturn nonnumquam induit thoracem, 
feque ita militibus crebrboftentabat,nenuditatis fax illospu- 
deret . Vifus etiam eft in caftris interdum veftes fuas refarcire 
ac reparare , vti alijs exemplo effet , ac doceret , necellitatem 
omnem excludere pudorem . Atque eb res breui dedu&a eft, 
vt milites inedias ac laboris cum Carfare patientes efle coepe- 
rint , donee turbatum & plenum feditionibus ftatum Germa- 
/ niae fub pads leges iterum redeginet. Ex hifce detritis veftibus 
in confuetudinem venit , milites non nifi dirTe&as ac verficolo- 
// res geftare veftes. Neque enim alter alterum pudefacere , fi 
veftes integras atque vnicolores induiftet , volebat . Item tem- 
pore quodam in obfidione > cum penuria cibi milites labora* 
bant, Rudolphus in agrurri rapis confltum fe publice contulkj 
& quibuidam extracts , eas comedit. Quod vt alij vidifTent, 
Casfarem illo fe cibo reficere , & ipfi latrafitem ftomachum ra- 
pis placarunt. Anno millefimo ducentefimo o&uagefimo 
quinto , conuocauit Rudolphus omnes Germanise Principes 
Argentoratum • ibique publica Comitia habita funt: quo tem- 
pore infigne iftic prodigium vifum eft : nam a nautis red leo 
captus , quern Pontifici Martino 1 1 II. donauit Rudolphus, 
quique rugire ac mifere lacrymari non ceftabat; ex quo non- 
nulli abufus in Imperio tollendos colligebant . His temporibus 
Pontifex Legatum Roma in Germaniam mifit, qui ad con- 
cordiam Ecclefiae Herbipoli Concilium habuit , prasfentibus 
Rudolpno , Epifeopis , Abbatibus , Prarulibus , ac laicis Prin- 
cipibus vniuerfis. Rudolphus vnicuique Principi praxepit, vti 
in ciuitate quiiqiie fua Prasfides ftatueret , qui in omnem fa- 
6tionem ac tumultum diligenter animaduerterent , ne quis 
motus in Imperio alicui deintegro exoriretur. Interea verb 

Pfeudo- 



v 



319 

Pfeudofredencus II Cxfar quilpiam exortus eft, qui di&itabat ¥*&' 

ob aduerfam fortunam ideb populo fe fuo fubtraxifle , vt ali-««//. 

quantb tranquillior viueret , mortuumque pro fe alium fuffe- p " "' 

rifle , quern fepeliuiflent ; addens paucos confilij fui confcios 

fuifTe , feque iam triginta quinque annis ceu peregrinum terra •# 

marique errafle, fed nunc voluifle in patriam repedare. Tot fe- 

creta Imperij negotia declarabat^ & multa adferebat , vt multi 

ei fidem adhibuerint,ac praxipue quidem Turingia? Landtgra- 

uius. Qua? verb hinc dementia , & quod malum fubfecutum 

fit, modb dicemus. 

Frederic vs, de quo mihi hicdicendum reftat,a quibufdam Holfiuch, ab 
alijs ver6 Tile Kolup appellatus eft. Infignis hie nebulo atque impoftor fuit. 
; Agebat autem in oppidulo VVetzfl aer. Vulgus , quod animal eft multis capi- 
i tibus horrendum, quodque nouarum rerum & ftudiofum & cupidum eft , ni- 
hil non comprobabat,fufque deque fercbat, quern Principem aut Imperij ad- 
miniftratorcm haberet. Dum iam verfutus ille impoftor negotium egregie fuc- 
cedere fuum animaduertit , rem eo deducit, vt multi Principes oppidaque ad 
fe defecerint, inauguratufque abijs fitveruslmperator. Rumor enim erat, vi- 
rum hunc &c fortem & audacem efle, ac omnino talem, fub cuius alis fe tutos 
fore fperabant. Fama hax ad Rudolphum deuenir , qui fuaid magnanimitate 
vclut rem friuolam ac ridiculam contemnebat. Quare eo omne fuum negotium 
nebulo ifte apud varium &inconftans vulgus breui deduxit, vt incertum pro- 
pe merit, vtrum quifque Carfarem agnofceret , huncne impoftorem , an Ru- 
dolphum fuffragijs legitime electum. Fuere ,qui & Rudolphum ceu illegiti- 
mum Imperatorem afpernabantur. Reperio Epifcopum quemdam ex Bohemia 
etiam in plcno Concilio (aim dicendi veniam poftulaflet, impetraflfetque) di- 
! xiife palam omnibus Latine 3 electionem Rudolphi illegitimam efle, vt qui ex- W 
i commnnicatus ab excommunicatis elcctus eflet , ideoque illi obfequium mi- 
nime preftandum ^ addens & multa alia conuitia , idque Latine. Cui tandem 
, Rudolphusita refpondebat: Siquid^Epifcope, tibitra&andumfit cum Epifco- 
pis ac Religiofis ,tum lingua vtere Latina , fednobifcum age Germanice. Ne- 
que fucatis iftis verbis tuis Pontificem in nos concitabis. Ex his facile Principes 
(quorum plerique rudes ac Latinae linguae ignari erant) intelligebant Epifcopum 
; Caefaris electionem dubiam & incertam aeftimafTe,vixqucmanusabftinebant, 
quin in os illi inuolaflent. Epifcopus admiflac loquendi venias eos admonebat: 
nam facultatem dicendi antea conceflerant. Veritus tamen eft iftic diutius hx- 
rere , ac cum dedecore difceflit. Cum iam Rudolphus animaduerteret rem fe- 
rio agi , vnuraquemque ab fe deficere , iurare alteri inaugurareque indies magis 
i ac magis 3 profectus eft aduerfus Pfeudofredericum VVetzflaer. Litteras enim 
acceperat, nifi matu rarer, fore vttota breui Germania ad impoftorem ilium 
! eflfet defe&ura. Pfeudofredericus hie etiam Rudolpho fignificabat, vti ad fe ve- 

niret, 



320 

niret,feudmriqueiuarum poffeffionum acceptaret. Vt vero iam Rudolphus 
obfidione oppidulum VVetzflaer cinxiiTet , Principes , qui defecerant, eius gra- 
tiam implorabant , tradebantque eiPfeudofredericuminmanus. Turn Rudol- 
phus tormentis ac quasftionibus verum exeo extorfit exfculpfitque , ac faflus 
eft aliquando fe in aula Frederici II. inferuijlTe , atque inde fecreta ilia didicifle. 
Tandem iuffu RudolphiPfeudofredericus cum duobus mis focijs in cinerem 
combufti funt. Et qnoniam Colmaria vrbs impoftorem hunc Caefarem inaugu- 
raflet , ab Rudolpho obfefla eft. Veru$n Carfaris gratiam redemerunt marcarum 
auri quatuor millibus. Non deprehen do alios prarterea defe&ionis & perfidiac 
fax poenas dedhTe. Illo autem anno , quo Herbipoli magna cum folemnitate 
Concilium celebrabatur, Hertmannus Caefaris filius Rhenum traijcere volens 
cum fuis fubmerfus eft. Huic nupta erat Anglorum Regis filia. Cum iam Ru- 
dolphum vt Principem prudentem minime latebat,quam infeliciter cum ma- 
ioribus fuis in Italia a6tum fuiflet , quam potuit ftudiofiftime fibi cauit, nc quo 
modo in Ponrificis indignationem incurreret ; reftituitque Ecclefiae Roman- 
diolam ac Rauennenfem Exarchatum. Qua re moms Pontifex , illi reddidit 
Hetmriar Regnum , quod Imperio per V Velphos detractum fiierat. Turn Vi- 
carium fuum in Italiam mint Rudolphus, vt Hetruriam adminiftraret. Cete- 
rum Welphi fcedus renouantes , Vicarium Ca:faris recipere haudquaquam 
voluerunt. Ade6 vexabant Florentinos & Lucenfes, atque ita pariter refiftebant, 
vt Vicarius redire in Germaniam debuerit. Nam VVelphorum factio erat ma- 
gna, qui Csefarianos Gibelinos venire haud permittebant. Iam ex Hiftorijs fa- 
cile Rudolphus fciebat, in Italia plus detrimenti, quam emolumenti, maiores 
fuos pugnando accepifle : quare decreuit apud Germanos fuos permanere, eof- 
que tueri , ac velut Pater Patriae ab omni iniuria defendere. Reperio hac tem- 
peftate ita Rempublicam Germanorum floruifle , vt tritici heminam viginti 
duobus Argentoratenfium denarijs comparauerint, filiginis vero denarijs fex- 
decim ; item oua quatuordecim denario vno 5 gallinam duobus, halecesocto 
vno,&c. Anno Christi millefimoducentefimononagefimo fecundo,pro- 
fe&ionem pa rabat Rudolphus Francofordiam , vti Imperium au<5toritate Ele- 
ctorum filio fuo Alberto Duci Auftria: traderet. Verum morbo correptus,Ar- 
gentoratum ex itinere reuerfus eft -, Magiftratui ciuibufque valedixit : atque in- 
de Spiram ad fepulchrum fuum profe&us , obijt ynicum virtutis fpecuium, 
sequitatis pacifqueamator conftantifllmus , qui in confilijs ac rebus aggredien- 
dis fufpiciendus,in verbis verus, & in iudicijs aequus fuit. Ab hoc Rvdolpho 
(qui ex progenie Regum Galliac prognatus erat) Duces Auftriae originem hue 
vfque ad laudatiflimum Carfarem Carolvm V. ac Ferdinand VM Re- 
gem Roma*horum eius fratrem , & horum filios Philippvm Hifpaniac , An- 
glian , Gallias, & Neapolis,&c. Regem, ac Maximilianvm Regem Bohe- 
mias ducuntjquemadmodumin hac Genealogia videre licet. 



GENEA- 



321 

GENEALOGIA SEV PROGENIES 
PRINCIPVM AVSTRIjE 

Generis R v d o l p h i II. G&jam > Comitis Hab/pttrgij, 
in nofiram rvfytte atatem , anno m. d. l v i h 

3 n*> 









•S3UUTOJ 




| 3:8 






£ § g £S|3-g: &.S 3 



• O » •"« 

I 





c 




» 


I— 1 




X 


1— < 




£££7 


to 


n 


N> 


c crq 

5"S. 


n 
73 


y 


H 


a 



Rco-S e 3T o !=? !=r 

B&.K h * > 3."I 



■ 



en 



SrspRprtOC'2 c ^ w w b 

WD-dE-3p w ft- 5*3- 3. ET>3 



c £ o 
< i. i 



g g, p o 3 -3 3 R?-g 



5- • r ? t 

~ S* ^ ("J 



D p 
C X 






Ss 




322 

\ d o l p m v s Come* a Naflbu poft obituth Rudolphi Francofordise ab Ele- 
^ doribus Gxfar creatus eft,anno C h r i st i millefimo dueentefimo nonagcfi- 
i mo fecundo. Huic fe oppofuit Albertus Dux Auftriae filius Rudolphi:qui afle- 
1 rebat, Imperium deberc ad demortui Qefaris genus proximum deuolui , prae- 
fertim fi probus quifpiam nee inidoneus etiamnum fuperefTetjquemadmodum patet in 
Caroli Magni , &: Othonis,&c. genere. Eledores contra aiebant 3 Caifarem poffe ex alio 
genere creari maxime , ne fi alterum in confuetudinem veniret , Im pedum foret heredita- 
num. Adolphus autem hie vix memorabile aliquid in hiftorijs fecifle legitur. Inuenio eum 
ab Rege Anglic accepifle centena argenti marcarum millia , ac promififle fe illi aduerfus 
Regem Gallia: praefidio fore cum vniuersa Imperij facultate. Atqui eamob rem ingens na- 
ta eft controuerfia inter Adolphum & Albertum Ducem Auftriae. Albertus enim dicebat 
hinc Germaniae probitatem maximo aftedam dedecore; Adolphus opponebat fe Alberto 
jjrauiter , atque id maximopere ftuduit , vt Albertum ex poffeflione fua pelleret. Praeterei 
& infignes tyrajinos Alfatiae praefides ftatuebat , quae ad Alberti dominium pertinebat. Hi 
fenim Prouinciam earn nimis quam deuaftabant, dilaniabanc atque aggrauabant. Turn Ar 
gentoraterifes, cum optimis quibufque Principibus, aduerfus Adolphum coniurarunt, ob 
tyrannidem ac faeuitiam quam in fuos exercebat. In hac rerum perturbatione Eledores ac- 
cerferunt Albertum : qui vt Moguntiam vehit , legitimo fiiffragio Caefar defignatus eft; & 
Adolphus Imperio motus , velut patriae diffipator reiedus eft. Id verd ita geftum eft anno 
millefimo ducentefimo nonagefimo odauo. Proinde Adolphus cum Regis Angliae argen- 
tum etiamnum haberet, Imperium vi retinere cogitabat , ideoque arjnatis coprjs Contra 
Albertum profedus eft. Eledores alijque Germaniae Ptincipes oiiines Alberto opem ac 
praefidia praeftabant. Turn Albertus Moguntia cum fuoexercitu profedus eft, &t infeftis 
vtrimque fignis pugnatum eft prope V Vormatiam acerrime ; in quo conflidu multi ab 
vtraque parte interiefunt. Adolphus ipfe manu fua fortiter pugnauit : & quamquam ad 
Adolphum vidoria declinare videbatur , eius tamen milites ftigam ceperiint ; aded vt in 
ea ipfe confoffus , ac filius.eiuscaptusfit. Ineapugna plufquam fexaginta Duces s Comi- 
tes , atque alij ceciderunt. Poft hscc vero mox Albertus Legatos fuos Romam ad Pontifi- 
cem Bonifaeium mifit, fignificans ei voluntatem atque eledionem in fe Principum Ele- 
dorum, petens a.b eodem infuper pro more confirmari. Tum*indignabundus Pontifex 
eledionem plane reiecit , fadam earn efle inquiens abfquefuo confenfu., ideoque ratam 
minime habendam , cum vtriufque gladij poteftas penes ipfum eflet. Quod vbi Alberto 
erat nuntiatum , plurimum fane fuit follicitus ; ac ne diceretur vi Imperium poflldere , ele- 
dionem integram Eledoribus reftituit. Hi alium eligere noluerunt : erat enim ob firigula- 
rem probitatem atque hufrianitatem cundis Principibus idmodum gratus. quarc iterum 
anno perpetuo Imperium vacabat. Anno millefimo tricentefimo , cum Iubileus annus 
Roma; celebrabatur , atque hue ingefts hominum multitude confluxerat, primo diePon- 
tifexhabitu Pontificio in publicum proceffit,populumque benedidionc confecrauir. Po- 
ftero autem die populum , vefte indutus Imperatoria , ac Diademate redimitus Imperia- 
li j antegreffus eft , iuffitque ante fe nudum portari gladium . Atque in fuo throno relidens, 
magna vocl^xclamauit : Ecce duo gladijhic. Id autem contigitanno poft Vrbem condi- 
tam bis milfwimo quinquagefimo quarto. Proinde anno fequenti Eledorum defignatio- 
nem , ac Caefarem Albertum confirmauit his legibus , Vti Philippum Regem Galliae pelle- 
ret , atque ipfe Gallici Regni titulum vfurparet. Ad haee Pontifex Gallia: Regem excom 
municauit ; cuius rei caufsa haee erat : Honor cenfufque Pontificis annuus in Gallia dimi- 
nuebantur 5 ex qua re multa grauiaque bella in Italia exoriebantur. Verum inter CxCsl- 
rem &c Regem Galliae omnis facile controuerfia in nuptijs confopita eft. Nam Philippus 
filiam fuam in matrimonium dedit, acnuptiae celebrata; funt honorifice Parifijs. 



323 



CXLIL 

PRiESTAT VIR SINE PECVNIA, 
QVAM PECVNIA SINE VIRO. 




Poftquam Imperium v I. annis male adminiftrafletj 
dominio deiedl:us,in ciuili bello occifus eft. 

SS 2 




I 



324 

L B E R T v s Dux Auftrise filius Rudolphi 1 1. Ca> 
faris , Imperator defignatus eft anno, vt fupra di- 
ximus , poll natum Christvm millefimo du- 
centefimo nonagefimo o&auo : & a Pontifice con* 
firmatus eft anno millefimo tricentefimo primo. Aquifgra- 
ni vnctus coronatufque eft. Dietherus a Naffou frater Adol- 
phi Cacfaris neque ele&us erat , neque poftulatus , fed in 
odium Alberti a Pontifice Archiepifcopus Treuirenfis con- 
ftitutus . Huic fe adiungebat Henricus Archiepifcopus Co- 
lonienfis,qui ad bellum potius , quam ad pacem natus vi- 
debatur , itemque & Gerardus Archiepifcopus Mogunti- 
nenfis , Rudolph us Comes Palatinus ad' Rhenum , ac deni- 
que Dux Bauariae , qui omnes cum Diethero aduerfus Ca> 
farem conlpirabant. Ex qua quidem occafione ingens Chri- 
ftiani fanguinis profufio ac clades fubfecuta eft . Caefar hac 
coniuratione plurimum fbllicitus , improuisb cum ingenti 
hominum multitudine primum in Comitis Palatini pofle£ 
fiones profe&us eft, quas mifere depopulates fibi fubiecit. 
Hinc Moguntinenfem Epifcopum petijt , ac prater ceteras 
clades oppidum Bingium obfedit,idque hoftiliter cepit. Vbi 
iam Epifcopus Moguntinus animaduerteret fc haudqua- 
quam pofte refiftere Casfari , gratiam precatus impetrauit. 
Interim tamen Cadari debuit polliceri, traditurum fe illi op- 
pida caftraque hxc , Lonfteyn , Bingium , Klopp , Erenfels, 
8t Scherpenfteyn , cum quibulHamconditionibus alijs..Dein- 
de aduerfus Epifcopum Treuirenfem ■& Colonienfem Cav- 
iar profe&us eft , atque vtrumque fibi multo fanguine fub- 
iugem reddidit , vt cum fiio magno incommodo Caefaris 
gratiam flagitarint. Ceterum Treuirenfis Epifcopus Aim vi- 
xit , Caefaris aduerfarius permanfit : verum imbecillior e.rat, 
quam vt potuiflet quidpiam in ilium *noliri ; quare & ab om- 
nibus Germanic Principibus odio habitus eft. Albertus gra- 
ues expeditiones in rebelles Bohemos mouit : tandem eos 
Imperio fiibiecit , atque eorum Reginam filio fuo in matri- 
monium dedit : qua occafione factus eft Bohemian Rex , ac 
fine herede aliquo obijt. Anno Christ 1 millefimo tricen- 
tefimo fexto ', Iudan omnes e Gallia pulfi funt. Herbipoli, 

Norim- 






32$ 



CXLIII. 



ELIGENDA EST OPTIMjE WIT JE RATIO: 

HANC CONSVETVDO 

SVAVISSIMAM REDDET, 




Imperij fafces cum x. annis feliciter tenuiflet, 
fcelerata manu mifere interfe&us eft. 

Ss 3 



326 

Norimberga? , ac Rottenburgi Qefar multa Iudaeorum mil- 
lia ob lua indigna flagitia comburi iuflit. Hac item tempe- 
ftate adeb ieuere iuxuria punita eft, vt his, qui in adukerio 
erant deprehenfi , pudenda lint amputata ; itaque grauiter 
caftrati , vt inde vita deceflerint . Rudolph us Dux Sueuiae, 
Alberti Ca^faris frater , prematura morte obijt , atque vnicum 
reliquit hlium nomine Ioarinem. Hie nutriebatur in aula 
. Imperatoris , namque eius patruus erat ac tutor , pofleflio- 
nefque eius paternas adminiftrabat. Cum adolefcens hie de- 
cimum tertium eflet ingrefliis annum , a confiliarijs fuis be 
Principibus inftigatUs eft vt hereditatem paternam a Csefare 
flagitaret, vt earn ipfe poflideret. Quod quidem factum eft; 
fed ei Imperator refpondebat: Tufa &- bona taa , pojfefiiones 
Grfnbditi tm meafidei commifi fant ^ attorn ^vbi tempos pofiula- 
bit, iflomm omnium exabtam ratwnem rpddemus. Id verbado- 
lefcenti minim^placuit. Et cuni alias Ca^ari adequitabat, 
rurfiim poftefliones fuas atque hereditatem poftulabat. Turn 
.Cxfar cuidam ex miniftris fuis pra^cepit,Tertum viridi fron 
de pararet,quod Duci adolefcenti Ioanni impofuit, inquiem 
In hoc teferto adhac fili obletiabhs s <=verum terras- popalof^ ad- 
minifirare etiam fm tempore tibi concedetar. Id autem adole-^ 
fbens in contumeliam fibi factum ratus , fertum dentibus 
mandit atque in frufta corrofit • queftufque grauiter eft apud J 
fups inftigatores , qui earn contumeliam aut vindicaturos fe, 
aut interituros iurabant. Cum iam mane quodam Caviar ex 
Baden Reynueldium iter adornaret,cum eo vna profe&us 
eft Ioannes : cumque Vindoniflfe flumen Rufz traijeerent, 
primb nauim ingreflus Qefar eft ; hunc fubfecutus deinde 
Ioannes cum fuis inftigatoribus", atque ita ante alios traiece- 
runt. Iam verb cum e naui afcendiflent, & ad Rheftum ad- 
uerfb amne equitai ent cum exigua equorum cOpia ( ceteri 
enim ab alia parte fluminis etiamnum redeuntem nauim ex- 
fpe<5tabant) nee quid mali Qefar fufpicaretur,primum Ioan- 
nes equo de(ilijt,ac prehenfb Ca^fariani equi freno, Iam ex- 
periar 3 inquit, nam her edit ate tandem patemafraar ? iam <vl- 
cifcar contameliam olim mihi faflam . His verbis alij , nomi- 
natim autem Vlricus a Blam ac Rudolphus a Wart fuos 

eduxere 




32? 

eduxere enfes : alter Caefarem confodit , taputque ferro fecat 
alter ; adeb vc equo decidens, in finu cuiufdam meretricis , quas 
aulam fequebatur , eo in loco vbi poftea altare fummuni mo- 
nafterij Conincfeldij exftruclum eft , exfpirarit : qua de caufsa 
coeriobium iftud ita eft appellatum. Ca^fariani ab altera parte 
fluniinis indignam hanc ca^dem , parricidiumque ihtelligentes, 
propere cum Leopoldo Caefaris filio Baden reuerfi font, rie quid 
etiam hie mali pateretur. Caefaris corpus Spiras ve&um , in 
Imperialibus fepulturis conditum eft . Ioannes Abfolutione 
Pontificis in Auguftini Ordinis coenobio in Italia vitam dein- 
ceps tranfegit fuam. Alberti Caefaris liberi pofleffiones eius oc- 
cupabant : percuflbres verb grauibus bellis pofleflionibus fuis 
pulfi , tandem etiam fiint interemptL 



HenricvS 




Gibelini 



euricvs VIL Comes "Lucemburgenfis , Princeps ob fapientiam cum 
| fumma grauirate coniundam clariflimus , poll Alberci obicum legitimo 
Eledorum furfragio Caefar defignacus eft , anno C H R i s t i millefimo 
cricenrefimo odauo . Hie ad fe accerfiuir Leopoldum Ducem Sueuiaz, 
ac Caslaris Alberci filium , &: Rudol-phum Comitem Palatirium , cum niulcis Princi- 
pibus alijs , feque ingenti cum exercicu parauit , vc in Icaliam pcoficifcerecur •, ac Diade- 
mate Imperiali infignirecur . Cum vero ex Alpibus Icaliam primo afpicie'bac , fublatis 
in caelum manibus gemebundus Deum precatus eft , vc ne fibi perniciofiflimae ilia: 
Icalicae fadiones VVelphorum ac Gibelinorurtt perinde exicio fucurae eflenc , acque 
olim fuis fuere maioribus . Sed in' id quod vericus erac , incidic : nani fedirionibus 
plena erant omnia. Porro duae illse parces nomina mucaranc fiia : appellabancur enirn 
cjibehm m0c j Columnenfes atque Vrfinir Columnenfes eciam nunc hodie pro Caefare fen- 
lumnen- tiunt , Vrfini aucem pro Poncifice. In icinere mulcas ciuitates 3 qusc ei refiftebant , fer- 
fes & ro flammaque domuit. Vt iam ab vrbe Roma haud longe abefler , Romaniipfiobuiam 
inVrfi- arm i s expedici ad ponterri Miluium proceflerunt. Pons hie fupra Tiberim proiedus 
nos mu- erac , modd aucem defradus eft , vc nifi fragmenra quxdarn fuperfinc. Hie in cohfli&u 
tatu quodam mulcos fudic Romanos . Rex Neapolicanus ab Romanis ftabac . Poll: ilium 
conflict-urn , Henricus cum fuis vi Romam ingreflus eft ; vbi a Cardinalibus ad hoc a 
Poncifice feledis , Diademace eft infignitus. Nam ea tempeftace Poncifices , ob fadio- 
onu y- nes perrurbacionefque paene infinicas , Poncificiam Sedem ab vrbe Roma Auinionem 
mnwncm Gallic oppidum tranftuleranr. Incerea dum biennio in Italia agebac , ipfius exercitus 
tranjla- alcer in Germania relidus aduerfus rebellem Comicem VVirtenbergenlem edudus iflr, 
cui multa caftra oppidaque decraxerunc. Henricus hie vir fane erac iuftus , giatufque 
omnibus , Chriftianae fidei defenfor infignis , confilijs prouidus, animo hilaris, ac pro- 
borum Sacerdocum tutor optim us. Nullas hicamabat fadiones auc coniurationes , fed 
modis omnibus id operam dedic , quo Columnenfium acque Vrfinorum fadionet] 
tolleret ac pacaret , vc Ecclefia femel ad concordiam redire poflec : quod re ipfa caS 
dem efFecit, quamlibet non diu admodum durauerit ; quod hercle dolendum eft ma- 
' xime. Poft hanc conciliatam pacem duo edida promulgauit. Prius ad eos fpedabat> 
qui -in fuam Maieftacem commiccerenc : pofterius aucem ad eos , qui Imperio rebelles 
deprehenderencur. Haze edida Roma veluc mundi capuc accepic , fubferipfit ac confir- 
mauic. Verba aucem confirmacionis Tunc haze : Ego Roma, ceterarum Regina potentifi- 
ma Principi robur ac facultatem addo & conjirmo , ciuitates ac nationes Mi fubijcio: 
• Nobi/itas meam gloriam honor em^ tutabitur. Poftea Brixienfes fibi fubiuges reddidit, 
icemque Longobardos , Pifanos , Papienfes, Taurinenfes , Aftenfes , Veronenfes , Pla- 
centinos , Senenfes , Ianuenfes , Florencinos , cum populis adhuc quibufdam Iraliae alijs, 
qui rebelles ei exfticerant. Anno Christi millefimo cricentefimo decimo tercio, 
cum Caefar Pills Copias colligebac , quibus aduerfus Robercum Apulix Regem e/Tet 
profedurus, ilium Monachus quidam Prazdicacorij Ordinis a VVelphis fubornacus ve- 
neno perdidic , quod Euchariftiae illicum ei dederac. Csefar'vero vc venenum fencic,fi- 
nico Sacroica clam Monachum allocucus eft: Calicem z>iu , mi Domine , in mortent 
mihi fubminijlrajli ; quare him te ocyhs confer., ne a, miniflris ac famulis meis compre~ 
henfm truculent a morte interficiarls. Rejipifce , ac peccati tut veniam a Deo precare 
Non enim vult Bens mortem peccatoris , fed vt conuertatur (jr viuat. Hie finis eft 
opcimi ac forciffimi huius Principis. 



329 



CXLIIIL 



CALICEM WTJE DEDISTl MIHI 

I N M OR T E M. 



< 




Quinto Imperij anno venenata Euchariftia? 
hoftia fublatus eft. 

'. Tt • 




330 
JL^to^REDERICVS III. COgtlODientO PVLCHER, DuX 

Auftriae,filius Alberti Casfaris , ac Ludouicus V. Ba- 
uaria? Dux fimul Francofordia? Carfares defignati funr 
anno C H R I s T I millefimo tncentefimo decimo ter- 
tio. Ludouicus ele£r,us eft a Moguntino & Treuirenfi Epifco- 
pis , Bohemian Rege , & Marchione Brandenburgenfi . Contra 
nunc autem eodem die delegerunt Fredericum Colonienfis 
Epifcopus , Palatinus , & Saxonia? Dux. Ludouicus Aquifgrani, 
Fredericus Bonnaj Imperij infignia accepit. Controuerfia hax 
in eligendo, ingentis belli ciuilis bcpafionem peperit in Germa- 
nia. Fredericus fautores habuit Pontificem Clementem V. qui 
ipfum vt Csefarem legitimum confirmauit , Philippum Gallic, 
Carolum Hungarian Reges , Leopoldum Ducem Sueuiae , Al- 
bertum Ducem Auftria? Gaefaris fratrem , ac Rudolphum Co- 
mitem Palatinum. ItemSueuos omnes, Argentoratenfes,Ba- 
fileenfes, Vlmenfes, & alias multas vrbes. Fredericum yeroTe- 
cuti funt Ioanhes Bohemian Rex & Norinbergici caftri Gomes, 
& Principes plerique alij. Anno millefimo triceritefimo decir 
mo quinto , collatis {ignis pugnatum eft inter eos ad Neccha- 
rem fluuium,& multa vtrimque hominum miilia inpradioo< 
cubuerunt. Ludouicus fatis timebat , quod erat imbecillior; tj 
men rurfum arma parabat , eorum prafidijsquiilliadJisereban 
obfidebatque caftrum VVisbadenfe ac Scherpenfteyn coqtra 
Fredericum. Verum animaduertens nihil fe poileenicere^hinc 
rurfum difcefllt . Anno millefimo tricentefimo vicefimo pr£ 
mo, poft multa bella,Ele£t.ores Impenum vni Frederico addi- 
xerunt ; qui cum fratre fuo Leopoldo ingentem rfiilitum con- 
fcripfit manum, profe&ufque in Bauariam contraXudouicum, 
cun£ta*ferro flammaque deuaftauic . Ceterum Ludouicus fefe 
in locis probe munitis continuit. Interea Columnenfium arque 
Vrfinorum fa&io rurfum exorta eft , &C vtrimque fe funditus 
exftirparunt. Columnenfes Ludouico fauebant in odium Pon- 
tiflcis , perfequebanturque vel ad necem vfque quidquid Pon- 
tifici adhasrebat . Turn Frederici opem Pontifex implorabat, 
promittens illi fratrem fuum Henricum Archiepifcopum efFe- 
cl:urum fe Moguntinum. Mifit itaque Casfar cum di&o Hen- 
rico in Italiam virorum quinquaginta miilia. Sed nihil hax po- 

tuerunt 



331 



CXLV. 

Q.VOD PVDEAT PALAM, 
CLAM NE FACITO. 




Imperij anno x. Regno priuatur 5 leptimodeindc 

anno moritur. 

Tt 7. 



■ J 






332 

tuerunt ad tarn ingenteril ac quOtidianam contentionem & tu- 
multum. Turn Pontifex Ludouicum excommunicabat , Cru- 
cemque vbiuis terrarum aduerfus Ludouicurn pradicari iube- 
bat; atque indulgentias omnium peccatorum plene concede- 
bat his, qui contra Ludouicum & complices eius in Italia pro- 
ficifci veluci aduerfus hasreticum & infignem Ecclefiae perfecu- 
torem vellent. Mox vndique ex omnibus parne Prouincijs ma 
gna hominum multitudoin Italiamconfluxit,qui omnesCru- 
ce erant notati , adeb vt equitum numerus fuerit circiter vigin- 
ti millia. Complures nobiles gratis aduerfus Ludouicum pro 
fecti pugnarunt. Atqui verb quantum hie Cruoris 'fuiiim fit. 
facile apudfe quifque perpenderit. Longufn fane foret enu 
merare erudelitatem ac feuitiam , qua? hac tempeftate in Italia 
contigit. Vix vlla fuit ciuitas , in qua non hx partes fefe pro- 
pemodum radicitus exftirparunt. Pr&terea hie ita in alterum 
alter enfes fuos acuit, vt neuter alteri cedere voluerit. Frederi- 
cus reuocabat fratrein fuum Henricum in Germariiam , mit* 
tebatque oratores fuos ad Pontificeni Auinioneni , excufans fc 
quantum potuit , atque ingentem vndecumque conferipfit exl 
ercitum , quern contra Ludouicum exluxitj^duerfusquemitenr 
Ludouicus multis copijs inftru£hisprofe£Uis eft. Fredericus 
equitum habebat viginti millia , Hungarorum quadragifi ta milf 
lia , Auftriacorum item quadraginta millia. Frater eius Leopol- 
dus ex Sueuia adducebat o£tingentos equitescumingentimtil- 
titudine Sueuorum , Francorum , atque Heluetiorum *qui dm- 
nes erant pedites ; fed cunctatus eft,vtamnemtraijcerenonpo- 
tuerit. Ludouicus viribus ac potentia Frederico! haudquaquam 
par,prasfidio Regis Bohemian & fibi adh Premium bellum ad- 
uerfus Fredericum aggrefius eft. Pugnatum eft a mane vfque 
vefpererri \ vt hominum ceciderint fupra quadraginta millia. 
Ludouicus victoria potitus eft , Auftriacos atque Hungaros 
iummis viribus in fugam egit. Atqui verb vbi vidit Leopold us 
opem ferre fe non poffe fratri^tanta animi indignatione ac fu- 
rore percitus eft, quod fe ipfum interfeciflet,nifi fui ipfumco- 
hibuiflent ; qui & confuluerunt vt recederet , nee fiia fponte 
fe in periculum deijeeret. Cum iam Fredericus turbatisfuis co- 
pijs auxilio effe non poterat , & ipfe fugam petijt ; in qua ca- 

ptus, 



. 



333 
pais , ad Burgrauium Norinbergenfem perducfcus eft , 6c ab 
hoc deinde ad Ludouicum mifliis ijs legibus , ne ipfum occide- 
rec. Ludouicus confeftim abduxit eum in caftrum Trifzneck. 
A6tum autem id ita eft anno millefimo trieentefimo vicefimo 
tertio. Ad Leopold um Magus quifpiam venit,qui ei polliceba- 
tur fe fpatio vnius hora? dictum Fredericum fuis ambus libe- 
raturum , atque in Auftriam incolumem reftituturum . Leo* 
poldus fidem verbis adhibens , datiirum fe viciffim polliceba- 
, tur quidquid opraret , fi quod promififfet , perflcere potuerit. 
Hie vterque in circulum ingrefli funt. Node Magus fpiritum 
quern coniurauerat,iuffit,vt ad Cxfarem fe fumptoignoti cu* 
iufdam vuku conferret ; fecitque vt erat iuflus. Itaque no£hi 
I ad captum Fredericum fpiritus acceffit , inquiens : Hue ad te 
! frater tuus me mifit, vt te liberarem,quare hunc propere con- 
(cende equum . Turn quaefijt Fredericus quifnam eflet. Ne hoc 
(inquit fpiritus) percontare; fed fi te liberatum velis, hunc , in* 
quam , feftinanter confeende equum. Turn Caviar mali quid-* 
piam metuens,Deum pie precatus eft 5 adeoque extemplo fpi- 
ritus ille euanuit. Poftea Leopoldus ita Ludouicum ferro ac 
flamma infeftauit, vt Fredericum dimittere debuerit hac lege* 
vt Imperio cederet. Quapropter Fredericus numquam dein* 
ceps Imperiale nomen vfurpauit. 



Tt 3 Lvdo- 




334 

vdovicvsV. Dux Bauaria? adminiftrationem Im- 
perij,cum ob earn decennio pugnauerat , folus ade- 
ptus eft anno Christi millefimo tricentefimo vi* 
cefimo tertio. Cum iam Pontifex vi&oriam Ludoui- 
ci accepifTet , cenfuris Pontificijs animaduertit fuorum iudicio 
in Caefarem Ludouicum, iubens interim vt fpatio trium men- 
ilum Imperio decederet , ele&ionemque Principibus in manus 
reftitueret , eb quod haereticus eflet , hoc eft , Ecclefia? rebellis 
exftitifTet , quod Imperiali etiam au&oritate adeoque ipfo Im- 
perio vfus fuiflet , nee illud ab fua San&itate accepifTet , aut 
confirmatus in eo fuiflet: atque adeo necdumanathemateerat 
abfblutus , habebatque commercium cum Ecclefiae aduerfarijs, 
omni fe dedens perfecutioni . Quare adhax Pontifex omnes 
depofuit Ecclefiafticos , qui Ludouicum re aut cOnfilijs iuue- 
rant. Citabat item Ludouicum ad fe Auinionem in Galliam. 
Ludouicus a Pontifice appellabat ad Concilium generale , fi 
quando Romas in Diui Petri Sede refideret . Turn Pontifex il- 
ium Satanae omnino tradebat , barathroque cum ijs omnibus, 
qui id ei faggeffiffent,adiudicabat. Ludouicus appellare mihi- 
me ceflabat. Hac tempeftate occeptum eft difputare ac dubi- 
tare de facultate Pontificis. Hac de re confule Marfilium Pa* 
tauinum . Ludouicus Comitia coegit Francofordia?, vt hie dc 
pace publica ac patriae tranquillitate tractaretur. Hue conue- 
nere Principes Germanic omnes , quibus gratum ac familiarem 
fe prasbuit; adeo, vt qui antea infenfiilimi fuerant hoftes,mor- 
temque eius iurarant , modb id contra iuramento afleruerint, 
morituros fe potius , ni opem illi quocumque tempore & loco 
prasftarent. Reynoldum Geldria? Comitem , cuius fbrorem Fre- 
Gddri* dericus in vxorem duxerat , Ducem fecit , atque ex Comitatu 
tm fit Geldnas Ducatum. Cum titulo ac nomine Ducatus, etiam tr- 
mams. tu j urn Comitatus Zutphania? retinuit , qui ad Geldria? Duca- 
tum etiam pertinebat. Ad hunc modum cum multis Princi- 
pibus alijs egit,vt eorum fibi fauorem conciliaret. Id verb ita 
a&um eft anno millefimo tricentefimo vicefimo fexto. Vbiiam 
Ludouicus aliquanto fieri coepit potentior, atque in Italia etiam 
multos haberet fautores , nonnihil Pontifex timuit , ciuitates 
fuas milite muniuitjnec dubitauit , quin Ludouicus etiam Ita- 
lian! 



33$ 



CXLVL 



HVIVSMODI COMPARAND^ SVNT OPES, 
QVJE SIMVL CVM NAVFRAGO ENATENT. 




Cum Frederico Imperij collegax. folus xvm. rerum potituseftj 
deinde y I. anathematizatus priuate vixk. 



336 

Ham inuiferet. Nam ftatini miflis Comitijs Ludouicus parauit 
fe cum ingenti militum manu in Italiam, vbi Romam magnis 
Columnenfium atque Vrfinorum fa&ionibus concufTam of- 
fendit; ac Columnenfes qui pro eo fentiebant,fuperiores erant, 
mirumque in modum infequebantur Vrfinos , qui pro Ponti- 
fice fentiebant » Ludouicus vi Romam ingrefTus , Cardinalem 
quemdam Columnenfem Pontificem fecit, quern Nicolaum V. 
appellauit . Hie creabat Epifeopos ac Cardinales , coronabat- 
•que Ludouicum cum fua coniuge. Biennio autem pbft erro- 
rem fuum agnouit Ludouicus ; ideoque Romam iterum pro- 
fe&us , Pontificem ftium abduxit Pifas. Hie eum deferuit, in- 
quiens haud legitimum eum efle Pontificem. Turn Pifarum 
Dux Vrfinus ipfum ad Pontificem Auinionem mifit , qui eum 
perpetuo carcere macerauit. Anno millefimo tricentefimo tri- 
gefimo quinto, Pontifex creatus eft Benedi&us XII. a quoab- 
fblutionem Caefar flagitauit. Pontifex refpondebat, velle fe vi- 
dere amputatum ramum , & qui ita ab arbore eflet praefe&us, 
iterura implantari : addens etiam , oble&ari fe cum Germania 
ac Frederico , quern mundi ramum appellabat nobilem . Rex 
Gallia? atque item Apulia?. Rex oratores fiios ad Pontificem le- 
garunt,eumobfecrantes,ne Ecclefiae adueriarijs fauere vellet. 
Interrogabat contra Pontifex, num Imperatorem vellent. Re 
fpondebant , nihil fe aduerfus Imperium loqui , fed dumtaxat 
aduerfus eum qui illud poffidet , quique Ecclefia? eft aduerfa- 
rius . Atque ita quidem Legati Ludouici fine abfolutione re- 
dire debuerunt. Turn omnes Imperij Epifeopi ad impetran- 
dam Caefari abfblutionem ad Pontificem varios miferunt , & 
quidem fruftra : impetrare enim non potuerunt . Cxfav Gallo- 
rum Regem obfecrauit,ne in hac re illi vellet efTe impedimen- 
ts ;ac perpetuum foedus cum ipfo inijt. Verum Pontifex in fua 
manfit fententia , nee Csefarem abfbluere voluit. Turn Ludoui- 
cus Comitia Francofordiae iterum habuit , vbi Mandatum au- 
reum confecit & publicauit , proclamarique curauit per vni- 
uerfum Imperium aduerfus Pontificis execrationem. Hinccon- 
cionatores omnes, qui contra Pontificis aduerfus ilium excom- 
municationem proclamabant , grauiter infecutus eft ; adeo vt 
Sacerdotcs ac Monachi omnes per totum *fuum Imperium fue- 

rint 












537 
rlnt pulfl, atque hue illucque profligati : qua: res poftea non fi- 
ne infigni clade fine Deinde moritur Pontifex : fuccedit Cle- 
mens VI. qui execrationem aduerfus Casfarem confirmabac, 
praxipiebatque Ele&oribus , vti alium eligerent Imperatorem, 
Ludouicum autem fub poena extreme eondemnationis depo* 
nerenc : quod fi recurrent, ipfe fuo arbitrio alium fe defignatu- 
rum figniheabat , ne quid Ecclefia detrimenti pateretur . Ar* 
chiepifcopus Moguntinus territos conuoeat Ele£i:oreS;huic illi 
parent , veniunt, vnoque ore Carolum Regis Bohemia? filium 
Csefarem defignant ; & Bonna? infignia Imperialia accipit. No- 
ua hax electio Ludouico nuntiabatur ; verum haudquaquam 
credere potuit, donee res ipfa comprobaflet. 






Vv Carolvs 



J 




338 

ARQLVS Hit. Rex Bohemia: anno C H r i s t i mil- 
lefimo tricentefimo quadragefimo primo Ca:far ele- 
£t.us eft ; fed & alij ea tempeftate fiint defignati , non 
autem omnium Ele&orum ftiffragijs , nee ad Impe- 
rium peruenerunt. Roma: erat qui fe Ti. Auguftum nomina- 
bat , fignificabatque per litteras Pontifici , nifi eo anno Sedem 
fuam Auinione Romam transferre vellet , turn fe alium crea- 
turum Pontificem . Vocabat Ludouicum & Carolum , vc co- 
ram fe in iudicio comparerent , & cauflam fuam ipfius arbitrio 
committerent . Similem ftultitiam crebro exercuit , donee mi- 
fer Auguftus Regno pulfus fit. Anno millefimo tricentefimo 
quadragefimo feptimo vbi Ludouicus obijflet, ex Bohemia cum 
ingentibus copijs Ratifponam venit Carolus : turn primum Im- 
perator agnitus eft ; inde & a Norinbergenfibus receptus eft. 
Hie Principesac ciuitates fblabatur , promittebatque publicam 
fe abfblutionem Roma relaturum ijs qui anathemati,dumLu-| 
douico adhaefifient , erant obnoxij. In Italiam igitur profectus, 
diu in itinere cun£fcatus eft , vt Italia? perturbationes omnesi 
componeret. Tandem anno millefimo tricentefimo quinqua- 
gefimo quinto Romam venit , vbi a duobus Cardinalibus , ad 
hoc a Pontifice defignatis , coronatus eft. Mox in gratiamPoijr 
tificis Columnenfes omnes vrbe expulit, atque Vrfinos in earn 
reftituit. In itinere, dum in Germaniam rediret,Longobardos 
fibi fubiecit ; & quos aduerfus Ecclefiam quidquam molitos 
cognouiflet,eos omnes tradidit Pontifici. In Germaniam verb 
reuerfus, Comitia Moguntias habuit : quo Principes omnes con- 
uenere. Item & Legatus Pontificius his aderat , cum Principi-I 
bus aliquot Gallic. Hie publicata eft abfblutio ilia , cuius for- 
ma hax eft : Cum midti contra procejfm Pontificis h&retico Ludo- 
nico Bauaro adh&rentes grauibm peccatis fe obnoxios feccrint , (S» 
modo ad Pcclefu cvnitatem rcdire enpiant ; mandamus , abfolni- 
mufefe omnes qui pec cat urn [mm agnouerint , inraucrintfe fe fidem 
Chrijiianam integre deinceps feruaturos 3 nee njmquam adh&fnros 
h&retico cuiyium, ant qui ab Ecclefia Bomana defciuerit . fam qui 
cert o ere diderint , penes C afar em non effe Pontificem ant creare aut 
deponere, earn h&refin per pet no effe damnatam: &> qui addixerinty nul- 
lum ft deinceps Imperatorem accept ur os y mfi quern Pontifex appro- 

bauerit 



339 



GXLVIL 



POSSIM QVIDEM COPIAS IN TVRCAM EDVCERE- 

VERVM QVAMNON CITRA CHRISTIANI 

SANGVINIS EFFVSIONEM, SATIS EX AVORVM 

HISTORIIS INTELLIGO. 




Poftquam Imperium adminiftraflet annis xxxviil 
vitam cum moite mutauit. 

VV2 



340 

b merit <cr eonfirmauerit . FrMerea qui Ludouiei liber is fauorem 
nullum exhibuerint s donee ad Eccleftam fuerint reuerfi. ftempoftre- 
mo cjpti Qvtroio in omnibus obfequium praffiterint . Qui. autem eon- 
tru hM reeufauerint , uut non it ft femint , in eamdem illi reeajuri 
funt exeommunicationem . In his Comitijs Carolus Bullam au- 
ream cbnfcripfit , in qua Caerimonia? Romanoriim Regum 
creandorum continentur & confirmantur. Ad haec leges qua£ 
dam pro falute Reipublica? tulit,qua2 etiamnum hodie Caroli- 
nx appellantur. Hac tempeftate tumukus item in Anglia ex- 
ortus eft. Nam Rex Pontifici aduerfanus efFeclus, Ecclefiafti- 
cos omnes Regno fuo eiecit. Hi numero fuerunc fexies mille, 
ac per vniuerfam Galliam atque Hifpaniam prof$£j:i funt ; quo- 
rum Princeps Archipresbyterum fefe appellabat . Cumque in- 
dies magis ac magis adelS augmentarentur , vt cunctkpaflim 
deuaftareht, Prineipes laid ingeritem hominum mukitudinem 
hos contra mifere. Quod vt mtellexerunt,inGermaniam fefe 
contulerunt. Hie in Alfatia atque, Argentorati incredibilem 
feuitiam , ca^dibus , rapinis , incendijfque exercuerunt . Turn fe 
Carolus cum multis copijs parauit , vt perniciofarn hanc mul- 
titudinem armis compefceret : fed Presbyterini fugam cepere, 
&: vno die tantum itineris confecere , vt eos Carolus haud fa- 
cile praeuertere potuiffet . Turn Presbyterini hi fefe diuiferunt, 
ac mirum in modum vitro fe caftigarunt , ad veniam peccato- 
rum fuorum eonfequendam . In compitis fefe virgis flagella- 
bant , cruces veftibus annexas habebant , in oppidis modefte 
Procefliones cum alijs fequebantur , obuelata habebanr capita 
ad ocuios vfque , femperque humi proftrati iacebant . Flagra 
eorum ex tribus Conftabant funibus,atique in vnoquoque, tres 
erant nodi , & horum quiique fuam habebat crucem : his fefe 
flagellabant,dorfaque & humeros fiios ad cruorem ^que vul- 
nerabant. In templis veftes fuas deponebant , fupparoque lin- 
teo ventri obdu&o in coemeteria exibant , atque hie fe humi 
profternebant : non autem in genua , vt nos , fed perinde at- 
que lignum in terram proie£him ; extendebantquebrachiafua, 
peccata grauiter deplorantes, Poftea ex his vnus furgebat , at- 
que vnumquemque virgis flagellabat,inquiens , Deus tua tjbi 
peccata ignofeat , forge. Deinde iftinc online difeedebant ; at- 
que 



141 

que eorum duo pracinebant , alij autem fuccinebant. Cum- 
que in eorum canru alicubi paffionis Chrifti mentio fiebac, 
turn inter eos tantus vlulatus auditus eft, vt qui aderant , ab 
ijs prorfus diicedere debuerint. Nee pecuniam , nee eleemo- 
fynam accipiebant , fed inuitati cum ciuibus prandebant. 
Raro loquebantur , & apud mulieres numquam. Non am- 
plius quam no&e vna in oppidis perno&abant. Quifque fla- 
grum fuum in latere habebat. Poftremb Auinionem ad Pon- 
tificem profecli font , vt ipfi poenitentiam fuam indicarent. 
Sed eos excommunicauit omnes ; edi&umque promulga- 
tum eft,ne quis illis,dum eflent excommunicato, autopem 
aut holpitia prceberet. Atque ita quidem fe&a hax damnata 
incerijt. Do&is autem appellati funt Acephali , vulgb Fla- 
gellatores. Anno millefimo tricentefimo feptuagefimo Ca- 
rolus filium fuum Wenceflaum iuxta fe Regem Romano- 
rum fecit. Hie vnicuique Ele£torum pro ele&ione promific 
aureorum centena millia . Emit item filio fuo Sigifinundo 
Marchionatum Brandenburgenfem. 



Vv 3 VVence- 




^#«ACAW 



342 

gENCESLAVS Rex Bohemias imperauit cum pa 
tre Carolo annis o£k>; fed anno C H R 1 s T 1 miliefi- 
; mo tricentefimo feptuagefimo oclauo , poft mor- 
'tem patris , Imperium fblus adeptus eft. Hac tem- 
peftate incredibile di&u quam male Romas a&um fit. Ci* 
ues plane Pontificem Italum requirebant , Sedemque Pon- 
tificiam occuparet Romas. Cuius rei gratia Conclaue fan- 
Oi Petri prasparatum eft , militefque in Vaticanum funt edu- 
cli , ne quis tumultus ele&ionem forfan impediret . Cum 
iam fuffragia colligerentur , controuerfia fubitb aliqua ex- 
orta eft . Nam ex Vrfinis aut VVelphis quifpiam Pontifica- 
turn maximopere afte&abat. Verum ele&us eft Epifcopus 
Neapolitanus , di&ufque Vrbanus VI. qui Sedem diui Pe- 
tri iterum Romas ftatuit. Is Gallicum Pontificem Clemen- 
tern VII. qui Auinione fe continebat , excommunicauit; 
contraque Clemens in Vrbanum cenfuns fasuijt. Durauit 
hoc fchifma annos nouem 8c triginra ; 8c tarn diu duo fern- 
. per fuerunt Pontifices + alter Romas , alterque Auinione. 
Vt autem VVenceflaus dubitabat , vtrum pro Pontifice, 
Domino ac Patre fuo,coleret ac veneraretur (vterqueenim 
eius amicitiam asque ambiebat ) felegit fibi Vrbanum V L 
ac Clementem in Gallia reiecit. Id verb ita molefte hie tu- 
lit , vt Casfaris Legatos comprehenfbs magnis cruciatibus 
interfecerit. Turn primum VVenceflaus vere fe Vrbano 
adiungebat , qui ipfiim Romam ad coronationem accerfi- 
bat . Porrb VVenceflaus refpondebat , fibi id quidem pla- 
cere , fed per fumptus minime licere ; neque enim velle fe 
ita ruftice in Italiam venire , ne quam iniuriam faceret Im- 
perio. Quapropter Pontificem orabat , vt femel cenfum 
fimm Ecclefiafticum in vniuerfb Imperio recipere liceret. 
Quod vt impetrauit , tantum quidem pecuniae cenfus ifte 
actulit , vt rumor Romas fuerit , ipfiim adeb potenter ven- 
turum , vt Imperator vmquam alias. Plurima in eius ad- 
uentum apparabantur , cun£ta empta Romam perfereban- 
tur. Tandem verb haudquaquam venit, fefellitque hac in 
re Pontificem : quod maxima poftea peperit diflidia. Anno 
millefimo tricentefimo nonagefimo tertio , VVenceflaus fra- 

tres 



343 



CXLVIII. 



MOROSOPHI MORIS OMNIBVS 
PRiECELLVNT. 




Ob tyrannidem ignauiamque xxn. Imperij anrio folio deie&usi 
morbo comitiali taftus obijt setatis L v 1 1. 



344 

tres Germ'anici Ordinis , cahdidis ihdutos pallijs nigra cru- 
ce notatis , Bohemia expulit ; atque nulli eos rei vtiles efle 
dixit 5 abftulitque his omnia fua bona ac poffemones. Quin- 
to anno pbft , fine voluntate atque au&oritate Pontificis &c 
Ele£torum , Galeatium Vicecomitem Mediolanenfem Du- 
cem fecit. Coepit item plurimum fkuire in Ecclefiafticos. 
Academiam Pragenfem numquam fatis laudatam funditus 
exftirpauit. Do£tores plerofque intere'mit , plerofque Re- 
gno exegit . lam verb vbi Pontifex Indulgentias publicauit, 
Fraga: in Bohemia exortus eft Ioannes Hus . Hie horrenda 
in Pontificem fcripta edidit ; ideoque ingens in Bohemia ca- 
lamitas inter Sacerdotes ac Monachos nata eft. Mox adha> 
rentes fibi complures natlus eft , vt vniuerfam Bohemiam 
a Pontifice deficere fecerit. Hoc venerium cum latius fefe 
diffundebat, etiam Gennania eo infe&a efle ccepit. Vrbs 
Herbipolis confeftim ab Epifcopo fuo defciuit ; ipfiim oppi- 
do cum omnibus fuis adhserentibus expulerunt , ac VVen- 
ceflao adhaeferunt. Verum hie vir erat infignis fbcordia?, 
qui in periculo fuos deferebat ; adeb vt Epifcopus cum in- 
genti exercitu vrbem obfederit. Ciues egrefllcum Epifco- 
po pugnarunt ; verum fuccubuerunt , & in tonfli&u illo 
muki interierunt , reliqui in vrbem redire cogebantur. At- 
que ita quidem Epifcopus in priftinam fedem ac dignitatem 
redijt. At cun£ta iftius viri do&rina ita iil Germania muta- 
bantur, qubd Ecclefiafticos laici iam flocci fecerint, nee quid- 
quam curauerint. Vbique perturbatio circa fidem ; nee mi- 
nor in ciuili admin iftratione , vt nufquam a pradonibus ter- 
ra marique tutus quifquam efle potuerit. Prseterea is erat 
Ca^far 3 qui fine certo ordine cuncla adminiftrabat ; quique 
Imperium (excepto quod ad exaclionem aut pecuniam per- 
tineret) nihil penitus curabat. Sacerdos quidam Hufficus 
in concione publica ita ad populum inquit: Fmtres charifti- 
mi , tametfi ftolidum ac focordem Regem habeamm s fe tamen 
eum cum altfs confer amm 3 ac rem exafiius perpendamm , non 
alms opt an pot cH 'nobis accommodatior . Qidetm efi } benwolus 
ac propenfm nobis ^t hinc certifimm y dum rvimt , njclpro ar- 
bitvio nofiro pojfe nos rv'mere. Aec[mm igitur eft wt pro ipfo 



345 
Deum fricemm , %t& Mi evitam domt dittfnmami mitts focordia 
nobis f elicit at i acbono efi. Quod vbi Wenceflao nuntiabatur, 
non aegre tulit , efFe&ufque e tepido eft plane frigidus ; vt hinc 
magis aduerfus Ecclefiafticos fuccenfus > tantara in diripiendo 
rabiem exercuerit , quod a fratre fuo Sigifmundo tandem ca- 
ptus fit , qui ilium afleruandum dabat Alberto Duci Auftria^ 
Ceterum vbi eum hie Vienna? non fat diligenter obferuabat, 
fuga elapfus ad Imperium redijt. Turn iuflii Pontificis congre-* 
gati funt Ele&ores , ac Rupertum Comitem Palatinum Ca^fa* 
rem deflgnarunt. . 



Xx RvperTvS 




vpertvs Comes Palatinus Rheni , pod depofitum 
Imperio Wencellaum , anno C H R I s T i millefimo 
quadringentefimo , ab Ele&oribus legitimo fuffragio: 
85 Cadar creatus eft, quern Colonienfis Epifcopus inun*: 
xit. Hie Princeps lane fuit vere Chriftianus,amator aequita- 
tis, acpauperum defenfbr vnicus. Hanc eleclionem Pontifex 
Bonifacius IX. confirmauit . Cum verb poftea Romam Impe- 
riale Diadema accepturus proficifceretur , illi reftitic Galeatius^ 
Mediolanenfium Dux VVenceflai amicus , qui eum Ducem 
fecerat , viamque Romam verfiis impediuit. Igitur in Germa- 
niam nondum coronatus redijt , atque Imperium prudenter ad- 
miniftrauit.. Anno millefimo quadringentefimo tertio , iteriim 
in Italiam profe<5tus eft. Nam Florentini ' bella gerebant con- 
tra Mediolanenfes . Florentini magnam illi argenti vim pro- 
mnerunt, Ci eos adiutaret, pecuniaque numeraretur vbi Alpes 
tranncendiflet, Mediolanum vidiflet, atque exercitum Medio- 
lanenfem contigifTet. Cum iam magnis inftru&us copijs ac 
facultate Mediolanum maturaretjCuiufmodi vmquam Germa- 
nicum fuifte Csefarem dubitabatur 5 pecunia mox Florentino- 
rum , vt promiflum erat , illi annumerata fuit. Hinc pugnam 
aggrefliis eft (vtrpromiferat) cum Galeatio Duce Mediolanen- 
fi ; verum ^Tuccubuit , eiulque exercitus diflipatus eft, & in fu- 
gam a&us . Vt iam Tarentum rediret , deftitutus eft Leopoldi 
Ducis Auftriaci & Colonienfis Epifcopi prafidio , nee eius rei 
quidquam curare voluerunt. Proinde iteriim Rupertus in Ita- 
liam fe Paduam contulit , indeque Venetias: nam nee huic am- 
plius confligere libebat . Hinc magna afFe&us clade , in Ger- 
maniam reuerfus eft. Hac tempeftate feuiflime in Oriente 
a£tum eft . Quamquam enim ea hiftona nihil ad Imperium 
Romanum fpe£tet, non poftum tamen earn fubticere. Exortus 
Tal7s7y- en i m e ft ex humili genere natus quidam Tamerlanes nomine. 
ramus. Hie primiim ftipendia meruit apud Turcam , deinde ob animi 
virtutem & fortitudinem militum Dux ac Tribunus effe&us 
eft : quo nomine , partim vi partim fraude , Parthorum Regna 
inuafit ; ac deinde quidquid aggrederetur , facile fubegit , vt 
erantPerfe, Medi, Arabes , &poft hos Indi. Poftea ad Septem- 
trionem ie recipiens , per Mofcouiam in Aflyriam profecl:us 

eft, 






347 



CXLIX. 



MISERICORDIA NON CAVSSAM 
SED FORTVNAM SPECTAT. 










Decennalis Imperator l v i ii, xtms anno occubuit. 

Xx 2 



34S 

eft j ac Tigrim in Mefbjtotamiam traijciens,nauigauit perEu- 
phraten in Babyloniam & Chaldxam. Poftremb exerciturn 
fuum , qui equitum conftabat quadraginta millibus , ac pedi* 
turn fexies centenis millibus , per Armeniam in Afiam mino- 
rem Cue Natoliam duxit , vbi Turcicum Cazfarem Pazaiten 
bello aggreflus, ducenta virorum millia fudit , Pazaiten ipfum 
cepit,eumque perinde ac auem cauea inclufum fecum fpe&a- 
culi & ludibrij loco circumuexit. Ad hax verfus meridiem et> 
iam copias fuas in iEgyptum atque vniuerfam Afiam eduxit* 
Eiuscaftra faxis vbiqueerant pauimentata , perinde atquc op- 
. pidum quoddam; in quibus &C cun&a reperiebantur venalia, vt 
in emporijs : nam 8>c quaeque mercimonia fuis hie locis erant 
affignata . Vbi autem oppidum aliquod obfideret , primo die 
tentorium fixit candidum , quod gratiam ijs fignificabat , qui 
fe vitro dedere vellent ; altera verb rubrum , quod fanguinem 
portendebat • tertio denique nigrum , quod vrbis prafagiebat 
euerfionem. Contigit femel,qubd cum deditionem oppidum 
quoddam in diem pofterum differret,ciues pueros fuos ac puel- 
las ad ilium albis veftibus indutos atque oliua? ramufculos pra 
fe ferentes emiferint , fperantes eorum innocentia fe tyranni 
iram placaturos. Sed hos ille omnesequis conculcandos tradi- 
ditjvrbemquecumvniuerfisciuibus incendio abfumpfit. Cum 
ex confiliarijs fuis quidam fecretb ex ipfb fcifcitaretur, cur earn 
tyrannidem in teneros pueros ac puellas exercuiflet , refpondic 
tranfuerfis ipfum intuens hirquis oculifque flammantibus ; 
Quid, inquiens, arbitraris? mene hominem efle ? non. Erras , (i 
idputes requidem Dei flim flagellum, ac terras vaftatio. Caue fis 
me iftiufmodi interrogationibus in pofterum fatiges. Tyrannus 
hie immani deuaftatione totum fere Orientem peragrauit » 
optimas quafque vrbes euertit. Tot huic fe ex omnibus natio- j 
nibus adiungebant , vt exerciturn tandem habuerit duodecies 
centenorum millium. Eius verb nomen auditu omnibus erat 
horrendum : ficubi pul(abat , ei ftatim aperiebatur ; fin recufa- 
batur,cogebat. Iam autem vbi verfus Occidentem fe pararet, 
atque in Europam per mare Mediterraneum traijeeret, morte 
execrabili interemptus eft. His remporibus Huffiana hxreds 
potentior vbique fa&a , ingentes aduerfus Sacerdotes concita- 

bat 



349 

bat tumukus. Vrbs Herbipolis itemm ab Epiicopo fiiodefecitj 
fed cum hie opem accepiffet, multi rurfum dues font interfe- 
fli. Anno millefimo quadringencefimo quinto,Ecclefiafticiad 
fuam conferuandam libertatem VVormatia egreffi , biennij 
fpatio in vrbem non redierunt, donee controuerfia per Ruper- 
tum Cadarem eflet confbpita . Huffiani multis in Bohemia vi- 
cl:orijs potiti , praftantiores fe alijs efle arbitrabantur ; atque 
hinc elati animis , fuam quoque haerefin hac ratione excu/a- 
bant. Horum denique infania ad earn fadbonem paullatim pro- 
ceflk, vt aU&or eorum haerefis Ioannes Hus poftea Conftan- 
tiae ( vt dicetur paulo pbft) combuftus fie : qua re Hufliani 
adeb fuere oeftro perciti , vc Germaniam multis calamitati- 
bus oppleuerinc. 



Xx 3 SlGISMVNDVS 




35P 

iGiSMVNDvs Hungarian ac Bohemia? Rex , Caro- 
li I III. filius & VVenceflai frater , ab Ele&onbus 
poft mortem Ruperti Caefar ele&us eft anno Ch r i- 
' s T I millefimo quadringentefimo decimo . Sapientia, 
eruditione , & probitate Princeps fuit clariffimus; ftatura talis, 
qualis tantum Principem decebat;pacis bellique artibus perin- 
de infignis , fed ad pacem quam ad bell urn procliuior. Confe- 
ftim autem poft adeptum Imperium cum ingenti exercitu Ro- 
mam profe&us,ab'Ioartne XXIII. Pontifice coronatus eft , & 
confultauit cum eo de publico Concilio cogendo fchifmatis 
tollendi caufsa. Ipfe quoque ad Gallorum Regem profeclius eft, 
& cum eo egit, vt in conuocanda Syhodo confentiret. Proin- 
de fufFragatione Pontificis,Csefaris , Galliae , Angliae , Hifpanias 
Regum , &: Pnncipum Germanorum Conftantienfe Concilium 
inchoatum anno millefimo quadringentefimo decimoquarto : 
ad quod etiam ipfe Pontifex venit. Sigifinundus colligebat ex 
omnibus nationibus docliffimos quofque , quod in Germania 
circa Religionem ita omnes diflentirent , fperans depofito hoc 
fchifmate Rempublicam Chriftianam facile in priftinumfta- 
tum reftitutum iri. Verum Pontifex primb deHuflianis tra- 
ctari voluit. Igitur Ioannes Hus cum difcipulo fuo Hieronymo 
Pragenfi ad Concilium vocati fuere : illuque acceflum liberum 
conceffit Caefar ; quo nomine etiam venerunt. Vterque inge- 
nio erant acutifllmi , atque eloquentia promptiflimi . Quare 
cum auditi fuiflent, eos admonuerunt, ne prudentiores haberi 
velint Ecclefia Romana , ac peruerfas illas opiniones miflas fa- 
cerent,quin potius fuam illameloquentiamvmrparentadcon- 
feruandas Chriftianam fidei cammonias , non autem contra. Sed 
in fuis illi propofids perfiftebant, ac Chrifti fe Euangelium imi- 
tari aiebant, Romanamque Ecclefiam longe a Chrifti do&rina 
aberrafle. Cum hax Concilij Prafides audijftent , (ententiam 
tulerunt huiufmodi ; yt , veluti membra corrupta qua? nullis i'u-. 
uari medicamentis poffunt, exurerentur , ne totum corpus de- 
inceps inficeretur. Itaque primb Ioannes Hus, prater volunta- 
tem Casfaris, viris armatis Q&ingentis ad fiipplicij locum dedu- 
ces eft. Infulam ei chartaceam impofuerunt , cui duo adpi£H 
erant cacodaemones cum fubfcriptione huiufmodi : Hamrefiar- 

cha. 



351 



C L. 
MALA VLTRO ADSVNT. 




Imperio praefuit xxvin. annis, Ecclefiam tranquillauit, 
feptuagenarius anrmam efHauit. 






352 

cha. Cumque iam exnreretur> flammam obftinato animo per- 
tulit . Id verb contigit anno millefimo quadringentefimo deci- 
mo fexto : & poft dies centum quadraginca dilcipulus eius Hie- 
ronymus cum refipifcere nollet , etiam exuftus eft. Cineresho- 
rum in mare proie&i funt, ne fi a Bohemis collect forent, pro 
Diuorum reliquijs colerentur. Proinde ipforum difcipuli terram 
eius loci, quo fuerant combufti, abraferunt, eamque in Bohe- 
miam detulerunt. Turn Bohemi omni crudelitate in Sacerdo- 
tes fa?uierunt , templa , coenobia , atque imagines deuaftarunt. 
His verb omnibus ita geftis, vt Ecclefia ad priftinum ftatum a 
fchifmate reduceretur , conclufum eft , vt vterque Pontifex Be- 
nedicts &: Ioannes Pontificatu abdicarentur, controuerfia? om- 
nis componendse gratia. Vt ergo vlteriusnoui Pontificis eledio 
concluderetur,& Concilij Decreta maioris eflent au£toritatis, 
ex omni natione viri fex felecti fuere , qui cum Cardinalibus 
bnclaue ingrefli , Pontificem vna crearent. Quare contigi 
anno millefimo quadringentefimo decimo feptimo , o£kuo 
Nouembris die > circiter horam tertiam , quod Otho Colum- 
nus , Princeps Romanus , Diaconus , Cardinalis S. Georgij ad 
Vellus aureum , cum omnium lastitia Pontifex fit creatus. Hie 
ie Martinum V. appellauit , atque ea occafione Ecclefia tran- 
quillitas eft reftituta. Pcenituit Ioannem quod vltrb conienfiftet 
in abdicationem Pontificatus, 8£ clam fugam meditabatur. Sed 
per Casfarem inter fugiendum retra&us \, Comiti Palatino tra- 
ditus eft. Celebrato Concilio , expeditionem Caviar cum Prin- 
cipibus Germanis in Bohemiam adornauit aduerfus male fe- 
riatos Huftianos. Quod'vt hi acceperunt , propria fua oppida 
ac vicos incendio euerterunt , ducemque ipfi fibi ftatuerunt 
Ioannem Zifcam , virum ftrenuum ac fortem. Hie'bella grauia 
aduerfus Caefarem atque Imperium mouit ; nee vmquam fuc- 
cubuit , fed vi&orijs clarus femper in Bohemiam reuerfus eft. 
Pontifex plenas concedebat Indulgentias aduerfus hos hsereti- 
cos ; qua occafione ingens equitum peditumque mulcitudo col- 
lecta eft ; his ratus Bohemos funditus exftipare , Regnumque 
Germanis atque alijs Chriftianis poftidendum dare . Principes 
confulrabant qua via rem aggrederentur: nee mora,flammain- 
gens in tentorijs vila eft , nee vnde orta eftet quifquam homo 

fciebat. 



353 
fciebat . Interea dum hie territi ftabant , armaque & equos ca- 

ftris excrahebant , Hufllani impctu in eos facto multa homi- 

num millia in fumo inter laborandum interemerunt . Atque 

ita quidem periit exercitus ille porenciilimus , a quo mcredibilia 

conficienda putabant. Poft hanc expeditionem res quo diutur- 

nior, eb efficiebatur deterior. Hufliani magnis copiisin Ger- 

maniam edu£ti, expugnabant oppida caftraque : interficiebant 

fine vlla commiferatione quidquid particeps vitae erat. Multi in 

templa confugiebant, fed ea incendio abfumebant hoftes, oppi- 

daq- radicituseuertebant.Etpoftmultas cruentaspugnas,por1f- 

que infinitos homines mifere vtrimque trucidatos , etiam Prin- 

cipes pugnare amplius detre&abant, ac Pontifici fuos commit- 1 

tebant Ecclefiafticos , vt is rem ad finem quemdam perduceret. 

Verum Deus tandem ifti rei flnem imponere voluit : nam Bo- 

hemi inter fe effecli feditiofi, propemodum ie mutuo deleuerunt. 

Quod vt Caefar audiit , cogitauit femel adhuc Bohemiam, Re- 

gnum fuum,videre ; atque adeb venit anno M. cccc. xxxvi. 

Pragam: quae vrbs Bohemian caput eft. Hie operam dedit, vti 

Regnum fuum , quoad eius fieri pofTet , placaret. Quos autem 

timebat, ablegauit magnis copiis aduerfiisTurcas, vt ab iis eflet 

tutus. Itaque ope Hungarorum apud Turcas vnius pugnas vi&o- 

riam adepti funt. Ac tametfi quidem pauci redierunt, ita alte 

tamen hserefis ea radices egerat , vt etiamnum hodie in iftis locis 

perduret. 



TYPOGRAPHVS LECTORI. 

HA c T e n v s Goltzjus. Qua fequuntur deinceps ferie contima C £- 
sarvm Avstriacorvm Viu& Elogia adufque Ferd i - 
nandvmIII. Avg. nunc Orbi feliciter imperantem , fylo Cafperij 
Geuartij ,10"^ ArchigrammaUi Antuerpani, funt adornata. Hoc 
voIM) LecJor, nefcius neejfes. 

Yy Alber- 



354 

A L B E R T V S II. 

Expem ?* <€^™g^ ortvnam olim duplici nomine. Primigeniam 
F E R D *~ H wmmk & Reuertentem, coluit antiquitas. Illam fie dixe- 
c^ s ^" WSft& re, quae a primo cuiufque ortu, inoffenfo felici- 
■jZ'uJiL tatis curfu, alumnos fuos fbueretj hanc verb, quasfolito 
*#nt»er- eius fauore deftitutis , benignam fefe denuo fidamque^ 
c Geuar- CO mitem adiunsereL-j. 

rio ss4*- t> 

fiZti ~* ^t ^ n ^ Primigenia Auftriacorum Archiducum fortu- 
^rlcTden- na , poft Imp. Cx£ Fredericum III. cognomento Pul- 
TJ^.ah. chrum, Bauaris & Luxemburgicis toto fkculo Imperium 
rum, ko- obtinentibuSj paulifper defecifTe vifa eft. 

DOLPHI I. 

A T& ^ m ^ x R euertens > benigiiiori oculo eofdem Principes 

wcui'ii refpexit, dum Albertvm Auftriae Archiducem, Imp. 

E/ogfavi- Caef. Sigifmundi Augufti generum, velut errorem fiium 

confefla, feftinatis cumulatifque honoribus, ad Hungarian 

Bohemiaeque fceptra, ipfumq; Romani Imperij faftigium, 

vnius anni fpatio euexit : inufitato felicitatis exemplo. 

Albert vs Patrem, Auum , Proauum, Abauumque, 
Auftriae ex ordine Archiduces, fibi cogno mines habuir_;, 
Atauumque item , Albertum I. Rodolphi I. Augufti Fi- 
lium ; Matrem, Ioannam, Alberti Bauari, Hannoniae, Hoi- 
landiae & Zelandiae Principis, filiam. 

Fuer annum aetatis x. agens, Patrem in obfidione^ 
Zinoymae, Morauiae oppidi, amifit. ideoque de eius ruteli 
digladiantibus inter fe Patruis,Auftria grauiffimis cladibus 
afflict eft. 

Pubertatem egrefTus, Principalis gubernaculaipfeadijt, 

ac 



3SS 
C L I. 

AMORE CIVIVM TVTOS ESSE PRINCIPES Ze».sju 

OPORTET. IDQVE SOLA PR^ESTAT 

INNOCENTIA. 




Vir Imperio vtilis, fongiorique vita dignus, 
fecundo anno Regni fiii moritur. 

Yy 2 



as6 

ac pfouinciam, inteftinis motibus & latrociniis diu vexa- 
tam> prifHnse fecuritati reftituit-;. 

BellodeindeadueriusHuffitas, Zifcaduce in Bohemia 
tumultuantes>,exorto, cum iv. equitum millibus egregiam 
Sigilmundo Casiari operam nauauiL;. Vnde fa&um , vt_^> 
fpectata A l b e rt i virtute, eiufque in fe meritis prouoca- 
tus Caefar, filiam fuam vnieam Elifabetham illi in matrimo- 
nium dederit*\ * 

Mortuo paulo poft Sigifmundo., Al b e r t y s Hungarian 
primum, mox Bohemia? Rex declaratus eft \ turn ex fupre- 
vbn.syi. m £ focerivoluntate,tum ex prifco Bbhemica? eentis cum 
"Z T T Auflriacis fcedere* Procerum.confehiu & CaJarea audo- 
Shcm. ritate firmato , vt nempe deficientibus in altera Dorno 
Laiui ' mifculis heredibus, altera in Regnum iuccedereiu; 

Geneal. , . . __ £ 

Auftr. Septemuin quoquePrincipesElectores^Jrancofurri ad 
Moenum congregate vnanimi fententia AlbEr t v m Ro- 
nianorum Imperatorem renuritiaruiit x 1 1 i. RalendL Aprilis 
anno falutis m. cccc. xxxviil 

Atque ab ea eledione, Auftriacap gentis Principes, §.o- 
mani Imperij faftigiuni , maieftatemque quafi per ma- 
nus traditam, in haec vfque tempora, non interrupta ferie, 
perannos iam ducentos, cum fumma rerutti geftafum glo- 
ria ac Reipublicae Chriftianascommodo, felkiter tuentur. 
Poft folemnem Imperij inaitgurationerri Aquilgrani fa- 
clam , Caefar collecto per Auftriam milite in Bohemiam 
mouens 5 Ptafconem, Podiebradium , aliaque Huffiticae 
factionis capita, qui Cailmirum, Vladiflai Po Ionise Regis 
Fratrem i in fpem Regni euotarant, oppreffit : ipfumque 
Vladiilaum , maximo exercitu Bohemias appropinquan- 

tern, 






357 

tern, retro qua venerat, cedere , atque intra fuos fines quie- 
fcere coegit: totamque Silefiam a Polonis, qui agros depo- 
pulabantur, fecuram reddidit 

Aduerfus Amurathem Turcarum tyrannum , qui fupe- 
riorem Moellam inuaferat, ac Pannoniam ingenti terrors 
perculerat, cum maximiscopiisprofec1:us 5 caftra inter Ti- 
bifcum & Danubium amnes munit, ebque auxilia vndi- 
que properare iubet. 

Turca, eius aduentu cognito , Synderouia arce atque^? 
oppido ad Danubij ripam expugnato , retroceffit. 

Caefar de Turcarum abitu certior, dimiflb exercitu, Bu- 
dam reuertitur. Sed inlblito ardentis Sirij calore vexatus, 
dum immoderato melopeponum efu aeftum leuare cona- 
tur, in dyfenteriam incidit. 

Quare in Auftriam properans , ingrauefcente malo, 
Princeps religioiiffimus &: longiore vita digniflimus, pro- 
pe Strigonium moritur v i. Kalendas Nouembris , anno 
m. cccc. xxxix. 

Atque ita,amorem&delicias generis humani, vtolim 
Titum, infefta mortalibus numina, intra biennium fuflule- 
re, astatis fuse anno x l i v. 

Natus illi fuit pofthumus Ladiflaus , Hungarian & Bo- 
hemias Rex atque Archidux Auftriae. . 

Imperauit annum i. menfes v 1 1. 



Yy 3 FREDE- 



3$i f 

FREDERICVS IV. 

j x J r yJ ffjlll REDERicvsIV. cognomento Pacificus , Erne- 

****** 1 lilt Auftri2e Arch iducis & Cimburgae Mazouix fi- 
cTmip^- ^^*lius, natus eft ALniponti apud Tirolenfcs ann< 

niar. In- ■ % 

fmtjsjtu m. cccc xv. ad ix. Kalendas Odtobris. 

Vrbenu 

**«**- Hierofblymam, aetatis fuae anno x x i. Pietatis ergo profe 
£ ST clus > loca facris C h r i st i Seruatoris calcata veftigiis, eiut 
fcript que fepulchrum eft veneratus. 

Alberto 1 1. Augufto Patruele fuo, ante diem vita fun- 
6to, conipirantibus Eledorum fuffragiis, Francofurti in_-» 
cius locum fuffectus eft 1 1 1. Kal. Aprilis anno m. cccc. xl. 
& deinde Aquifgrani coronatus. 

Ladiflao Alberti II. Augufti filiopofthumo tutor da- 
tus, eumdem vel adhuc in cunis vagientem , in hereditaria 
Hungarian 8c Bohemix Regna, Auftriaeque Archiducatum 
inaugurari curauit : eodemque vfque ad pubertatis annos 
fancte apudfe educato, maximis earn ob rem difficultati-, 
bus bellifque conflictatus, Auftriam, communibus cum 
Elifabetha Augufta pupillimatre aufpiciis, adminiftrauit. 
Schifmate in Ecclefia exorto , F r e d e r i c i opera Ame- 
deus Allobrox Pontificatu fe abdicauit. 

Rebus in Auftria ac Bohemia compofitis , in Italiam 

profecT^Heleonoram^EduardiLufitaniae Regis filiam, 

°Romse in vxoremduxit, Nicolao V. Pontifice Maximo 

folemniritudextras iungente, beneque ipfis acpofteritati 

ominanto. 

Tertio poft die , Csefar ingenti pompa in Rom. Im- 

pera- 



359 

CLII. 

NESCIS PRINCIPES IACVLATORVM ESSE SCOPOS? 

ALTA FVLMEN FER1T, NON CASAS HVMILES. 

PYLCHRE NOBISCVM AGITVR, SIQVANDO 

VERBIS OPPVGNAMVR. 




Poftquam annos xlvi. imperaflet, Maximilianum Filium 
confbrtem Imperij fecit,imperauitq ue cum eo annos vi I. 
atque obiit setatis fux anno L X x v 1 1 1. 



• 



360 

peratorem confecratus, coronam & alia Romani Imperij 
infignia accepit, acclamante populo Romano : Frede- 
rico Pacifico, a Deo coronato Imp. vita 
et victoria. 

Hinc ab Alphonfo Arragonio Neapolitanorum Rege, 
Heleonorx Auguftae Auunculo,inuitatus, Neapolim ad il- 
ium diuertit, maximifque honoribus exceptus eft. 

Ferrariamdigreflus, Borfium Eftenfem, Mutinx Rhe- 
gijqueDucem, &Rouigij Comitem creauit-;. 

Ex Italia in Germaniam redux , cum plena omnia tu- 
multuum ibi reperiftet, Hungaris Bohemiique Ladiflaum 
Regem, iam pubertatis annos egreflum, fibi tradi certatim 
flagitantibus, feditiones nafcentes prouide compofuit. 

Auftriacos quofdam perduelles,quiDuce Eitzingero, 
accitifq'ue Bohemis, Caeiarem Neapoli Auftriae obfldere 
aufierant,eo adegit, vt pacem fupplices petere, atquein 
earn rem auri fex mill, nummum quotannis pendere co« 
a&i fuerint . 

CilienfemComitatum, in poteftatem fuam redaclum, 
ditionibus auitis adiecit, &: Stiriae partem effe iuffit . 

Henricum Goritiae Comitem , qui in Carnis tumultus 

excitauerat,in crdinem redegi£_>. 

Ladiflao , Hungarian & Bohemias Rege , immatura 

morte praerepto , Archiducatum Auftrise fblus obtinuit, 

& in Hungarian Regem, a magna Procerum eiusRegni 

parte, eledtus eft. 

Comitiis Ratisbonae 3 atque alibi fsepiiis, indidtis, Princi- 

pes Imperij ad bellum Turcicum cohortatus eft ; quod 

Mahometes 1 1, poll Orientis Imperium,Conftantinopoli 

■ n capta, 



m 

capta, a fe occupatum, Germanise vniucrfe formidabilis 
imminerer_;. 

Carolum, Belgarum Burgundionumque Principem, 
imperatis vndique auxiliis, ducto in ilium lxxx. mill, ar- 
matorum exercitu, aNouefij oblidione recedere coegit: 
amicitia denique & affinitatc fibi copulauit, Maria Caroli 
jFilia & herede vnica,MaxaemiIiano 3 C^^risJPilio,defponsa. 
Eidem quoqueMaxaemihano,BrugisFlandrorum a fe- 
ditiosa plebe indigne detento , & liberx cuftodiae tradito, 
cum ingentibus copiis in Germaniam Infcriorem defcen- 
dens, fliccurrit : eodemque in libertatem aflcrto , pauco- 
rum poena" con tentus, difcordiarum fomitem fuftulit. 

Germaniam bellis perpetuis fatigatam longa pace re- 
creauit : quam eodem tenore, quoadufque rerum potitus 
eftjfumma moderatione coluit^. 

Obijt Lintzij in Auftria xiil Kalend. Septemb. an- 
no m. cccc. xciii. Vixit annisLXXVin. 

Imperauit ann. l 1 1 1. men£ i v. 



Zz Ma- 



362 

MAXiEMILIANVS I. 

Expels j[jgUgS§ AXiEMiLiANvs. Frederici I V. Imp. & Heleo- 
llll 1 ; I^HpnorxLufitanae Filius, nafcitur Neapoli Auftriae, 
*^?k ffiraKlfc xi i. KaL April. anno m,cccc. lix. Admilitiam, 
fkntujtL, armorumque munia animum a natura factum habere vide- 

Vrberru 

tstntuer- b atur> Adeoq; ea aetate, qua vix alij prima militix tirocinia^ 
£>' 3*-~ faciunt, maxima bella fuo ductu & aufpiciis adminiftrauit. 
Sf " Duodevigefimo aetatis anno,Mariam,Caroli Burgundiae 
Ducis Belgarumq; Principis,ad Nancseum caefi^Filiam., am- 
pliffimarum ditionum heredem vnicam,Gandaui 3 Flandriae 
metropolis invxorem duxit. Et ab ipfisftatim nuptiis,ad 
conftituendum Belgicae Reip. ftatum, a Ludouico x i. Gal- 
liarum Rege paene conuulfum, ferio fe conuertit. 

Ad Guynegatam in Morinis ingentes Gallorum copias 
deleuit 5 & non exiguam Hannoniae partem, vna cum Ca- 
meraco, recepit. 

Maria Coniuge inter venandum ex equo lapsa, ac paulo 
poftfato fundta, Flandricas factiones, ob Philippi Filij tu- 
telam ortas, compefcuit. 

Vigeiimumocl:auum aetatis annum agens , Francofurti 
RexRomanorum declaratus, Aquifgrani inauguratur ; & 
deinde,Patre Frederieo Aug. mortuo 3 pleno iure in Impe- 
rium fuccedit. 

A morte Matthias Coruini,Hungarorum Regis,qui ma- 
gnam Auftriae partem, eiufque metropolim Viennam oc- 
cuparat, non fblum auitum patriumque Principatum recu- 
perauit > fed & Albam Regalem, ciuitatem nobiliflimam, 
aliafque in Pannonia vrbes expugnauit. 

Atre- 



$ . 



CLIII. 



363 



PER TOT DISCRIMINA RERVM. 




In Imperio,Patre viuente,v 1 1, poftea fblus x x v 1. annis fedit: 
L 1 x. verb aetatis anno naturae legibus fatisfecit. 



Z z 2 



*. 




364 I 

Atrebaturri, Artefiae caput, inflgni ftratagemate, dece- 
ptis hoftiumcuftodiis, in poteftatcm redegit. 

Tufcarum mnumerabiles copias , quiCarnioliam, Ci- 
liam, Carinthiam, Stiriam ferro flammaque depopula- 
bantur, fudit fugaui tque* 

Carolum Egmonda? Regulum, qui, Gallorum opibus 
Fretus, multa tuij>auera£, Geldriae ditione actitulo., exEle- 
ftoriim Principum decreto, abftinere iuffit. ^ 

Philippum Rheni Palatinum, Septemuirum , arrogan- 
tiiis fe gerentem, ac magnis Bohemorum copiis inftru&um, 
ingenti clade afFecit, Fupplicemque fieri coegit : omniFque 
mox iniurias oblitiis, niillo non beneuolentice genere ilium 
proFecutus eft. Prasclaram earn viftoriam ducens,, in qua 
plus eflet Clementine quam Seueritatis. 

Cum Veneris aneipiti Marte primum congreilus , mox 
ampliilimas eius Reipub. vrbes, Veronam,Patauium, Vin- 
centiam, Feltrium, aliafque occupauit. 

Mediolanum Gallis ereptum, SFortias Duci reftituit. 

Germaniam latrocirilis liberam reddidit : cadem fub eius 
felici Imperio tarn armis quam litterarum fludiis efflore- 
Fcere,caputque fupra alias nationes extollere ccepit 

Multa in re militari parym notia attulit, partim meliora 
fecit. Phalangem exhaftatis pediribus compofitagi,Ro- 
manaeque legionis aemulam, reftituit ; militiamque pede- 
ftrem inter Germanosiam obfbleFcentem , in priftinum 
ordinem & fplendorem redegit. 

ALniponti apud Tirolenfes inftrucTdflimum armamen- 
tarium inftituit : altera, quae Vienna^ Briiiaci & Mechlinias 
moliebatur, morte praeucntus, non abfoluit. 

Antuer- 






■ 



365 

Antuerpiam, tradu&iseo omnium gentium commerciis, 

in celeberrimum Emporium erexit: Brugarum gratia 5 quod 
ibidem a fadiosa plebe in cuftodiam datus fuiffet, apud il- 
ium fenefceiitcj. 

Liberalitatis eius & magnificentiae argumento hoc iir_j, 
quod in memorabili illo Principum Chriftianorum con- 
grefTu,anno m. d. x v. Vienna? celebrato> tres Reges, Vla- 
diilaum Hungarian 3 Ludouicum Bohemia?, 6c Sigifmun- 
dum Poloniae, impendiis fuis exceperit. 

PhilippiFilij fui Auftriae Archiducis,Belg^rum & Bur- 
gundionum Principis, matrimonio cum Ioanna Ferdinan- 
di & Ifabellae Catholicbrum Caftellae & Arragonia? Re- 
gum piiia contracl^Hifpaniarumlndiarumque Imperial 
inAuguftam AuftriaeDomum intulit. 

De mutuo item Liberorum & Nepotum coniugio, & 
iure fucceffionis in Regnis Hungarian ck Bohemia cum 
Vladillao Rege , Vieiinse tranfegit. Adeoque ftirpe fua 
fplendidiffimis connubiis ftabilita, alter quail Auftrix Fa- 
miliae Conditor dici meruit^. 

Exceffit e vita apud Vellium, iixperioris Auftriae oppi- 
dum, Prid. Eid. Ianuar. anno falutis m. d. x i x. 

Vixit annos lix. menfes ix. dies xxi. Imperauit an- 
nis xxx 11. menfibus xi. 



Z % s Ca. 



366 

GAR O'l V S V 



ExPmpa §8||S| onspiravere Virtus & Fortuna,vt Carolv 



AVSTRIA- 




M 



/erdi- f fllB? Aug. ad iupremum Felicitatis & Potential fafti- 



* gium extollerenr_;. 



l]'f % -' ^£ii! n &• *P^ a rer uin Natura , velut dignum tanto Heroi 
fant*^ metaretur hofpitium, nouo Orbe, paulo ante illius nati- 
e^*»«- uitatem, Aui eius auipiciis inuento, latius tele aperuit-; 
Scalar- ac detexit : quafi maiori fpatio opus efTe iudicaret, quo il- 
SrTS- - ^ naicituriPrincipis,poft omnia fecula maximi/Virtuces 
fcripta. reciperentur.* 

Natus eft in ampliffima Flandriae metropoli Gan da , 
anno ipfo Saxulari, Milleiimo & quingentenmo ineunte. 
Tamquam & nouum Saeculum,a tanti Frincipis ortu, con- 
dente Natura. 

Pater illi Philippus, Imp. Cxf. Maxaemiliani Aug. El. 
Primus eius nominis Hifpaniarum Rex : Mater Ioanna_>, . 
Ferdinandi & Ifabellae, Catholicorum Caftellas & Arra- 
goniae Regum Filia_j. 

Pueritiae eius, Pietate, litteris , morumque difciplina 
imbuendae , praefecT;i fuere Gulielmus Croyius , Ceurias 
Regulus, & Hadrianus Florentius, Vltraieclrinus, Theolo- 
gus eximius: qui deinde, Carolo iam Imperium tenente, 
adfummum Pontificatum euectus eft. 

Annum agens x v. ab Auo Carfare emancipatus , Bel- 
gicis Prouinciis 5 ac triennio poft , Hifpaniarum Regnis, 
incredibili pompa ac fplendore inauguratur. 

Vndevigefimo setatis fax anno , Romanorum Im- < 
perator Franco furti renuntiatus eft, & fequenti anno 
m. id. xx. Aquifgrani, Imperiali diademate infignitus. 
Quo tempore & Solymannus Turcici Imperij guberna- 
culis admotus eft. Vt nemini diibium elTeL_; , C a r o- 
lvm Auguftum Ottomannicae potential coelitus obie- 
c"him effc;. 

Sub ipils Imperij inkiis, Mexicanum Regnum opulen- 
tiffimum , Duce Ferdinando Cortello, vt & paulo poft 5 

Perua- 



GLIV. 



367 



VT SOL IN SVMMO FASTIGIO TARDISSIME MOVETVR, 
NEC ALIVS INOPI QVAM LOCVPLETI SPLENDET; 
ITA PRINCIPES IN SVMMVM IMPERII FASTIGIVM 
EVECTOS, NO.N PRvECIPITARE CONSILIA, SED 
CIRCVMSPECTE AGERE, ET LVCEM IVS TITLE AG 
CLEMENTINE SV^E SVMMIS AC INFIMIS PARITER 
PR^BERE DECET. 




Vbi XXXviii. annis Imperiofumma cum laude prafuiffet, 
astatis fax anno l v 1 1 1. inHifpaniisobiit. 



363 

Peruanum, Francifci Pizarri opera fubegit: Chriftique-> 
cultu illato , Orbem nouum , immenlis Oceani Atlan- 
ticifpatiis ab Europa diuifum, Religione armifqueHi- 
fpaniarum Impcrio iunxit atque connexuir_;. Trium- 
phum , quam omnes ante fe Imperatores , tantb pro- 
meritus maiorem, quantx) plus eft, Chriftianae Pietatis, 
verique cultus Diuini , qukm Imperij terminos propa- 
gaftcA 

Gallorum Regem Francifcum I. perpetuum fbrtunae 
fuse 6c magnitudinis aemulum, ductuCaroli Lanoij, Bel- 
gas , in Infubribus acie victum 5 cum praecipua Gallica 
Nobilitate,adTicinum 3 die natalifuo,cepit: eumdemque, 
poft annum in liberiori cuftodia exa&um, libertati reddi- 
dit, Heleonora* Sorore fua,illi in vxorem data : acviciffim 
ius omtte, quod Gallis in Flandriam,, Arteiiam 3 Neapolim, 
Mediolanum ac Genuam competebat , Francilco Regcj 
Vi&ori Caefari cedentO. 

Franciicum Sfortiam in Ducatum Mediolanenfem re- 
ftituit^ : & Venetis pace data , vniuerfae Italise otium & 
tranquillitatem procurauit. Vltraiedtinam & Tranfifala- 
namDitionemBelgicis Prouinciis adiunxit* 

Florentiam diuturna oblldione preflam in potefiatem 
rccepit : eidemdue Alexandrum, Medical Familiae Prin- 
cipem, Ducem dediLj. 

Solymannum Ottomannum 3 Turcarum Imperatorem, 
cum c c c. equifurri peditumque mill. Pannonias vaftan- 
tem , bis ab oblldione Vienna? repulit , ac ingenti cla- 
de illata in Thraciam recedere compulit , feruata Ger- 
mania. 

Clafle inftru&iffima. in Peloponelum, ductu And. Au- 
riae, Liguris, mifsa, Methonem & Coronem, vrbes ce- 
leberrimas, aliaque loca munitiffima, Turcis eie&is, oc- 
cupaui£-\ 

Tunetanum AfricaeRegnum Hariadeno Anobarbo, 
tyranno, eripuit, ac Muleaffi, legitimo Regi reftituit-;, 
eumdemque libi vectigalem reddidit ; Goleta arce reten- 
ta, validoque praelldio firmata. Quo bello fupra duode- 

viginti 



369 
viginti Ghrifiianommcaptiuorummillia e feruitutedurif- 
fima vindicauit, & in patriam reduxit. 

Mare Mediterraneum, afliduis piratarum rapinis infe- 
ftum, nauigantibus tutum 6c fecurum praeftitit. 

Ad inteftinos motus in Flandrise metropoli excitatos 
mature componendos, ex Hifpaniis per medias Gallias, 
fumma hieme, pauciscomitibusaduolauit: nullis acceptis 
obildibus , fola fide publica, Regifque verbo fecurus. Pul- 
chro (me Dius fidius) inter maximos Principes certamine! 
Iureque dubites,magifne Caefaris de Regis Francifci in fcj 
animo fecuritatemacfiduciamj an Regis fidemadmireris. 

In Africam denuo expeditione fufcepta, quamquam 
vi tempeftatis cadique iniuria, maximis cladibus ad Iuliam 
Caefaream obrutus, inui&ae & heroicas cuiufdam virtutis 
acconftantiae monumenta reliquit. 

Gulielmum, Cliuise Ducem, qui profe&o ad bellum 
Africanum Caefare , Gallorum promiffis & auxiliis fub- 
nixus, Brabantiam inuaierat, debellauir_> : ac Prouincias, 
Geldriam ac Zutphaniam ab illo recuperauit. 

IoannemFredericum, Saxoniae Ducem, perduellem, 
Albi flumine tranimiffo, incredibili celeritate vfus, ductu 
fuo,cruenta pugnavicit, cepitque: qua clade territus Phi- 
lippus, Haffix Regulus, fupplex fe fuaque omnia volunta- 
ti oc dementias Caefaris dedidit , ac captiuum vitro fe^ 
ftitiiu. 

TumultuantisGermaniaemotibus fedatis, Pavlvs III* 
Pont, ex Cardinalium Senatufconfulto, Maximi cogno- 
mentum Carolo attribuit : tamquam omnes retro Prin- 
cipes, adeoque ipfiim Carolum Magnum, Imperij ma- 
gnitudine , oc rerum geftarum gloria longe (upergreflb. 
Ille fiquidem Saxonias domandae annos amplius triginta; 
hie vix trimeftre impendit. . 

Aphrodifium, munitiffimumAfricaeoppidum, ductu 
Ioannis Vegae, Proregis Siciliae, Draguthe pirata pulfo, 
expugnauit. 

Poft Metenfis vrbis , a Gallis interceptae , obfidionem, 
inufitatahiemis inclementia feuiente,ac luein exercitum 

Aaa graffante, 



370 

graflante, mature iblatam j Morinorumoppidum Tenia- 
namjFlandriseinfeftulimam, a fe expugnatam, foloasqua* 
uit : Hefdinumirecupqrauit. 

Corficam Genuenfibus afferuit: Senarum vrbem cepit, 
pulfis inde 6c fere omniEtruria Gallicis armis. 

Difficillimis expeditionibus & profeclrionibus fufcei 
ptis , nouies in Germaniam Superiorem , fexies in Hifpa- 
niam^feptiesin Italiam y decies ( adBelgas 5 quater, tarn pacis 
quam belii tempore, in Franciam, bis in Angliam > bis in_/ 
Afrieam eft profe&us. 

Mare Mediterraneum octies , Oceanum Hifpanicum 
quater nauigauit. 

Orthodoxy Religionis propugnandae ac propagandas 
zelo incredibili inflammatus , Gentibus a Chriftiana Pie- 
tate alienis , vitro ; Chriftianis Principibus numquam, 
nifi laceffitus, bellum intulit. 

Demum rebus maximis, qua ducliu, qua aufpiciis fuis, 
terra marique geftis, Indicis, Africanis, Turcicj^j Gallicis, 
Italicis, Germanicis,Saxonicis, Sicambricis vi6toriis A elar$^ 
cum Auguftae Domus fuae Imperium Orbis terrarnrrt fi- 
nibus terminaiTet, corpore laboribus pro Repub. Chriftia- 
na fufceptis iam exhaufto, qui omnibus vixerat, Deo fibi? 
que quod vitae fupererat viuere decreuit. 

Itaque eius Diuinamens, contemptorque ambitionis,& 
infinite poteftatis domitor ac fraenator animus, poftjoo 
gentes fubaclias, poftremo ( quo nullus bomini triumphus 
obtingere maior poteft) fuiipiiusvidotexltitit.) : . 

Quocirca, rariffimo Principum exemplo, Regnislmpe* 
rioque fefe exuens, Belgicas Prouincias, Hifpaniarum In* 
diarumque Regna, Philippo Filio ; Romani autem Impe- 
rij gubernacula , Ferdinando Fratri vitro ceffit : dubium 
relinquens, maioremne laudcm in Imperio,totque Regnii 
adminiftrandis, an in iis fimul omnibus abdicandis , pro- 
meritus fit. ' , / 

Hinc, cum duabus Sororibus viduis, Heleonora Gallia* 

rum, & Maria Pannoniarum, Reginis , in Hilpaiiiam pro- 

fe&us , in D. Iufti Coenobio, haud procul a Placentia 

s o iui Mi :.■ . j ciuitate 



371 . 

ciuitate fito,cum paucis £amiliaribus,rebus Diuinis vacans, 
vix anno vno & menflbus aliquot fupcrfuit; animamque^ 
Cxlo, vnde venerat,reddidit. Id nempe agentibus Superis, 
ne poft illud Diuinum factum quippiam mortaleageret. 

LibetfupremseGalliarum Curias Praefidis fententiaElo- 
gium hoc obiignare. cius iftud eft de C a r o l o Aug. tefti- 
monium .& iudicium : Nttlkm perfetfi maris } &> ad omnem i^.Aug. 
cvirtuUm exprcfi lrmctps exemplar 3 nostra & retro jacmomm Hip*. 
memoria reperiri pojfcD , quod its , qui adlmpermm <virtntk cviA h ,%l ' 
graffantur,adimitandumproponiqueat. 

Deceffit xi. Kal. Octob. ann. falutis c i d. i d. l v i I4. 

Vixit annos lviii. menC vi.dies xxv. 

Imperauit ann.xxxvtn. 



Aaa 2 Fer- 



372 

FERDINANDVS I. 

£xPemp * ^^^^ PTIMVM ac kudatiffimum Principem Hifpania 

Ferdi " lilllil' Germanis meritb imputet : & in quo Pads artes 

avstr^a. ^^^^ tantum effloruere, quantum inFiatre eius Caro- 

"faniJX lo Aug. bellica gloria fefeextulit. 

Jfn^tr- Natus Compluti , apud Carpetanos, in Regno Caftel- 

c.Geuar- lx , vi. Idus Mart, anno cid. i d. i i i. atque apud Ferdi- 

aon &- na ndum Caftelle; & Arragonias Regem,maternum Auum, 

educatus, Aluaro Ofbrio praeceptores PetroNonioGu£ 

mano, Galatrauas Militias Prasfecto fupremo, morum & 

aulas Magiftro, vfiis eft. 

Auo materno vita functo , & CaroloFratre Hifpania- 
rum Regnis inaugurato , adolefcens ipfe ex Hifpania in_> 
Belgium profectus, fummas rerum ibidem prasfuit. 

Decimooc~tauoastatis fuas anno, in Auftrias, Stirias 5 Ca- 
rinthias , Carniolias aliarumque Auguftas Domus Auftrix 
Ditionum pofleffionem , Fratre eius iam Casfarc vitro ce- 
dente, miffiis eft. Moxque Annam Iagellonicam, Vladif- 
lai Hungarian &c Bohemias Regis Filiam vnicam, Lintzij 
Auftrias oppido vxorem duxit. 

Ludouico Hungarias & Bohemias Rege, Aifine fuo, ad 
Mohatium oppidum a Turcis casfo , vtrumque Regnum 
cum Silefia,Morauia, Lufatia aliifque prouinciis, iuxta^ 
pacta maiorumj&ih primis Maxasmiliani Aug. cumVla- 
diflao Rege , Ferdinand i Socero, inita , iure heredi- 
tario adiit. 

Ioannem Zapolianum , Tranfyluanias Principem , fa- 

6tiofb- 



CLV. 



373 



PACIF.ICATIO HOMINVM STVDIIS NON 
CONSTITVITVR: NEGOTIVM EST CELESTE. 




Cum Fratre CaroloV. Imperio praefiut xxvn. annis: 
folus imperauic annis vi. obiit aetatis anno LXI. 

Aaa 3 






3-74 

6tiofomm quoruindam ope, contra ius& fas, Hungarian 

fceptro inhiantem,aduentusfui terrore in fugam egit, Re- 

gnique finibus expulit; ac fingulari felicitate^ fine csede & 

£anguine,Buda metropoli potituseft. 

Solymannum Turcarum tyrannum,qui,Zapoliano re- 
ducto, per Pannonias graflatus,vniuerf2e Germanise iugum 
immaniffimum minabatur, ac Viennam ccc. hominum 
millib. cinxerat,obiidionem foluere compulit : cum Turcae 
vicies muros vrbis fubiiflent 5 vicies a mcenibus, virtu to 
propugnatorum, cum ingenti clade repulfi effent. 

Specliata inde eius induftria, quam,abfente ck Hifpanicis 
Italicifque negotiis Carolo Caefare diftra6to,tum alibi,tum 
in Imperij Comitiis fepenumero probauerat > eiufdem 
Caefaris voluntate , neenon communi Electorum ac Sta- 
tuurn Imperij confenfu , Rex Romanorum, Fratrifquo 
in. Imperio luccertbr renuntiatus eft Colonise , anno 
C id. id. xxxi. Npnis Ianuar. & mox in. Idus eiufdem 
menfis Aquifgrani, more folito , corona donatus. j 

Bellum §axonicum cum Fratre Casfare feliciter gefilt ; 
atque in confliclu Milburgico animum inuidhim vereque 
tegium oftendit. 

Bohemoriim quorumdam contra ipfum feditiones, 
paucorum poena contentus, fapienter compefcuit: faria- 
,tifque Priricipum animis. exulceratis , pacem Imperio do- 
nauii_>. . 

Wirtembergicam Ditionem Vdalrico reftituit , titu- 
lo , necnon iucceffionis # &: clientele iure , llbi {uifque-? 
referuato. 

Imperij diadema , fceptrumque, Carolo Aug. Fratro 

fuo 



375 

fuo illud abdicante, principio anni cid. id. lviii. pleno 

iure fufcepih V ]/[ A I JL I 1- 

Germaniam heiariis opinionibus ac diffidiis difcordcm 

ad Cathqlicae Re%ionisvnitatem reducere aflidue labo- 

rauit->. o:! q ; hoqml iirnuihxl , eudiit) 

Manluetudo, comitas, affabilitas , erga homines religio- 
ns ac litteratos amor tantus in eo enituit* plane vtlmp. 
QxC Ferdinandi 1 1. Auum , ac Ferdinandi III. Aug. 
nunc felicjyter Orbi imperantis, Proauum fuiffe agnofcas. 

Obijt, magna fui reli&o defiderio, Vienna vm. Ka- 
lend.AuguftiannoSal.ci3. id. LXiv.SepultuseftPragae. 

Vixit annos l x i. menf. i v. dies x v. 

Imperauitann.vi. 

DIE 

; 

Ml 

: 



■uA 
^sjsrnsbj 



u . 






A X 



MaXjB- 



376 



MAX.iEMILI.ANVS' IL 

■ . ■ ♦ . . . . > . 

f»noi?I? I^S^ v AM ^ u ^^^ x q li cfucccflio,optiinis &clemen- 

tiffimis Csefaribus , laetiffima Imperij propagine, 




Jntroitus 

f E R D I- 

av S ",1- **■"■= lecenfendis! 



ci,Hifpa- 

jZnt'ujiL MAXiEMiLiANvs II. Imper. CxC FerdMandi I. 
*Antmr- £?ili u s y natus eft Vienna? ipfis Kalend. Augufti * anno 

£2!£" CID - ID - xxv i i.Matrc Anna, Vladiflai, Hungarian & Bo- 

Sf hernia Regis, filia, 

Primum in re militari tirocinium fecit fub Caifire Ca- 
rolo V. Aug* Patruofiio, bello Smalcaldico duobus equi- 
tum mill, pr&fe&us : & iam turn nori pauca excelfi animi 
ac virtu tis heroicae documenta illuftria edidit. 

Alterum & vigefimum aetatis annum agens, Bohemias 
Rex defignatus,inHiipaniam profe&us eft? vbiMariam, 
, primogenitamlmp. Cae£ Caroli V. Aug. Filiam, in vxo- 
rem duxit> Hifpaniarumque Regnis 3 Soceri vice , praefuit: 
dum euocatus in Germaniam Inferiorem a Patre Caefaro 
Philippus Princeps, Belgicas prouincias ftcramento fideli* 
tatis fibi obftringit. 

Triennio HifpaniarumRegnis moderandis exac"fco 3 cum 
Vxore ac Liberis, Barcinone Genuam appulit : atque indc 
per Mediolanum , Tridentum , ac Anipontum, in Au- 
ftriam eft reuerfus. 

Intra anni vnius fpatium, trium Regnorum diademate, 
Bohemia, Romani, 3c Hungarici, raro felicitatisexemplo, 
( quod Alberto 1 1. Aug. etiam obtigit) donatus eft. 

PoftFerdinandi Parentis obitum, Imperij adminiftra- 

tionem 



. . 



. 



CLVI. 



377 






^ r DOMINVS PROVIDEBIT. 







Vixit annos X L I x. menC 1 1, dies X 1 1. Imperauit ann.-X 1 1. 

• 



Bbb 




tionem fufcipiens, Duce Ha&aro Suendio, in' Ioanncm Si- 
gifmundum , Tranfyluaniae Principem , auxiliis Turcicis 
fubnixum , arma conuertit i ac munitiffimas vrbes , To- 
caium, Vefprinium, Tatam,aliaque oppida illi ademiju. 

SolymannoTurcarum Imp. infinitis exAfiaatqucEu- 
fopacontradi&jp^^,ariirp;ciD. id. lxvi. inPannoniam 
irruenti> ipfe x x v. ! Equltum &lxxx. feditum milliaj 
fecu^vgAwl^piani progreffus eft. ' 

,t cautipotiiis confilia cumratione <Juam ptofpera_> 

cafiifecutus, caftris ad Iaurinumpofitis, in omnes So- 

manni conatus Snuisilabat ; - cum binos exercitus, Buci- 

bus Ferdinando & Carolo, Eratfibus fuis, Regni finibus 

:^aMxid'iS prouide.miiiuet. 

"^J/Zigetum vrbem Sultanusobfedit-^: quatn licet Mcol. 

GbmesZeriniuiacerrime f>rc>pugnaret , tandem tamen_> 

poft menfis vniiis obfidionem expughata Fuit; ipfbCo- 

mite Zerinio, cuui infigni nobilium Hungarorum manu, 

a Barbaris interemptoj atnoninulto. 

Quippe -non tan turn xx. hbftium millia in ea dbfidione 
fa ftmt; fed & ipfe BarbarorumBu&or Solymannus lo- 
in ilium fibi fatalem felifit. Triduo enim ante vrbis 
expugnationem, tremens frendenfque^ maxima" fpe fiia, qua 
Viennam 3 ipfamque iamdeuoraratGermaniam, le excide- 
re, infelicem exhalauit animam. 

A morte Sultani, inThraciam regrefTuseft eius exercitus: 
& loannes Sigifinundus^folutaTocai oppidi obfidione,in 
Tranfyluaniam fe recepit : atque ita liberata ingenti metu 
Germania,certafalus cundis obortaeifcipfeqjC^far^dimiffis 
copiis, poft luftratum Comaronium, Viennam eft reuerfiis. 

Ex 



u 



379 

Ex Maria Coniuge ix, Filios & vr. Filias fufcepit^: 
equibusAnnamPhilippo II Hifpaniarums &Ifabellam 
Carolo IX. GalliarumjRegibuselocauit. 

Poft Henrici Valeflj Regis ex Polonia in Gallias difcef- 
fum,in Regem Polonorum ele&us eftMAXiEMiLiANvsj 
fed praepropera mof te ereptus , Regnum non adiit. 

Viros erudites ea humanitate ac munificentia fouit, vt-> 
eius Aula plures litteratos habuerit quam aliorum tota_* 
Regiia->. 

Multarum linguarum ita perkus fuit, vt cum Rego 
Mithridate certare potuifle videatur : nam prater idiomau 
Germanicum., Latine, Hifpanice, Italice, Gallice , Hunga- 
rice, Bohemice ae Belgice diferte & expedite loquebatur. 

Plurimum curae>fblicitudinis atque fumpruum impen- 
dit,vt nafcentes apud Belgas bellorum ciuiiium motus com- 
poneret 5 fed meliori id confdio eft conatus quam euentu. 

Multum illi velhoc nomine debet Belgica, quod duos 
eius Filios, Erneftum & Albertum,Archiduces> ilium qui- 
dem pro Philippo 1 1. Hifpaniarum Rege harum prouin- 
ciarum Moderatorem 5 hunc verb, ducii Ifabella Clara Eu- 
genia, Philippi Filia, etiam Principem acDominum, feli- 
citer fbrtita fuerit. 

InComitiis Ratif bonenfibus , praemifsa Rodolphi II. 
Filij fai inauguratione, vita exceffit* anno fal. cid. id, lxxvi. 
1 v. Idus Odob.Conditus eft Pragae in Bafilica Cathedrali. 

Vixit annos x l 1 x. menf. 1 1. dies x 1 1, Imperauit ann. x 1 i 



Bbb 2 Rodol- 



3 SO 



■ 



RODOLPHVS II. 



£xPomp s |fB|i& odolbMvsII Imp. Caef Maxaemiliani II. Aug. 
f?rdT- II illSj ^* us > na ^ tur ViennaeAuftrice > xv. Kalcnd. 
n!n D di Sf i|KH Sextil. anno c id. id. l i i. Matre Maria, Imper. 
ci!h%' 1 *" m * CaeC Caroli V. Aug.Filia. 
faZ'JjL Adolefcens in Iberiam ad Philippum 1 1. Hifpaniarum 
^nmtr- Indiarumque Regem> Auunculum fuum, vna cum Fratre 
fialu , Ernefto Archiduce fe contulio ; vbi Regum Maximi ac 
JoS" Sagaciffimi confuetudine Ciuilem omnem Prudentiam 
P$; imbibe. 4 

In Germaniam port ieptennium reucrfus^ vigefimo seta- 
tisfuasanno, in Hungarian & triennio poft, in Bohemia? 
ac Rom. Regem inungitur : moxque a morte Caefaris 
Parentis fui, eidem in Imperio, confentientibus vtriu£ 
que Ordinis Principum fuffragiis , fuccedit. 

Sub ipfis Imperij primordiis Carolopolim, munimen- 
tum fortiffi mum, Turcarum incurfionibus coercendis , in 
Illyrico excitauit-;. 

Gebhardum Truchfefium, Colonienfium Praefulem , 
quodabOrthodoxaReligionepalam defciuiflet, dignita- 
te priuauit, ac Semptemuirorum Principum Collegio eie- 
cl:um profcripllt-;. 

Cum Amurate III. Turcarum Imper. nouennale in- 
duciarum fcedus iniit > fed iis haud multo poll: per fum- 
mam Barbarorum perfidiam violatis , vix alias vmquam 
grauioraPannoniisbella intulereTurcas quam hac tempc- 
ftate. At id non impune. 

Anno {Iquidem cid. i d. x cm. ad Sifacum, Croatia 
arcem munitiffimam , ab Hazane Purpurato Boznenfi 
oblldione arc~tiffime cinftam, Caefarianus exercitus lupra 
x x. Turcarum mill, ad internecionem deleuit_>. Praetet 
Hazanem Ducem , rupti foederis auctorem, ScMaheme- 
tem, Amuratis Sultani ex forore nepotem, xn. Prouin- 
ciarum . Prcfe&i occubuere^. Signa militaria omnia & 
caftra cum tormentis impedimentifque vniuerfis capta_j 



CLVII. 



38* 



A. D. S. L T. 




Vixit annos l i x. meiif. v I. Impcrauit ann. x xx vi. 

I 

Bbb 3 



3*2 ...... 

&direpta5 cum ex Caefarianis yx l. eiTent defideratl 

Necmulto poft, ad Albam Regalem,Hungariae vrberri, 
cum Turcisdenuo atroxpradium commilfum eft; eo eueii- 
tu, vt, ciim hoftilis Equitatlis profterni a Caefarianis ad 
vtrumque aciei latus Peditatum & Praetorianas cohortes 
confpexiflet, pauore ingenti correptus , nee primum no- 
ftrorum impetum fe rre potu erit , quin illico relictis tor- 
mentisin effuiam fugam fe dederit, Peditum vi.Equi- 
tum iv. millib* amiflM Atque ita de foedifragis Barbaris 
vltores Superi non dubias pocnas exegerunt. 

Zabaticaitem,Fiiecum, Dernnia aliaque plurima Hun- 
garian Superioris oppida & arces , quas x x X, amplSk annis 
hoftes tenuerant, vna expeditione recuperata furit. 

Cum Sigifmundo Bathorio, Traniyluaniae & "VVala- 
chiae Principe , vicinifejue Regulis fbedus de bello Turcis 
iundis viribus inferendo Caefar percuffit : tantaque animo- 
rum contentioneaduerfus immaniffimum Chriftianae Re- 
ligionis hoftem tunc itum eft, vt plurimisByzaritio pro- 
ximis munitionibus feliciter occupatis , grauiffimifquo 
cladibus illatis, ipfabarbarilrnperij ledes contremifceret. 

Strigonium,Hattuanum, AlbaRegalis, Iaurinum, -Ve- 
fprinium, aliaeque non ignobiles Hungarian * Dalmatian & 
Croatia? arces a Caefarianis funt expugnatas. 

Varadinumoppidum, a validiffimo Cxl. mil.Turca- 
rum ac Tartarorum exercitu {ex & frlginta diebus con- 
tinuis acerrime oppugnatum ," a noftris fortiter defen- 
fum eft. 

Mahemetes Hodabendes, Perfarum Rex, praecellen- 
tium in Rodolpho Aug. virtutum fama prouoeatus, 
fplendidiffimis legationibus non femel miffis, eius amict- 
tiam vitro ambiit ; vtque in commtini hofte armis perfe- 
querido fecum pergeret, hortatus eft. 

Poft bellum totis annis xv. cum Ottomannis, Patrc;, 
Filio &Nepote geftum, adPacis defiderium compulfis 
Barbaris, inducias annorum xx. cumAchomate, Turca- 
rum tyj&nno, v. Eid. Nouemb. anno cid. idc. vi. ad 
Comaronium pepigit. Bofcainam faclionem, & inteftinos 

Procerum 



?83 

Procerum motus opprcffit: TranfyluaniarnHungariae Re- 
gno reftrtuir_;. 

Ioanne Gulielmo, Iuliae ac Cliuiae Duce , fine liberis 
mortuo , natifque de hereditatis iure Neoburgicum in- 
ter ScBrandeburgicum aliosque Principes controuerfiis, 
arbiter & fequefter Caefar Leopoldum Archiducerh , Pa- 
truelemfuum^cum iuftis copiis in eas Prouincias delegauit; 
a quo Iuliacum aliaque oppidafunt occupata_*. 

Erneftum , Matthiam , & Maxaemilianum Archiduces, 
Fratres fuos , fupremos militiae aduerfus Turcas Praefe&os 
habuit; eorumque virtute Barbaris obie&a, fecurus ipfo 
remifliorque quibufdam vifus eft : aft vbi res poftulabat, 
eredus & acer , ingentibus xiegotiis par erat. Et omnino 
necbellofelicitas, nee pace magnificentia illidefiiit. In- 
credibilis rerum omnium peritia, iudicium elimatum, ma- 
turum confilium ei famam dabant : adeoque, fedendo vin- 
cere dic"tus eft. 

Omnium bonarum artium, & Mathefeos in primis, fau- 
tor & patronus fingularis exftitit > ciim & ipfe fuas Orbis 
terrarum fceptris afltietas manus ad eruditum ilium pulue- 
rem demittere non dedignaretur. 
f Pi&urarum elegantiis ita eft delegatus, vt quafcumquc-? 
Orbis haberet eximias nobilium Artificum tabulas, ium- 
ptibus & impenfis maximis fibi compararet 

Demum Regnis &: Prouinciis omnibus Matthix Archi- 
duci, Fratri fuo , refighatis, deceflit Pragae anno falutis 
c i d. ID c. Xi i, Pridie Idus Ianuar. 

V ixit annos l i x. menf. v i. Imperauit ann. x x x v i. 



■ 



Mat- 




NAN DI * 



MATTHIAS I. 

AtTHiAs I. Imp. CxC Rodolphi 1 1. Aug. 

Frater, natus eft Viennae anno cid. id. lvii, 

avstr. I- ffiB6Hfc die x x i v. Februar. D. Matthias facro > felici fane 

£i,Hi(}>a- 

mar.m- omine & nomine. Siquidem variis aduerfus Turcas con- 
v Jnwr- fli&ibus virtus eius toties fpe&ata fuit, vt inui&um ilium 
£!Suar. Matthiam Hunniadem Coruinum, Hungarian Regem> Ot- 
Hon dt- tomannici nomuus terrorem, in mo renatum crederes. 

Adolefcentia eius ab Augerio Gifleno Busbequio, 
Belga , Imp. Caef! Ferdinandi I. Aug. ad Solymannum 
Turcarumlmp. Exlegato, optimis moribus ac difciplinis 
informata , & de re militari contra Turcas inftituenda co- 
piose inftrudta fuit. 

Ernefto Archiduce r Fratre fuo, ad Belgicarum Prouin- 
ciarum Gubernacula nomine Philippi II. Hifpaniarum 
Regis profe&o, PannoniaeProrex, fupremufque Casfarei 
exercitus aduerfus communem Chriftiani nominis hoftem 
Duc~tor , in eius locum furrogatus eft. 

Praefe&urae flue primordia feliciter aufpicatus , du<5Hs 
in Turcas copiis, Nouogradum expugnat : Sinanin Purpu- 
ratum cum centum armatorum millibus a Comaronij ob- 

fidione fugat. 

Strigonio 8c Vizegrado victor potitur : ipfamquo 
Budam magna vi & conatu eft adortus, vrbe inferiors 
occupata; fedobgrauiffimas cadi tempeftates pluuiafque^ 
inufitatas obfidionem fbluit 5 ciim eodem die Turcae a 
Varadino obfeflb caftra mouere ob eadem incommoda-i 
coadti elleno. 

Hazanem 



• 385 



CLVIU 

FIRMATVMCjELITVS o men. 







Vixic annos lx 1 1. dies XX I v.Imperauit annos v l mcnC ix. 



Ccc 



386 . 

Hazanem Baflam ad Albam Regalem magna clado 

fundit 5 v. millib. Turcarum & Tartarorum caefis • atquo 

inter alios, MurateBudenfi, &Mahemete Quihaia, fupre- 

mis caftrorum Prafe&is. 

Et haec quidem fortiter ab illo gefta ; iftud vero pru- 
denter, quad in diueria tractos Procerum Hungarorum 
animos magna iudicij dexteritateconciliauerit, Pacemque 
Regn4 reftimerir_;. 

Poft vicennales cum Achomate , Turcarum Siijtano, 
pa&as inducias, Auftriam cum Morauia ex ceffione CxC 
Fratris fuiaccepit. 

Anno ciD„ id c. vin. Pofofiii in Regem Hungarian 



£«?*«•.*» 1 



& triennio poft, Pragae in Regem Bohemia? eft inaugife. 
ratus. 

Mox Annam, Ferdinandi Archiducis, & Annae Mark 
Mantuanae Priticipis Filiam , magnifico apparatu Viennae 
inVxoremduxit. %, 

Rodolpho Aug.Fratre fub initium anni cid. iDC. xn. 
ad meliorem vitam tranflato /Matthias promerito 
pridern virtute ac laboribus fuis Romani Imperij diade- 
mate a Scptemuiris Principibus Francofinti inilgnitus eft 
in. Eld, Jul. 

Aquafgrani&Vefaliam, aliaque oppida ad Rhenum 
fita, fuis& Alberti Archiducis,BelgarumPrincipis, Fra- 
tris fui , aufpiciis , du&u Ambrofij Spinulx feliciter oc- 
cupauit.;. 

Cum fe prole deftitutum cerneret , confentientibus 
Archiducibus Maxaemiliano & Alberto , Fratnbus fuis, 
F ilium adoptauit Ferdinandum Auftriacum, Stiriae, Ca- 

rinthiae, 



387 

rinthix &CarnioliaeDucem 5 Patmelemfuum 5 eu.mdem- 
que in Bohemia: &c Hungarian Regna fuccefforem defi- 
gnauiiu. 

Anno cid. idc. xviii. dumCaefarViennae afflicliiore 
valetudine languet, coniurati Bohemias Proceres, globo 
armatorum fadto, ArcemPragenfem cum Armamentario 
ac Aula Regia occupant : inque conclaue vi irrumpentcs, 
c Regni Gubernatoribus , aliis e fublimi Aulx feneftrain 
fubiedtum fblum deturbatis,aliis profcripfris 3 velutfuroro 
lymphati populum ad libertatem vocant. 

Qui praecipites ac~ti fuerant,Deo fuos protegente,falui 
atque incolumes , magno omnium ftupore, fiirrexero. 
Omehhaudobfcurum, Auftriacam Familiam e tempefta- 
te ifta, qua vix vmquam grauior Augufke illi Domui incu- 
buit , non modo incolumem , fed & au&is viribus va- 
lentiorem euaiuram. 

Atque iftud eius procellae initium fuit, qua? Bohemiam 
& Hungarian! , finitimalque Prouincias non paucas , iru> 
rebellionem , velut fcopulum, adegitj totamque Germa- 
niam, annos iam x x. &: quod excurrit, continuo^ Europa 
vniuersa in partes fecedente , velut diluuio quodam in- 
uoluit. 

Caeiar integrum fere annum cum perduellibus vario 
euentu lu&atus , e viuis Viennas decedit xm.Kalend. 
Aprilis anno c I D. I D c. xix* 

Vixit annos lxii. dies xxiv. Imperauit ann. v l menlT ix. 



Ccc 2 Fer- 



388 

FERDINANDVS II. 

]llZ£ 9^^M W& triainlaudatiflimislmperatoribuspotiffimum 
f 1n D d I i f WJ m i CQmmen dantur -> San&itas domi, inarmisForti- 
avstria- Jgggl^tudo, vtrobique Prudentia; ita hax in Imp.Casf 
D'ar.tn- t h r d i n a n d o 1 1. Aug. pariter enituere , vt velut' con- 
Sri*^ centu ac temperamento quodam virtutes mifcuiffe vide- 

^ntuer- retur# • 

JTSu'ar- Natus eft Gratij in S tiria v 1 1. Eid. Iul. an. cid.id.lXxviii. 
TorYdZ Patre Carolo Archiduce, Imp. Cxf. Ferdinandi I. Aug. 
fir*?**. pjjj ^ Stirise, Carinthiae ac Carnioliae Duce • Matre Maria, 
Alberti Bauariae Ducis Filid. 

Adolefcens in Italiam profedtus, Lauretanam Deiparae 
ALdem infigni Pietatis ftudio adien$,omnem operam fuam 
inreuocandis ad Orthodoxam Religionem fubditis popu- 
lis fencte vouit^. 

In patriam redux, Mariam Annarn,Guliel. Bauariae Du- 
cis Filiam, anno Saxulari cid. ioc. ad ix.Kalend.Maij, 
Vxorem duxiil;. 

Ad folemnia Imperij Comitia Ratisbonae indicia , an- 
no cio, idc. v i ii. a Rodolpho Carfare eft delegatus, eiu£ 
que loco iis praefedit: vt iam tum,quod moderaturus olim 
erat, aptaretur Imperio- 

Venetorum in Forolulij infefta arma, per triennium 
illata , feliciter repulijo. 

In Bohemias Regem, anno cid. idc. xvii. ad i i i. Kalend. 
Iul. Pragae; & fequenti anno, Pofbnij, ipfis Kalend. Quin- 
til. in Hungarian Regem folemni pompa coronatus eft. 

Imp. Cxf. Matthia Aug. e viuis fublato , Fe r d i n a n- 
d v s a Septemuiris Principibus Francofurti Romanorum 
Imperator eius nominis 1 1, eft renuntiatus v. Kalend. 
Septemb. anno c i d . i d c x i x. 4 

Turn vero, excitati paulo ante ab haereticis rebellionis 
motus, in apertum fcelus erupere. Bohemi, Fe r d i N'A n- 
d o contra ius & fas abdicato , Fredericum , Comitem 

Pala- 



389 



CLIX. 



LEGITIME CERTANTI. 




Vixit annos t v 1 1 1, menf. v 1 1, dies vi. Imperauic ann. x v 1 1. 

menf v. dies xvin. 



CCC 3 



PalatinumRheni, RegemPragas proclamarunt. Moraui, 
Sileiij,Lufatij 3 &Auftriaci fuperioresj nee non confcede- 
rati Principes , Wirtembergicus,, HefTus, Anhaltinus, Anf- 
bachius,Durlachius,alnque Germanic Reguli,& Ciuitates 
aliquot Imperiales, cum'Batauis, Palatini partibus fe ad- 
iunxerunt-;. 

Hungari Gabom^toj^mum, Tranfyluanise Princi- 
pem., OttomannicisTartanaiqucfcta^iis'fretumj itidem 
Pofonij in Regem elegfefuht. 

Grfar interim / Orbis prope vniuerfi in ipfum confpi- 
rantisviribusvfrdique circumfeffus ; Boiohemicis, Marco- 
mannicis., Germanicis, Pannonicis, Dacicis/Tureicis, Scy- 
thicis armis ilium oppugnantibus, caufae ftiae xquitati it2u> 
confidebatj vt frequenti ferruone affirmare auditus fii_;: 
Vrbes, Prouincias, Regria,Imperia,vitam ipfam fibi priiis, 
quam animum. conftantiamque ad propugnandam Dei &c 
Religionis caufam, defuturam. I 

Poft tentatas a clementiflimb Principe fmftra omnes 
cum perduellibus Pacis conditibnes , ad arma veiitum. 
Auxilia & fuppetias validas Philippus .IIL.Hifpaniarum 
6c Inefiarum, Sigifmundus Polonia^ Reges; Albertus, Ati- 
ftrix Archidux, Belgarum & Burgundionum Princeps, 
3P e r D i N a n D o fubmifere. Saxonix item & Bauarix Du- 
ces , Cxfari fidi > cum Ecclefiafticis plerifque Germanise 
Principibus inito foedere, exercitxim baud modicum, Du- 
cl:ore Bauaro, conferipferc;. 

Auftria fuperiore ad obfequium Cxfaris redada , in_; 
ipfam rebellionis arcemPragam communibus armis ani- 
mifque" itum eft 

Advrbis tergerhinx & copiofiffimx mcenia, in Albi 
rnontis vertice 7iuxl^^^Hrri( id palatio nomen eft) 
hoftilium copiarumDu&orAnhaltinus Princeps caftra_> 
vallomunita collocarat: ea fupra xxv. armatorum milliaJ 
explebant. Cum his 9 du&u fbrtiflimi Principis Maxxmi- 
liani, Bauarix Ducis., & Caroli, Comitis Bucquoij , Belgx, 
loco licet iniquiffimo, de Religione, de Imperio , collatis 
' fignis/certatum eft. 

Cxfa- 



391 

Caefariani in accliuem collem eniti, feffi hoftem aur_> 
inuadere,autexciperecoa6ti. Nihilominus,fingulari diuini' 
Numinis ope,fuiae fugataeque hoftiles copiae: v.amplius 
mi Ilia cadfa: mille circiter Molda ftumine abforpti: fupra_> 
quingentos capti : atque inter illbs , Principis Anhaltini^ 
Filius nam maximus* Stirumius, Slkhius, 6c Rhenanus, 
Comites. Centum plus minus vexilla, & x. tormenta ma- 
iora, adempta. Caftra denique omnis opulentiae plena.? 
funt direpta. E Caefananis vix ducenti cecidero. 

Palatinus cum vxore ac Proceribus aliquot in Silefiam 
fuga euafit. Et qui pridem Romanum fpe deuorarar_> 
Imperium, vix quo fe tuto reciperet, reperit: errabundus 
in Batauiam paulo poft dilapius. 

Obtigit cadeftis haec victoria anno c i d. i d c. xx. lexto* 
Idus Nouemb. Dominico die, quo Ecclefia vniuerfa iftam 
Dei exercituum vocem, velut pugnae tefferam, & vicloriae 
aufpicemintonabat:REDDiTE Qj^fi svnt Claris, 
CifcSARi; et qvje svnt Dei, Deo. 

Praga altera poft pugnam die Caefarianis fe dedidit: & 
pralidiariorum in ea vrbc militum i v. millia vi&ricitSus 
caftris fe adiunxerunt. 

Bis vicifle Caefar vifus eft: primiim armis, mox demen- 
tia j qua ipllus viclorise victor id vnum ipectauit, vt per* 
duellibus poiTet parcere. Nemo damnatus eft, nifi perti- 
nax in iniuria. Periere, qui noluere optimo Principi vi- 
tamdebercj. 

Eredericus Palatinus , cum Anhaltino , Iagerdorffioj 
Hohenloio, aliifque hoftibus, profcriptus, non tan turn 
Regno quod inuaferat, fed 8c Proauito Principatu exu- 
tus eft : Palatinatus ad Rhenum parte Inferiors, dudtu 
Marchionis Spinulse; parte Superiore,duce Tyllio, Belga, 
Bauari Legato, occupata. 

Heidelberga, vetus Principum Palatinorum fedes, ope- 
ribus&prseildiis munitifllma, cxpugnata & direpta eft. 

Inter fpolia longe nobilifllmum fuit , BibliothecaPala- 
tina, ingenti Principum Ele&orum, cum Ptolemasis Atta* 
lifque Regibus magnificentia certantium, ftudio.& im- 

penfis 



392 

penfis maximis vndique congefta, ac praecellentium in_>> 
omni difciplina Au6torum veterum, Hebraeorum, Graeco- 
rum ckLatinorum monumentis membranaceis , & manu 
exaratis codicibus inftruc1:iffima_>» Ffcec partim Bauaricx 
Bibliothecx illata*r; partim Romam , velut in triumphi 
pompam, auefta^ Gregorio ,X V. Pont. Max. dono data, 
VaticanaeBibliothecae, ornamentum illius non minimum 
futura, adiuncta eft. 

Septemuiratus quoquc dignitas, Frederico erepta , in 
Maxaemilianum 5 BauariaeDucem 3 efttranflata : atque in- 
terim deleti non femel, variis locis, Durlachi j , Halberfta- 
dij Nothique Mansfeldij , perduellium , numerofiffimi 
exercitus: acllnguli anni fingtilis aiit geminatis vicl:oriis 
diftin&i. Gabor item Bethlenius, Daciae Princeps , pacem 
cum Caefire iniir^. 

Cumtranquillitatistotilmperio reftituendas fpes eflct, 
Danorum Rex iam paene fraclra confcederatorum Princi- 
pum arma refouens , e Saxoniae Inferioris Prouinciis bel- 
lum Caefari intullt. Sed vberem gloriae fegetcm 5 palmaique 
noliasillipeperit, dum antiquas fruftra eonatur extirparc. 
Etenim , copiiseius adCalembergam, Luteram atquo 
alibi caefis & profligatis , felices Ferdinandi Aquike, 
quidquid Vilurgim & Albim interiacet , ad Oceanum v£ 
que Germanicum 3 vi&oriis emenfi funt. Mox&Holla- 
tia, totaque quam latiffime patet, Cimbrica Cherfonefb 
fubacli , Danus ad Pacem a Caefare petendam compul- 
fuse,ft. 

Acceffit demum exvltimo S^ptemtrione cxcitus Suc- 
corum Rex, Guftauus Ataulphus, vtintima Germanici 
Imperij vifcera nouse & bellicogifimae gentis irruptiono 
denuo quaterentur. 

Hie prifcae Gothorum Regum glorias aemulus, immania 
Sueonum, Finnorum^Lappionumque agmina, non magis 
indigena &.cognato ferro ,, quam caelo fiio armata , fecum 
trahens, velut Aquilonis aut fulminis alis fubue&us, vni- 
uerlam a Baltico mari, adufqueRheni 8c. Danubij fbntes 
Alpefque Rhaeticas penctrauk Germaniam. 

Poft 



393 

Poll Stralofondiam a CaeGirianorum obfidione afTer- 
tam,Rugiamqueinmlam occupatam, in Continentem ex* 
fceniu facto, cum Vandalorum Principe Bogiflao ,Pomera- 
nia:Duce,fcedusinit:ac Stetini,eius prouinciae metropolis 
belli fedem figit. Moxque Gallicae., Britannicae, Mofco- 
uitica2,aliorumquePrincipum ac Rerumpublicarum lega- 
tiones, militis ac llipendiorum fubfidia pollicentes, ilium 
excepere^. 

Caefarianos, qui pofl t)anicum bellum in Pomeranian 
ac Megapoli paflim ftatiua habebant , aggreiTus , vrbes 
munitiffimas , Vologaftum , Gripfovaldiam , Garthium, 
GrirTenhagam, Deminum, Colbergam, Lansbergam , alia- 
que oppida paene innumera^ , aut armis aut deditione_>> 
in poteftatem mam redigit : ipfumque ad ViadrumFran- 
cofurtum , quod praefldiariorum millia feptem infede- 
rant ■> vno eodemque die expugnat. Hinc Albim ver- 
fus mouens, Tangermundam , Verbenam ck Hauelber- 
gam intercipir_>. Iamque palam Brandemburgicus Mar- 
chio Guftaui, affinis fui, partibus accelTerat. Hunc iecu- 
tus Saxoniae Dux cum xxiv- armatorum millibus , eidem 
le adiungit. 

Itaque ciim vires vndique illi accreuiiTent,adLipiiam 
( vbi paullo ante Proteftantes Principes nouo fcedere £cj 
obftrinxerant ) cum Caefareo exercitu congreiTus , vetera- 
num & inoffeniis victoriamm curflbus afliietum Ducem, 
fracTiaque Magdeburgenlium peruicacia nuper ouantem, 
ingenti clade afficit , caftrifque exuit. 

His fucceiTibus ferocior , cum infuper Hamiltonius 
Marchio Britannorum vm. millia, aufpiciis Suecicis 
militatura , iam adduxiflet , Merfeburgo , Hala & Erfor- 
dia praefidio firmatis, in florentifTimas Principum Foede- 
ris Catholici prouincias irrumpit : ac flammse inflar , qua? 
vicina quxque corripit, Franconiam vniuerfam depopula- 
tur. Herbipolis adequitantem portis ftupet, quern mul- 
torum dierum itinere abefle credebat. Bamberga, quam 
magno auri pondere Antilles redemerat , mox contra^ 

Ddd da tarn 



394 

datam fideminuaditur : Caefarianorum militum ardoro* 

poft Lipfienfem cladem, haud parum remiflb. 

Francofurtum, Hanouia, aliaque ad Mcenum Rhe- 
numque oppida fefe dedidero. Quod exemplum No^ 
rimberga, Argentoratum, Spira, plurefque ciuitateslm- 
periales fecutae funt. Haffiae item Lantgrauius, cumx.fiio* 
rummillibus, Guftaui caftris fe adiunxit. 

Palatinatus exinde magnam partem expugnat: traie- 
dtoqueRhenO) ac Oppenhemio fubacto, Maguntiacum, 
poft dierum aliquot obfidionem , ad deditionem com- 
pellit , ac Confluentes vfque cedentia omnia armis fuis 
fenfire. Congeftos interea ex Ecclefiafticorum fpoliis, 
Templorum opulentiffimis donariis, Diuorum aureis ar- 
genteifque figms,&c deditarum foederatarumque vrbium 
tributis ac fiibiidiis thefauros immenfbs in Sueciam trant 
mittit; prorfiis quail gentile Regni fui xs ferrumque in-* 
aurum Germanicum commutare niteretur. 

Caefar, ingrauefcentibus indies publicis malis, aliifque^ 
alibi perduellibus , Hydra? inftar , fuccrefcentibus 5 de^ 
nouo exercitu confcribendo ferio cogitabat : quod Tyl- 
lius Comes , Cxfareis ac Foederis Catholici copiis fblus 
iam Praefe&us , tot hoffcibus , &c praefertim per prouincias 
diilun&iffimas late graflantibus, par efle propullandis non 
poller-;. 

Itaque Albertum Valfteinium Fridlandium , pridem 
exercitus fui Praefectum fupremum, ac deinde ob queri- 
monias Principum quorumdam, quibus eius Fortune 
fplendor oculos praeftringebat , exau&oratum, rurfiis ad 
fummum militias Caefareae faftigium vocat- Hie magnis 
illico delecldbus habitis, vix trimeftri fpatio iuftumexer- 
citum comparat : Pragam a Saxone occupatam recipit->, 
& vniuersa Bohemia eumdem pellit. 

Sueci interea, Hornij du6tu, Alfatiam paene totam in_j 
poteftatem fuam redegerant; Carolo, LotharingiaeDuce, 
nequidquam obnitente, quod Galli eius ditionem infeftis 
fignis inuaderent Cum deinde Palatinatus Inferioris op- 
pida.? 



395 
pida non pauca Hornius occupaffet , paulo poft ad Bam- 
bergam ingenti ftrage aCadarianis,Du&oreTyllio, pro- 
fligatur, duo bus Suecorum millibus csefis. 

Quare Guftauus ipfe Francofurto ad Mcenum (illic 
Reginam, coniugem fiiam, Stctino > & Fredericum Pa- 
latinum e Batauia, ad fe venientes exceperat) digrefTus, 
Caefareos infequens, Donauerda potitur, ipfumqueTyl- 
liumadLycum amnem altera claae fundit. 

Inde, Auguftam Vindelicorum, vrbem longe fplendi- 
diffimam , ac fitus opportunitate Germanise opprimendas 
Italia^que inuadendae commodiffimam fibi vifam, in de- 
ditionem accipit : ibique fcena iam detedra , qui Germa- 
nicae Libertatis a Carfare ( vt perduelles criminabantur ) 
oppreffie vindicem fe venilTe credi voluerat > ipfam mox 
Libertatem aggreflurus, ciues Auguftanos, tamquam Sue- 
cico Sceptro lubditos , in fua , vt legitimi Principis & 
Domini, verba adigit: vrbemque nouis, iifque validif- 
fimis propugnaculis muniricurat,ac Suecicilmperij fedem 
deftinat-;. 

Dehinc Ingolftadium, munitiffimam ad Danubium vr- 
bem, obfidione cingit : atque illic demum haerens quad 
deprehenfa Felicitas Guftauum vinci pofle docuit. Quip- 
pe, vbi tentata fepius expugnatione, fuos fbrtiter repelli 
animaduertiflet , atque ipfe,equo, cui infidebat, grauio- 
ris tormenti pila interempto, humi ftratus, grauiffimum 
periculum aaiifFet, obfidione m mature fbluit : ac Baua- 
rise vniuerfe incumbens , Monachium , vbi Ducis Aula.? 
eft, ad deditionem compulit? faces ciuitati pulcherrimas 
fubiicere comminatus , ni c c c. dalerorum millibus com- 
mune excidium ciues redemiflent. Mox in Rhaetiam con- 
uerfis armis, Vlmam & Memmingam, aliafque illius tra^ 
clusvrbesdeditionc accipits Lindauio ( vndepropinquus 
in Infubriam aditus ) fruftra tentato. 

Nam, dum haec geruntur,Fridlandius cum inftrucl:i£ 
fimo xxx. millium exercitu ex Bohemia defcendit, al- 
teroque a Notimberga lapide caftra ponit_>. Guftauus , 

Ddd 2 ne 



$9& . • _ 

ne fcederatae vrbi deenet , & ipfe co;pias fuas e Rhasfcia tra- 
dudas, trans Pegnefum amnemj cui Norimberga affidetj 



Bauariae Dux Monachio 3 aliiique ditionis fiiae oppidis 
interim recuperatis 3 cum x X; fuorum millibus ad Frid^ 
landium properat, vt iun6tis viribus Guftauum opprime- 
rent. Is Caefarianorum caftra noctu aggreffus^ iifiiem ftre- 
nue fortiterque pugnantibus > ter mille circiter h fuis 
amifitL^. 

Cum deinde in Frailcdniam Giiftauus feceffiflet , & 
mbx in Saxoniam ■> quo Gaefariani digreffi erant, viribus 
aucldbr aduentaret ; Fridlandius Papenhemiiim Comi- 
tem , qui Halam in proximo iam expugnarat^ prbpere 
accerfiL->. 

, Ad Lutzetfium bppidum $ baud prbcul Lipfia , iifderri 
paeiie , quibus anno iuperiore decertatum fuerat campisj 
Imperij Orbifque terrarum fata commifla funt^i Ae' 
primo Suecorum impetu medias aciei froiis laeuumqueL) 
Caefariaiiorum comu paulum inclinare , dbnec aFrid-* 
landio & Papenhcmio, fuis mbfidib adudlantibus, re- 
flituta funr_j : cum ecce Guftauo Ataulphb , Caefarianae 
aciei frontem propiiis aggreflb 3 m'aioris fclopi glandeJ 
finiftrum brachium commiftuitur. Vndc mbx linquentej 
animo , dum a fuis extra aciem abducitur 3 in Caefariano- 
rum Equiturh legionem incidit : a quibus vulneribus 
quinque confofTus , vixdum Cecum a Tylliana cladeJ 
folum Regio ipfe fanguine imbuit ; flmulque ab ignaris 
quem interemerant militihus fpoliatus 3 longe a deftina- 
tione fua iacuit. 

Maioraetenimpauloante meditatus, iamqtie Italiae im- 
minent, ad Europae Imperium baud obfcure adfpirabafc 
Sed iuiia Nemefis profundam hdminis Ambitionem &t 
porteiitofam ddmiriandi libidinem in medio vt Iuuentae, 
ita rerum gerendarum eurfii extinxit. 
iggM p ar i p&ne fato olim Ataulphus alter,- & ipfe Gdtho- 

ccc'g.'xv. rum Rex 3 poft occupatam ab Alarieo eius affine Rb* 

mam. 



397 
mam, Italiamque vaftatam, Barcinone , in Hifpaniae limi- 
ne, caefus eft. De quo praftans aeui illius Hiftoricus referr_> 
{ verba ipflus attuli ) hoc eius fuifle vbtum , Vp, -Miter at o pra/ fM 
Romano nomine, Romanomm omnefolam Goth or wm Imfyerium ip.vk? 
&r facer et, (§» <VQeayei\ ejfettfc G o T h i a, tjttod Roma fmjfets ac 
pent AtavlphvSj qaod quondam C je s arAv gv st vs. 
Aftimprobavota infelix exitus comitari Temper folet. 

Incidit Lutzenfe p radium in diem x v i. Nouemb.anni 
c i d. ioc. xxxn. cum per biennium & menfes aliquot j ex 
quo Holmia, Regni fui metropoli,digrefTus erat, Guftauus 
Ataulphus arma totacircumtuliflet Germania Ad xiv. mil- 
lia vtrimque cecidifle fanla eft : maiori Suecorum clade^, 
qui expectantes Caefarianos iniquo loco adorti funt. Vt 
autem illi Regem fuum , ita hi praecipue Papenhemium 
Comitem amiiTum lugebant j cuius eo die virtus in pnmis 
enituit. 

Nee filendum hie Excellentiffimi Herois Oclauij Co- 
mitis Picolominei inuiclrum robur ardorque 5 qui poft 
Papenhemij caedem , Equitatu Caefareo in rugam conuer- 
fo , folus cum fua legione inter medios hoftes intrepide 
vfque ad praelij finem ftetit, fa&aque fepties irruptio- 
ne y ac edita late ftrage , quincjue equis fub fe confoffisj 
ac (Bx ictibus faucius, adhuc pugnans, optimi ibidem for- 
tiffimique militis ac ducis nomen, vt vbique, promeruit. 

Dum de immani Catholicae Religionis ac Imperij hofte 
c&fo vifrrix Ferdinandi Pietas triumphat, alter Cae- 
farisac prifcae Religionis hoftis Fredericus, Comes Palati- 
nus, prima Germ anici belli fax, paucis poftGuftaui mor- 
tem diebus Maguntiaci contagione graflante extinctus eft. 
Ihgens vterque mprtalibus documeritum > exci humanae 
mentis cupidine aliena & immodica cum exitio afTecTrari, 
dum parta auitaque ditione fecure frui queant. 

At vero externa arma feliciffimis aulpiciis iuis propul- 
faritem Gaefarem pam& infandum fuorum feelus ac parri- 
cidium bppf effiti 

Albertus Valfteinius, Bridlandia? ac Sagani Dux, e mo- 

Ddd 3 dica 



39$ 

did fortuna ad fupfemam militias Praefe&uram eue&us, 

ac infuper Megapolitano Principatu aliifque maximis be- 
nefices a Casfare donatus, maiores fpes animo coquens, 
Bohemici Regni Sceptro inhiabat. Itaque ( vt nihil fan- 
&um , vbi mentem ambitus occupauit ) prascipuis belli 
Ducibus ad defectionem follicitatis, confilioque vna cum 
Suecis communicato , extremum Casfari eiufque floren- 
tiffimas Stirpi exitium moliebatur* 
. Sednefariaconfpiratione a Picolomineo Comite (cu- 
ius noh minus inconcufla Fides quam inuicta Virtus pro 
AuguftaAuftrias Domo Temper emicuit ) aliifque Duci- 
bus mature detedta, profcfiptus Fridlandius , moxEgrse, 
Bohemias oppido, cum confciis caefus, dignas concepti fce- 
leris poenas luit: velut noua fubinde Inftabilitatis luae lu* 
dibria & piaculares inaufpicatas Ambitionis vi&imas of 
tentante Fortuna. 

Publico proditore fiiblato, numquam alias clariiis fefc-> 
Martia Auftriacas Gentis Virtus & Augufta Soboles exe- 
ruit, fortiiifve lacertos mouit. 

E difiun&iffimis regionibus > hinc Ferdinandus IIL 
Hungarian & Bohemias Rex, poft Ratisbonam&Dona- 
uerdam a fe expugnatam, inde Ferdinandus alter / Hifpa- 
niarum Infans, geminas illas fpes oculique Imperij , cum 
lecliffimis copiis ad Norlingam conuenientes j ille Casfe- 
tis, Parentis,hic Regis Catholici,Fratris fui 3 aufpiciis 5 duc1:u 
fuo, de Suecis & Imperij perduellibus , hoftium Duce-> 
Horniocapto,Vi6toriam poftnatos homines nobiliffimam 
reportarunt anno cid* id a xxxiv. ad vin. Idus Se- 
ptembris. 

Exinde, cum Ludouicus Francorum Rex pridem Suecis 
confbederatus infefta invtramque Germaniam arma pa- 
lam conuertiffet,Casfar cum Saxonise Duce pacem Pragae 
iniit : quam &: Brandemburgicus Marchio, Pomeraniae, 
Luneburgi , Brunfuici , & Megapoleos Duces , aliique^ 
Imperij Principes ; vrbes item, Norimberga, Vlma, rran- 
cofurtum atque alias amplexas funt 

Fuit 



^99 

Fuit omnino Ferdinand vs II. Principum beni- 
gniffimus 3 clementiffimus 3 liberaliffimus : viuum Pietatis 
& Sanctitatis exemplar. Incredibili autem animi ALquabi- 
litate Temper fui fimilis, nee fecundis efferri, nee aduerfis 
deprimi vmquam vilus eft. 

Ratisbona Viennam redux, obiit, vt vixerat , placidifli- 
me, ad xv.Kal. Martij, anno Salutis cid.idc.xxxvii. ALtatis 
fiiae Lvm.menfeviLdie vi.Imperij autem anno xvil men- 
fe v. diexviiL 

Felicitatis praecipua in parte illud memorandum^ quod 
iam fenior,Valetudine labente, bimeftri fere ante obitum 
fuum fpatio ( Superis nempe vitam ad hoc eius votum 
prorogantibus ) in Rcgem Romanorum, flbique in Impe- 
rio SuccelTorem Ratisbonenfibus Comitiis declaratumvi- 
derit Filium fuum , Ferdinandvm III. Aug. annis 
armifque florentiffimum: &c in quo Virtutes fimul omnes 
elucent , quse fingulae in Maioribus eius pradicantur. A 
quo Principe vt nouam laudatifiimorum C£farum,faepiu£ 
que iteratam feriem Orbi Terrarum Superi indulgeant, 
et Auguftiflimse Familiae in Rempub. Chriftianam meri^ 
ta, & piorum vota flagitant. 

AbfHne a Diuina ilia Domo profanos oculos tuos, in- 
felixLiuor. Quid fblidis Imperij fundamentis, Pietate symbo- 
et Ivstitia nixam fruftra laceffis > Patere illam Ge- cTriX 
neri Humano, diu aegro & affecto, mederi. Perftet, peren- j 1 ^- 
netque Fortitudinis Arx, Clementise Ara, Iuftitise Delu- Aug.PiE- 
brum , Religionis Propugnaculum , Virtutum omnium lynxnL 
Sacrarium. 



Fer- 



400 

FERDINANDVS III 

FTftrrvu ##i§^jvod praeclare a Platone di&um eft 5 turn de-i-ft-v 
hocfchbe. f§i§Ji||mumRegnis ac Imperiis, adeoque Generi Hu- p ' 

bat Ca/p. QBMamE XJ Pi 1 • r r rT 

cjemmm J|||§|£ mano Malorum calamitatumque tinetn arrorc;, 
lmCc ' cum Potentia & Sapientia fimul iunclae in vnum 

coiiflent 5 id fane ALuo noftro , reipsa palam futurum * 
Spe certa vt ominemur , animoque praecipiamus, licet. 
Is enimOrbi Chriftiano Imperator caelitus obtigit, in_> 
quo tranfmiflam ab Auguftimma XII. C^esarvm, Re* 
gumque Catholicorum , & Sereniflimoriim A v s t r i m 
Archiducum Stirpe ac Magnitudine Potentiam , atque a 
Diuina Indole, Imgularique Naturae praerogatiua infitam 
Sapientiam pariter elucere fuipicimus* 

Imp. Cms. Ferdinandvs III. Aug. Divi Fer^ 
dinandi II. & Mari^e-Ann^e Bauarae Aug. Fil. 
natus eft in proauita Illyrici Prouincia, Styria , Grastziae, 
quae Ducatus eft Metropolis , anno Salutis m. d c. v i i i. 
tertio Nonas Iulij. 

Pueritia eius Pietate & bonarum Litterarum ftudiis 
ad miraculum exculta eft. Mathefeos omnis, Reique^? 
& Architectonices Militaris , exa&am fibi notitiam 
comparauit. Nee minus fblerter abdita Naturae arcana^ 
perfcrutatus eft incredibilis ems Ingenij vigor, omnium- 
que quae Caelo continentur capax Sublimitas. Prifca_j 
Sacrae ac profanae Hiftoriae monumenta, mediique ac po- 
fterioris Aau res geftas fedulo excullit . Clariffimorum 
Ducum Exemplis,ac Sapientum Monitis animum imbuit. 
In primis autem, C. Ivl. C^saris exemplo , in-; 
Chronologia , ac Temporum doctrina verfatiffimus, 
(praeeunte viro iis ftudiis exercitatiflimo, P.Henr. Philip- 
pio, Belga, ex erudita Societate I e s v , Theologo) ab ip- 
lisMundiNatalibus, omnis ALui feriem mente comple- 
xus eft; nobiliffimas ipfe Temporum Epochas, Aureafque 

ALras, 



401 



C L X 
PIETATE ET IVSTITIA. 




Eee 



402 

ALras, Pietate & IvsTiTiAAufpicibus,moxconditurus. 

Nam & Iuris fcientiae auidus, antiqua Csefarum lauda- 
tiffimoram Refcripta acDecreta accurate euoluit, vt Sae- 
culum fuum optimis Legibus & fan&iflimis inftitutis ex- 
ornare queat : Spesque haud leuis affulgeat,bonas Artes ac 
Difciplinas, Barbarorum irruptionibus e Germania pro- 
fugas, reuocante Caefare, poftliminio reftitutumiri. 

Eloquentiam eius & Suadam, non minus rerum fenten- 
tiarumque pondere grauem , quam vcrborum fiumine^> 
difertam , in Refponfis Legatv& in caftrenfibus Allocu- 
tionibus Milites admirantur. 

Denique, in omnibus tarn Pads quam Belli Artibus ita 
Virtus eius eft exercita, &:, ad quod afiiimdfcda mox erat, 
aptata Imperio, vt nihil difeendum haberet tempore Im- 
perandi. 

Nulli rei, niil Rationi ac Honefto aufcultare folitus ^ ea 
Temperantias & Continentix laude Adolefcentiam exe- 
git, Vt Heroica eius Indoles in Regia Fortuna , nee illece- 
bris Naturae ad voluptatem fle6ti, nee Aulas otio ad fegni- 
tiem &luxum detorqueri potueriL>. 

Nimirum, qui Orbi aliquando erat imperaturusj fibi ipfi 
Imperare ante didicit; Cupiditates premere; Iram in po- 
tentate habere ; in Admimonibus facilem fefe ac beni- 
gnum accedentibus praebere ; Laborum, negotiorumque 
alternantium vices ac mutationem , otij & remiffionis in- 
ftar cenfero. A tque vt verbo dicam 5 ita vitam omnem 
inftituit, vt Virtutes eius nullo vitiorum confinio laederen- 
tur. Adeoque, il aeuo noftro reftitutus Socraticus illo 
Xenophon , perfecti Principis ac Imperatoris Ideam fibi 
concipiendam fbrmandamque deligeret , Cyro illo Per- 
farum Rege negle&o , Ferdina ndvm A v g. haud 
dubie in Exemplar fibi proponeret. 

Quocirca mirum non eft, quodeximiishifceVirtuti- 
bus prouocati Hungarian Proceres Ferdinandvm, turn 
Iuuentutis Principem , vel adhuc duodeuigefimo setatis 
fuse anno, in Regem fibi ab Augufto Parente dari , Comi- 
tiis Oedenburgi habitis^ flagitarinr_>. 

Quorum 



Quorum votis precibusque Csefar^pro fuo in Regnum 
nobiliffimum, acFilium primogenitum affe&u, benigne 
annuit . Ac mox folemni Pom pa Ferdinandvs, eius 
nominis T e r t i v s , fexto Idus Decemb. anno m. dc. xxv. 
in Pannoniae; vt & biennio poft, in Bohemias Regem feli- 
citer inauguratus eft. 

Dumque Pofteritatis memor, dethoriSceptrique con- 
forte aflumenda cogitaret, Maria Aug. PhilippiIII. 
Hifpaniarum Indiarumque Regis Potentiffimi Filia, He- 
roina omnibus Animi, Corporis ac Fortunae dotibus cu- 
mulatifiima, quam per Legatos fuos ante ambierat, illi de- 
fponfa eft. 

Haec ciim a Rege , Fratre fuo , P h i l i p p o IV. Mo- 
narchy fummo, Mantua Carpetanorum Barcinonem de- 
ducl:aeiret,triremibuscon{cenfis, Itaham petens, Genuam 
appulit. Neapoliminde & Campaniae deliciasluftrauit. 
Hinc Hadriatico emenfo mari, per Hiftriam, inflgni comi- 
tatu Auftriam adiit. 

Ferdinandvs Rex defideratiflimas S ponfas fuae ob- 
uiam pro rectus, eamdem vi Nonas Maij,an. cid.idc.xxxi. 
fplendidiffima Pompa Viennam introduxit : eodemquo 
die in Auguftinianorum templo vxorem duxitj Cardina- 
le Ditrichftenio Auguftas dextras aufpicato iungente. Re- 
ginaetenim, propkiaLucina, mox laetiilima prole edita, 
Regnatricem Domum fundauit. 

Nee multo poft tempore , nefaria Alberti Valftenij, 
Fridlandise ac Sagani Ducis, inFERDiNANDVMlI. Gas- 
farem, eiusque Auguftam Sobolem, confpiratione dete- 
c~ta & extindta, Ferdinandvs III. a Patre Caefarc-? 
fupremus exercitus DuCtor renuntiatus eft : ac grauiffima 
Suecorum Gothorumque inGermaniam irruptione, pri- 
dem concufTa, ac velut nutantia Romani Imperij fata_* 
fufcepir_>. 

Feliciffimis certe aufpiciis Vienna digreffus , ac fupra_j 
quadraginta mille hominum exercitu ftipatus , pridio 
Non. Iunij, anni m. dc. xxxiv. Rat is bo nam, vrbem 
munitiffimam, adDanubium fitam, a Vinarienllum Du- 

E e e 2 ce 




404 

ce perduelli interceptam, ar&a obfidione cingit: Caftren* * 

fibusipfe turmisRegium puluerem fudoremque mifcens, 
nee tamcultu &infignibus, quam Robore &c Praeftantial 
ceteris difFerens. 

Atque hie memorabile profe&b Fortitudinis ac Con- 
ftantiae fuae experimentum dedit. Nam ciim Sueci, Impe- 
rijque perduclles , vt a Ratisbonae oppugnatione Regem 
auocarent, ad Pragam, Bohemias Metropolim, caftrafixiC 
fent ; nihil ifto hqftium conatu motus Ferdinandvs, 
cceptam obfidionem, vna cum Bauarix Duce, Affine fiio, 
gnauiter porro vrgere non deftitit . Prouide enim exercitus 
fui parte, GallaflioDu&ore, Pragam fubfidio mifsa, ipfe 
altera parte Ratisbonam premens, abfens fimul praefenC- 
que , diuisa quidem nee tamen imminuta Virtute pugna- 
bar_>. Ducentis tormentorum curulium aeneis machinis 
mcenia quotidie verberabantur, ea viae fragore, vt hifcere 
terrain > ac mifceri elementa crederes . Neque vlla profe- 
cl:6 Poliorceticae Artis pars aut induftria illic omifla fuit. 
Poll acerrimas aliquot impreffiones, incredibili mili- 
tum, vitro fefe difcrimini, Rege telle , ingerentium ardo- 
re,permenfes duos continues illatas, vrbemillam primis 
Militiae tyrociniis Ferdinandvs recepit , quam aufpi- 
catiffimo Imperij fui exortu, paucos deinde pofl: annos, 
erat illuftraturus . Vt nempe, Virtute fua ante meruifle 
Imperium,quamEle&orumiuffragiis in illudfuccefluTo 
nofceretur. 

Quod autem non fine fingulari Diuini Numinis bene- 
ficio factum crediderim > quo die Ratisbona eft recepta, 
eodem etiam Praga a Suecorum ac perduellium obfidione 
eftliberata, feruataqiie Bohemia-*. 

Donaverda mox ad deditionem follicitata , cum 
Regiae Virtutis Fulmen exfpe&are aufa effet, expugnata-> 
paullo poft,& direpta eft. 

Inde Norlingam, Rhsetiae vrberri, Rex caftra mouit 
& obfedit . Qua tempeftate Ferdinandvs alter, Prin- 
ceps Cardinalis, P h i l i p p i IV. Hifpaniarum Indiarum- 
que Regis, Fratris fui Aufpiciis, ex Italia per Alpes Rhae- 

ticas, 



ft 40s 

ticas , cum le&iffimis Hifpanorum & Italorum Legioni- 
bus defcendebat s ad Belgas ( quibus a Rege Catholico 
Gubernator datus erat) iter muniens. Turn autem, rei in_> 
tranfcurfu prseclare gerendae occafione oblata, Caftris 
Ferdinandi, Hungarian Regis, Affinis fui > ad Norlin- 
gam obfellam , opportune acceffit : & velut Herculi iun- 
ctus Thefeus, fuppetias validas adduxit. 

Bernardus Saxo-Vinarienfis Dux, Suecici exercitus, ac 
Imperij perduellium fupremusPraefec1:us, 6ccumeoGu- 
ftauusHornius,ComesqueCratzius, vrbem obfidione-* 
liberare moliebantur . Caefareus autem Regiusque exerci- 
tus, additis quibus Carolus, Lotharingise Dux, praeerat 
Foederis Catholici copiis, x 1 1 i.millia Equitum, 6c xx. Pe- 
ditum numerabat . Hoftes 1 x. mille 6c trecentos EquiteS; 
xvi. mille ac trecentos item Pedites fub Signis fuis nabe- 
bant_>. 

Et quamuis exercitus Catholicus, vt caufsa, ita numero 
fuperior,hoc vnum timeret, ne timeretur,hoftcsque praelij 
aleam elTent declinaturi 5 ea tamen Vinarienfis Ducis con- 
fidentia & temeritas fuit, vt Hornio nequidquam diflua- 
dente , Caefarianos vitro aggredi & laceffere decreuerit: 
non exfpecTratis quoque Othonis, Rhenani Comitis , fup- 
petiis, qui quatuor Peditum, & duo Equitum millia per- 
duellibus adducebat, vniufque dieiitinere tan turn aberat. 

Collis erat haud procul vrbe , ab Aquilis nomen forti- V J$K 
tus, dementi iugo aiTurgens, vnde in proxima omnia loca berg. 
patebat defpe£tus , 6c in quo potiffimum Victorias mo- 
mentum verfabatur. Eum fine mora praeoccupari,validi£ 
que Legionibus 6c tormentis curulibus , du6taque lori* 
ca muniri protiniis mandarunt fortiffimi Archiftrategi 
Ferdinand 1. Et fingulari cura ac prouidentia incredi* 
bili rebus omnibus ad pugnam neceflariis prolpicientes, 
fummorum Imperatorum officia compleuerunt . Vitro- 
que vitam fuam,6c cum ea Spem Generis Humani, 6c vota 
periclitati funt, certi aut vincere,aut mori. Adeo contem- 
ptores Salutis propriae erant,dum publica Orbis 6c Religio- 
nis Salus periclitabatur . Neque vmquam alacres adeo vifi 

Eee 3 ferun- 



7 

m 



-) 



406 • 

ferunturSereniffimiPrincipes. Itavt e vultu eoruminter- 
ritocertam Victorias Spem augurarentur milites. Gallaffio 
autem Comiti, acMarchioni Leganezio, fuprema, poft 
Regem & Principem Cardinalem > exercitus Catholici 
adminiftrandi & difponendipoteftas erat. 

In Colle, pro temporisanguftiis, iam munito ac aflerto, 
media acies OcTrauio Comiti Picolominio , & Ioanni Co- 
miti Serbellonio, commiffa eft. Dextrum cornu Carolus, 
LotharingiaeDux, infpatiosafubCollis radicibus plani- 
eie,tuebatuf . Siniftrum latus Legiones aliquot Germani- 
cx, cum mille Equitibus, feruare iuffae. 

Syluuiam Golli proximam, ab Hifpanis infeflam^de no- 
ci:e hbfteSj ob defenforiim paucitatem, occuparant . Quo 
fuccefiu elatiores , primo mane, vni. Idus Septembns 
(qui dies S.Victori facer) Collem ipfum co minus aflultare 
aggrefli funt* Hornius quinque millia Equitum, &qua- 
tuor lecTriiTlmorum Peditum millia ducens 5 Cratzius 
cum totidem millibus , in Caefarianos inue&i funt. Vi- 
narienils cum reliquis copiis iuxta fyluulam fubftitit, vt 
deficientibus fuis fubiidio effek 

Primus hoftium impetus in exercitus Catholici cornu 
finiftrum detonuit* quod Legiones pleraeque e tyronibus 
confaiptae tuebantur: eaedemque laxatis ordinibus, loco 
cefsere. At reftituta extemplo acies a Legionibus vetera- 
nis, qu33 rupium inftar immotae ftabant : faepiusque iteratas 
in fe hoftium imprefllones & infultus , cum maxima eo- 
rumdem ftrage repulerunt. Nee minore Virtute, in media 
acie a Picolominio & Serbellonio, aliisqueDu£toribus ali- 
bi certatum eft. 

Lotharingi2eDux,inplanicie, Equeftripugnae commo- 
da, cum Vinarie nil congreflus , poft anceps diu praclium, 
eumdem in latentes, poft rufticanas aliquot cafas & arbu- 
fta, infidias trahens, grauiffimo detrimento illius Copias 
affeeit j' maioraque tormenta eius omnia, quae in fyluul& 
erant collocata, occupauir_\ 

Atque interim Auguftiffimi Bellatores, Ferdinandi 
I ambo, qua res poftulabat , feffis figna recentia fubmittere, 

cuneos 



4o7 

cuneos denfare , aciem inftaurare, omniaque exercitatiffi- 
morum Ducum munia obire haud ceiTabant. 

Dumque in Aquilino Colle pro Imperio , pro Religio- 
ne Casfarianorum Virtus fbrtiter depradiatun inuidtiffimi 
Archiftrategi, rectis atque immotis oculis, non Solis tan- 
tum radios(quod de genuinis Aquilisailerunt Phyfici) fed 
ScFulmen Aquilonium intuentes , haud degenerem fefc; 
tot fortiffimorum Caefarum , ac Victricium Auguftae Do- 
mus A v s t R i a Aquilarum , fobolem effe commonitra- 
runr_>. 

Inter tormentorum curulium globos ferreae grandi- 
nis inftar vndique volitantes , nee vultum , nee locum mu- 
tarunt. Atque adeo, ciim ad latus ipibrum Ayaffiis, mili- 
tum Tribunus, machinae grauioris globo ictus, exanimatuC 
cjue concidiffet, ac Petrus Gyronius haud leui vulnere per- 
cuiTus, ex equo in terram lapfabundus nutaret , eumdem 
fuis ipfe manibusPrincepsCardinalisfuftentauit. 

HofteSj poll: fexdecim acerrimos in Collem affultus 
{ex horarum fpatio a Caefarianis Regiifque copiis inuidta 
Virtu te & cum ingenti ftrage repreflbs, animum defpon- 
dere, ac pedem referre coepere. Turn verb labantemillo- 
rum aciem Victor equitatus Caefareus incurfati IoanneBa- 
rone Wertano, &: Croatis ad quatuor milliaria fugientium 
tergo inftantibus. 

VinarienflsDux, qui paullo ante pugnam, exercitum 
Catholicum arroganter defpiciens , vel ientaculi vice , il* 
lum ie deuoraturum iactitauerat, vbi fuos, proiecliis armis 
fignifque, fugam capefTere animaduertit ,. & ipfe cum lex 
aut feptem comitibus fe fubducens , equi beneficio VI- 
mam euafit: led vrbe excluius, in Wirtembergenfi Prouin- 
cia receptum inuenit->; 

Quanta SerenifllmiPrincipis, Caroli Lotharingise Du* 
cis, ComitisGallafTij, &Marchionis Leganezij , itemque 
Oclrauij Comitis Picolominij > Serbellonij, Spinulae, Gra- 
nae,HatzUeldij,Gotzij$ loan. VVertani,Gambacurti, Guat 
ci, Idiaquij, Toralti, aliorumque clariflimorum Ducum, 
in hoc pradio Virtus enituerit, iufe Hiftoriae, non breuis 

Elogij 



408 

Elogij res effet, emrrare . Id vnum dixiffe fufficiat ; non_> 
tantum cum hoftibus de Palma & Vicl:oria,fed & inter fe 
Duces Militefque de Virtute, de Gloria, de Fide in Caefa- 
rem, Regemque ac Principem certare vifos. 

In loco Praelij oclx) hoftium millia; &infuga totidem, 
aut plura, caefa elTe memorantur. Tres fummi Vigilum 
Pr#re6ti > Tribuni octo > Turmarum Cohortiumque Du- 
ctores plus quam centum occubuere . Cernere erat, per 
vias campofque, proftratas pafllm ac femianimes in {an- 
guine fuovolutari cateruas; quae fupremum fpiritum in_-> 
Avstkiacm Virtutis admiratione, & profugi Ducis fui 
deteftatione exhalabanr_;. 

Captiui ad quatuor millia fuere : quos inter Guftauus 
Hornius, Suecorum Dux > & Comes Cratzius, transfuga, 
( qui deinde meritas perfidise fiiae pcenas capite luit) Hoff- 
kirchius, Roftochius, aliique Duces primarij , ac Tribuni 
quatuordecim. 

Signa trecenta Hofti fuere erepta : interque ilia Ducis 
ipfius Vinarienfis vexillum inprimiserat vifendum, quod 
eius Signifero fbrtiflimus Lotharingiae Dux fuis ipfe ma- 
nibus in pugna extorferat . Erat vexillum illud fericeum 
Damafcenum , candidum , in quo artifici manu , auratis 
gemmatifque fegmentis operose vilebatur intertextum 
eiufmodi Emblema : Auis non ita magna, paflis alis de- 
fuper in Aquilam roftro incumbens. Aui adlcriptum erar_> 
Symbolum : coactvs. Quo innuere vifus Vinarienfis ; 
Salutis fefe defenfionifque caufsa coactvm Aquilae Cae- 
farese aduerfari. Sed poll: memorabilem illam cladem, 
praecipiti fuga coactvs cedereAquilis, haudobfcurus 
ipfe Symboli fui fuit Interpres. 

Tormenta maiora lxxx. Currus bellici plus quam ter 
mille, & reliqua demum omnia impedimenta Vi&oribus 
cefsere^. 

E Caefarianis Regiifque, mille circiter & fexcenti defi- 
derati. In his prascipui nominis 8c dignitatis? Salmx & 
Panigerolae Comites > Rapallae Marchio, Aldobrandinus 
Prior, Syluius Picolominius, Worrnefius, &Alphonius 

Nogue- 



Noguerolus, alijque, prater faucios plurimos, quos enu- 
merarc longum foret. 

Clariffima ifta poft natos homines Victoria Ferdi- 
nand i inuic~tiiTimi anno aetatis fuae vigefimofexto potiti 
funt > vejut feftinata Laureas incomparabilis infignia_> 
Auguftiffimis Neoptolemis vitro properante Fortuna: vt 
ad fummam rei Militaris Gloriam non alicnis praceptis, 
fed fuis Imperils^ non dubiis Belli euentibus,fed Vi6toriis 
ac Triumphis peruenifle nofcerentur.Eiufdem autem seta- 
tis cum eflet Alexander Macedo , celeberrimam il- 
lam de Dario ad Arbella Vi&oriam (cuius premium erat 
Afix Imperium) reportauit. At hoc difcriminis eft, quod 
Alexander in molles Afiaticos 6c leues Perfas incide- 
nt; Ferdinandi vero in gentes ferociflimas , nee mi- 
nus foli cadique fui inclementia, quam armis validas j 
Mofchicisque pridem ac Sarmaticis expeditionibus 8c 
Victoriis, Tub Rege Beliatore Gvstavo, exercitas & 
ouantes. 

Norlingani obfefli, audito praeli j euentu, mox fe- 
fe Victori Hungarian Regi dediderunt. Eorum cxemplum 
Lauginga,Guinga,aliaque adDanubium loca (ecuta funt. 
Quarto poll: aie, Rex vna cum Lotharingiae Duce alte- 
ram Nicri fluminis ripam ; Princeps Cardinalis alterum 
latus, bipartitis agminibus, prementes, in Wirtembergi- 
cam ditionem caftra mouerunt : vrbefque plurimas, Hey- 
denhemium,Geppingam,Eflingam,Canftadium,acStuc- 
kardiam, Prouinciae Metropolian, occuparunt. 

Interim in Franconia, Picolominij ductu, Dinkifpola, 
Rotenburgum , Berthemium , Okzenfora, ad Mcenum, 
aliaque oppida funt recepta^.. 

Et deiiderabat quidem Sereniffimus Hungarian Rex, vt 
hyemem iftam in Germania Princeps Cardinalis exigeret, 
fecumquereliquias fadhonis nefarias opprimeret; fed ille^ 
prxfentiam fuam difficillimis Belgicse temporibus necef- 
fariam aflerens, poft complexum Affeclrus & Amoris ple- 
niffi mum, a Rege digrelTus eft. Perque Palatinatum Infe- 
riorem victricia arma circumferens , Mceno Rhenoque^? 

F f f traniitis, 



M. EC 
XXXV. 



4IO 

tranfitis, in Belgium eft profedus: vbi a S. P. (^Antuer- 
pienii,aliifque vrbibus, Triumphali Introitus Pompa,ex- 
fpe&atiffimus earum Prouinciarum Gubernator, honora- 
tus efti 

Rex, miftb in hyberna milite, Viennam victor eft re- 
uerfus, fauftifque omnium acclamationibus exceptus . Is 
autem Norlinganae victoriae frucTius vel in primis cenfen- 
dus eft, quod anno fequenti, Saxoniae Dux cum Caefare^, 
FerdinandoII. Aug. Pacem Praga; inierit 5 quam & 
praecipui Principes Imperij vrbefque amplexa? flints. 

Franci porro, qui Suecis pridem Imperiique perduelli- 

bus confcederati Bellum Auguftae Domui A v s t r i a pa- 

fidionem ^ m indixerant,Dolam, Burgundiae Comitatus vrbem pri- 

dolje mariam, anno m, dc. x x x v 1. obf ederant 5 negle6to Immu- 

Bo/uZio, nitatis hire folemniter fancito, quo Burgundiam vtram- 

DoTanT q ue 3 vel rupto Iberos inter Francosque Pads foedere , ho- 

aefc? e ' fti ntat ^ s omnis Bellique expertem fore declaratum fuerat. 

ptam, inu Ferdinandvs Rex miffis eo fuppetiis, ducliu Caro- 

li Lotharingiae Ducis vrbem obfidione liberauit 5 Con- 

daeo Principe fugato, magnaque tormentorum acimpedi- 

mentorum caftrenfium parte intercepta. Dum interea 

Ferdinandvs, Princeps Cardinalis , in Picardiam ir- 

rumpens, Corbeiam, aliaqj ad Somonamoppida, Francis 

eripuiflet; ipfamque Parifiorum Lutetiam ingenti metu 

perculiilet_>. 

Adulta eiufiiem anni aeftate , Imp . Caef. Fe r d i n an- 
d v s 1 1. Aug. iam aerate grauis, & valetudine labente, fb- 
lemnia Ordinum Imperij Comitia Ratisbonae indixit. In 
illis Filius eius ,Ferdinandvs III. Hungarian Bohe- 
miseque Rex , maximis ipfius in Imperium meritis id vi- 
tro flagitantibus, communi Electorum Principumfufrra- 
gio, in Romanorum Regem eleclus , & Augufto Parenti 
fuo in Imperium lucceflbr renuntiatus eft : moxque^> 
in. Kalend. Ianuar. folemniter inauguratus . Quod ne_> 
fieret, ferro flammaque ab exteris,Imperij aemulisjalijfque 
perduellibus, euerlaprope, rapinifque accaedibus exhau- 
fta eft Germania : adeoque omnes paeneEuropae Principes 

in_-i 



4H 

in Auguftx Domus Avstri^e perniciem aut fbllicitati 
artibus, tractive in partes, aut armis fatigati. Sed nempo 
illam aRoDOLPHi Magni Pietate ortam Cxferex Do- 
mus amplitudinem & fplendorem fruftra exftinguere^ 
nititurlmpietas. 

Nam (vt fxpe alias) ita in hac Electione fingularis Dei 
Opt. Max. de Auguftiffima illaFamilia, ac Germanix vni- 
uerfe Salute, Cura & Prouidentia clariflime eluxit. Et- 
enim non toto poft Electionem iftam bimeftri lpatio 
elapfo ,FerdinandvsII. Aug. Terris ereptus , Cxlo 
redditus eft. Ecquis verb Pragenfem Pacem anno prxce- 
denti Diuinitus Feftinatam fuifle non cenfeat, qua pleri- 
que Principes Electores paullo ante diuifi, denuo Cxfari 
opportune funt conciliati > Nihil profedto adextremam 
Germanix Imperiique perniciem certius efle poterao, 
quam diuturnum Interregnum & Anarchia_>. 

Primis autem aditi Imperij Aufpiciis Hermxftenia_> 
Arx, inTreuirenli ditione, ad Connuentes, edito fuper 
Colle fita, natura loci operibusque munitiffima , atquo 
alterni per Germaniam commercij dudum fcopulus, 
Francis eiecl:is 3 eft expugnata: incredibili Germanix vtriuf 
que gaudio, & negotiatorum commodo. 

Cumque anno m. d c. x x x v i i i. ineunte CarolusLu- 
douicus, Frederici olim Comitis Palatini Filius, ingenti 
exercitu comparato, ac Suecis Heflisque foederato, Mep- 
penx adAmifium, Weftphalix flumen, Belli fedem con- 
ftituiflet ; oppidum iftud FerdinandiIII. Aug. in- 
uidtis armis cum vniuerfb apparatu bellico eft occupatum. 
Acceflit deinde Lemgouix ( eft ilia Comitatus Lippix 
Metropolis ) ab eodem Carolo Ludouico infeliciter ten- 
tataobfidio,illamcj> fecuta copiarum eius ingens ftrages, 
Palatino iplb, per Fugam prxcipitata in Vifurgim rheda, 
pxne fubmerfoj ac fratre eius Ruperto a Cxfarianis capto, 
Lintziumque, ac deinde Viennam, in A v stria m, ad- 
du6to : vbi mox Cxfaream expertus Clementiam liber- 
tati reftitutus eft. 

Miflx turn quoque a Cxfare in Belgium auxiliares co- 

F r f 2 pix, 



r 



412 

piae, du&ore Picolominio Co mite, aduerfus Francos, qui 

Audornaropolim > Artefiae vrbem j in Morinis obfide- 

bant^. 

Eum autem Nominis fui Virtutisque terrorem Picolo- 
minius circumferebat, vt fola aduentus eius & in proxi- 
mo tranicurfus fama perculilBataui , qui turn Antuerpiae 
imminentes Calloam aliaque ad Scaldim caftella occupa- 
™l L u V ' rant y grauiffimam cladem paffi fucrint . Ilium namquo 
calloa- Germanicas, quas adducebat copias Regio exercitui , cui 
PompT* Ferdin andvs Cardinalis, Belgij Gubernator prae- 
f"rdi- s erat 5 iunxifle, atque in le cum ClalTe aduentate arbitrate 
H%nia- eo p a uore afflati iunt, vt defertis Munimentis in praecipe 
rum in- tern fugam fefe dederint. Moxque a Regiis (qui & pridie 

ran tis in . . *-' .. 11 * 1 \ 1 • • 

vrbem ante magnam us cladem intolerant) vndique circumuen- 
piam e cii ti, adleptem millia ipfdrum partim caefa, merfa^ aut ca- 

fubnexa. p ta flints 

Picolominius porro in Artefiam profectus , Bacquio, 
Nieurleto,aliisque validiffimis propugnaculis expugnatis, 
Audornaropolim a Francorumobitdione cum ingenti eo- 
rumdem ffcrage liberauit. 

Vt autem variaefunt Bellorum vicesj fub eiufdem anni 
finem haud leuem profeclio ia&uram fecit Imperium . 
Vinarienfis enim Dux in Alfatia Brillacum Montem, 
Rheno adfitum , praecipuum Germanise propugnaculum, 
poll: longam obfidionem occupauit. Sed & mox iple, 
paucis menfibus elapfis, in iplb aeui flore extinctus, exi- 
guum Vi&oriae fuae fructum fenilt. Poftque eius obitum 
Mons Brifiacus auro Francico cefllt. 

Anno lequenti, ciimTheodonis-villam, Imp. CxC. 
Caroli Magni olim Regiam,ad Mofellam flumen, Franci 
obfediflent , Picolominius e Germania aduolans, Aufpi- 
ciis CsEiareis nobiliffima potitus Victoria, Francos caftris 
exuit, obfidionemque foluere coegit > iex millibus caeils, 
ac Feuquerio Duce illorum inter alios capto. 

Cum autem grauiffima Imperij mole domi Militiaeque 
vrgeretur Cae{ar,SerenilTimum Principem Le o p o l dvm, 
Auftriae Archiducem, Fratrem fuum vnicum,non Sangui- 
nes 



413 

ne tantiim , fed & Virtutibus fibi coniunc"tiffimum ac fi- 

millimum, in partem curarumaiTumpfit,fupremumquo 
exercitus fui Praefectum declarauit. 

Bannirius,Suecorum ducTror, per id tempus Bohemiam 
latedepopulabatur: Pragseque vrbi Regiae cum inftrucl:im> 
mis copiis imminens, Brandifium aliaque in propinquo 
oppida interceperat . Quocirca Leopoldvs Archidux 
cum ingenti Bohemia? Optimatum Germaniseque Proce- 
rum comitatu ilico Pragam profeclus, ac fauftis Ducum 
Ordinumque omnium congratulationibus votisque eft 
exceptus. Caefareo exercitu iuftrato, vrbi aduerfus omnes 
hoftium conatus & acceflus caute profpexit : vndeBanni- 
rius fpe fua delectus , retro ad Ly tmaritium oppidum ce- 
dere coaclrus eft. 

Nee moratus Archidux, primo vere,anno m. dc. xl. in 
hoftes mouens, Clumutzium Arcem, vnaque ciuitatem 
capit. Hinc Conixcratium,Brandifium aliaiquevrbesex- 
pugnat . Quae res ingentem in omnes Bannirij copias ter- 
rorem fparfit. 

Itaque Lytmatitio aliifque quas in Bohemia occupa- 
rant vrbibus pulfbsSuecos Cxlariani inMifhiamvfque^ 
perfecuti funt: ac decern ipforum Legiones,quae Voitlan- 
diam infeftabant,in fugam egere. At mox Bannirius con- 
tracts vndequaque gentis fuse viribus, ac infuper Gallicis, 
Hefficis ac Lunaeburgicis auctus copiis, Caefarianum exer- 
citum ad Salafeldiam ftatiua habentem circumueniro 
vndique & velut indagine clauium opprimere molieba- 
tur. Et fane maximo tunc difcrimini res Caefareae fuere^? 
expofitse. Sed prouida Archiducis,eiufque Legati Picolo- 
minij Virtute,caftrisconfeftim munitis, actormentis ali- 
quot grauioribus opportuno loco diipo litis , hoftes ita_s 
funt excepti, vt recipere fe ilico, non fine graui fuorum 
dam no, coa6ti fuerint. 

Caefar de Pace Imperio reftituendd lollicitus, circa idem 
tempus Comitia Ratisbonae indixerat". Hanc vrbem Slan- 
gius, Suecorum Tribunus,cum tri bus Equi turn millibus 
propius accedere aufus, difplofis in eamdem tormentisali- 

F f f 3 qnot 



quot curulibus, Comitia ipfa, metu repentino omnibus 
inieclro, difturbare conatus eft. Iamque psene obfideri Cae- 
far ea in vrbe vifus, quam primis armorum aufpiciis ductu- 
quefuo ante fexennium expugnarat. Atque hie, cum 
haud pauci e Proceribus , Principumque Legatis , pauo- 
re perculfi difcellum meditarentur, incomparabilem ani- 
jni iui magnitudinem ck conftantiam Imperator often- 
dit. Nam St fe & Augufta coniuge liberisque, Securita- 
tis publico velut obildibus datis , ac Milite ex Auftria & 
hybernis propere euocato, Ordines Imperij Aulamquo 
vniueriafri ibidem continuk. 

Interim Slangius Neoburgi, ad Hercynix fyluae caput, 
haerebat . Illuc Picolominius Comes ( qui &: nunc Dux 
Amalphitanus ) cum expedito Equitatu euolat , infigni 
vfus ftratagemato . Comparatis enim nauibus quibus 
mox Carfarem in Hungariam profe£turum eiTe rumor 
de induftrid fparfus erat , Danubium ponte iungit , & 
derepente traiecl;o flumine hoftes inopinato opprimit : 
magnaque clade illata, Ducem ipfum, Bohemorum Ger- 
siang. manorumque (anguine paftum * Colubrum (id nomen_> 
eius gentili voce fonat ) cum copiis ipiius omnibus fe- 
cum Ratisbonam adduxit , Caefarique captiuum ftitit* 
Credas ilium monftrorum domitorem Herculem Ar- 
giuorum Regi iufla adferre trophaea, ac centicipiti Hydras 
auulfum caput. Bannirius clade fuorum audita, e Cham- 
bio, Palatinatus fuperioris oppido , in Mifhiam vfque^> 
fe proripiens, ibidem paullo poft , fugae laborious fra- 
c"lus, tasdiisque exhauftus, fato functus eft. 

Porro Ratisbonx in Comitiis Caefar, infigni Clemen- 
tix fuae exemplo, de Amniftia, fiue deliclorum publico- 
rum obliuione , Edidtum Ordinibus Imperij traditum 
curauit promulgari. Ac deinde, folutis Comitiis, cum 
aula vniuersa, pronoDanubio, Viennam eft reuerfus. 

Per id tempus & Gorlitium, praecipuum Lufatiae fu- 
perioris oppidum, a Caefarianis eft receptum, ac VVol- 
pho-buttela a Suecorum obfidione per Picolominium 
aftertax. 

Interea 



415 

Interea in Bannirij locum du&or fuffe&usTorftenfo- 
nius nouas e Suecia copias adduxerat : perque varias Im- 
perii Prouincias , Silefiam, Morauiam &Saxoniam gra£ 
fatus, Glogauia, Olomutzio, Lipfia , aliifque vrbibus po- 
titus eft . Et ni Freybergam a Suecorum obfidione Pico- 
lominius opportune foluifTet , Saxoniae Dux vndique^ 
preflus deuotam Caefari fidem aegre feruare potuiflet_>. 
Franci quoque Haffis iundti, paullo ante Rheno ad Vefa- 
liam tranfito, Lamboyanas copias baud procul Colonia 
in Vbijs graui clade anecerunt, ac Nouefium aliaque ad 
Rhenum loca occuparunt. 

Sed iftalmperij vulnera fequenti anno laetiores Caefa- 
rianorum in Rhaetia fucceflus mitigarunt. Sperauerar_> 
Gebrianus Comes, Gallici exercitus & Vinarienfium re- 
liquiarum fupremus Praefectus , labente Autumno in_; 
Bauariam Sueuiamque irrumpere , atque hyberna fua-» 
ibidem firmare. Viam itaque illuc muniens, Roteuillam, 
Rhsetiae oppidum, obfidione cingit. Quod licet a praefi- 
diariis ftrenue propugnaretur , paucos tamen poft dies 
deditum eft : fednon fine ingenti hoftium ftrage. Siqui- 
dem fupra duo hominum millia ea in obfidione cecide- 
re. Atque inter alios, iple Gebrianus Comes tormenti 
maioris globo ictus occubuit . Hxrebat in proximo Ca- 
rolus Lotharingiae Dux cum Caefareis Bauaricifque co- 
pijs , quae ad octodecim millia militum numerabant_>. 
Atque is, metu fimulato, praeuertere hoftes, acBauariae 
confinibusaduerfuseorumdem irruptionem tutandis in- 
uigilare,prae fe ferebat. Illiautem vrbe iam capta elatiores, 
Lotharingum, quern obfidioniloluendae imparem fuiflc^ 
rebantur , multo minus aperto campo cum ipfis congredi 
aufurum, pradijque aleam tentaturum fibi perfuaferant-;. 
Quocirca,Wirtembergico Duceiuniore cum duabus Le- 
gionibus Roteuillse impofito , Rantzouius Comes, Ge- 
briani Optio, Danubium verfus caftra mouit : ac proper 
Dudlingam oppidum ponteflumeniungere mira virium 
fuarum praefidentia ac fecuritate molitur. 

Qua re per exploratores cognita,Lotharingus vi 1 1 . Ca- 

lend. 



416 

lend.Decembris^vijs licet denfiffima niuium mole pame 

obftrudis,inhoftem eft progreflus; Hatzueldio Comite 
& V Vertano primam aciem ducentibus . Nee mora: in- 
credibili animi ardore caftra hoftilia vndique inuadunt, 
ac grauiorum tormentorum curules machinas omnes oc- 
cupant* Neque verb pugna, fed caedes totis hoftium caftris 
per Danubij ripam fparfis eft edita . Sanguineifque riuis 
paffim decurrentibus,praealt2e niues, ipliusque Danubij, ijs 
in locis orientis , fontes irrubuerej. Rantzouius ilico 
Ducefque primarij cum duabus Legionibus in proximum 
oppidum Dudlingam fe receperunt. Sed illud continuis 
tormentorum idtibus verberatum, poft bihorium deditio- 
nem fecit. Atque interim Equitatus Caefareus fex hoftium 
Legiones oppreffit fuditque , Duce Sporckio Tribuno, 
qui&paucos ante dies adGiflingam tres eorumdem va- 
lidiffimas Legiones ceciderat,velut certas praefentis Victo- 
rias primitias. 

Marchio Vitryacus, qui ad Meringam , vicinum oppi- 
dum, caftra fixerat, cum Legionibus feptem vitro Caefa- 
rianorum poteftati & arbitrio fe dedidit. Denique om- 
nis Peditatus hoftilis aut caefus eft aut captus,cum maxima 
Equitatus parte. In vniuerfum autem Legiones xvn. de- 
lete. Atque inter alias Mazarinia ad internecionem cadTa_> 
eft,Legato folo fuperftite. Fugitiui plurimi aut ab agrefti- 
bus trucidati funt , aut inter fyluas niuefque frigore & fa- 
me confe&i exfpirarunt. 

E Ducibus praxipui nominis, Rofa, cum tribus Equi- 
tum Legionibus asgre in Brifiacum montem fuga eualit, 
cladis fuorum futurus nuntius . Rantzouius Comes, 
exercitus vniuerfi poft Gebriani csedem Du&or fupremus, 
Dudlinga deditacaptus eft, & cum illo Caftrorum Prae- 
fe£ti fex, Montozirius, Maugironius, Vitryacus, Noir- 
montenus, Marchiones, Sirous Baro acFormillius : Tri- 
buniitem Ducefcj; primarij, Scombergius, Sangermanus, 
Ohemius, Collailius, alijque . Vt de turmarum Cohor- 
tiumque Centurionibus PraefedHfcjue minoribus iileam, 
qui prope ducenti fuero. Vexilla fignaque lxxiii. 



tor- 



4t7 
tormenta xvi. cum vniuerfo apparatu bellico & impedi- 

mentis omnibus intercepts funk Praeda incredibjlis militi- 

busceffit. Nempe multorum annorum rapinis detra6ta_> 

Germanise fpolia vno die in Csefarianorum manus deue- 

nerunt . Ex illis autem vix triginta in pugna occubuero. 

Tantillo impendio maxima fletit Vj&oria. Moxq; & Ro- 

teuilla obfelfa intra paucos dies a Caefarianis eft recepta_j>. 

Ceterum 5 cumiamdudum Sereniffimus Daniae ac Nor- 
uegix RexCHRiSTiANVS Qv,artvs ad PacemCon- 
cordiamque Imperio atque Orbi Chriftiano reftituendam 
ferio allaboraflet > iamque bonorum omnium animi in_; 
optimam Pacificationis fpem erecli eflent, longe profeclo 
aliter res euenit. Gemrnaq; face adaudta funeftiflimi Belli 
incendia latius fparfa & propagata funt. 

Sueci fiquidem fub initium anni cid.ioc.xliv. inDa- 
niam Cimbricamq; Cherfbnefum 5 & Ragotskius Daciae 
(.nunc Tranfyluaniam vocant)Princeps,Francis Suecifque 
fcederatus, in Hungariam infeftis fignis irruentes, grauifli- 
ma vtrique Regno damna intulero. Ac Sueci quidem 
a Danis baud femel terra marique fortiter repreffi funt_;. 
Nee Caefar Regi amico defuit : fuppetiasq; haud modicas, 
Gallaffio Duce , ad ilium mint. 

Ragotskio autem Ottomannicis auxilijs Tartaricifquo 
in Poloniam , Caefari amicam , irruptionibus freto Got- 
zium Comitem cum inftrucTriffimo exercitu obiecit, qui 
ad Fillecum oppidum multa Dacorum millia cecidit . Ad 
Tibifcum quoque amnem a Buchemio &: Serinio Comi- 
tibus, ftrenue rem gerentibus, magna Ragotskianis clades 
eft illata_>. 

Sed & medio tempore,ad Acronium lacum Vberlinga 
in Rha:tia 3 Chemnitiumin Saxonia; Oppelium,Wolauia_> 
oc Sueinitzium in Sileila,aliaque oppida Imperio recupe- 
rata funt . Friburgum item, Brifgouix ciuitas , a Caefaria- 
nis Bauariique eft recepta_j. 

Dum autem vires Caefareae Dacico pariter Cimbricocj; 
bello diuife atque alibi aduerfus Imperij hoftes fparfae dif 
tinentur > Franci occafione vfi 3 nudatum praefidijs Rheni 

G g g latus 



/ 



41% 

latus Ludouico Borbonio Angiano Principe , Du&oro 

inuadentes , in Palatinatum Inferiorem irruunt > ac Phi- 

lippoburgumjManhemium, Magunciacum, Spiram,aliaf 

que vrbes occupant. Sed Manhemio mox per Bauaros re- 

cepto acvalidis praefidijs firmato , Francorum irruptioeft 

reprefla: ijdemque a Francodalia aliifque oppidis caftral* 

mouere coadK iunr_?. 

Verum enimuero, dum tot iam luftris per vtramqucj 
Germaniam 5 adeoque Europam vniuerfam, Mauors de- 
faeuifc Caefar & Hifpaniarum Rex (quibus pro innata Au- 
guftae Domui AvsTRiiE Clementia tantum Chriftiani 
Sanguinis effundi peracerbum eft ) fuos ad Pacem vniuer- 
falem conftituendam Legatos, plena poteftateinftru&os, 
iampridem Coloniam Agrippinam , ac deinde Monafte- 
rium,Weftphalorum oppidum 3 amandarunt* Iamque & 
Gallic & Suecix Legati ; hi Ofnabrugam 3 illi Monafte- 
rium, loca Pacificationis colloquio conftituta^ aduenere* 

Arbiter ac fequefter vna cum Venetae Reipub.Legato 
acceffit Apoftolicus Nuntius S, D« N* I n n o c e nt i i X. 
Pontificis Optimi Maximi, Diuinrtus nuper electi: cuius h 
Vaticano colle radiantia aufpicatiffimi ominis Infignia_> 
Gentilitia^PACiFERAM alitem cum Oliv^e ramo 
praeferentia,Orbem vniuerfum incredibiliTranquillitatis 
Publicaefpe votifque impleuere. Nempe^poft tot decuma- 
nos plufquam ciuilium bellorum fluclus, tot exteris Gen- 
tibus vtrique Germanise ,aliif que Regnis & Prouincijs 
velut Diluuio quodamiuperfufls ; iftud vt baud dubium 
cxlitusque oftenfum fecuturse moxmalacixac Salutis Pu- 
blican Signum boni omnes proni venerantur. 

Et vero, quis internecinis odiis obliuione perpetua fe- 
pultis, finceri Amoris & Amicitiae nomina pridem terris 
exulantia potiiis reducat quam Pamphilivs* Qui fo 
non Gentis vnius, fed communem vniuerll Orbis Chri- 
ftiani Parentem efle meminit . Quis nocentia Humano 
Generi, totque Diuorum templis atque aris arma, ftillan- 
tefque confanguineo cruore gladios condat , praeter IN- 
NOCENT IVM> 

Cum- 



m 



S4 

\ 



419 

Cumque is felicibus Pontificatus fui Aufpiciis , anno 

c i d. idc. x l v. (quo hasc fcribimus) ineunte., indi6tis Sa- 
cri I v b i l e i fblemnibus,ad Pacem afflictae paffim oppre£ 
faeque Reipub. Chriftianae reftituendam, Diuinum praefi- 
dium communibus piorum omnium precibus imploraa- 
dum fanxerit ; nos ad Caelum oculis ammoque conuerli, 
fupremum Numen velut publica OrbisChriftianivocc^ 
obteftemur : 

Tu, 6 Condi tor Conferuatorque Generis Humani, 
Sator & Auclror Chriftiani Nominis, Devs Pac is 5 Orbe 
terrarum tot iam bellis & calamitatibus expiato, Regum 
Principumq; Chriftianorum animos adamantinis fincerae 
Pads ac Concordia? vinculis inter fe conftringe : & (quo 
laudatiffimorum Heroum exempla vocant) in Gentes a 
Diuini Nominis Tui cultu alienas , eiufclemque iuratos 
hoftes, arma ciuilibus hebetata Difco rd iis ,& Chriftiana 
csede laflbs exercitus conuerte. Vt terra ilia cxleftibus Filij 
Tui, Seruatorisnoftri,facrata incunabulis, Diuinoque im- 
buta fanguine, ab impiorum Tyrannide vindicata refpiret: 
Gentefque omnes, pulfis neEirise Superftitionis tenebris, 
victricia Chriftianx Pietatis & Ivstiti^e Signa^ 
agnoicant & adorenLj. 

FINIS. 




Ggg 2 TTPO- 



420 




TYPOGRAPHVS 

LECTORI $, 

mperatorvm Ro m a no r v M ferie , rerumqutj 
ah Mis geHarum breui narratione ad noflra <vfquz^ 
Tern for a iam deduBa^ n)ifum eft hie fubiungere Imp. 
Cjes. Ferdinandi III. Ave Diploma Au- 
guftale, quoTriricipum ilk fummus 3 neque minus Litter arum quatru 
Armorum gloria florentifimus , V. C. C asperivm Gevartivm 
Jurifconfultum, Archigrammatmm Antuerpianum , in Cesarevm 

lriiSTORiOGRAVHvMjuumde/igit-,editam%abipfoTRivMVHAiEH 
Serenifiimi Trincipis FeRbinandiAvstriaci, Hifyaniarum In- 
fant is Card, in <vrbem Antuerpiam Introitvs Vomvam ( vnde 
Operi huicinferta Imp p. Avstriacorvm Elogia, exceptopoftremo^ 
fu?pL.de/umpta) Diuino Judicio fuo ornandam cenfuit ^pronumcpue in 
hitter as ac Difciplinas Affefium Orbi testatum reddidit. 



I M P, 






\ 



imp. cjes; 



421 



FERDINANDI III. 

PII, FEL AVG. 

DIPLOMA AVGVSTALE, 

qjvo 

CASP. GEVARTIVM I. C. 

1 

HISTORIOGRAPHVM C£SAREVM 

DECLARAT. 

ERDINANDVS III. Divina faVe^te Clemen- 
tiaelectvs ROMANORVM IMPERATOR 

SEMPER AVGVSTVS, AG GERMANIAE,HVNGARIAE, Bo- 
HEMIAE, DALMATIAE, CROATIAE, SCLAVONIAE, ETC. 

.REX; ARCHIDVX Avstriaej DVX Bvrgvn- 

diae, Brabantiae, Styriae, Carinthiae, Carniolae, etc. 

MARCHIO Moraviae j DVX Lvcembvrgiae, ac Svperioris 

et Inferioris Silesiae,Wirtembergae et Teckae, PRINCEPS 

Sveviaej COMES Habsbvrgi, Tyrolis, Ferretis, Kybvrgi et 

Goritiaej LANTGRAVIVS Alsatiae* MARCHIO Sacri 

Romani Imperii, Bvrgoviae, ac Svperioris et Inferioris 

Lvsatiae; DOMINVS Marchiae Sclavonicae, Portvs 

Naonis et Salinarvm, etc. 

Honorabili, Fideli, Nobis dile&o, Casp. Gevartio, Gratiam Noftram 
Carfaream & omne Bonum. 

Qv vM in omnivita: genece a {"uprema omnium rerum Arcliite&atrice 
Diuinitate mortalibus nihil praitantius Litteris Difciplinifq; datum ac 
conceiTum fit': turn inter cas , qua; return geftarum Memoriam compleclitur, 
quam Histori am vocaimis,quaquauedus,fiue Vtilitatem,fiue Dignitatem, 
flue Dele&ationem fpectemus , ad bene beateojue viuendum plurimum con- 
fert j adeo vt ad eamdem amplius atque amplius excolendam expoliendam- 
que , omni attentiori cura excubare, non minus publice quam priuatim in- 
terfit. 

G g g 5 Qua 




422 

Qua de caufsa fapienter fane ac laudabiliter DiVos Prasdeceflbres No- 
ftros,Romaiiorum Imperatores acKeges, feci fife merito arbitramur, quiln- 
aenia confcribenda? Hiftorias idonea fmguJLari quadam diligentia perquiren- 
da. 3 &c condignis Honorum prasmiis fouenda putauerunt . Quibus vti in fu- 
premam, quae in terris colitur.^ faecularem poteftatem , Deo Opt. Max, pro- 
pitio volente , fucceflimus - y ita prseclara eorumdem exempla Nobis fedulo 
propofuimus imitanda . Atque ita , cum Irrrperatorij Noftri muneris partes 
a Nobis poftulare vifae funt, turn ipfa etiam fumma Refpublica flagitare; 
vt pofteaquam res quaspiam cum dudu , turn aufpicio imperioveNoftro 
geftae fuerint, quas vel adimmortalis in primis Dei gloriam , vel ad Augufti 
Nominis Noftri fplendorem , vel ad horum Temporum explanationem, vel 
ad fecuturae Pofteritatis exemplum pertineant , eas viro alicui Ingenio atque 
Eruditione prseftanti idoneis litterarum monumentis confignandas commit- 
teremus , eumque benigniori Carfares Noftras Indulgentiae fauore tamquam 
ftimulo , ad capeffendam alacrius prouinciam hanc & accuratius gerendam 
excitaremuSj & Audoritatis Noftras prasfidio contra quofuis obtredantium 
muniremus infultus. 

Quandoquidem igitur non modo luculentis eorum , quorum Nobis de 
hacce Difciplina probatum eft Iudicium, teftimoniis edodi fumus, de ea s qua 
te, Casp. Gevarti, ad conlcribendam Hiftoriam inftrudum efTe perhi- 
bent facultate ; fed etiam ex elimato ifto tuo Opere , quo Reuerendifllmi ac 
Sereniflimi quondam D. Ferdinandi, Cardinalis Infantis Hifpaniarum, 
Confobrini & Affinis Noftri chariffimi, piiftimse recordationis , in vrbem 
Antuerpienfem Introitvs Pompam, Iconibus fuis ad viuum ex- 
preffis, Epigraphis Elogiifque eleganter perfcriptis adornatam ,. publicis ex- 
cufam typis , Auguftoque Nomini Noftro confecratam , in publicum edidi- 
fti ; cum praeclarum addicts tuas erga Nos & Auguftam Domum Noftram 
Fidei , Deuotionis & Obfequij ftudium , turn Ingenij quoque tui Amcenita- 
tem, Iudicij Maturitatem, Venuftatem Styli, multiplicem politioris Littera- 
turas Peritiam, infigni veterumElegantiarum memoria exornatam, cognoui- 
mus; dignum certe te iudicauimus, cui res Noftras,Noftrique temporis,litte~ 
ris mandandas committeremus, adeoqueHiSTORiOGRAPHVM Nostrvm 
declarandum, & tam Reipublicas quam tua? Securitatis caufsa ( quo & male- 
uolorum hominum Calnmnias tutius contemnere,& Veritatis fmcerum pra- 
conem agere fidentius poffes ) Ca^area: Noftrae Auctoritatis munimine re- 
gendum fufciperemus j prout adeo prasfentium tenore, motv proprio, 
niatura ac deliberate accedente voluntate , & de Cxfaicx Noftras poteftatis 
plenitudine, te. Casp. Gevartivm, C^sarevm Noftrum Historio- 
graphvm declaramus, atque in Patrocinium Noftrum fufcipimus. Audo- 
ritate , qua pollemus Ca;farea , facultatem tibi dantes , vt Hiftoriam Noftra- 
rum prascipue rerum, quazque his connexas funt , tibique memoria dignse vi- 
debuntur, ex redo, vero , a;quo ac bono perfcnbere , perfcriptam in lucem 
emittere, ac iuris publici facere poflis ac valeas, abfque vllius impedimento, 
aut contradidione. 

Ac mandamus proinde omnibus & fingulis Noftris & Sacri Romani 
Imperij , ceterorumque Regnorum , Prouinciarum ac ditionum Noftrarum 
hereditariarum, fidelibus fubditis, cuiufcumqueOrdinis, ftatus, gradus, di- 
gnitatis } conditionis ac fortune fuerint , tam Ecclefiafticis quam Sxculati^ 

bus, 



4*3 
bus, iis prsecipue, qui fuo vcl Superiorum fuorum nomine Ius dicunt, ac Iu- 
ftitiam exercent 3 netepraedictum Casp. GEVARTivM,inhuius vfurpatione 
Priuilegij , conceffionisque Noftras Casfareas, vllo pacto turbent , turbarive ab 
aliis patiantur, fed defendant potiiis & tueantur ^ & contrafacientes conue- 
nientibus mediis reprimant coerceantque,fub indignationis Noftrae Carfareas 
grauiflima interminatione . Idque Augufialis huius Noftri Diplomats fide 
teftatum publice volumus . Quod manus Noftraz fubfcriptione & Sigilli 
Noftri Caefarei appenfione munitum dedimus in Ciuitate Noftra Vienna, 
die decimaquintaFebruarij, anno Domini m. dc. xliv. RegnorumNo- 
ftrorum, Romaiii o&auo j Hungarici decimonono j Bohemici ver6 decimo- 
feptimo. 

FERDINANDVS. 



Sfibjignxturn erat, 

Y Ferdinandus, Comes Curtius* 

In plieatura: 

tjtd mandatum Sac. CjES. Maiest. propriuni, 

Ioannes Walderode. 

^ppenfum Sigillstm Sackje C^esare.* Maiestatis in cera rubra t 
flwa cer& margine circttmfufb. 



Ggg 4 SE- 



S E R I E S 

IMPERATORVM 

H O C O P E R E 

CONTINENTVR. 



I. g8 


£gyyg> 1VLIVS CAESAR 


. 2. 


XXVIII. 


ii. Wk 


|||p|§ C. CESAR OCTAVIA- 






PJjSS NVS AVGVSTVS 


■ 4- 


XXIX. 


III- J^ 


j^^ISe' TIBERIVS. 


6. 

:vs 




mi. 


C. CjESAR germAnk 


XXX. 




CALIGVLA. 


8. 




v. 


TI. CLAVDIVS. 


10. 


XXXI. 


VI. 


NERO CLAVDIVS. 


12. 


XXXII. 


VII. 


SER. SVLPITIVS GALBA. 


*4- 


XXXIII. 


VIII. 


M. SILVIVS OTHO. 


1 6. 




IX. 


A. VITELLIVS. 


1 8. 


XXXIV. 


X. 


VESPASIANVS. 


2D. 




XL 


TITVS VESPASIANVS. 


22. 


XXXV. 


XIL 


DO M I T I A N V S. 


24. 


XXXVI. 


XIII. 


NERVA. 


2<J. 




XIIII. 


TRAIANVS. 


28. 


XXXVII. 


XV, 


H A D R I A N V S, 


30. 




XVI. 


ANTONINVS PIVS. 


32. 


XXXVIII. 


XVII. 


L. AVRELIVS VERVS. 


34- 


XXXIX. 


XVIII. 


M. AVRELIVS ANTONI- 


XL. 



NVS. 36. 

XIX. M.iELIVS AVRELIVS COM- X L t 

MOD VS. 38. 

X X. P. HELVIVS PERTINAX. 4°- X L 1 1. 

XXL M. DIDIVS IVLIANVS. 41. 

XXII. C.PESCENNIVSNIGERIVS.44. XL III. 

XXIII. L. SEPTIMIVS SEVERVS. 46. XL IV. 

XXIV. D. CLODIVS ALBINVS. 48. X L V. 

XXV. M. AVRELIVS ANTONI- 

NVS, CARACALLA. 50. XLVL 

XXVI. P. SEPTIMIVS GETA. 52. XLVII. 

XXVII. M. OPELIVS MACRINVS. 54. 



M. OPEL. ANTONINVS 
DIADVMENIANVS. $6. 

M. AVRELIVS ANTONINVS 
HELIOGABALVS. 58. 

M. AVRELIVS SEVERVS 
ALEXANDER. 60. 

MAXIM IN VS. 61. 

IVLIVS VERVS MAXIM VS. 64. 

M. ANTONIVS GORDIANVS 
AFRICANVS. 66. 

CLODIVS PVP1ENVS MA- 
XIM VS. 68. 
D.C^LIVS BALBINVS.70. 

M. ANTONIVS GORDIA- 
NVS. 72- 

VAL. HOSTILIANVS ME- 
SI VS. 74. 

M. IVLIVS PHILIPPVS. 7 (J. 

M. IVLIVS PHILIPPVS FIL. 78. 

C. MESS. QVINT. DECIVS 
TRAIANVS. 80. 

Q^HEREN. ETRVSCVS 
MESSIVS DECIVS. Si. 

C. VIBIVS TREBONIANVS 
GALL VS. 84. 

C. VIBIVS VOLVSIANVS. U< 

iEMILIANVS. 88. 

P. LICINIVS VALERIA- 
NVS. 90. 

P. LICINIVS GALLIENVS. 92. 

SALONINVS VALERIA- 

NVS. 94- 

XLVIII. 



XLVIII. M. CASSIVS LATIENVS 

POSTVMVS. 96. 

XL IX. CLAVDIVS GOTHIC VS. 98. 

1. QJINTILLVS. 100. 

LI. AVRELIANVS. 102. 

LI I. M. CLAVDIVS TACITVS. 104. 

L 1 1 1. M. ANNIVS FLORIANVS. 106. 

L I V. C. PROBVS. 108. 

LV. CAR VS. no. 

LVI. NVMERIANVS. I 112. 

LVII. CAR IN VS. 114- 

LVIII. DIOCLETIAN VS. 116. 

LIX. MAXIMIANVS. 11S. 

LX. CONSTANTIVS. 120. 

LXI. GAL. VALERIVS MAXI- 
MIANVS. 122. 

LXI I. MAXIMINVS. 124. 

L X 1 1 1. F L. V A L. S E V E R V S. n6. 

LXIIII. MAXENTIVS. 128. 

LXV. LIC INI VS. 130. 

LXVI. M. MARTINIANVS. 132. 

LXVU. CONSTANTINVS. 134- 

LXVIH.IVLIVS CRISPVS. 136. 

LXIX. CONSTANTIVS. 138. 

LXX. CONSTANTINVS IVN. 140. 

LXXI. CONSTANS. 142. 

LXXII. MAGNENTIVS. 144. 

LXXIII. DECENTIVS. 146. 

LXXIV. FL. CLAVDIVS IVLIANVS. 148. 

LXXV. IOVINIANVS. 150. 

LXXVI. VALENTINIANVS. 152. 

LXXVII. VALENS. 154. 

LXXVIII.G R ATI AN VS. i 5 <j. 

LXX IX. MAGNVS MAXIMVS. 158. 

LXXX. VALENTINIANVS IV- 

N I O R. 1 60. 

LXXXI. T H E O D O S I V S. 162. 

LXXXII. ARC AD I VS. 164. 

LXXXIII. HONORIVS. 166. 

LXXXII1I.THEODOSIVS IVNIOR. 168. 

LXXXV. VALENTINIANVS III. 170. 

LXXXVI. MARTIAN VS. 172. 

LXXXV'II. LXXXVIII. LEO AVVS, 

ET LEO NEPOS. 174. 

LXXXIX. ZENO. j 7 6. 

XC. ANASTASIVS. 178. 



XCI. IVSTINVS. iSb: 

X C 1 1. IV5TINIANVS MAGNVS. i8r 
XCI 1 1. IVSTINVS II. 184. 

XCIIII. TIBERIVS. II; 186. 

XCV. MAVRITIVS. i88. 

XCVI. FOCAS. i 9 o. 

XCVIL HERACLIVS. 15,2. 

XCVIII. XCIX. HERACLIVS ET 

CONSTANTINVS. 194. 
C. CI. CONSTANS ET CON- 
STANTINVS. 196. 
CII. IVSTINIANVS II. 198. 
CHI. LEONTIVS. 200. 
CIV. TIBERIVS III. 202. 
CV. PHILIPPICVS. 204. 
CVI. ANASTASIVS II. 206. 
CVII. THEODOSIVS III. 208. 
CVIII. LEO III. ISAVRVS. 210. 
CIX. CONSTANTINVS CO- 

PRONYMVS. 2i2. 

CX. LEO IIII. 214. 

CXI. CXI I. CONSTANTINVS 

ET IRENE. 216. 

CXI 1 1. CAROLVS MAGNVS. 218. 
CX IIII. HLVDOVICVS PIVS. 222. 
CXV. HLOTARIVS. 224. 

CXVL CXVII. HLVDOVICVS S E- 

CVNDVS. 22<J. 

CXVIII. CXIX. CAROLVS II. CAL- 

VVS ET HLVDOVICVS III. 

B A LB VS. 228. 

CXX. CAROLVS TERTIVS 

CRASS VS. 230. 

CXX I. ARNOLPHVS. 234. 

CXXII. LVDOVICVS IV. 256. 
CXXIII. CONRADVS. 238. 

CXXIIII. HENRICVS. 242. 

CXXV. OTHO II. MAGNVS. 246. 
CXXVI. OTHO III. 250. 

CXXVII. OTHO IV. 254. 

CXXVUI. HENRICVS SECVNDVS 
CLAVDIVS. 258. 

CXXIX. CONRADVS II. 260. 

CXXX. HENRICVS TERTIVS 
NERO. 264. 

CXXXI. CXXXII. HENRICVS IV. 166. 

CXXXIII. 



CXXXIII. 


HENRICVS V. 


270. 


CXL VI. 


CXXXIV. 


LOTHARIVS III. 


274. 


CXLVII 


cxxxv. 


CONRADVS III. 


z 7 8. 


CXLVII 


cxxxvi. 


FREDERICVS BARBA- 


CXLIX. 




R O S S A. 


282. 


CL. 


CXXXVII 


.HENRICVS VI. 


286. 


CLI. 


CXXXV 1 1 1. 


PHILIPPVS III. 


290. 


CLII. 


CXXXIX. 


OTHO V. 


294. 


CLIII. 


CXL. 


FREDERICVS II. 


298. 


CLIV. 


CX LI. 


RVDOLPHVS. 


316. 


CLV. 


C X L 1 1. 


ADOLPHVS. 


322. 


CLVI. 


CXLIII. 


ALBERTVS. 


324. 


C L V 1 1. 


CXLIV. 


HENRICVS VII. 


328. 


CLVIII. 


CXLV. 


FREDERICVS III. 


PVL- 


CLIX. 




CHER. 


330: 


CLX. 



334 
338 

34i 
346 

350. 
354 
358 



LVDOVICVS V. 

. CAROLVS IV. 

I. WENCESLAVS. 

RVPERTVS. 

SIGISMVNDVS. 

ALBERTVS II. 

FREDERICVS IV 

MAXiEMlLIANVS I. 362 

CAROLVS V. 366 

FERDINANDVS I. 372 

MAXiEMILlANVS II. 376 

RODOLPHVSII. 380 

MATTHIAS I. 384 

FERDINANDVS II. 388 

FERDINANDVS III. 400 



FINIS. 




/ 



■■ 



?<*• 



•'*<* 



sa? 



mk 



m 



m 



m 



X3U& 

- - - - 



■ 



M* 



■ 



■ 



: -^rfi "^ 



dS& 



mm 



Is 







£**% 



■ 









SH 



■Mi